Daiktavardžio „pagalba“ įnagininko desemantizacija
Full text
S aipsniai / A icles 9
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Ins i u o de lenguas Lie u ių
Las di ecciones de in es igaciones cien í icas:
mo osin aksė, ipología, alen ingum, semán ica.
DAIKTAVARDŽIO
PAGALBA ĮNAGININKO
DESEMANTIZACIÓ
Deseman iza ion o he Ins umen al o he
Noun Ayuda
ANOTACIJA El obje o de es e a ículo daik a a džio ayuda įnagininkas. Basándose
Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma e ial, se habla sob e ayuda įnagininko
seman iką y deseman izacijos signos. S aipsnyje man ieneomasi opiniónés, que ayuda
įnagininko a osena a liepia i iumo hie a chiją pe sona > daik as. ESMINIAI NOODŽIAI:
daik a a džio įnagininkas, deseman ización.
ANNOTATION
The objec o he a icle is he ins umen al case o he noun ayuda. Acco ding o he
Co pus o he Con empo a y Li huanian Language (CCLL), he a icle add esses he
seman ics o he ins umen al o he noun pagalba and he ea u es o deseman iza ion. The
a icle ollows an opinion ha he use o he ins umen al o he noun ayuda co esponds o
he animacy hie a chy pe son > hing.
KEY WORDS: ins umen al o he noun, deseman iza ion. El ema de es e a ículo leído in o me en
la XII Sección de palab as uncioncinas de lenguas Bal as del Cong eso In e nacional de Bal is as.
Po las obse aciones y men is es oy since amen e dėkinga p o . d . Danieliui Pe i , p o . d .
No be ui Os owski y d . A ū ui Judženčiui. Jüe g acias a la ayuda aquí se mi a más ampliamen e.
Since amen e ag adezco y a los espe ados anónimos e iso es po sus p opues as, no a y
c í ica.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
10 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
1.INVADINS NOTABAS
1.1. En el dicciona io elec ónico de la lengua Li uania (WEB LKŽe) daik a a dis
ayuda de ine se como ‘pagelbėjimas, padėjimas, pa ama1, po ejemplo: (1) (Su) u
pagá lba man es o pasisekė KBI452. (2) Da ek con su cabeza y Dios ayuda K P(Jnš).
Galūnės -a edinys ayuda hecho de pagelbė i ‘padė i, p opo ciona cuan o ayuda, y
es e úl imo o mado con p e iéndilu pa- (plg. gelbė i ‘padė i, esp i, šelp i). (3) Los
niños ayuden a los pad es en los abajos š.
Palyginkime LKŽe eikiamus pa yzdžius:
(4) Yo ú gé lbėsiu abaja K.
(5) Tas liū as p ašė o žmogaus, kad pagelbė ų jį S.Dauk.
(6) A negali mane gelbė i su piningais – skolą u iu šiandien užmokė i? Plng.
(7) Y be žo įsuolės, y apynių chacnys cabells a gelb š. (8)
P igim am kūnui y soilas nada negelba Sim.
(9) Es e a iso poco salbs i š.
(10) Gelancias ojo uen e del aguaenu cuan o an o gal pagelbė i M.Valanč. (11)
Ligonys, si omis ais ėmis nepasigelbėjo, ellos mismos a los dioses en apie a
quinda os S.Dauk.
Nijolė Sližienė Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodyne ( oliau LKVJŽ) (1994: 201) discuia
cua oų gelbė i eikšmių alen ingumus (junglumus). Po ejemplo, (iš-)gelbė i ‘ aduo i, auk i iz
bėdos LKVJŽ se desc ibe como i alen is, cuyo sin aksiniai ak an ai eiškiami agen o [A]
a dininku, pacien e [P]3 galininku y p ielinksnių nuo, iz su kilmininku cons ucciones,
co espondien es a kon agen ą4 1 Elek oniniame Daba inės lie u ių kalbos žodyne (DLKŽe)
pagelbėjimas, padėjimas. 2 Plg. F ied icho Ku šaičio Deu sch-li auische Ph aseologie de
P äposi ionen/3) o iginaló: h p://ub-goobi-p 2.ub.uni-g ei swald.de iewe image/PPN737445068
(1849/4). 3 Pacien e [P] es la unción del bene icia io de la acción o del poseedo del es ado (Sližienė
1994: 20; plg. Valeckienė 1998: 35).
4 Kon agen as [CA] con a agen ą ac uando, a él con a ia ue za unción, p opia y a se es
i idades, y a cosas no i as y a la na u aleza y sociedad enómenos (Sližienė 1994: 21).
A ículos A icles 11 /
Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija
[CA] o kon en y ą5 [Con], ej. : D augai [A] lo [P] sal a on de la policía nagų (nuo
zapaolikų) [CA]; Sólo zasimi šimas [A] salbėja homb e de [P] del sin sen idomiško
siel a o [Con]. T i alenčio (pa-)gelbė i ‘padė i ką a lik i ak an ai sin aksiniai
eiškiami agen o a dininku, bene icien o [B]6 usua ioku y kon en y o unción la
co espondien e bend a imi, ej. : Pagambécame [B] ąs ą al ca uamien o
in oduci [Con] (plg. sen inius (3), (4)). Aquí al nominado del suje o y al
bene iciado del obje o se dicen i as exis encias homb e [Hum]. Usando
i alen į (pa-)gelbė i signi icado ‘ em i, šelp i, sin aksiniai ak an ai pasakomi al
agen o a dininku, pacien e galininku o bene icien o bene iciininku y kon en y o
įnagininku, ej. : Tal u [A] puede sal a bė i me [P] me [B] dinega is [Con]? El
a dinis del suje o y el galinis del obje o así como el naudinis ma ci homb e
de [Hum], y el objec įnagininkas negy ą daik ą [Anim] (plg. sakinius (5), (6)).
(Pa-)gelbē ‘bū i naudingam s ojim po eikiu, pa eik i7‘, según LKVJŽ, es
d i alen is. Sus ac an es sin aksís icos se ealizan al nominado del suje o y al
ka (negy ą) agen ą8, o an asis – pa ien ą9, p z.: Ši ie ais ai [A2] galė ų au [P]
usua io del obje o, del cual el p ime o co espondiinpagelbė i; Apynių šaknys [A2]
5
Kon en y as [Con] – eiksmo a būsenos u inio unkcija, būdinga į ai iems daik ams bei
cabellam [P] gelbs i. Subjec o a dininkas ma ca eiškiniams (Sližienė 1994: 22).
6 Sližienė (1994: 21) bene icien ą en an a como ad esa o, ga ėjo, u ė ojo unción, ca ac e ís ica
i om se esybėm, especialmen e a pe sonas, cuyos p o echo o nekauzas lo que ocu e, haci, son. Adelė
Valeckienė (1998: 35 ) opina: Bene icien as Ben es enė ojo, ad esa o (quién a bene icio se ealiza, a
quien des ina la acción) unción. Él gene almen e pasakod el usua ioku [...], pe o pueden y o os
aleg nios. Plg. : Ba els (2005: 105 ): Eine seman isch wenige spezi ische Da i Rolle, die nich an
T ans e und Possession gebunden is , wi d in de Regel die Rolle Bene ak i angese z ( gl. Klaus
kau e Hans ein Buch. Diese gab es abe nich ). 7 Plg. LKŽe p opo cionada salbė i ‘ aduo i, i a de
bėda, gua da del mal; a a , ej. : Uno exhalamien o ojalda negelba desde pa akimo Vaižg. ; Ins inc o
densamen e salbi homb e de V.Kudi . ; Tie a gelb i odos desde a go A1884,157; Nuodai gelb i upūžę
desde enemigos J.Jabl. ; Ga do benedik ai (ka do benedik ai, ka ieji š en adagiai) gelba aš uonioleka
ligų G g. ; Gelbiem desnog pic o él mismo su malone KN62. 8 Sližienė (1994: 19) negi ao agen ą [A2] de ine
como acción ejecec o uncció, que būdinga a cosas no i as, s ichines ue zas y o os enómenos de
la na u aleza y sociedad, di e sos disposi i os, maquinas, apa a os, que ienen cie a ene gía y po
eso pueden ealiza y p o oca , sužadina su acción, pe o no ienen inicia i a. [...] Agen o2 unción es
desigualy ė.
