Full text
S aipsniai / A icles 39
ALEXANDER I. ILIADI
The S a e Ins i u ion “Sou h Uk ainian Na ional
Pedagogical Uni e si y named a e K. D. Ushinsky”
ORCID id: o cid.o g/0000-0001-5078-8316 Fields o esea ch:
e ymology, compa a i e-his o ical
linguis ics, gene al and ypological linguis ics.
DOI: doi.o g/10.35321/all89-03
SLAVO-IRANICA II:
COMPOUND WORDS WITH
SLAV. *SLAV-, *SLUX-:
IRAN. Ich weiß nich . *ŚRAUA-,
*ŚRAUŠA-, *ŚRŪTA- (AGAINST BALTIC AND
GERMANIC BACKGROUND)
Sla ų-i anėnų kalbų kon ak ai II:
sudu iniai o ðžiai su sla . *sla -, *slux-:
i an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(bal ų i ge manų kalbų kon eks e)
ANNOTATION
Die Un e suchung en häl he esul s o a compa a i e-his o ical analysis o I anian, Sla onic,
Bal ic and Ge manic lexical and syn ac ic uni s wi h e lexes o Indo-Eu opean oo *le- ‘hea ,
‘lis en. The o ma ion o compound-wo ds and (hypo he ically) o mulaic exp essions (s able
syn ac ic combina ions, exp essing ideological seman ics) wi h he men ioned e ymon shows
s uc u al-seman ic pa allelism in ou linguis ic cul u es. Diese pa allelismus mani es ie
sich in he comple e (ode pa ial) gene ische iden i y o he e ymological composi ion o he
compa ed uni s and in he common o ganiza ion s anda ds o hei cul u al seman ics,
e lek ie end: 1) Ve s ändnis o glo y as he absolu e alue in he sys em o mo al ela ions
inside ancien socie ies ( o I anian, Sla onic and Ge manic); 2) cases o specializa ion (in
Sla onic and I anian) o he o iginal acous ic seman ics in he di ec ion o he meanings Ve ba
Dice e (‘ o glo i y) and hei de i a i es ‘glo y, ‘glo i ied; his seman ical shi was widely
demanded in he sys em o an h oponymic mo i a ions.
ALEXANDER I. ILIADI
40 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Conclusions as ega ds he сauses o s uc u al and e ymological a ini y o seman ical and
yplogical simila i y o compa ed da as a e made. KEYWORDS: e ymology, de i a i e,
an h oponym, a eal, seman ics.
ANOTACIJA
S aipsnyje p is a omi i anėnų, sla ų, bal ų i ge manų leksinių i sin aksinių ieis o inės
ne ų su indoeu opie iškos šaknies *le- ‘gi dė iʼ, ‘klausy i(s)ʼ e leksais lyginamosios-
analizės E gebnisse. Sudu inių žodžių i (hipo e iškai) pas o iųjų junginių (ideologinę p asmę
u inčių s abiliųjų sin aksinių junginių) su minė u e imonu suda ymas a skleidžia
s uk ū inį-seman inį ke u ių kalbinių kul ū ų pa alelizmą. Šis pa alelizmas iš eiškia ų i
mas isišku (a ba daliniu) lyginamųjų iene ų e imologinės sanda os gene iniu apa umu
i bend ais kul ū inės seman ikos o ganiza imo s anda ais, a spindinčiais: 1) šlo ės, kaip
absoliučios e ybės, samp a ą seno ės isuomenių mo alinių san ykių sis emoje (i anėnų,
sla ų i ge manų kalbose); 2) pi minės „akus inės“ seman ikos specializacijos a ejus (sla-
i anėnų kalbose) eikšmių Ve ba Dice e (‘šlo in iʼ) i ih en edinių ‘šlo ėʼ, ‘šlo inamasʼ
linkme; šis seman inis poslinkis wa en plačiai papli ęs an oponiminių mo y ų sis emoje.
Da omos iš ados wegen e gleichamų Da en s uk u inio i e imologinio giminingumo a ih en
seman inio i ipologinio panašumo G ünden. ESMINIAI ŽODŽIAI: e imologija, sudu inis žodis,
asmen a dis, a ealinis, seman ika.
1. ВВЕДЕНИЕ
К древнейшему слою системы компонентов, из которых в индоевропей-
ских языках прошлого складывались антропонимы-двучлены, принадле-
leben e mon *le-, *le-: *lu- (p aes.), *lū-: *lé-s-, *lu-s- (deside .) ‘s immen, hö en,
‘be ühm e , ‘be ühm e , gläubige , *le-os ‘sla a, ‘(po)hlahle, *lu- o-s
‘be ühm e , ‘be ühm e , *leu-men- ‘‘luch (Pnyoko 1959: 605; Rix 2001: 334).
