Juozas Pabrėža. „Žemaičių kalba ir rašyba“

S aipsniai / A icles 267 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Les di ec ions de eche ches scien i iques: années e ac uelles Li uanies langues syn axée, séman ique e p agma ica, Li uanie cul u elle e bažny inių eks ų is o ija. DOI Juozas Pab ėža ŽEMAIČI KALBA IR RAŠYBA MOKSLO MONOGRAFIJA Šiauliai: Biblio hèca ac o um humani a ico um uni e si a is Saulensis, li e No. 17, 2017, 336 p. Leidybos sky ius de la biblio hèque de l'uni e si é de Šiauliai (Biblio heca ac o um humani a ico um uni e si a is Saulensis, li e No. 17), es égalemen publié dans la e ue du même nom. ISBN 978-609-8179-10-1, ISSN 1822-7278 Il es égalemen possible de ou e des in o ma ions su les di é en s ypes de éhicules. La monog aphie de Juozo Pab ėžos publiée à la in de l'année 2017 langue e éc i u e des Gémai iques ( ŽKR) es impo an e non seulemen seulemen pou les dialec ologues, mais e pou chaque pe sonne in é essée gémai iškumu, ca ce li e comme gémai iškumo šiškos e econnaissance possibili és concep é èle les plus impo an s, les plus in é essan s e é udés ou con ai emen des eche ches s okojančius composan s du sens e leu exclusi inum. ŽKR peu in é esse e es des inée à deux di é en s ypes d'ad essa s. Le p emie ype d'ad essa es émo ionnellemen neu alus le lec eu , qui domisi li uanis ika e dialec ologie: zemaičių kalbinė sis ema es déc i au poin de é é ence en enan comp e de la langue commun ină Li uiniens (ceci se e lè e e en soulignan les di é ences des deux sys èmes linguis iques o muluo ēs de l'enseignemen , e illus uojančiuose exemples, qui son p esque oujou s1 a ec con o ma ion de o me ou de signi ica ion dans le kal inė). Mais ŽKR a e une au e émociellemen jau ų ad essa . Ce li e es ès impo an e à chaque zemaichi ou zema iques châ eaux po an pe sonne, ca elle y donnée une žemai iška abėcėlė (p. 167), appliquomosios ašybos nuos a ai (p. 168194) e phe inės ansk ipcijos paaiškinimai (p. 3740) pe me d'acqué i elemen a aus laš ingumo ondemen s. ŽKR 1 À l'excep ion de quelques quelques cas complè emen coïncidan s a ec bend ine langue, plg., pa exemple, sudins e esaiches ki čia imo laukùs, asà pa eik į p. 74. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 268 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX é an les desc ip ions de eche ches de la cul u e zemai ique (p. 1736) e des langues zemaiques (p. 41113) , zemai ique con e sa ion selon di é en s conseils ep ésen en ojan s ex ai (p. 114144 e 264) Les éc i u es zemaiques in i ulés exemp és zemai ique li é ai e collec ion de c éa ions (p. 305300) ainsi que di e s aspec s de la é é ence li é ai e (p. 301309) de ce li e pe me en de se amilia ise a ec le pays e les spéci ici és des aies. 2017 m. Oc ob e 1920 d. Li uiniens langue ins i u e éco penk oji Alekso Gi cijas, son éci cou an la pé iode depuis la p emiè e lie u iška g āmga (1547 m.) e Ma yno Maž ydo žemai iškumo denio (1936–2011) a minimo kon e encija „Kalbų i a mių ans o macijos“. Juozas Pab ėža šioje kon e encijoje kalbėjo apie žemai iško aš o iš akas i adi- jusqu'aux emps ac uels e a ec A gimimim a ec enuėjusio žemai iškumo sąjūdžio ainsi m. Alekso Gi denio e Juozo Pab ėžos publié 19982. Tąka P anešėjas p asi a é, que déjà e lui-même esąs p épa é un li e su zemaičių langue e éc ibà. Mais pas seulemen le con enu de ce con e ou de ou le message é ai impo an la plus g ande imp ession aux audi eu s laissa la maniè e même de p ésen a ion. P anešimą p adėjęs bend ine lie u ių kalba ies kažku iuo eiginį ilius uojančiu žemai išku pa yzdžiu pakeis o kalbos kodo Juozas Pab ėža nebesug ąžino. Une similai e žemai iško