P e equisado ella pod ía descompone se al menos en es poklasios: na u al juega a, causa y
ins umen o de acción. Ac o ins umen o la signi ica el agen e2 de la unción del ins umen o di ie e en
que es posible sólo en onces, cuando la acción puede se pe cibida como desa ollándose sin kieno aunque
inicia i a [ku sy as a ículo au o és L. V.-S;.] medio de acción en onces se conside a único ac o
execu éju agen u2, ej.: padangę aižo lėk u ai. Sin emba go el lími e en e ins umen o y agen o2 es
bas an e condicional. 9 Según es a pagelbė i de inición del signi icado y obje o aišką bene icia ioku,
e iden emen e, es e pacien e puede se en endido y como eniendo bene icien o (i. e. ad esa o,
bene iciėjo, pa a cuyo bene icio lo que ocu e) a spal į, i. e. como [PB].
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
12 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV negy ą daik ą [Anim], o naudininkas
gy ą i negy ą daik ą [±Anim] (plg.
o aciones (7)(9))10.
Reliacinio obic a io ayuda įnagininkas, como se e en o aciones (1)(2), se usa con
pasaki ou o podim deci p elinksniu con (con u ayuda). Cómo jus o sob e al ayuda
įnagininką se á a ículo hablado. 1.2. Jonas Šukys (1998: 554 ; aún plg. . p.: 229),
discu iendo la linnių y p ielinksnių a oseną de los idiomas li uanos, señala
a ención a lo que en la ac ual lie ugalba. Él especialmen e comenzó plisi
ių kalboje y a „didelė klaida a o i in ensy iai p ielinksnėjan į įnagininką pa-
so ie mečiu, nusižiū ėjus en usas palab as p i pomošči aišką. [...] Así cualquie
p ielinksnišką a oseną, i […] sma kiai s umia adicinę p iemonės i būdo
cons ucción con supues o polinksniu ayuda, si ella signi icš ų in anį, mechanizmą
[ž . sakinius (12), (13)], o alguna o aokią p iemonę įnagininku [ku sy as au o aes del
[ž . sakinius (14), (15)], ka ais ne abs akčią [ž . sakinius (16), (17)], bū ina keis i
a ículo L. V.-S.]. [...] Cuando se habla de emas más abs ac es, especialmen e
cuando ayuda se u iliza con ad e bondías de loik a o džiais, es a ne a o iną
cons ucción es mejo cambia semidiplicos, subdiplicos [ž . sakinį (18)]. [...]
Ne a o iną ayuda la cons ucción a menudo puede epa a se no uno, sino de
a ias mane as [ž . sakinį (19)]11. Scuciábamos ayuda del calcululado (= (su)
calculula o iais). (12) (Ci ado según Šukys 1998: 554)
(13) Los da os han sido analizados median e compu ado es (= compu e iais).
(Ci ado según Šukys 1998: 554)
(14) Los del ines susikalba nosies ayuda (= nosimi, nosimis). (Ci ado según
Šukys 1998: 555)
(15) Ayuda de Liežu io (= Liežu iu) chameleón a apa insec os. (Ci ado según
Šukys 1998: 555)
(16) Men e unos a o os ansmi imos median e palab as (= palab as).
(Ci ado según Šukys 1998: 555)
10 Plg. LKVJŽ p opo cionada ayuda ‘pagelbė i junglumą (Sližienė 1998: 96). A es e signi icado le son
p opias es di e en es es uc u as de alen inidad sin ác ica, po las que se ealizan di e en es
es uc u as de alen inidad semán ica, ej. : a) Algis [A] ayudaba a ella [B] a esol e [Con] la
ecuación del álgeb a; Ese beb al [A] ayuda á a la aca [B] más ápido a cu a se [Con]; Tus consejos
[A] nos han ayudado [B]; b) Pod ías pod ías [ u] [A1] ayuda me [B] monegais (pan) [Con]; c) Cha dillos
éa a [A2] ayuda a la cabeza [P]; Algunos en e mos [P] mejo ayudan el sueño [A2]. 11 Una opinión
simila a es a cues ión éase ambién. : Šukys in: Miliūnai ė 2003a: 91 ; Pupkis in: Miliūnai ė 2003b: 96;
plg. Mikulėnienė 1991: 60; Kniūkš a 2000: 181.
A ículos A icles 13 /
Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija
(17) La ayuda de la democ acia (= (Su) democ acia, pe democ acia) mucho
log emos. (Ci ado según Šukys 1998: 555)
(18) La ayuda de Psichología (= Pasi emian pasi ėmus psihologija) puede
ayuda a odos los alumnos. (Ci ado según Šukys 1998: 555) (19) Šių meninių
p iemonių pagalba (= Šiomis meninėmis p iemonėmis, U ilizando es os medios
a ís icos) esc i o c eó es as yškų pa eikslą. (Ci ado según Šukys 1998:
555)
Allí pa Šukys (1998: 556; plg. Šukys in: Miliūnai ė 2003a: 91; Kniūkš a no sob e mecanismo de ejecución
2000: 181) eigia, kad „pasakymas su (kieno) pagalba inka ik ada, kai kalbama
del ac o, sino sob e kieno no s (kokių asmenų) ayuda, in e mediininka imą. Sin emba go cuando
p elinksnio con no hay, polinksnis ayuda y hablando de la pe sona (esmenos) in e mediininka imą no
aplica [ku sy as a ículo au o es L. V.-S.] (ž . sakinius (20)(22); da plg. sakinius (1)(2)). (20) Ga ažą
pis aché con ayuda del he mano. (Ci iada según Šukys 1998: 556) kus) ansmi imos a su bú i. (Ci ado
según Šukys 1998: 556) (22) Ne equia ayuda abogados (= con abogados ayuda, mejo con aboga as;
(21) Tas žinias yšininkų pagalba (= su yšininkų pagalba, ge iau pe yšinin-
ayudados po abogados) busca e leyes en sp agos. (Ci ado según Shukys 1998: 556) Aquí cla i ica que
el usua io de la lengua, pa a que e obse a las eglas de la no ma, polinksniškai a ojamą pomocą
debe ía cambia ennagininku, adelinksnio con connagininku kons ukcija, adelinksnio pe su galininku
o pa icipio (en sen ido amplioja) kons ukcija en aquellos casos, cuando se habla de no ais o
abs acakčiais daik ais pasakomą p iemonę o būdą12. Di e en emen e que (quién) ayuda,
cons ucción con (quién) ayuda usa pe mi idoamà al habla de ayudan e o in e media iagujan e
pe sonaį13 (plg. ayuda signi icaciones de inición ‘pagebimien o, ayudamien o, apoyo). Ve i e con
pe misible no ma espec o aiška co elióndose el i o s. mue o (o pe sona s. daik as) di e encia:
homb e [Hum] como ayuda complemen as puede se dicho en cons ucción con apelinksniu con,
hablando de cosas en sen ido ancho ía [Anim] y [Abs ] con (quiénes) ayuda debe se cambiada po
o as (su)Ins ucciones pe P/Acc. En aquellos casos, cuando la ayuda con pe sona á ma cincio
complemen u (mamas ayuda) se usa sin p elinksnio su, 12 Plg. da azeologizmą nak ies ayuda
‘nesulaukus o, da nak į iempoi eikš i, ej. : Nak ies ayuda se ha ido; Nak ie ayuda ė elis lėks o
dak a o (Paulauskas, 2001: 443). 13 Pe son a ículo en endido en el sen ido más amplio, i. y. como
pe sona á comp ende y bend ijas, o ganizaciones y sus denominaciones.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
14 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
es o co ecoma según daik ų analogiją (su)Ins pe Acc PA . / ¿Desde un pun o
de is a semán ico es as cons ucciones son apañas? Žiū in en an e io es
sen encias suge idosus a egimos, po lo is o, odaip puede se (ž . adelan e).