Bildungendes ihm gene isches Nes do nich
очень богато в семантическом плане, но это обстоятельство компенсиру-
ется возникновением в его парадигме одного из старейших названий славы,
прославленности. Очень значимое в древнем обществе понятие, оно содер-
жало оценку кого-то из (на)рода, фратрии и до некоторой степени опре-
деляло отношение к нему прочих. Добытая в битве, приобретённая деяни-
ями, слава (не просто известность, но уважение к её носителю, признание
его поступков, таланта), порой опережая человека (рус. слава бежит впе-
реди нас), сопровождала его в посмертии (рус. бессмертная (вечная) сла-
a, schech. ěčně sla ný, pol. chwała nieśmie elna) und übe ging zu
Nachkommen glo ie en Vo kas (se b. Dadosla , B a osla ; G ko ić 1977: 46, 73,
S aipsniai A icles 41 /
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
76, др.-гр. Πατρόκλεια и под.). Пожалуй, для архаичного социума слава –
абсолютная ценность на порядок выше материальных благ и даже самой
жизни, в чём убеждают, во-первых, эпические тексты, отражающие нравы
«героической эпохи» в истории Древней Греции, события времени древне-
русских былин и скандинавских саг и пр., а во-вторых, старая антропони-
мия с компонентом *le-, воплотившая «экстракт» наиболее значительно-
го, что знали о человеке.
Стало быть, слава – «информационный двойник» её обладателя, пото-
му отношение к ней равнялось отношению к самому человеку, что запе-
cha len in seman ike namen-ideen mi *le-, ähig e binden b e-
кий спектр основ. Высокая степень семантической валентности рефлексов
*le- sp ich on zahl eichen Kon ex en seines Ve b auchs, сворачи-
вание которых в разных языках породило композиты – лексические эк-
виваленты «микротекстов» (словосочетаний, фразеологических оборотов)
со словом слава. Будучи автономными семантическими комплексами-
носителями идеи или оценки, «славные» композиты фиксируют «пережи-
вание прославленности» (или бесславия), её восприятие, атрибуты, обрете-
ние, потерю, наследование, отношение, соразмерность качествам носителя
и пр.
Нужно упомянуть ещё одну группу однокоренных имён с тривиальным
для этого этимологического гнезда развитием значения в ‘слух’, ‘послуша-
ние’. Их нельзя исключить из поля зрения по причине необходимости по-
s ahlen wie möglich meh olls ändiges Bild lexikische Pa allelen mi *le-
в разных частях индоевропейского ареала.
Для сравнительно-исторических разысканий в рамках семантического
*le-Komposi en is wich ig es zus ellen, welche on seinen Einhei en sind
общими для реликтового словаря разных языков (унаследованные из пра-
языка архаизмы и совместные инновации древней эпохи), а какие характе-
ризуют их индивидуальное наследие или новообразования.
2. МЕТОДОЛОГИЯ ИССЛЕДОВАНИЯ
2.1. В свете сказанного весьма перспективным кажется выделение кате-
гории composi a с *le- в языках, исторически связанных тесными кон-
тактами, следствием которых стали совместные инновации в их лексике
и семантике. Нас интересуют результаты славяно-иранского лингвально-
го взаимодействия, повлиявшего, как показывает опыт классических срав-
нительно-исторических штудий, на развитие отдельных подсистем сла-
вянского поэтического языка, которому принадлежат именно двучленные
ALEXANDER I. ILIADI
42 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
личные имена с присущей им образностью, ориентированностью на тор-
жественную рецитацию. Содержательно, на уровне заключённых в них
культурных смыслов, они вполне отвечают требованиям словаря «высоко-
го» языка. Признаки общего для древних иранцев и славян лексического
слоя рельефно выделяются на фоне именных сложений с репрезентантами
und.-e. *le- in andlichen indoeu opäischen Sp achen. Hie ü den Ve gleich nehmen-
ты данные старой балтийской и германской ономастики, творцы которой
контактировали с носителями иранской и славянской речи. Удельный вес
общих новообразований, идеологическая близость их семантики должны
показать хотя бы остаточные признаки культурного взаимообмена, если
таковой был сколь-нибудь существенным.