užkalbėjimo mé hodologie es appliquée e é iséojamoje li e: les pa ies ensexomoses ŽKR son p ésen ées Li u iškai, e ap ès elles insé és žemai iški eks ai, ilius uojan ys d i di é en s sys èmes de ep ésen a ion du discou s žemai iško exacliąją e ap i ikslę (la p emiè e inka an pou mokančiam, comme pou nemokančiam kalbė i žemai iškai ce qu'on appelle sup asimpli icacija one inė ansk ipcija, pag įs a p ecise des sons selon leu p ononcia ion (p. 37); le deuxième sys ème d'éc i u e l'éc i u e appliquée, a ec laquelle es in odui le lec eu ŽKR, es des iné à l'usage quo idien e ou li é ai e des e es. isuellemen ce de nie sys ème semble bien plus simple, mais p écisémen elle de la lec ice exige zeme iško pa lemen compé ences, e de celui qui commence elle applique p a iquemen e nemenko zemaičių kalbos dėsningumų, qui ŽKR ondés pa la compa aison a ec commun inės kalbos ga syno sis ema, išmanymo). Knygos za e ime p ésen é un zeme iškas ŽKR au o iaus p ésen a ion: Eso Skouda e e zmuogos. [...] Pab ieža Jūzaps. Ap a iam monog aphie comp end P a a mė, Į adas, deux pa ies d'enseignemen en langue Zemaičių e Žemaičių ašyba (les deux con enan ces di é en s aiškos pa lemen s e éc i u e sys èmes ep ésen an an des ex es exemples), lis es de li é a u es, pa žių odyklė e ésumé The Samogi ian Language and W i ing. É aluan le li e du poin de ue de la s uc u e combien zackliū a seulemen sky elio T ansk ipcija placemen non de la pa ie de la langue Žemaičių, e Į ade, qui, si ce n'es ce ansk ipcijos ondemen s des inés expose in a pas, pou ai ê e déc i comme des eche ches su l'o igine e la sa imonė des žemaičių, dans laquelle es discu é le nom Žemaičiai (p. 1719), cul u el Da 2 plg. U bana ičienė, Ja osla ienė 2018: 144. U bana ičienė, Ja osla ienė 2018: 144. U bana ičienė, Ja osla ienė Juozas Pab ėža Žemaičių kalba i ašyba. Mokslo monog a ija Re enzijas Re iews 269 žemaičių judėjimas (p. 2025) e 1988 m. no emb e 27 d. ondée de Žemaičių kul ū os d augijos ac i i és (p. 2630) ainsi des ques ions d'iden i é des žemaičių (p. 3136). Į ade p ésen an le mo žemaičiai o igine in e p é a ions, ŽKR au o ius soulègia d i plu iskai inės o mes de ce nom signi ica ions: Žemaičiai (didžiąja aide) signi ie k aš ą, e žemaičiai (mažąja aide) habi an s (p. 17). Juozo Pab ėžos a i me, l'appella ion du paysage plu iskai ine ly imi Zemaičiai es bien plus ancienne que Sky iuje Zemaičių apa umas (p. 3136) son indiquées deux disposi ions su l'o igine des zemaičius: les a chéologues P anas Kulikauskas, Tau as Ske ačius, Albinas Kunce ičius, ie o a dį Žemai ija (pas a asis „p adėjęs plis i po spaudos a ga imo“ (p. 19)). Adomas Bu imas, Vladas Žulkus, e ec ués des eche ches, p oposen zemaičius comme 31 sous- i es de gen es (ou uni és e hniques dis inc es) d'exis ence, e l'his o ien Al ydas Niki a, Zigmas Guda ičius, Ed as Ske ačius, e l'e hnologue Pe as Kalu nos. L'iden i é gémai ique e sa pa icula i é Juozas Pab ėža déc i en insis an des kalbinis es Reginas Kliukienės, Rasos K ikly ės, Kazimie o Župe kos, Sil ijas Papau ėly ės, e nologų Auksuolės Pai ienės, Čeido o Pakalniškio, Pe o Kalniaus, S asio Gu au o, e nopsichologo Remigijaus Bliumo, e e hnomuzikologės Lo e os Sungailienės e pa iculiè emen en soulignan que le plus impo an e le plus dis inc i élémen de la cul u e gémai ique, qui déc i e ep ésen e l'iden i é gémai ique, es la langue (p. 36). Sec ius Žemaičių kalba commenceomas s a ususo kalba s. a mė ques ion. Les a gumen s con i man le s a u de la langue indiquen des aischus de langue zemaicienne des di é ences de langue commun inée e des au es a miques, soulignan que žemaičių kalba a ous les plus impo