Y si ya semán icamen e pueden di e i y di e i , ¿ ale eemplaza los po o os?
Sakiniuose (12)(19), (21)(22) en luga de ayuda se o ecen aiškos p iemonės ambién ienen ( u ė i)
ins umen os (ins umen o) (b ex endida)14 o būdo signi icado15. Ac ualmen e en las lenguas
Li uanas ipiška p iemonės aiška (su)Ins , p z. : Jonas co a el pan con un cuchillo; S iubą s ebiame
con šaukš ais (plg. sakinius (10)(11)) (in e alia Amb azas 2006: 297; Sližienė 1998: 23, 1986: 54; Valiuly ė
1991; Paulauskienė 1989: 129; 1994: 128; plg. Šukys 1998: 228 , 497 , 554). Aquí, como y en la sen encia (12),
ambos medios aiškos pueden se u ilizados op a i amen e. (17) En el sakinyje en luga de ayuda
cons ucciones se o ece usa daik a a džio demok a ija įnagininką o él con p ielinksniu con. Sin
emba go en es a ase, a di e encia ni (12), el u ilizado Ins suIns pasakomas mane a, i. i.
eiškiama aplinybė, no obje o /16. Paula Aldonauskienė (1989: 130; ambién é. 1994: 129) a i ma: kad
įnagininkas u ie a būdo signi icado, p incipalmen e necesa io que el ac o del accionmawudio no
eque ían ins umen os de desempeño. Es a condición la a en enda ales sakiniai, cuyos a iniu a
accioniminio accionmo eiksmažodžiai, a accionniu a dininkai, eiškian ys inak y ius daik us. [...]
Cuando na a i o a del ac i o acción de acción, y ac o es pe sona, budo signi icado condicionaya
daik a a džio leksinė signi icado. Más a menudo al signi icación iene abs ac s de daik a a džių
įnagininkas. Él, según Paulauskienės (1989: 138), negali ene signi icaciones ins umen ales.
P incipalmen e el signi icado de la medida del įnagininko i s a modo signi icado, plg. : Much hemos
alcanzado democ acia democ á icamen e. / De la sen encia (17) co ecciones se e ambién lo que
modo de ci cuns ancia signi icación iene y p elinksnia pe su galininku cons ucción, la cual, ano
Paulauskienės, muy ce cana a modo de supe eiksmimas y, como se e de algunos de sus
p opo cionados ejemplos: Ge uoju nega kuk elėjimus (plg. keliais kuk elėjimais) izgė ė oda idlinea,
puede se sinonik asimai 14 Ins umen os e e enciados es da, po el cual el ac o aspek uis una
acción, nuk a en o o daik ą (o dibujo), en sí mismo (p ausiasi and yp ) o en una acción (lingua) (Vali
mes nieko: mes laimę pasieksim pe ko ą (plg. ko odami); Kaziukas kuk , kuk – pe
1991: 148). Seman iniu pun o de is a Sližienė (1986: 54) ins umen á de ineja como agen o u ilizadas
auxilianés medidas unción, ca ac e ís ica a las cosas no i as. Plg. : Amb azas (2006: 256): Be cual
cosa, ayudan e ealiza acción, puede se en endido como su he amien a. 15 Plg.: Objek o
įnagininkas es a menudo el p ime (bū inais) complemen inys (p.ej.: gė ė is menu), y aJis iene y el
modo de desempeño del ac o a spal į (Šukys 1998: 227). 16 Plg.: Būdo įnagininkų [...] no se puede cambia
p ielinksnio con cons ucciones (Šukys 1998: 236).
monės įnagininkas – isada ik an asis (nebū inasis) papildinys (p z.: Šaukš u jū os neišsemsi).
S aipsniai / A icles 15
Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija
con būdo įnagininku y o as ci cuns ancias aiškos ins umen os (Paulauskienė
1989: 126 ; plg. Šukys 1998: 454) (plg. sakinius (16 (18)),(19))17. Sakinyje (20) con
(quieno) ayuda e ec i amen e ambién eiškiamas mane a, plg. : Ga ažą
pasis ałem (KAIp? KOKIU BūDU?) ayudando a he mano. Beiksmo būdas, como is o
sen inyje (21), (gali se ) pasakomas y pe su galininku kons ukcija, nusakančia
kam in e mediininkaujan e ec uado acción. In e pininkas, Shukio (1998: 454)
a i mación, gali se pe sona (ž . sakinius (23)(24)), qué ins i ución (ž . sakinius
(25)) o incluso daik as (ž . sakinius (26)(27)). ¿Po qué in e media io puede se y
pe sona, y cosa, y ayudan esis solo pe sona? (23) Pasiun iniai habló con manim a
a és aducja. (Ci ado según Šukys 1998:
454)
(24) Ponas, po supues o, spi sis, a a és abogus puede... (Ci ado según Šukys 1998:
454)
(25) Lenkų lengua comenzó in il e b is a nues o k aš ą a a és iglesia. (Ci ado
según Šukys 1998: 454)
(26) Algunas de las en e medades se pueden con ae po el ai e. (Ci a ada según Šukys
1998: 455)
(27) Sin emba go pe laiškus neišgi ás i o oz. (Ci iada según Šukys 1998: 455) Sakinyje (22) ue
is o que ayuda įnagininkas abogados pagal oj la e osios o ecoma mejo consumi con
ba – keičiamas p ielinksnio su kons ukcija, . y. su ad oka ų pagalba, i ie-
aboga ais. ¿ cons ucciones necesi an con ayuda de abogados busca b eagos y no necesi an con
abogadas busca b eagos son semán icamen e apachas? sí, po lo an o, aquí se les exp esan
mane a (KAIp NEREIKIA IEŠKOTI SpRAGU?). Pe o aquí, di e en emen e que en la ase (20),
suPAgAlbA y suIns cons ucciones ( u i se ) en endamos y como eniendo amigaes18 17 Como
a i ma Shukys (1998: 454), p ielinksnio pe kons ukciones būdo signi icado algunas eces suspinusi
con el signi icado de medida de acción. Nece mil us po sie ą dessia . [...] Cuando más p eciso
en a iza acción he amien a, no mane a, mejo usa įnagininką. Llama a mí po ele oná (
elé ono). 18 Plg.: P ielinksnio con cons ucciones no a as eces signi ica modo de ejecución del
ac o. Esa mane a gene almen e iene amiga somb a ío, po que accióná acompaña qué enómeno
(a), se áena (b). [...] (a) Recibimos a i con amo ; (b) Con descon iėjėjim él mi ó a un homb e, acėjano
desde el ho el (Šukys 1998: 495). P ielinksnio con cons ucciones suelen signi ica amigaes (es ancia,
pa icipación jun o) elaciones. Veiksmą ac o ealiza d uge con o o, no al impo an eu eikėju,
ečiau eikėjais. [...] Más a menudo ales pe sonajes son pe sonas (a.), ečiau no pe sonas (b.) [...]