2.2. Для процедуры этимологического и сравнительно-историческо-
го анализа была отобрана лексика, продолжающая варианты единого ин-
доевропейского этимона на этимологическом срезе нескольких языков:
psl. *sla - ‘sla a, ‘slawy, *slux- ‘sluch: i an. *ś au- ‘s immen, slu-
шать’ (вторичные ‘понимать’, ‘знать’, ‘петь’, ‘восхвалять’, ‘славить’, ‘освя-
щать (мантрой)’, ‘показывать’, ‘учить’, ‘звонить’, ‘кричать’; Cheung 2007:
356–357), *ś aa- ‘слава’, ‘прославление’ (в композитах можно понимать
и в значении, функционально близком ‘славный’), ‘слово’ (> ‘учение’),
*ś auša- ‘P lich ung, pa . (pe . pass.) *ś a- ‘be ühm e , ge eie en: l . šla
‘ehe, ‘sla a, ‘доброе имя, лтш. sla a, sla e ‘luch, ‘spla nia und ‘slawa, ‘ch ala,
‘gu e Meinung (Smoczyński 2019: 17871788), li . kláus i ‘sp achie en, klausý i
‘hö en, ‘sein geho sam, l sch. klàusî ‘so auch, d .-p ussisch. klausi on
sp echen, li . klùsas güхова ige , schlech hö ende , l sch. kluss iхий,
schwecha iwy, uhigny (F aenkel 1962: 265266; Smoczyński 2019: 733734: hie auch
sieh. übe U sachen Un e boja in anla- u e): he m. *xlewaz ‘slawa, *xludaz,
*xlūðaz adj. (aus pa .) ‘bekann e (O el
2003: 176, 178) и др. Далее соответствующий материал указанных языков
привлекается по мере необходимости.
2.3. Se zen Sie Zeichen de Gleichhei zwischen Gläub. *sla ъ und i an.
*ś aahne ganz ko ek is : slawianisches Wo p oduzie on p äsen ie e
Basis *slo (in . *slu i, *sly i) nach eine egulä en mo phologischen Modell mi Ve länge ung
корневого вокализма, тогда как иранское сохраняет ещё индоевропейскую
краткость гласного. Но славянская антропонимия сохранила следы адъ-
eek i en Besuss ix-Fo m *slo ъ, äqui alen I an. P o o ypu (psl. o = i an.
a). Ps. *-slo ъ bekann in Bese zung genau Komponi en, cha-
сто консервирующих архаичные элементы словаря. Корреляция двучлен-
enden namen *X-slo ъ: *X-sla ъ p ak isch übe all, wo sie ma kie is ,
напоминает соотношение «архаизм : инновация» хотя бы потому, что ва-
ian e mi *-slo ъ haben deu lich es liche cha ak e . S . :
S aipsniai A icles 43 /
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
d .-ho . Be islo (Majko 1857: 289: Be islo ) VS макеd. Be isla
(S anko ska 2000: 146);
s .- us. Вечесловъ, 1560 (А chi 1915: 437), Ilya I ano ich Вечеслов, 1608
(Вологда) (Vasile 2012: 88) < *Вячеслов VS Вячеслав; cho . *Do oslo -ak
(s . abgelei e e Nachname Do oslo ački; Leksik 1976:
137) VS Do osla -ić;
Ruhm. *Mi oslo , ausgelös es in Basis ойkoninim Mi oslo eni (Dicţiona ul
1993: 99), uss. al e . Мирослово ойконим (Костром. губ.; Vasile 2012: 88: aus
*Мирославль, -а, -е) VS Mi osla ; slвц. *Časlo Name, s ehend im An ang
wo bildende Ke e, am Ende de e Toponym Časlo cy (Pe o 1924: 42) VS
s .-češ. Čásla , XVI (No áček 1894: 165). Hie da auch s .- us. *Cheslo , s .
jo o o-posessi ne De i a Česlo lje, 1571 ойkonym in No og adische
E de VS pol. Czesław
(Vasile 2012: 87);
ст.-рус. *Расловъ, производящее для ойконимов Расловль, 1539,
рус. Расловичи, нач. ХХ в. (Новгородская земля), Рословль (Рославль;
Smolenskaya, O lo skaya gub. ), bl . Рысловль (р-н Гомеля) VS Раславъ
(Vasil’e 2012: 86: в качестве производящего даётся имя Раславъ);
ст.-рус. Твердисловъ Исидоръ, 1474 (Ростов) VS др.-рус. Твердиславъ
Михалковичъ, 1206 (Новгород; Tupiko 1903: 388);
слав. *Seslo ъ < *Vьseslo ъ in G undlage Toponym Σέσλοβον
(Makedonien, р-n Halkidiki, Salonik), . e. *Seslo jь = *Σέσλοβιον (siehe
Іliadi 2008: 103) VS *Vьsesla ъ, s . bolg. Allesla (Ilče 1969: 117).