an s ni eaux, pa amè es ou composan pa s de chaque langue: phone iką, mo ologiją, syn axę e leksiką (p. 47). L'au eu accen ue la con ic ion pe sonnelle que il lui-même iè emen adhè e à la disposi ion, qu'es la langue zemaiques, ayan ois yškias a mes (šiau ės zemaičiai dounininkai, pie ų zemaičiai dūnininkai, aka ų zemaičiai donininkai), des elšiškių e k e ingiškių, des pa a ų a niškių e aseiniškių e beaucoup de smulkes šnek ų e šnek elių (p. 48). Ainsi le sys ème linguis ique zemaičių isuel image de ŽKR e es p ésen é en discu an la langue zemaičių (e a ec elle e ses a mès, šnek oms) ca ac é is is es des sons, p osodie, mo phologie, syn axe e lexique3. Dans ce e é ision, des isumes de a mes zemai iques é ènés aussi bien pasi elkien 3 Įp as a, que a mes son déc i es d'abo d indiquan les plus communieuses pa icula i és, e pa la sui e susi elkien su une conc čia a me ou pa a me. P., Zigmo Zinke ičiaus Dialek ologijoje d'abo d son p ésen és les yškiausi žemaičių i aukš aičių ski umai (Zinke ičius 1994: 85105), e alo s discu és e des sud des žemaičiams ( aseiniškiams e a niškiams), du no d des žemaičiams ( elšiškiams e k e ingiškiams), des occiden des žemaičiams ca ac é is iques phoniques e p osodie ( en, pa 12 1063). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 270 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX concep du langage zemaičių, donc l'a en ion se a k eipiams e à ce que si zemaii iško kalbėjimo a ian ų isumos comme d'une langue, e non a mės s a us à pe ce oi ŽKR inka accep e au oma iquemen e applique aux desc ip ions dialek ologiques les e mes habi uels. Comme a déjà é é men ionné, la langue žemaičių ŽKR es déc i e su la base bend ine kalba4. Tokia sys ème de appo es habi uel Li uanien dialek ologinių ap ašų adi ioncijoje e dans la plupa des cas elle ac ique complè emen n'empêche e dans ce e monog aphie pe sonne). Pa exemple, zemai iques (ŽKR kaip mokslo monog a ijos s a usas odo, kad pag indiniu ad esa u y a numa y as bend inę lie u ių kalbą mokan is i apie jos s uk ū ą nusimanan is a mes e ada mies sons de ca ac é is iques discu é en indiquan commun ines Li uanies langues des sons uo, ie, o, ė, ai, ei, u, i5, am, an, em, en, ą, ę, ų, dans a i ikmenis, déc ū u an minkš ųjų č, ž e ce ains des au es p iebalsies a imo pa icula umus ainsi galūnių edukciju. Les desc ip ions de langues e es es gausu illus a ions, indiquan e dėsningumus, e exemp is. Pa exemple, en pa lan de d ibalsių ie, uo žemai iškus a i ikmenis (p. 4952) es discu ée e nepaklusima le changeemen dėsningumams, e le main ien de ces sons dans les skoliniuose, els que mes s, s e s; indiquées non seulemen des p é ixes -ien a ia ions (paï exemple, des su noms éminines, plg. Bu kenẹ, e algies, plg. bulbnẹ, lapnẹ), mais aussi des cas où ou ie oj uo, c'es -à-di e ous les žemaičiai on ilguosius u, i ou umpuosius u, i balsius, pa exemple, Jũšnzaps JũzọpsJu ‘ozapas, [...] kùmè ku, kada, k umè ‘ki ada, kàžkumè ku, kada, jọmè ku, sumè ku, , jãjãu, òu, lsôs iu, lsôs iu e lsôs iu (p.p.) , isu, e les ela ions dans lesquelles les mo s u, u, u, u, p.p.p., p.p., p.p., p.p., p.p., p.p., p.p., p.p., p.p.p., p.p.p., , p.p.p.p., , p.p.p.p.p.p., , , p.p.p.p.p.p.p. (p. 52)). La desc ip ion simple ca ac é is ique ŽKR es louable e , é idemmen , il en es spéci iquemen eche ché6. Pou an dans un au e cas le lec eu es p ésen é une explica ion pa iculiè emen supp imée pe me de suje e dou e de elle ac ique signi ica i e. Plg., pa exemple, bend ines langues uo, ie a i ikmenų pie ų žemaičių a mėje déc i ion du commencemen e ou pa ag aphe, pe me an ce spė i, que lui Au o ius au a ian supp imiin jam n'es pas penché (e comme scien ininkas e ne de ai ) app ou e , plg. : Sud žemaičiai [...] au lieu uo, ie a ia sons, panašius à ilguosius u, i, exemple.: dûna ‘duona, [...] s s s ‘s ies as [...]