(a) Pe iukas con Ka iuke signi icación] bas an e yški, cuando el p ime pe sonaje nepasacido,
išsi aukė bul ių k ežulį i sėdosi skus i; (b) I zuikis su liudininkais g įžo a gal namo. […] Ji [būdo
sino sólo nadanomas. [...] Pe o con los amigos medié la misma skėlė (Šukys 1998: 493494).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
16 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
(komi a y inę19) signi icado. Si en la ase (22) se o ece ipiška d augės
signi icaciones suIns kons ukcija (gali bū i) pag ecioii se u iliza con modo
signi icaciones suPAgAlbA, i.e., aquí ellas es án elacionadas y posiblemen e
pe sikloja (an. o e lapping) (ž . adelan e). De lo que sob e ayuda įnagininką se dice,
se e que su a osena es á elacionada con pe sona s. daik as y obje o s.
en o no di e enceumis. Basándonos en ases (26)(27), se puede c ee que daik as,
en endidos como in e media io, ambién es (gali se ) pasakomas y ayuda
kons ukcija. Las p egun as, si ella se puede consumi desde el pun o de is a de la
no ma, dejemos nuošalyje. Como aquí bebū ų, en esos casos, cuando se habla de
cosas, ayuda cons ucciones eiškiamas (p iemonės) obje o o, simila men e como
hablando de pe sonas, (būdo) en o no (ž . adelan e). El a ículo plan ea la p egun a,
po qué hablando de pe sonas suPAgAlbA cons ucción posibilà, y hablando de cosas
no; si hay a es a oposición de su icien e base. Responde a es a y o as p egun as
elegida, sob e la base del Kauno VDU Kompuu e inės ling is ikos cen o suda y o
Daba inės lie u ių kalbos eks yno ( oliau DLKT) ecogido ma e ial, que se ha
dis ibuido po géne os y gy umo c i e ios (ž . ski snį 2.). A con inuación se habla
de ayuda įnagininko semán ica y sus deseman ización asgos (ž . ski snį 3) y odo es o apibend inado (ž . 4 ski snį).
2. TIRIAMOJI MEDŽIAGA Y JOS DESIRSTYMO
CRITERIOS
G an pa e de la DLKT cons i uye ašy inės, a menudo edaguo as, di e en es
géne os (publicis ikos, g ožinės, neg ožinės o adminis a i as li e a u a) de
lenguaje ex ai. Saky ines ejemplos de lengua allí son apa en emen e menos.
S aipsnyje emiamasi 438 di e en es gén ų ejemplos, donde se u iliza ayuda
Tokie sakiniai eiliškumo a ka a ink i į DLKT paieškos laukelį į ašius žodį
įnagininkas. ayuda. Ap a iamųjų sakinių 58,45 po cien o. (256 sakiniai) es á con
p ielinksniu su y 41,55 po cien o. (182 sakiniai) sin p ielinksniu. Según géne os es o
se dis ibuyó así, como puede e se 1 abla.
Teniendo en cuen a el hecho de que la ayuda ennagininko a osena basada
pe sona s. daik as oposición, u imi sakiniai ue on diso i i según gy umo
c i e ios. Todo es o se e en la abla 2.
19 Plg.: Komi a y as second aeilio agen e, pacien e o bene icien o unción, apa eciendo je a
co espondien es unciones p incipales y ase en mayo ía co espondi i p ielinksninę kons ukcję
suIns , p z., jis suki šino b olį su sese ia“ (Sližienė 1994: 22).
A ículos A icles 17 /
Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija
1 LENTEL. Ayuda įnagininko a osena po géne os
Géne o suPAgAlbA PAgAlbA Sakinių núme o
Saky inė kalba 1 9 10
G ožinė li e a u a 80 14 94
Neg ožinė li e a u a 86 74 160
Publicis ika 79 54 133
Adminis acinė li e a u a 10 31 41
IŠ VISO 256 (58,45 %) 182 (41,55 %) 438
2 LENTEL. Ayuda įnagininko a osena según c i e ios de i ida
Géne o
HUM
Núme o
Sakinių
ANIM Sakinių
núme o
ABSTR Sakinių
núme o
suPAgAlbA
gAlbA gAlbA
PAgAlbA
suPA-PAgAl-
bA suPA-PAgAlbA
Saky inė kalba
1 1 2 4 4 4 4
G ožinė 69 372 7 7 14 4 4 8
Neg ožinė 54 862 11 23 34 21 43 64
Publicis-
ika 56 359 928 37 14 23 37
Adminis acinė 9 2 11 19
19 110 11
IŠ VISO 187
(91,7%)
17
(8,3%)206 27
(25%)
81
(75%) 108 40
(32,3%)
84
(67,7%) 124
Analizándose 2 abla en p opo cionados p incipalmen e da os de lengua esc i a, ob iamen e, que los
usua ios de la lengua no obse an las no mas. Ayuda a ojimui in luencia iene no sólo mencionada usos,
pe o y, ma y , o as lenguas: lenkų20, eli p zy pomocy 24 specjalnych bonöwyz p i a acyjnych.
20 Plg. len. Is o a ej p opozycji sp owadzala sie do ozdzielenia naja ku na odowego po niedzy obywa-
Fo man em jes su iks <ysz>. Za jego pomocą wo zy sie w jezyku osyjskim de ywa y
od zeczownikowe. Lacina zna jednak dwa ypy zdan pod zednych wspolczesnej polszczyznie nieznanych,
k o ych nie da sie opisac p zy pomocy akomodacji wzgledem spöjnika, z ej p os ej p zyczyny, ze
spöjnika one nie zawie aia (ci ado según Hen schel
1998: 176 , 184).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
24 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV ayuda (plg. š ediška ehnika) au oma izuosim
ca og a iją, y miško a kininkai pod án no malmen e gana b i, eso con paz
dūšioj puėsiu comple a y su ca ie ą, išei i ilsė is. DLKT (52) A lán ico oceenyno,
ce ca de Ha e aso kyšulio (Cape Ha e as) No e Cali o nia, cons ui ada , con
los cuales él egis ó can idad de p ecipulaciones. Con ayuda del sa ydo o (plg.
palydo u, pe palydo ą) él segė el bangación del ma . Sulyginando ada y a i icial
del sa éli e de la Tie a iempos mos amien os, cien í ico pudo con i ma su
obse ación. DLKT (53) Pe kūnas, como año de ida a o dios, esuci ando ie a y
ida con agua y ugnies ayuda (plg. andeniu, ugnimi), él mismo nue a es a a,
pasi eikšdamas en di e sos pe íodo. Pada imai dice que Pe kūnų es keli p ima e a
y udens, y ų, aka ų, pie ų, šiau ės. DLKT (54) Yo necesa iamen e endisiu. Muy
g anu. Y po la seño e a no se p eocupe. Noso os la cuida emos. Su condiciónė
peski, pe o, yo espe o, con la na u aleza y nues a, dak a ų, ayuda, odo
e mina á elizmen e... Qui dijo, que nadie nep i algs a las noches es elladas,
después de las cuales b aidžioji espe ando ein e años al amanece .
DLKT
(55) Desde liū o nas ų čiu kšlė nuqueja en al lado exis iendo piscinainėlį de agua, del
cual suma din o agua siu blio ayuda (plg. pe agua siu blį; agua siu bliu) el agua
nue amen e de uel o a on aną. La piscinainélis mon o se de pailgos shaliga io
be oninos ply ellos y esclojado hid oizoliacine película. DLKT (56) Siau as,
besiso ando adigeno spindula es ib aoš as, median e el cual pe sh ieciado
es udiado cue na, de ek o ios ayuda (plg. de ek o ios, de ek o iais) pa o ciado
digi ales signalais. Es as señales se án p ocesadas po un pode oso apa a o
ma emá ico ob enida imagen del cue po pjū io. DLKT (57) Y nedideliu degąsčiu.
Nues as pé didas i klas y I mos zapa as, s o es nuplėš i desde los pies y nuneš i
no sabe dónde. Ten amos halla o a i klą y ayuda de cue as (plg. cue ėmis)
pe odías acolas nos desciendemos a qué sólo ga oso D iejų ba ų a dą nema omo
slenksčio. Resul a, que ni siquie a es lenks is, sino e dade o k ioklis. DLKT
Si en la o ación (57) jus i icamos la medida aišką (su)PAgAlbA, en onces
podemos con inua hablando y sob e sen encias (58)(62), donde es as
cons ucciones son cambiadas medidas įnagininku o usa (s), a o i
pa a azėmis. ¿ Aquí (su)PAgAlbA y įnagininkas son iguala eikšmiai? Visaip puede se .