В ряде случаев восточнославянские деантропонимные топонимы со
-слов трактуют как результат модификации исхода -славль, -е (в йотово-
посессивных формах) из-за фонетической утраты л’, переразложе-
ния и выравнивания по продуктивной посессивной модели на -ово/-ево
(Vasile 2012: 88 und след.). Mi diesem schwe zu a gumen ie en, abe
schwe zu leugnen und De i a i ä einige Beispiele on pe sönlichen Namen mi u sp ünglichem *-slo ъ.
Дело в том, что -слов встречается не только в топонимах, где оно потенци-
ально может быть результатом перестройки исходного -славль под давле-
нием словообразовательного типа на -ов-, но также и в географических но-
menach au -slo l (s . höhe uss. Roslo l, bl . Ryslo l), -ěne (Mi oslo eni),
не испытавших влияния слов этой структуры, и, самое главное, – в старо-
письменных безаффиксных антропонимах с широкой географией.
Указанные факты дают основание полагать в некоторых антропонимах
*-na-sla ъ: *sla odiach onische Ausgleichung al en *slo po namen
с инновационным вокализмом. Соответственно, близкое сравнение иран-
ского и славянского рефлексов вполне оправданно.
ALEXANDER I. ILIADI
44 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
2.4. Историческое единство истоков ономатетической традиции с
и.-е. *le- в славянском, иранском, балтийском и германском не гаран-
тирует отстутствия в этих языках серьёзных расхождений в её развитии.
Расхождения продиктованы актуализацией у них различных аспектов се-
мантики индоевропейского этимона в различных сферах, обслуживаемых
kompos- imen mi *le- und so- an ischen mi ihnen syn axischen kli-
ше. Например, у иранцев и славян он, помимо семем ‘слава’, ‘петь (= про-
славлять)’, развил специальные значения ‘слово’, ‘учение’, (иран.) ‘религи-
озное послушание’, ‘учить’, а также ментальные ‘понимать’, ‘знать’, тогда
как у его балтийских и германских когнатов ничего подобного нет, что
должно было иметь отклик в акте имянаречения.
В настоящей работе использована та же методика, которая была апро-
бирована в предшествующей статье цикла (см. Iliadi 2022), что избавляет
нас от необходимости останавливаться здесь подробно на приёмах иссле-
дования. Отметим лишь несколько самых важных для процедуры деталей.
1. Цельнооформленные лексемы-композиты с полным генетическим
тождеством их состава в иранском и славянском при отсутствии аналогич-
ных именных сложений в прочих языках – потенциальное свидетельство
совместного развития двух указанных языковых и культурных традиций.
2. Частичное дублирование состава сравниваемых единиц (гомогенность
одного из компонентов) при общности их смыслового контура потенциаль-
но указывает на использование общих стандартов организации культурной
семантики. Именное сложение или сворачивание формульных выражений
в композиты осуществлялось по выработанным в процессе языкового вза-
имодействия общим шаблонам. Отсутствие подобных смысловых схем в
andlichen Sp achen zusä zliche G und zu kons a ie en Sla o-I anica.
3. Средой формирования композитов был устный поэтический текст,
возникший на стыке двух языковых культур с изначально близкими идео-
логемами и репертуаром языковых средств.
4. Для корректности семасиологических решений в работе принято чи-
сто техническое понимание композитов, смысл которых очерчивается с
учётом их возможных синтаксических коррелятов: добрая слава = Добро-
sla [Nosiele ] gu en Ruhmes, d .- .-n. Clod-bald Sla ny mi Mu igkei
или «[Чья] смелость прославлена» и пр. Более точное определение семан-
тики часто невозможно ввиду неясности грамматического статуса первой
части.
5. Достижимая глубина семантической реконструкции сильно ограни-
чена нашими фрагментарными (даже при наличии целого корпуса раз-
ножанровых текстов) знаниями о духовной культуре древних народов,
их мировосприятии. Поэтому, чтобы не прибегать к прямолинейному
S aipsniai / A icles 45
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
моделированию семантики в ретроспективе, мы не восстанавливаем зна-
чения, und nu ocke ie en wi allgemeine seman ische Kon u en *le-imön ü
понимания: а) их места в системе знаков указанных языковых традиций;
б) отсылок к определённым объектам-ценностям их духовной жизни.
3. ЭТИМОЛОГИЧЕСКИЕ И
СЕМАНТИЧЕСКИЕ ТОЖДЕСТВА
3.1. Sla ica & I anica
Psl. *Bogo-sla ъ: i an. *Baga-ś aahPsl. *Bogosla ъ (: bolg. Bogosla , se b.,
cho . Bògosla ; ESSJ II 161; sl n. Bogosla (SSI), s .-Pol. Bogosław: Bogozlauus,
1168; SSNO I 191; pol. Bogosław; Słownik 2003: 802) ha ganzlexemmne
e ymologische Übe eins immung in Fo m i an. *Baga-ś aah-, s . mid.