. D oi e, ce ains linguis es (A. Gi denis, J. Bukan is, D. A kočai y ė, Lie u ių kalbos a mių 4 D oi e, pa ois les pa icula i és de langue žemaičių ŽKR son compa ées e a ec aux aukš aičiams ca ac é ingmes, exemple., p. 7576. 5 Némoins a en ion acco dan e u, i eg esy inės asimiliacijos, pa laquelle no ds zemaičių elšiškių pa a mė di è e de no ds zemaičių k e ingiškių, casjams discu és (plg. p. 5762). 6 P a a mée con enue é é ence pe me cela de considé e l'un des objec i s du li e, i. i. c'es -à-di e le plus possible s'empa ai , comp éhensamie e accessible déc i e la langue žemaičių, son exclusi inumą (p. 11). Juozas Pab ėža Žemaičių kalba i ašyba. Mokslo monog a ija Re iews de c i iques 271 ch es oma ijos suda y ojai7) p é end qu'il y a pas les longues oix (mono ongai) u, i, e des p oches d ibalsiams junginiai (di ongoidai) u, i, exemple.: dûna ‘duona, [...] s s s ‘s ies as [...]. Ma di e s é udes, des expé iences a p ou é que les langues commun ines ie, uo e y, ū co espondances sud des e esaiques a i s ‘ y as, l ẹ ‘lie i e l ẹ ‘ly i mėje nė a isai apa ūs ga sai, nes ski iasi okios o mos, kaip  s ‘ ie as’ [...]. (p. 50)8 Les spéci ici és des sons žemai iques ŽKR s'e o cen de déc i e en a eipian à cela non seulemen žemai iquemen non kančių skai y ojų (plg., pa exemple, no d des zemaičių u imų ou, ėi nep iim inumą bend inei lie u ių kalbai, u inčiai ou ik skoliniuose klounas, šou (p. 49 a i.50)), mais e des zemaičių mêmes, qui eche chen éguliè emen les mo s de la langue commune, plg. : [...] la majo i é des e esaiches (exclu us la pa ie occiden ale) longs dans an es balsies o, ė du ou n'on . O i app end e di e de els sons, don il n'y a dans le sys ème de la langue ma e nelle, nepap as ai di icile. À cause de ce pas un zemai is, même du ou pas mal ap ès app is une commune langue, le plus sou en sa aie o igine exp iduen d ibalsindamas o, ė balsius. (p. 5354) De els di é en s phoné ines ade inances é é ences son habi uelles des desc ip ions dialec ologiques de la langue li uanienne9, mais il con ien de élici e que ŽKR cela le asse en p ésen an bien plus d'exemples (plg. dans les mo s in e na ionaux, skoliniuose a si ce ains noms lauk inų plus écen s con ebalsiés , ch, h sys ème de emplacemen aux sys èmes habi uels de co espondmenimis p, k, g ( els que dûlpis Adol as [...] [...] [...], kuligáns [...]chuliganas [...], gsimnas [...]) ou ous leu s cas d'annula ion (pl 70gâ s ek â s […]h […] [...]), con ebalj j (p iešimo, e, i) ou (p iešimo) e […]p[…] de l'addi ion de jobu, e.e., .s. Le chapi i P ozodie ca ac é is iques discu é les ca ac é is iques de ki chiaemen ca ac é is iques des basaiques (p. 7484) e déc i es leu s possessions lauž inė, ęs inė ainsi qu'un ce ain a ian de la de niè e idu inė p iegaidės (p. 8586), men ionnan e le ai que dans ce ains end oi s de la Žemai ija y a son a ibués à l'a ac du ki čio p iegaidės (p. 86), e que les in ona ions peu en nulmi e e ce ains ac es des paki ės (p. 87). Ici es égalemen indiqué, commen žemaičių ki čia imo e p iegaidžių pa icula i é connaissance peu p a e s i mokan (is) bend inės kalbos ki čia imo (p. 8384). D oi e, dialec ologie n'in é essée au lec eu , e su ou žemaich, commençan à li e ŽKR Ki čia imą (p. 7478), 'a ê e kan iam, ca ici basé ki čio a i aukimo dėsningumo héo ie comme soi-même comp éhensible 7 Ž . Bace ičiū ė i k ., sud. 2004. 8 Apie šiuos di ongoidus da plg. Zinke ičius 1994: 105. 