Hen schelis y Thomas Menzelis (2000: 8; más sob e es o éa Hen schel 1998: 174 ,
182 ), discu iendo la medida aišką en la ac ual lengua usas, en mi caso целеби
говорить и определить постепенную типичную > нетипичную меры aišką,
S aipsniai / A icles 25
Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija
ko eliuojančią con Ins > p i pomošči, s pomoščju (plg.: Oni sideli za s olom i eli sup
ložkami??p i pomošči ložek p i pomošči s annych, neukljužich ložek p i pomoči k ižek
o banok, / /) . En opinión de los au o es, en aquellos casos en que a la cosa la unción del
medio es a ibuida, i. e. cuando la cosa en cie o con ex o se pe cibe como medio, él más
bien pasakos p i pomošči, s pomoščju cons ucciones, po las cuales jus amen e
ocusuojamas la ins umen alidad de la cosa (p. Molodye ki aycy s a alis es p i sup z
pomošči nep i yčnih d nichlja ložennek; oennoplye sideli na a e i sup p i pomošči
k išek banok)30 (plg o (45)). Tipiška he amien a es inanimado daik as, al que agen i us
ac o di ec amen e u iliza p edica u pasakomame acciónme (pa) eik i o a daik ą
pacien e obje o, ej. : Jonas pin a la pa ed dajais. Analizándose o aciones (58)(61), pa ece
que (su) PAgAlbA semán icamen e es equi alen een iška ins umen os įnagininkui. Pe o
de la sen encia (59) con ex o es e iden e que el uso de es e ins umen o (ki uko) es
menos ípico, i. e. ki uku kapojamos malkos31. Además, de es os sen imien os e , que
signi ica i a es habla sob e aiškos y g ama ines unciones co eliación: menos ipišką
p iemonę, sen inyje in e p e e uojamą (i ) como en o noybę, (gali bū i) ends ama
žymė i ki aip nei ipiškos p iemonės objek ą. En o as palab as, g ama icas unciones
co eliuoja con aiška: obje o > en o no esp. Ins > (su)PAgAlbA.
Tipiškos p iemonės obje o gene almen e se dice įnagininku o p ielinksnio su
kons ukcija (s iubą s ebiame (su) šaukš ais) > pag ečiui p iemonės įnagininko
a ojama i (su)PAgAlbA (ž . sakinius (5 (58)) > cuando he amien a se in e p e a
y como en o no, (su)PAgAlbA da osiinas más ca ac e ís ica que įnagin (ž .
sakinius (59)(61)) (pa a e más adelan e).
Sakiniuose (58)(61) u ilizado ayuda įnagininkas di ie e de an e io men e
discu a ų sakiniuose (46)(56) y o o aspec o: aquí ayuda complemen u enan es
inanimadas cosas no ienen agen í aus acción e ec uėjo [A o A2] po encijos,
o pa s pagalba y a deseman iza ęsis. Kaip ik oks pagalba ampa / y a an iniu
polinksniu32 (ž . más adelan e).
(58) F akcija cons i uyó la comisión p o isional a e alua los pada iones de la e o ma ag a inesa
lle ada a cabo en 1991/1992 . Todos los años a ios ins i u os empleados compu ado es 30 Die
p äposi ionalen Fügung okussie en die Ins umen ali ä . Sie sind dahe p agma isch nu dann
akzep abel, wenn die Ins umen ali ä des be e enden Ins umen s im gegebenen Kon ex nich
i ial is (Hen schel, Menzel 2000: 8). 31 De G ad de ypischen Ins umen ali ä is dabei p imä
eine Funk ion de lexikalischen Bedeu ung des P ädika s de NG mi de seman ischen Rolle
Ins umen (Hen schel 1998: 182). hin, daß hie die En wicklung zu sekundä en P äposi ion
32 „Die Deseman isie ung on pomoc […] im Kon ex unbeleb e NG is deu lich. Dies alles weis
o gesch i en is (Hen schel Hil e (plg. kompiu e iais, di bdami kompiu e iais) aquel daño [KUO
1998: 175).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
26 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
da au KAIp?] e aluó y e aluó con šešiais p esupue os del país 35 millones de li os. DLKT (59) O
digyki , qué po iolencia ue u ilizado? Jisai ue muchamas. Cómo? Ki uko ayuda (plg. ki uku),
cuchillo ue u ilizado como ins umen o de amenzamien o. Iden i icado a acan e, Genadijus
Radiono s, i e ce ca de ce ca, sólo a unos cien os de me os. DLKT (60) G andes y muy g andes
con enedo es no a as eces se hacen o mas de aile os, iene uedas. Belieka ellos [KUO KAIp?]
sólo especialalaus ilkiko ayuda (plg. specialiu ilkiku) anspo a , in lega se o lle a se desde
agono pla a o ma o nai o denio, iumo. / En los con enedo es más g andes se albe gan
con enedo es de meno capacidad. (61) demos ó a uuksa ankis maes o de Plungés Be na das
Su blys. Ag icul o de 72 años su camiónísimo GAZ-52 o ze é mo e se [KAIp?] ayuda de un
gene ado de gas es au ado.? (plg es au uo u gas gene a o iumi). Gujas dis ingue especialía de
un me o y medio de al u a cilind o o ma 200 li os de anpos k osnyje a dien es lechos. DLKT
Lo mismo, lo que se ha dicho de las cosas conc e as, ca ac e ís ico ambién a
las cosas abs ac as, que an ayuda complemen u. Po ejemplo, sakiniuose
(62)(69) (su) PAgAlbA cons ucciones sie inas con mencionadas di ec inas o
pe kel inas daik a a dío ayuda o accionmajodio (pa-)gelbė i signi icmėmis.
šios kons ukcijos, panašiai kaip i su [–Anim], gali implikuo i i a pininka i-
Seman i icamen e mo (sakiniuose (63), (68)), komi a y inę (sakinyje (64)),
p iežas ies (pa y Spesi, sakinyje (67)) o o as signi icas; po lo an o no hay
igualdad econco dia de ennagininku o p ielincio pe cons ucción33.
(62) P o ásías cumplosi, ú ya suki me la cabeza. No, yo sólo digo así como es. Tú aquí se ás
p isione o de hon a. Ta o c í ico de la men e ayuda (plg.? a o c í ico de la men e; u c í ico
de la men e, i. i. u, ayudando) yo comp oba é sus acciones. Homb e de na u aleza es lib e, él no
puede se o o homb e p ision iu, incluso ma adoso él su espí i u lib e. DLKT (63) El A ís ico
empe amen o ma a illbamen e sensibles y u inga. Su alma abie a a odos los ien os. Él al
cual su p opia imaginación ayuda (plg.?se o c ea i oja imagíno e, a a és de su c ea i oja
imagíno é; ayudando a su cual 33 Plg. (199 Shukio8: 555) suge omó ayuda aisimien o ennagininku,
po ejemplo, en la ase Tu us jis susik o é sabidu ía, sumanumo ayuda (= sabidu imi,
sumanumu; pe sabin į, sumanumą).
A ículos A icles 27 /
Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija
imagduo ės34) puede en a en o as pe sonas almas y poe o in uicia ad e i
sus más p o undos sec e os. DLKT
(64) Nebū ina aušin i bu ną į odinėjan , jog žmogaus d asia su sa o p igim inio
ayuda a io en esencia puede alcanza su icien e mani ies idad a la cues ión
de la exis encia de la eal sup emo se idad, ella ealmen e puede elegi p i a imą.