*Bagas a ah- (a am. Bgs w) Go es sla-
ва» или (согласно переводу Манфреда Майрхофера) «Имеющий славу от
Go es (Hinz 1973: 162; 1975: 5859; Ta e nie 2007: 139), d .-pe s. *Bagaça ah-
Mi Ruhme on Gö e n (Schmi 2011: 157: aus d .-i an. *Baga-s a ah-). Siehe.
un en Beispiel mi In e sion *Sla o-bogъ. Psl. *Bo ni-sla ъ: i an. *Pā i-ś aah-
(?) Re lekssen slawischen P o o yps: bolg. B aniisla (Ilče 1969: 87:
‘ e eidige славы; Ko ače 1987: 56: ‘защити славу), se b. B aniisla
(Ma e ić 1886: 114: ‘in pugna glo iam habens ode ‘pugnae glo iam habens;
G ko ić 1977: 44; Mihajlo ić 2002: 31, 98), d .-sl n. B anisla : B anizla, 1291 (Kos
1886: 112), s .-češ. B anislaus (Codex 1854: 54), slвц. B anisla (O sená 2014: 144),
s .-Pol. B onisław: E ga B onislaum de Geligowo, 1402
(SSNO I 252). Первая часть – форма impe . к *bo ni i ‘защищать, охра-
нять’ или основа его инфинитива. См. ещё ESSJ II 206 с несколько более
узким списком рефлексов. Впрочем, здесь можно отступить от традици-
onne Blicke au die In e p e a ion inlau nen i in Komposi en als e boglichen
Indika o s, e mu end in ihm Indika o -Basiswy. So somi pe -
вая часть может равняться основе местного падежа (беспредложный ло-
катив), а семантику имени вероятно реконструировать как «[В] брани (за-
щите) славный, прославленный». Ср. синтаксический аналог композита в
др.-рус. «Брань славна луче есть мира студна» (S ezne skij 1912: 408).
ALEXANDER I. ILIADI
46 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
In a chaichem i anischen An h oponimikone slawianischem *Bo ni-sla ъ
an wo e pechl. Pā is a (Nybe g 1974: 45) ~ i an. *pā i- ‘ e eidige in
*pā igauka-, *pā i-gā ya-, *pā i-mānai d . (Hinz 1975: 186187). Seman isch
этот номен, в сущности, тот же «Брани-слав», «Борони-слав» или «Защитник
славный».
Псл.*Dal’e-sla ъ:иран.*Dū a-ś aah-
Слав. стар. Далиславъ (Senko skij 1859: 441) (зап.-слав.?) из более древ-
него *Далеславъ, как в случае со ст.-чеш. Dalebo и Dalibo (см. о них
ESSJ V 185–186), гипокористики ст.-чеш. Daleša: Dalesse, ст.-пол. Dalesz:
Dalesyus (Miklosich 1927: 54: dal-) < *Dale-sla ъ = Daleko ge eie en, Wi ko
bekann e . Zusammens ellung al e ne A s compa . *dale ‘wei e e, wei e . S .
onomasiologisch nahe ihm d .-i ann. *Dū aś aah- ~ d .-innd. Dū eś a as-
(May ho e 1979: 37: *Dū ais a ah-), pechl. Dū ās a [dwlslwb′] Wi ko bekann ,
Dū ēs a [dwlyslwb′] ~ pechl. dū [dwl] ‘dalöke , dalliche , ‘wei , ‘poodal
(Nybe g 1974: 67). Hie da auch Name mi a ian ne Mo phologie des zwei en
Teils: a es . Dēū a-s ū a- = adj. dēū a-s ū a- ‘wei ko bekann e ʼ, ‘o kom wei
hö enha < d .-i an. *Dū a-s u a- ~ inddoa . Dū e-ś u a- (k indo-i ann. *dū a-
‘dalöke , daльний, ‘ dali: a es . dē-ū a, вед. dū e-; Mai ho e 1979: 37;
G an o skij 2007: 363; Schmi 2009: 8182:
Dū ēsi).
Ps. *Dob o-sla ъ: i an. *ahu-ś aah-, *ahu-ś ab eu die славу; Ko ače 1987: 83:
Ср. болг. Доброслав (Ilče 1969: 176: ‘кто славится добром’, ‘имеющий до-
‘p osla ene добром), d .-se b. Dob osla , 2002: 176, 323, 328, 330), sl n. Dob osla
XI, серб. Доброслав (Ma e ić 1886: 117: ‘bonam glo iam habens’; Mihajlo ić
(SSI), s .-češ. Dob oslaus (Gebaue 1903: 273), slвц. Dob osla (O sená 2014: 144),
s .-Pol. Dob osław: Dob ozlaus, 1228, Dob oslaw, 1426 (SSNO I 490), d .- us.