9 À p opos a mes in luence à e žemaičiams éme gean ces a imo di icul és en pa lan bend ine langue Li uanies oi Zinke ičius 1966: 2021; 1994: 126131; G ina eckis 1973: 3135. Il a é é nommé p ésiden du conseil d'adminis a ion de l'Union eu opéenne. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 272 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX dalyku apibūdinamos nuo bend inės kalbos besiski iančios žemaičių kalbos ( iensliau, dans ce ains ce ains indi idus des a miques e i oi es de ce ains moyens sei eiškian es) des pa icula i és du ki čiaissemen . Sans aucune explica ion héo ique e é é ences commencé à u ilise le e me ki čio a i aukimo semble spendjian spąs us ŽKR p oposés aux concep s de langue nuo odų į akcen ologams įp as o disku so sąlygiškumą10, žemaičiams, mąs an- žemaičių, ca , en l'absence de aucun ini ial héo ique supposein issemen e ceux de leu langue ma e nelle comp éhension dans les cad es, peu ê e di icile comp end e, su quoi leu na u el moyen de ki čia imas es appelé condi ionnel, ou uni e sel, ki čio a i aukimu (ž . ci-dessous ci a ion 4 punk o). Plg. combien ab é iée sky elio Ki čia imas commencià: Selon ki čia imą žemaičiai peu en ê e épa is en qua e plo s: 1. Pa ienne pa ie des e esaiches (Šilù ė, Vainù as, Pãg aman is, Tau agė, Skaud lė, E ž ilkas) ou le sys ème ki čia imo es ès similai e à la commune langue, i.e. ki is es main enu à ous les occasions e non e aukiés, e.g.: pugà ‘pūgà, gi ‘gy à, laukùs ‘laukùs [...], žal s ‘žal ýs, agũs ‘ ag, pe i s ‘mažõs. Tous les au es žemaičiai on unokį ou au eokį ki čio a i aukimą de la galūnès en le mo commenci. On dis ingue deux ypes d'a ac ion du ki cium: condi ionnel e uni e sel. Néligu skiemens, dans lequel a apié, quan i é, condi ionnel ki ius a ac ionmen sci s omas en deux deg és. 2. Dans une ès pe i e pa celle des mon agnes du sud, à p opos Raséinius, Vidùklę, Nemakščiùs, Ldu ėnus, possédez un e ai de ki is de deuxième deg é: ki is es e ai é de umpos galūnès en p épasku inį longu skiemenį, exemple: pũgà ‘pūgà, g ‘ àgy, lãũs ‘ aglaukùs [...], mais [...] jaal s ‘žal ũs, ‘ ag, mažũos ‘mažõs. 3. En allan au no d déjà dans la quelque plus g ande é endue des mon agnes du sud, su Pãk ažan į, K ažiùs, Kelmę, Kiauno iùs, Šáukėnus, Kù u ėnus, ki is a i ai selon le p emie deg é condi ionginį (ou in ensy esnį condi ionginį) ki čio a i aukimą, . i. de umpos galūnės de a an àposlû inal mais de quelque longueu (ilg ou) skiemenį, comme g àgyà, d ‘dienkuà, lãsùs, mais [...] mais [...] jaun s ‘žal ũs, žõs, agma, žõs pe i s. čių a niškių) a uni e so inį (in ensi iausią) ki čio a i aukimą: ki is 10 Plg. Vy au as Rinke ičiaus simplemen indiqué la ca ac é isa ion de ce e me condi ionnali é non 4. Dauguma žemaičių ( isi šiau ės, didžioji dalis aka ų i pie ų žemai- seulemen epi e u appelé, mais e en abo dinan bend ines langues apsmą ki čia imo sys èmes de compa aison poin de é é ence: Iš sis eminių ki čio ie ų nesu apimų a pmių isų pi ma minė inas šiau ės e šiau ės aka ų Lie u os a mėms būdingas ad. ki čio a i aukimas iš galinių žodžio skiemenų, ku ie ki ose a mėse ki čiuo i būna. [...] Bend inė lie u ių kalba, soi- o mée ela i emen a chajiškos aka ų aukš aičių a mės, dans laquelle bien dis inguées p iegaidės e il n'y a ki čio a i aukimo, pag indu, es un p a ique poin de é é ence de l'his oi e ki čia imo (Rinke ičius 2015: 24; 25). Juozas Pab ėža Žemaičių kalba i ašyba. Mokslo monog a ija Re iews 273 dé ou né de cou s e longues i agales galūnès en n'impo e quelle longueu p emiè e skiemenį, ex.: g à ‘gy à, bãiss ‘baisùs, [...] šàkà ‘šakà, [...] jaun s ‘žal ỹs, [...] k ã ‘ ik a, e ũ ‘ ė , [...] jukãs ‘juokas [...]