DLKT
(65) C eando el llamado acionalismo de los g iegos é icos, o con icción, esą
homb e puede con ayuda del azon alcanza do ybę y elicidad (plg. p o u; p o o
ayedando [i. y. sí ayudando]). El acionalismo ac úa y on ologías plo mėje:
manome, esą homb e puede alcanza la e dade a se į con la ac i idad del men e
ayuda. DLKT (66) Ag idi bys, laukionis a esąs a si auxilia de la na u aleza, y
ama ionis a (mechanikas, écnico, ingenie ius) pasiima los pode es de la
na u aleza, que con su ayuda (plg. *na u as po encias; sus ayudando) ab in ų buscados obic os (2, p.
324). DLKT
(67) Desde šiol nadie puede queda se A Él nošališkas y neu alus, po que quien no
con Juo, ese con a Jį. Aunque el homb e g acia ayuda (plg. malonės padedamas,
po lo que que malonė ayuda) nugali ne y ąją duasią, és a nue amen e ne ims a,
spendžia sus pinkles y se es ue za lo pa e g i. Es o conocido el após ol Ped o
ad i ió: Būki e blai ūs35. DLKT
(68) ¿Qué pues acla škin a? Tamo cla o que Kie o Rusios k ikš ą debe ía da a
988990 m. Kie o kunigaikš is Vladimi as, quien con ayuda k ikš o (plg. pe
k ikš ą; k ikš ydamas; k ikš as le ayudó busca ) p ocu ó a ianza su
iešpa a ima en o as Rusios ie as, po él in e esado e a más que Bizancia.
DLKT
(69) Raimundas Kapujie is mané, que Angelo cas illo ue ecob ada ayuda de la
o ación Ko ynas (plg. ac i a o sakinį: Ko ynas o da [A2] ayudó a ecob a
Angelo cas į; po lo que Ko yna mendėsi). nues os iempos (1962 m.) an e Angelo
Ko ynai pas a y as paminklas. Til as pe ei as Neilgą sa o gy enimą Ko yna
pilies baigė Amžinajame Mies e. DLKT
34 Plg. DLKT sakinį: En onces di á: quisie a oca Babilono g iu ėsios undeg o molio li as. Tadijįs anys
Luko na u aleza de la pod ían pensa que él mismo, sin menciones ayuda, quisie an esos pied as oca .
No pod ía deci con p ecisión, si al se alega zamma š imi, o zamsimi šimu Lukas econoce sus p opios
sueños de obje os.
35 Plg. con ayuda a oseną DLKT sakinyje Sólo en onces, cuando y los singula es indi iduos, y sus
g upos puosellas en se i y dislés sociedad mo alines y socie ines i udes, con la necesa ia g acia de
Dios ayuda con i iéndose ealmen e nue os se es humanos y nue a humanidad c eado esis.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
28 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Sakiniuose (70)–(74) ma y i deseman izuo a pagalba a osena, o sakiniuose
((76)75) ella, ma y , consumama (i ) debido a (mo o)sin aksinos di e en es azones,
i. i. engiama de dos uncialmen e įnagininkų o daik a a džio homo o mų. nimo y
(70) Tiesa, Shakespea e’as bėgančio laiko emą plė oja jaunys ės i sena ės, gy e-
mue e con as os ayuda (plg. con as ais), y Mače nis, con a iamen e, su
imagen se con i ió pus oniais mels uma, š elni, ne adusioj kažko, leng iau
pulsuoja, íos d elkia k epiančiu sudie. DLKT (71) Simbolis as se es o za on emá
poé ica ilosó icamen e undamen ada, buscé sonido y men e a monías, a i ma on
que hay colo klausa, que ayuda de sonos (plg. ga sais) se puede c ea cie a imagen
de colo es (M. K. Čiu lionio c ea i idad, K. Šimonio pa eikslas Muzikos ga sai). DLKT
(72) Po lo an o, la discusión de si iene es ado eguliacinių me odų pagalba (plg.
eguliaciniais me odais) de una u o a mane a in lui SVV p oceso de expansión, con
el obje i o de op imiza SVV económica y social bene icios, es ac ual y signi ica i a.
DLKT (73) No Escoje ninguna aplica conc e as es a egias. No a: ap endizaje de
palab as de iniciones ayuda (plg. de iniciones) no es una de las más e icien es
a eas. Sin emba go a eces hay que aco da palab as, dichosas al inal de ex o o
lib o. DLKT (74) COMMUNICACIÓN 1. La Comisión conside a que las medidas adop adas
po el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107,
apa ado 1, del T a ado. Comunicación p oceso. Comunicando la lengua y ayuda de
señales nežodíes (plg. lengua y nežodinías signalais) un homb e puede ansmi i a
o os conocimien o sob e sus pensamien os y sen imien os. DLKT (75) U ilizado no
sólo en es udios de me cado, sino ambién en in es igaciones cien í icas (a juzga
po el núme o de a ículos publicados, en los que se basa la ayuda de es e mé odo
(plg.). mé odo ecopilado). El es udio sociológico una ez ue casi iden i icado con el
mé odo de encues a. DLKT (76) A cie o modo sus sen imien os así como i encias
homb e puede exp esa y de o os medios, ej., música, apyba, plás ica. Ayuda del
lenguaje (plg.?kalba; hablando) homb e elaciona con o as pe sonas. Aquí la habla
a susiñano del medio de suscienciamien o. DLKT casos, cuando su sen encia hay
Iš o, kas saky a, aiškėja, kad pagalba kons ukcijas links ama a o i ais
(pueden se in e p e adas como) ci cuns ancias. Es o con i ma y sakiniai (77)(84),
donde dichas cons ucciones pasakoma azón en el sen ido más amplio, . y. mo i o
eal del ac o, condición, undas, undamen o y pan. Así an o deseman izuado,
an o con leksine semán ica elacionado daik a a džio ayuda įnagininkas an e odo
elacionado con ci cuns ancias aiška. (77) P ime a lib o la con A i os Lie u os
ondo apala expliquom an es eje ą año. Desde en onces y colabo amos. En es os
años con su ayuda (plg.
A ículos A icles 29 /
Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija
po su ayuda; po que ellos ayuda on) publicamos 9 lib os. A eces es e ondo
núpuka la mayo pa e de i aje y asigna él a escuelas, o os casos apmaya
au o ines de echos. DLKT
(78) Nos espe amos in o mación sob e nege o es pakaunės boscosas. Esc íbanos o
llamen el el. 265505, 265510, 265503. Sólo con Vos, que idos, ce ki s camino a
pagalba (plg. ik Jūsų padedami; jei ik Jūs padėsi ) miškininkai ope a y iai
miška agiam, poakonie os, miškų šiukšlin ojams. DLKT (79) Ve kė y o as muje es.
Incluso Jonas unas lág imas is a ino. A o gó y a idainaba es días y es noches
bemaž sin sueño, con homb es įpil os idklinaičių ayuda (plg. nes gė ė) blai as
ealmen e se ía zasiki ęs. Recue do cabane snaudjien e Luká, pėjusísimo
cabezas en mi á bol, zazsime kusí y g ojan í, g ojan í.
DLKT
T umpalaikiai (cu en ) obligaciones ambién pueden se es ablecidas (80 22.2 de la
abela (plg. de la abela, según abelę, si emsi ės 22.2 abele) y ellos co esponde a
la suma gene al, i. e. 33600 L . Esan i la ga escuela es 192000 L , y simples acciones
128000 L . DLKT (81) Los esul ados del es udio ealizado po noso os con ayuda
de F- es me odología (plg. según F- es me odiką) mues an que es adecuada y
se u iliza ampliamen e pa a la elección de di e sas p o esiones debe ía op imiza
en Li uania. DLKT (82) Impo an e cosa que a pesa de si ealus ue asai e ec o,
iloso os opiniones ayuda (plg. de iloso os opiniones; según iloso os opiniones;
basado iloso os opiniones) in en an econoce se y cali ica ealią pe sonas
gal osen. De echo, pe manece la posibilidad peculia de al a cul u a limi o um.