Доброславъ, 1234 (ESSJ V 43: mi eine enge en Geog aphie Fo men) ~ adj.
*dob ъ. D .-pe s. *Vau-ça ah- ‘доброславный (элам. Ma-u-šu-ma) ~ d .-in. des
e s en Teils d .-pe s. *Vau-ç a- ‘p olau e ne gu en (älam. Mau-šu-da) ~
ásu-ś a as- (Ta e nie 2007: 342), а также вариантное по морфологии
d .-innd. Vásu-ś u a- ( am že). S . au de Ebene s abile Umd ehungen a es .
zaz buiie aŋhāuca mižde aŋhāuca s auuahi u unaēca da γe hauuaŋ he o
wü digem Belohnung, gu em Ruhme und langem Wohlbe inden ü Seele
(Skjæ ø 2003: 193).
В арийском композит – явное индоевропейское наследие ввиду отме-
chenlichkei iden ischen ihm illli . Ves-cle es (Poko ny 1959: 606) au ande em
полюсе индоевропейского языкового мира.
S aipsniai A icles 47 /
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
Ps. *Dьlgo-sla ъ: i an. *Da ga-ś aah-
S .-cheš. Dluhoslaw (Gebaue : 1903 259: Dluhosla ). Namensno schwie ige -
wi mi Basis psl. *dьlgъ ‘langgie, langny in dem e s en Teil, s . s .- noch
schech. Dluhowogius = Dlúho oj (Gebaue 1903: 259). De Ruhm. Dolosla ny
отвечает цельнолексемный этимологический аналог в иранском: др.-
перс. *Da gaça ā (элам. Ta kašuma, a -qa-šu-ma; Персеполь) = *da ga-
s a a(h)- ‘долгославный, широко известный’ ~ др.-инд. (Ригведа) dī ghá-
ś a as- ‘широко известный’ (Ge she i ch 1969: 236; May ho e 1973: 238;
Hinz 1975: 83; Ta e nie 2007: 167). Psl.
*Ga i-sla ъ: авест. gāθ s ā ayō
Славянская пара в этой параллели может быть указана с учётом
slвц. Ga isla (OA). An ängliches Ga -, mögliche weise so o ig mi *ga a i,
*ga i i (s . s .-pol. ga ać ‘sp echen, gesp äche, d .- us. gai ini ‘podba-
дривать, воодушевлять (разговорами, рассуждениями)’ и др.), родственны-
a mi es . gāθā- ‘ eligieznoe Liesnopenie (ESSJ VI 105: *ga a i; Ras o gue a,
Èdelman 2007: 271) = [Da wi d] ospee a [ woja] glä? A es ii-ische Te -
мин религиозной культуры чисто генетически объединяет славянский
komposi und swickel es in nimm *ga i i sla mi o mula gāθ s ā ayō in gāθ
s ā ayō yasnәm yazәn әm pai iš āi i, uš a ai īm gāθąm s ā ayō uš a ā әm
nim aomnō und др. kon eks ach (Ba holomae 1904: 519, 1641: s a -). Wah lich,
Homogeni ä eingehenden in *ga i i sla & gāθ s ā ayō Komponen en nich be-
спечивает общей семантической основы обеих конструкций ввиду разно-
го грамматического и синтаксического статуса указанных компонентов: в
i anische gā hā- nich P ädika , wie in slawisch, und Objek ezi ie ba e
Гаты. Но сам факт построения фраз из рефлексов общих этимонов в иран-
ской и славянской «высокой» речи явно не случаен.
K an änglich g slвц. Beispiele s . psl. *gana i > slвц. gáňa sa
(ESSJ VI 100).
Ps. *K ajь-sla ъ: авест. Dahu.s ū aSlawianische Namen mi dem e s en
Mi glied *k ajь ‘k aj, E de (: bulg. sein край, den Land; Ma e ić 1886: 121:
Краислав, XV, XVI; Ilče 1969: 275; др.-серб. Краjислав, 1386 (Шибеник),
серб. Краjислав; Mihajlo ić 2002: 592, 593: согласно Йордану Заимову, «Тот,
кто будет славен в родном краю, своей земле», «Тот, кто принесёт славу в
Ime ende Ruhm in seinem Land; sl n. K ajisla ; SSI) wiede geben psl.
*K ajь-sla ъ als P ogläubene in
[родном] краю», «[Кто принесёт] славу в [свой] край», идеологически близ-
a коевест. Dahu.s ū a- P okläm e in Land (May ho e 1979: 35) ~ dahu-,
daŋhu- ‘k aay, страна, ‘земля (Ba holomae 1904: 706).