. / (p. 7475) , indiquan plus a d que de els cas ne son pas eux-mêmes équen s11 (nes [n]uo i ap adžių galūnių žemaičiai ki čio nea i aukia, pa exemple: ka klns ‘ka klnas, šabakš ns ‘šabakš nas, [...] pé mâm ‘pi mám, kẹ âm ‘ki ám, [...] a kls ‘a kliáms, šâms ‘šim áms [...] (p. 75)), l'au eu de la ŽKR églemen e le phénomène du e ai emen du ki čio žemai ique comme lié au soi-disan e ai emen du ki čio (p. 76837) e au susci emen des suspi a ions (p. 7878), e comme žžžžžė, les discussions su l'appa i ion dynamique du ki čio (p. 83), e no ammen le e ai du ki čio (p. 78). G eičiausiai Juozo Pab ėžos d'in é ê scien i ique axé quelque emps é é les soi-disan s cas de désobéissance de la héo ie du e ai emen ki čio13 e délima ce e héo ie comme soi-même comp éhensible d'un suje p ésen a ion dans un li e écenzuojame, ca app op iami é du concep du e ai emen ki čio ŽKR n'es ni kés ionnemen é, ni jus i ié. ŽKR exis a e des lieux, où ki čio a i aukimo comme phénomène des desc ip ions du p emie coup d'œil peu en appa aî e a um un au eam e opposš a aujan ys (plg. eiginius: Ilgou emps a é é manomone, que ki čio a i aukimo es complè emen égulia us, dėsningas, jokių izimčių nep ipažįs an is eiškinys. Cependan , à l'issue abondan e empi i inée ma é iel (su 61 000 exemples) e ayan ai é les ésul a s s a is iquemen [...], il appa aî que le e ai emen du ki io e es e es pas s a ique, e dynamique phénomškinys (p. 78) e [m]ocan ou app enan le ki iamen , on peu s'appuye même au i ai emen du ki io, ca il es p eciziškas, s ic e dėsningas (p. 88). Tokyo objec ion illusion se aien annulées une no e supplémen ai e su la si ua ion de pa le na u e dans le deuxième cas, ouchan à des inan des mo s de ki čia imą, ca dans le p emie cas p. 7882 pa le de išlų eks ą14). 11 Plg.: [T] i ap adžių galūnių žemaičiai a plus que bend inė langue ou d'au es langues [...]. Ainsi dans les langues e es es, di é emmen des hau š aičių a mių ou de la bend inė langue, ci kum leksas, e non nije le langage du ou n'exis e (p.ex., žũodê ‘žodžiai) (p. 77). Plg. excep ionnellemen abondance des ki chs se ca ac é isan des mo s ki chiaison cas: Pasi aiko des mo s même a ec qua e ou cinquies ki čiais, exemple.: [...] mòzkn ùs ‘muzikán us, dá bnŋkùs ‘da bininkùs, [...] nàbàp g d ‘nebep igi d [...] (p. 78). akū as y a žymė asis opozicijos na ys“ (p. 75). 12 Taip adinami a ejai, kai „po pag indinio ki čio a si anda naujas šalu inis ki is, ku io bend i- 13 Plg., pa exemple, Pab ėža 1986. 14 Plg.: Žemaičių išliame ex e se ou e pas si déjà peu de mo s, don galūnių ki is selon eikiančius dé ou nemen dēsnius néanmoins pa ois ne es pas dé ou né, ex.: [...] mọžks ‘mužikas, s uogã ‘s ogai, p as ã ‘p as ai... (p. 78) JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 274 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX Chap e uje Mo ologies pa icula i és (p. 89101) abo dées iskie mo phologiquemen (e non phe iquemen ) du bend inès langue ou d'au es a mių besilli ian es o mes de mo s. JosKR son déc i es en ega dan dans les ski ing pa ies du langage daik a a djiu, būd a djiu, į a džui, eiksmažodžiu, skai a džui, p ie eiksmiu būdingus di é ences ainsi qu'en discu iaisan des mo s de da ybos (p. 100101) e diskai as peculia i é (nes žemaičiai u i išlaik ne seulemen į a džių, exemple. ẽdo, ẽd( )ẹ, jdọ, j d( )ẹ, an.do, anẹd( )ẹ (p. 98), mais e eiksmažodžių, daik a a džių, būd a džių e même pa icipan s diskai ą (ž . p. 99)). Ap a ian sin aksès b uožus ŽKR soulè é la capaci é des e esaichs sa i ai nusaky i ac ion si ua ion, emps e eikslą. Le sys ème du e be (spécialemen no dins) es déc i comme ina é, u in i non seulemen seulemen eigos e į ykio, mais aussi in e pinį