DLKT
(83) Fue on u ilizadas es ipos de escalas: signi icaciones de o denamien o,
seman ines di e enciales y Like o skalė. Reikšmių o denamien o de escalas ayuda
(plg. basándoseis skalėmis) esponden e un enómeno o obje o p opiedades o sus
g upos compa a con o os y las coloca o den de p io idades de e aluación. DLKT
(84) Cogni y inis componen e es opiniones, c eencias, de las que man enemos
espec o a cie as pe sonas y cosas. Jų ayuda (plg. basándosi ellos; según ellos)
noso os decidimos, qué es jus o, e i able, a qué es o pa ecešu. A ec inis
isma ación comp ende ag adables o nemalonias emociones, elacionadas con
con icciones. DLKT
Wn inalizam b e emen e ol amos al ins umen o aiškos y compa emos
sakinius (85)(87) ( ambién é. sakinius (31), (58)). Como Hen schelis y Menzelis
a i man (2000: 15 ), p ecisamen e de es e ipo en sen encias implici iamen e pe p opozición pasakoma
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
30 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
el ins umen o indi ec o36 adqui e ( iene) sus medios de aiškos deseman izuo o
ayuda, uncionalmen e besilicien e del ins umen o di ec a aiškos įnagininko. (85)
P ieš a auja. Po el segundo pun o exigenis alguien o a ? Reikalauja. Debe ía,
po a o o a . Dado es e es el segundo pun o, o a emos ayuda de bo on ukos
(plg.?myg ukais; p esionando bo ones). Qué po lo de que se acep a a el segundo...
Debido al p ime o nadie nep ebeš a a o. V. LANDSBER-
GIS. ¿ es de oposi ujan es?37 DLKT
(86) A imedos manikiū ininkė I ma Ise ičienė con ó que de nue os, in ensy ios
colo es To ai i mos nagų lako ayuda (plg. lacándose To ai i mos nagų laku) se
pueden c ea in e esan es, e ek ingos combininos. Po ejemplo, negodai
nulakuo os pelos segunda ez ungi a auksu blizgančiu laku. DLKT (87) P z., Dž. an
La ik-Gudol mencionó el caso de cómo Maikas log ó ocupa la padė ía del edlio
median e huščių cana dinių dėžių (plg. *huščiomis cana dinėmis dėžėmis;
ap o echándose de huš imas la as); o como pai o egsenos elaciones, in odujido
adicionalmen e beždžionių šė imą bananas. DLKT
4. DIPENDINIMAS Y IŠVADOS
4.1. Daik a a džio ayuda įnagininko a osena cla iin ina y g įs ina i umo c i iumi, . y. pe sona >
daik as. Es o elacionados con Michaelio Sil e s eino (1976) 36 Wäh end die p äposi ionalen
Fügungen au g und ih e die Ins umen ali ä okussie enden Eigenscha bei
usuellelp o o ypischen Ve bPa ien Ins umen Kons ella ionen und di ek e Ins umen ali ä im
oben um issenen Sinne blockie sind, kann de Ins umen al nich ode nu seh eingesch änk
e wende we den, wenn eine indi ek e Re e ali ä des implen en des ins umen alen Subs an i s
o lieg bzw. wenn diese Re e en nu in eine di ek isi en P oposi ion als Ins umen ungie .
In de explizie e (übe geo dne en) P oposi ion lieg demen sp echend eine un ypische
Ve bPa ien (indi ek es) Ins umen Kons ella ion o (Hen schel, Menzel 2000: 19). nu ona em, ja
bez uda azyskal d e sklad. Das indi ek e Ins umen in (i) s eh sozusagen me onymisch ü
Plg. us.: „(i) S pomošč’ju ona ja / * ona em ja bez uda azyskal d e ’ sklad; (ii) Os eščaja s e-
eine P oposi ion, in de es selbs als di ek es Ins umen ungie , was in den Pa aph asen (ii)
deu lich wi d. Vo ausse zung ü indi ek e Ins umen ali ä im obigen Sinne is die Einbe ung des
indi ek en Ins umen s in eine implizi e P oposi ion, in de es als di ek es Ins umen ungie
(Hen schel, Menzel 2000: 15, 18). 37 Plg. DLKT sakinį Es o puedes ealiza sólo de un cla išo ayuda (=
sólo un kla išu; paspaudę sólo uno kla išą), donde se p opo cionan skliaus os aisymai, aki aizdu,
seman i icamen e di e encia.
A ículos A icles 31 /
Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija
o Robe o Dixon (1979: 85) (i) Ži umo je a quía38, en la que se asignan Ži umo
asgos ko eliuoja con (ii) seman inių39, (iii) g ama inių unciones y sus (i ) mo -
osin aksinio žymėjimo hie a chijomis (Hen schel 1992; plg. Dik 1989: 269 ;
Gi ón 1984: 239 ).
(i) ASMUO > GYVAS pADARAS (neasmuo) > NEGYVAS KONKRETUS DAIKTAS >
ABSTRAKTUS DAIKTAS.
(ii) A > P > REC40 > BEN > I > L > T
(iii) SUBJEKTAS ( eiksnys) > OBJEKTAS (papildinys) > SUPLEMENTAS (aplinkybė). (i ) NOM >
ACC > DAT > INSTR > pRIELINKSNINėS KONSTRUKCIJOS. G ama iniai (o es uc u a o ios)
del sus an i o y galininko linksniai se escogen sin ác icamen e y seman icamen e
pun os de is a salien ados (an. salien ) del miemb o de la ase agen o suje o y
pacien e di ec o obje o žymė i (Jonas [A] s a o namą [P]), o os linksniai menos escilios
(g ama icales y seman icas) unciones. En es e a ículo examinado ins umen os y
modo įnagininkas, median e el cual ípicamen e pasakomi mue os (konk e ús o
abs ac ús) cosas, ko eliuoja con menos iskili del b anduolio de la ase o de la ase
lib es miemb os suplemen os (llamados sa eli os, . y. p edika o o de la ase
ci cuns ancias) unciones. Es as je a quías a liepia y examinado ayuda įnagininko
a oseną. Konk ečiau hablando, negy i conc ús deik ai, sakinyje ípicamen e pasakomi
como ins umen os obje o, žymimi įnagininku. Pag echiui ins umen os ennagininko
u ilizado y sinseman inis kilmininko exigujan e polinksnis ayuda. En una ocasiones él,
ma y , concu e con įnagininku como lib ez a ian e, o os cons i uye a él oposición.
Polinksnį ayuda, us ojamą con conc e as de cosas denominaciones, gy umo (siau ąja
sen ido) y (iii) gnomumo je a quías (plg. C o 1990: 111; 127; Com ie
38 Gy umo hie a chija ėlesniuose da buose suski s y a į (i) asmens (komunikacijos daly ių), (ii)
1989: 128, 185). Alanas Timbe lakes (1986) según i iumo (siau ąja sen ido), de inido umo, núme ous,
conc e umo y o os signosus asigne indi idualumo (an. indi idua ion) hie a chiją. 39 C i išką
nuomonę seman inių unkcijų hie a chijos apa ación cues iónim c. C o (2012: 175 ) y allí
discu ida li e a u a.