ALEXANDER I. ILIADI
54 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
d .-Eng. Hloþ-he e; Schmi 2009: 136) und mi d .-pe s. *Çu ayauda
(Šuddayauda) S glo ie en K iege n (Li šic 2010: 99). Psl. *Vьse-sla ъ,
*Vьse-slo ъ: авест. īspa s a Ср. bolg. Allesla (Ilče 1969: 117: ‘все-славный),
d .-слвн. Vsesla , S esla : Zweizlaus, 1240 (Kos 1886: 138), česh. Všesla (Kollá ,
Pačić 1828:
21), др.-рус. Вьсеславъ – имя полоцкого (1044) и витебского (1175) князей,
uss. dean oponymische ойkonime s -j-: новг. Alleslaube, kaaluž. Allesla l
(Сеславль) (Vasile 2012: 81) ~ d .- us. adj. seßslawynyi in Vъзненавидхъ som:
всеславьныихъ» (S ezne skij 1893: 470). Ср. ещё варианты с аферези-
чеш. Sesla , pol. Siesławice oponym (Miklosich 1927: 58), a sowoöglichkei en
же слав. *Seslo ъ (< *Vьseslo ъ; Греция; см. выше). Иранская параллель:
авест. īspa s a za aϑuš i в Ясне (57.4) (Ba holomae 1904: 1644), где
s a ah- имеет значение ‘слово, учение’ (Заратуштры), что не исключает
wa hohes gesammel es Ve wendung īspa & s a ah and e Kon ex e, wo
s a ahjak ‘slawa. Ps. *Zъlo-sla ъ: i an. *duš-ś aahС . d .-sl n. em. Zlesla a:
Zelislaua, Zelesclauua (Kos 1886: 149), al . Zlosla (Ka in ia), d .- us. злославие
‘опорочивание (?) (o denen siehe Iliadi 2022: 49) VS авест. adj. duš.s a ah-
‘zloosla ný, ‘ o , bei wem schlech e uh ~ duš- ‘schlech en, schlech en
(Ba holomae 1904: 752, 755), pechl. duss a [dwslwb′] ‘habe ende schlech e
Ruhme < *duš-s a ah- ‘das gleiche (Nybe g 1974:
68). В иранском это слово – часть индоевропейского наследия, ср. эти-
мологически идентичное, вплоть до деталей структуры, др.-гр. δυσκλεής
(Ba holomae 1904: 755).
3.2. Sla ica & Bal ica
Ps. *Bole-sla ъ, *Mъnogo-sla ъ: d .-p usssk. Tule-claws Ср. s .-češ. Bolesla ,
s .-Pol. Bolesław ~ adj. compa . *bole, *boljjj ‘bolsche, ‘bes e (ESSJ II 186),
se b. Mnogosla (Kollá , Pačić 1828: 65) anzugleich mi d .-p ussk. Tole-claws:
Tollo-claus, Tule-claws ~ klausiei i ‘sp echen, hö en, l sch. kluss ichie,
schwech ige, uhige , säm liche (T au mann 1974: 142, 153) [= *‘possechne ] ~
ūlan iel, ad . comp. oūls ‘meh (Mažiulis 1997: 203). De Ruhm. [S] g öße en,
besse en Ruhm (ode Wunsch
«[Будь] более славным») и балт. «[Имеющий] лучший слух».
Psl. *Če-sla ъ (?): li . Ký-klausas Слвн. Česla (SSI), s .-Pol. Czesław:
Czeslaw de Ta nowo 1393 (SSNI I
371) и под. с высокой долей вероятности определяются не только как раз-
витие чьстьславъ, как это предложено для др.-серб. Τζεσϑλαβος = ‘hono is
S aipsniai / A icles 55
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
glo iam habens (Ma e ić 1886: 116: als s .-sl. ch'slaвъ < ch's slaвъ), abe und
als Zusammense zung mi s a namigem Elemen *če, s . Name mi seine Va ian e
*ko – *Ko-mi ъ (см. Topo o 2006: 41). Этот редкий в славянском тип антро-
понимических сложений тем не менее находит поддержку в балтийском
namnosp awe, wo ma kie li . Ký-klausas (s . Ký-ba as, Ký-man as,
Ký au as, Ký- ainas; Vanagas, ed., 1985: 985: Ký- neyaсное) mi ký-,
e ymologisch iden ischem d .-p usssk. *ki- (in pe sönlichen Namen, wo e
an wo e li . Ký-), kai ‘was, ‘dass und glab. *ko, *če (Topo o 1980: 119129, 359360;
2006: 41).