eikslą (p. 103), qui suda omas le plus sou en à l'ac e- e be nep iešdėlinio en ajou an nublukusios signi ica ions p ie eiksmius, pas ip inamus les mo s žẽn, laũk, šaliñ, lgiai, kie a, ga a a, kiáu ai, i šu, a ie, i, e pan. (p. 102), plg.: pà in ibažnčẹ i ãkùs d áu â ‘pa i eini dans l'église e les en an s edi essen iellemen (Židkai); [...] kàs âu s uo es i ûo bedâ ba ‘cas oi so i a sans a ail (Mósėdis); pagi ên ilèk, nes ûou i ûo ‘pagy ena i lekia neiškenčia ilgai (Lažu a) (p. 103). Dans ce chapi e, l'accen es mis su le pa le de Lowaichs ca ac é is ique ès o e a an p ieche de l'u ilisa ion des emps ien isins e es ins (p. 103 104) e a pasakajamya nuosaka appelées e idencialumo aiškos1515 (p. 103) ainsi que seulemen bases ca ac é is iques sa i i p ielinksninių kons ukcijų de iniai (p. 104 106) e des cas d'exclusi i é du o d e des mo s (comp enan une commune Kalbai neįp as ą de inę, p emiè e quand on di le nom d'une pe sonne, e ap ès elle êizọ, Kaub s Kazme s ba os sū iu s Kaub ys Kazimie as (Alsds)) (p. 106). Le Lexique ca ac é is iques chapi eue (p. 107113) déc i en les mieux enclinées išsilaiky i signi icmines g oupes de mo s. Žemai iškos leksikos pa icula i é es mon éan p ésen an pluoš ą mo s, déki s y ų en quelques hémines g oupes. Ces lis es de mo s (p. 107111) pe me en au lec eu zemaichi de pasi ik in i ealųjį žemai iškos leksikos išmanymą, bien que, aisemblablemen , ils isen à plome non seulemen le lec eu ją žemai į, ca ici žemai iška leksika es donnée non pas a mine ansk ipcija, mais, comme c'es habi uel dans les dic ionnai es, anspose en langue commun inée16 (plg., a s- ‘ a pupi š is, p. 107108 b b b b b b b b b b b b ži o j j Ici son égalemen abo dés e aux au es 15 E idencinių o mų possédés ce aines quali és o males e des onc ionnelles sa i umes, selon Axelio Hol oe , compliquen leu inclusion dans des sys èmes de sedakos e modalumo; su l'e iden iali é comme džiui, žmogaus kūno dalių – šlañkai ‘kaulai’, kùš inas ‘kojos kaulelis’, šliežis ca égo ie pa asi e oi plus Hol oe 2004: 107 . 16 Pou le anspona emen oy. Pab ėža, Ma cišauskai ė, Leskauskai ė 2013: 17. Juozas Pab ėža Žemaičių kalba i ašyba. Mokslo monog a ija Re iews de Recensemen s 275 a mèmes ca ac é is iques des mo s, lesquels žemaičiai us ai d'une au e signi ica ion, например.: žgiai žem /. ‘namų uošos da bai, gy ulių liuoba, kálnai žem. ‘maldos a ec chiesmēs (p. 111). Ski iue Leksikos ca ac é is iques pa le e su le ôle des débils e leu quan i é pa iculiè emen danssiėmable le ai que zemaičiai a moins de débils que d'au es langues Li uanies (p. 112113). La seconde é isée monog aphie pa ie Žemaičių ašyba cons i ue 7 sky eliai: T umpa žemai iško aš o is o ija, Žemaičių abėcėlė, Balsiai, P iebalsiai, D ibalsiai, D iga siai, Ce ains mo phologies, syn axės, lexicikas dalykai e Žemaičių ašybos pa yzdžiai. Ap a ian l'his oi e de l'éc i u e zemai ique (p. 147166) p incipalemen men ionnés cas de consomma ion zemai ybių Ma yno Maž ydo ca echizme (1547 m.), Wol enbü elio pos ilėje (1574 m.), Saliamono M. Sla očinskio e s ame giesmyne (1646 m.), zomiemai iškas handw i inis eks as (anks y da a ion 1636 m.)17 ainsi que le monumen le plus impo an e le plus b illan de la langue XVIII a le plus bas 1759 m. T aduc ion du li e de Bona en u e du polkų langue ZIWATAS PONA YR DIEWA MUSU JEZUSA CHRISTUSA18. Plus a d, l'a en ion se concen e su le dé eloppemen de l'éc i u e žemai iško ès impo an pé iode XIX a. e , p incipalemen su la base des eche ches de Gied iaus Subačiaus, son p ésen és T umpi samp o a imai su les ègles de la g ammai e zemaičių, apibend inusi zemaičių ašom, Simono Daukan o, Mojaus ieus Valančiaus