Adolf Erhart

ACTA LINGUISTICA LITHUANICA XLIX (2003), 173-176 IN MEMORIAM ADOLF ERHART 31. V 1926 -11. VIII. 2003 Latem dotarła do nas smutna wiadomość o śmierci Adolfa Erharta. Wspólnota językoznawcza straciła w Erharcie jednego ze swoich czołowych członków. Bałtyści również opłakują Adolfa Erharta, ponieważ ważna część jego pracy naukowej poświęcona była bałtystyce. Od 1945 roku Adolf Erhart studiował germanistykę, filologię klasyczną i indoeuropeistykę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Masaryka w Brnie. W 1949 roku ukończył studia pracą na temat stopnia wyższego w językach indoeuropejskich. W 1959 roku przyjęto jego rozprawę doktorską na temat powstania i rozwoju koniugacji w językach indoeuropejskich. W 1963 roku uzyskał habilitację na podstawie pracy o nowych poglądach na indoeuropejski konsonantyzm w zakresie porównawczej językoznawstwa indoeuropejskiego. Z powodu niekorzystnych okoliczności zewnętrznych Adolf Erhart mógł zostać mianowany profesorem dopiero w 1988 roku, chociaż odpowiednie postępowanie wszczęto już w 1968 roku. Od 1993 roku Erhart był profesorem emerytowanym. Główne zainteresowania badawcze Erharta dotyczyły powstania i rozwoju fleksji indoeuropejskiej. Pierwsze podsumowanie jego studiów szczegółowych ukazało się pod tytułem Studien zur indoeuropäischen Morphologie (1970), po czym pod koniec lat 80. i na początku lat 90. pojawiły się dwie monografie, mianowicie Das indoeuropäische Verbalsystem (1989) oraz Die indogermanische Nominalflexion und ihre Genese (1993). Z badaniami Erharta nad językami indoeuropejskimi związane były jego przyczynki do różnych szczegółowych filologii indoeuropejskich. Erhart był autorem gramatyki opisowej i historycznej sanskrytu oraz gramma- 174 | IN MEMORIAM tyki porównawczej języków indoirańskich. Znaczenie mają liczne prace slawistyczne Erharta, które ukazały się w różnych czasopismach. Być może jednak najbardziej ulubioną dziedziną badań Erharta w ramach indoeuropeistyki była bałtystyka. Już w 1956 roku Erhart napisał krótką gramatykę litewską i przetłumaczył także kilka opowiadań litewskich. W 1984 roku ukazała się jego gramatyka porównawcza języków bałtyckich (której nowe wydanie, obecnie przygotowywane, Erhart niestety już nie doczekał). Ponadto Erhart napisał szereg artykułów dotyczących poszczególnych zagadnień bałtyckiego językoznawstwa, przede wszystkim z perspektywy indoeuropeistycznej i porównawczej, które zawsze były inspirujące. Wystarczy przypomnieć choćby jego rozwiązanie problemu bałtycko-słowiańskiej wspólnoty językowej (1958), nacechowane typowym dla Erharta wyczuciem (tak często lekceważonej) prostoty opisów językoznawczych, albo jego subtelne rozróżnienie między archaicznym a konserwatywnym charakterem języków (1995). Wkład Erharta w bałtystykę podsumował Algirdas Sabaliauskas w Lietuvių kalbos enciklopedija (wyd. K. Morkūnas, Vilnius 1999, s. 181-182). Erhart był więc, jak każdy prawdziwy indoeuropeista, także bałtystą. Był jednak bałtystą nie tylko dzięki swemu wykształceniu, lecz także i przede wszystkim dzięki autentycznemu zainteresowaniu wszystkim, co bałtyckie. Nigdy nie zapomnę rozmowy z Erhartem po powrocie z mojej pierwszej podróży na Litwę latem 1999 roku. Kto znał Erharta, ten wie, jak powściągliwy był w osobistym kontakcie i jak dopiero stopniowo otwierał się przed innymi. Ja również nie byłem wtedy jeszcze tak blisko z Erhartem. Jednak po mojej podróży na Litwę wszystko się zmieniło: Erhart sam przyszedł do mojego gabinetu i zapytał, co odwiedziłem na Litwie, co widziałem i co nowego było na Litwie. I odbyliśmy niezwykle długą, półgodzinną rozmowę... Bohumil Vykypél BIBLIOGRAFIA BAŁTYSTYCZNA ADOLFA ERHARTA!' 1956 Język litewski. Praga: Państwowe Wydawnictwo Pedagogiczne, 1956. (Rec.: M. Vey, Bulletin de la Societe de Linguistique de Paris 53, 1957-58, 2, 190) Opowieści litewskie. Wyd. przez P. Trosta. Praga: Svét sov&tü, 1956 (tłumacz). Słowniki litewskie. Zbiór prac Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Brneńskiego A 4, 1956, 142-143. 1957 Bałtosłowiańska nazwa „Północy“. Zbiór prac Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Brneńskiego A 5, 1957, 5-7. ! Kompletną bibliografię Adolfa Erharta oraz literaturę dotyczącą Erharta zob. Grammaticus. Studia linguistica ofiarowane Adolfowi Erhartowi z okazji jego siedemdziesiątych piątych urodzin. Pod redakcją O. Šefčika i B. Vykypéla. Brno 2001, 14-23 oraz uzupełnienia w Sbornik praci filosofické fakulty brnénské university A 52, 2004.