40 Die mo phosyn ak ische Ma kie ung de seman ischen Rolle Rezipien is die p o o ypische
Da i unk ion. [...] Ein ypische Rezipien is eingebunden in eine T ans e handlung. Ein Objek
wechsel den Besi ze , om Vo Possesso zum NachPossesso . Ein Objek wechsel den
Besi ze , om Vo Possesso zum NachPossesso . Ein Objek wechsel den Besi ze , om
Vo Possesso zum Nach. Ein Objek wechsel den Besi ze , om Vo Possesso zum Nach. De
Rezipien is NachPossesso nach eine e olg eichen T ans e handlung. Die Ve ben des ‘geben
nehmen Feldes bilden den Hin e g und ü diese p o o ypische Bes immung on Rezipien en um:
Klaus gab seinem B ude ein Buch (Ba els 2005: 105; plg. Hen schel 2001: 181 , 196 ). / También se
puede lee en el si io web de Hen schel. Plg. : Valeckienė (1998: 36): Recipien a [Rec] es co no s
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
32 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
(en luga j plu ia eikšmio įnagininko) incls ama elegi menos ípicamen e o neančiu aldiniu a
iesioginei p iemonei pasaky i. Polinksnis pagalba su abs akčius daik us pasa-
menudo u ilizado budo en o noybę eikš i. Ayuda a la elección de cons ucciones se puede g įs i
p incipios de economía del lenguaje y cla idad: endencia la cuan o posible más co a, . i.
edukuo ai, y deci cla amen e eso que se quie e. Según los p incipios de economía y cla idad
sinseman inis ayuda se u iliza y e i ando apacios de di e en es o mas de signi icado
ennagininko (palaší como y niño pidió ė į ėčio pinigų, po ejemplo, en el ase (57)). El p incipio de
Aiškumo se basa y ayuda polinksnio uso según su luga en la o ación41: él, como se ha is o de
ejemplos, a menudo a del enuncia i o ci cuns ancias ( o. VP-ex e ne) o ma cė ose p edica o
ci cuns ancias42 ( o. VP-in e ne) y medidas en luga es del obje o43. Tal ayuda s umia
mul ia eikšmį įnagininką de ci cuns ancias aiškos, ambién él como eniendo menos
signi ica i os, i. i. más cla o (an. anspa en ), daosi más ecuen inos y ins umen os obje o ie
eikš i. Konk ečiau hablando, cuan o más inanimado (konk e us o abs ac us) loik as (gali bū i) se
pe cibe como en o no, y no como obje o, lo más lo ca ac e iza deci ci cuns ancias de mane as
exp esškos ojujo caso hablado ayuda sinseman iniu, o, o a ez: Ins > PAgAlbA ( ašo laišką
[KUO? *CAIp?] ašikikli * ašiklio ayuda > anspo a o [KUO? / KAIp?] / especialu olkiku
especialalaus olkiko ayuda > o ze ė mo ė i [*KUO? / KAIp?] / * es au ado gene ado de gas
es au ado gene ado de gas ayuda /). Es o co elaciona y con je a chicos con oladís >
modi icado y obje o > en o noidad di e encias ( ambién plg.: moja o ska ele *ska elės pagalba >
ocu ió edlio padė į *puščiomis dėžėmis / puščių ska dinių dėžių pagalba). Vi iéndose los
ins umen os y ci cuns ancia unción no ípiska44: polinksnis ayuda con ellos poco espe ė inas.
Hie a chiniai di e enciasumai se e ambién en los casos en que ayuda įnagininkas sie ino con
des e daik a a dío o accionmažodžio pagelbė i lexinėmis signi icancias ayuda con p ozaku /;
Desde las en e medades ginsimés con česnakų ayuda?su česnakais /; Mis acciones comp oba é u
ayuda de men e c í ica *(con) u c í ica de men e /). 41 Aquí Plg. polkų hablado: Hen schel 1998:
191. 42 Más po sob e ci cuns ancias (modi ika o ių) ni elesis é. Dik (1989: 192 , 206 ; 1997: 225 ,
(plg.: Jonas namo g įžo su d augo pagalba / su d augu; Jonas išsigydė su p ozako
243 ). Siūlomą ci cuns ancias (modi ika o ių) ski s ymą lie u ių kalboje ž . Hol oe , Pajėdienė
(2005), allí mismo é. y en o os abajos de g amá ica li uanas p esen a omą opiniones apž algą.
43 Sob e neu alią y ma cė ą pa es del enunciado (indi ec o suplemen a io y ci cuns ancias)
o denkou sak ž inyje.
Amb azos (2006a: 651 ).
44 „Diese Typizi ä [d. h. die de ins umen alen Ve wendung] läß sich wiede um allgemein
ga ėjo, ėmėjo unción. Él gene almen e pasakod a dininku. Como ecipien gene almen e se pe cibe pe sona, ej. : El niño [Rec] ecibió do anos [Con] (plg.: Vaikui [B] da ė do anų [Con]). in zwei Ve ügba kei , Manipulie ba kei des po en iellen Ins umen s du ch das Agens, das
ande e is die O ensich lichkei und Di ek hei des E ek s des Ins umen s au das Pa iens“
(Hen schel, Menzel 2000: 5).
A ículos A icles 33 /
Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija
daik a a džio ayuda kilmininko complemen u pasakomas (ne) i as daik as a liepia
agen o unción. Ma i i hie a chijas i o > mue o y suPAgAlbA > PAgAlbA
co eliación: p ielinksnio su cons ucciones no malmen e se usan cuando cuando a
a és de obik a o džio įnagininkas ges ido i ių daik ų nomb imimų kilmininką;
ayuda ennagininką, sin p elinksnio con, más ecuen emen e colcamasi con no i os
daik ų denominaciiones kilmininku. Es as cons ucciones uncioncialmen e es án
elacionadas con p ielinksninėmis pe o con cons ucciones, po las cuales
exp esado medipininkas o komi a y as. Semán icamen e desde el pun o de is a
ellas no siemp e pueden eemplaza una o a son oposicinas, aunque e ec i amen e
posibles y casos de neu alizaciones. En o as palab as, cuan o más ayuda pie de su
conc e a pi miné, speci iné y aiškią signi icado45 y uel e (y a) semán icamen e
alpesís, i. i. suspinaba a ios signi icados, el más su uso es semán icamen e
mo i uado y basado en n con ex o. Sakinyje daik a a džio ayuda įnagininko
cons ucciones gene almen e eiškiama p edika o ci cuns ancia mane a:
es a ajai in e p e ación a menudo pag indo duoda y con ex o u ilizado būdo
signi icaciones como. En ellas es án con adas y o as sen encia ci cuns ancias (p iežas is).
Así unais casos ayuda įnagininkas se u iliza como au oseman inio
daik a a djio o ma, o os como sinseman inis polinksnis. Tai ep esen aba
1 esquema.
4.2 Basándose en es e esquema y Ch is iano Lehmanno (A; 2002) g aduojama
g ama ikalizaciones46 concep o además de su asignada c uzmine
g ama ikalizaciones pa ame os clasi icacion ( o. K euzklassi ika ion)47 (3
ablelė), es pag indo habla sob e lo que en la ac ual habla Li uania polinksnis
ayuda, ma y , suka g ama ikalizaciones keliu.
Konk ečiau kalban , ai, kad galbū pagalba įnagininkas suka g ama ika-
lizaciones camino, g indzia signi icado de la palab a hablado meno g ado (o seman ines e osiones ( o.
seman ische E osion, plg. an. seman ic bleaching, a i ion), deseman izaciones mayo g ado),
deca ego ización (pagal Heine (2003: 579)), cohesías, o sin agmines pe enomías mayo g ado ( o.
Kohäsion espec i amen e 45 The ini ial meaning is iche , mo e speci ic, i is also mo e palpable, mo e
accessible o he imagina ion (anschaulich) and, in his sense, mo e conc e e (Lehmann 2002: 115). 46
G amma icaliza ion is a p ocess leading om lexemes o g amma ical o ma i es. A numbe o
seman ic, syn ac ic and phonological p ocesses in e ac in he g amma icaliza ion o mo phelexical
meaning and akes pa in obliga o y g amma ical ules (Lehmann 2002: ii). G amma icaliza ion is a
mes ans whole cons uc ions. A sign is g amma icalized o he ex en ha i is de oid o conc e
p ocess o g adual change, and i s p oduc may ha e di e en deg ees o g amma icali y ( . p.: 11).
47 Plg. : G amma icaliza ion is a ec o whose a iables a e six magni udes which we ha e he e
been calling pa ame e s (Lehmann 2002: 145).