zemai éc i es éc i es pou les kalbai, ja ašy i ili žemai y Čių u ę wo kų (p. 149151) e m. 1855 Juuldos lenkų ašy os g ama ika T umpi apie aisykles g ama ikos, apibend inusi zemaičių ašom a i maciju, no odinusi adiciju nenuoseklum (p. 151152). ŽKR souligne quau XIXXX a. sandu ie sudines aka ų aukš aičių a mės ondemen se o man commune à la langue Li uanienne žemai iško aš o po eikis es es é: de ce me o žemai iškoje imp udoje sa ai aščiuose Žemaičių p ie elius (19251940 m.) e Žemaičių žemė (19401944 m.) é ai discu uée e encou agée à éc i e žemai iškai (plg. Jono Jablonskio eigni : Bend am au p o i de la cul u e lingubinée du peuple se ai u ile pa allèlemen au éc i u e li é ai e que les žemaiciens aien son p op e (p. 156)), p oposen di e ses (J. Tau ydas, B. Ju gu is) suno min as éc i u e des žemaiciens a ian es (p. 155156), publibiama j éc i aien zemai iquemen , conseils, p iežonys, So ija Čiu lionienė-Kyman ai ė e d'au es au eu s (p. 156158)). A ec A gimimée lou elée džių, dainų i eilė aščių (minė uose leidiniuose i 1938 m. išleis oje an ologijoje Žemaičiai žemai iškai už ašy ą sa o kū ybą skelbė S asys Anglickis, P anas Ge- nou elle ague du žemaichs cul u el sąjūdžio encou agé à eg oupe les o ces 17 Ž . Zinke ičius 1974. 18 oi Plus. Gi denis, Ski man as, pa ., 1998; Gi denis, Gi denienė 1997. 19 Subačius 1993: 5. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 282 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX Hol oe Axel 2004: E idencialumo ca égo ie. G ama iniens ca égo ies esea ches [Lie u ių kalbos g amma ikos da bai 2], Axel Hol oe , Lo e a Semėnienė ( ed.). Vilnius: Li uiniens langue ins i u , 105120. Klicne Lo e a: Les langues Zemaiques biblia p ésen a y a žemai iquemen . Accès in e ne : h p: www.sk as as.l /?da a=2017-11-24& ub=1065924810&id=1511187726 [ ui ée 2017-11-21]. Il s'agi d'un p oje de eche che su les causes du cance du oie g as. Linke ičienė Nijolė, Šinkūnienė Jolan a 2012: Pe smeniniai į a džiai mokslo kalboje. Kalbo y a 64(3), 78102. Accès su in e ne : h p://www.kalbo y a. l . u.l / wp-con en /uploads2012/04/Kalbo y a_64_78-102.pd . Pab ėža Juozas 1986: Diach onines ema ques su ki čio a i ac ion dans la a mée du no d zemaičių. Bal is ica 22(2), 5359. La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la compa ibili é de l'aide a ec le ma ché in é ieu . Pab ėža Juozas, Ma cišauskai ė Vida, Leskauskai ė As a, sud., 2013: No d zemaičiai elšiškiai. Vilnius: Li u iens ins i u de langue. Pab ėža Juozas: Poudo ožsė uožės, buobas naso asi. Lec u e publique 2018-0320 LMA V uble skių biblio ekoje. P ieiga su in e ne : h ps://www.you ube.com/ wa ch? =E 5HqE YiMc. Subačius Gied ius, pa ., 1993: Li u iens é udes d'his oi e du enou eau 6. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu . U bana ičienė Joli a, Ja osla ienė Ju gi a, 2018: Alekso Gi denio (1936 2011) es commémo é pa une con é ence Kalbų i a mių ans o macijos. Bal is ica 53(1), 143147. La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la compa ibili é de l'aide a ec le ma ché in é ieu . Accessible su In e ne : h p:www.bal is ica.l index.php/bal is ica/a icle iew/2334. Zinke ičius Zigmas 1966: Li u iens dialek ologija. Vilnius: Min is. Zinke ičius Zigmas 1974: Reikšmingas žemai iškas manusc i in ex e. Li uiniens pa lo y os ques ions 15, 171193. Zinke ičius Zigmas 1994: Dialec ologie de la langue Li uanienne. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu . Zinke ičius Zigmas 2006: O igne des a miques Li uanies. Vilnius: Li u iens ins i u de langue. Į eik a 2019 m. jan ie 15 d. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uanie [email p o ec ed]