Ps. *Dě(jь)-sla ъ: d .-l š. Da be-sla e P omahlene [dank seine ] Ta en
Слав. *Dě(jь)-sla ъ (рефлексы см. выше) VS др.-лтш. Da be-sla e, 1291 =
(Blese 1929: 19) ~ da bs ‘ a-
бота, труд’, ‘дело’.
Ps. *Dob o-sla ъ, *Bolgo-sla ъ: лтш. Lab-sla is Sla . *Dob o-sla ъ (siehe
oben) und *Bolgo-sla ъ (: bolg. Благослав; Ilče 1969: 77; se b. Благослав;
Kollá , Pačić: 4, 5; 1828; s .-češ. Blaizlaus; Gebaue 1903: 59: Blahosla ?; pol.
Błogosław-ski oponym; Słownik 2003: 748) mi лтш. Labsla is (Šmi s 1913:
123) ~ laba sla a ‘gu e Ruhm (S al mane 1981: 4: no ).
Ввиду широкой географии славянского имени трактовка его как пере-
Wasse la . Benedic us (so siehe Ilče 1969: 77) e schein unübe zeugende . Ps.
*Na-sla ъ: d .-p ussk. Na-clusio Ср. pol. Nasław (Miklosich 1927: 58), d .- us.
Naslaвъ (Rymu 1993: 13) ~ d .-p ussk. Na-clusio (T au mann 1974: 142) mi psl.
*na-: d .-p ussk. na- Vo log und P äzision ‘na (Mažiulis 1996: 162) als Elemen ,
cha ak e isie u-
щий специальную славяно-древнепрусскую близость формы и семантики
au dem Hin e g und ausgezeichne en Wos -Bal . nuo < *nō (ESSJ 186 XXI). S .
Псл.*Skъ bi-sla ъ:лит.Klaus-gla
s .-pol. Ska bisław (Rymu 1993: 15: *skbi i) ~ psl. *skъ bě i ‘sko beß, *skъ bi i
‘seчалить, огорчать bei лит. Klaus-gla ~ gėlà s a ke Schme , ‘go s , gél i bolei ,
ny , loomi (Vanagas, ed., 1985: 648) = [Nesende ]
скорбный слух, весть»?
Ps. *Sla o- idъ: lii . Klaũs- ydas Слвн. Sla o id (SSI) VS лит. Klaũs- ydas
(Topo o a 1996: 227228: wie sehen, sehen (Vanagas, ed., 1989: 1204).
‘слух видящий’) ~ * idъ, * idě i : - idas/- ydas, iš- ýs i (iš- ýdo) ‘увидеть, за-
Seman ik de Nominie ung, o enba , schwechali (posslchnem) Viedem
«Славный видом (обликом)» (или «[Чьё] явление славно»?) для слав. и «[С]
(s . un en li . klausà ‘hö ch, ‘poschaha-
ние’) для балт.
ALEXANDER I. ILIADI
56 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Ср. вариант с инверсией частей в славянском *Vido-sla ъ: болг. Видослав
(Ilče 1969: 109), d .-se b. Vidosla , 1455, se b. Видослав (Miklosich 1927:
40: видъ ‘вид, вънность; G ko ić 1977: 53; Mihajlo ić 2002: 145, 146, 147),
sl n. Vidosla (SSI).
Ps. *Zělo-sla ъ: li . Klaũs-gailas, d .-p usssk. Clawsi-gail
Se b. al e . Zjelosla (Z
losla ) (Kollá , Pačić 1828: 109) bei li . Klaũsgailas, d .-p ussk. Clawsi-gail ~ li .
klausý i ‘прислушаться, klausà ‘послух, ‘послушание & gailùs ‘жалостный,
‘жалобный ~ s .-сл. z
ѣ
лъ ‘быстрый’,
D .- .-n. geil ‘go дый, ‘de zky (F aenkel 1962: 265; T au mann 1974: 142;
Topo o 1979: 129130; 1984: 48, 4953). K seman ik *zěl-: gails . noch
др.-рус. з
лыи, з лъ ‘сильный, лит. gailùs ‘ ezký, ‘едкий, ‘мстительный, gailas
‘буйный, ярый (S ezne skij 1893: 1014; Vasme 1986: 92), deshalb
не кажется обязательным определять значение всего композита как ‘(из-
ü ) слуха жалобный (so siehe. in Topo o a 1996: 227228). Genauwah scheinlich
толкование «Силой славный» или «Быстро-слав» (для слав.) и пожелание
«Слыви (= пусть о тебе услышат) яростным» (для балт.).
3.3. Sla ica & Ge manica
Ps. *Bo ni-sla ъ: d .- .-n. Flodo-a d Sla . *Bo nisla ъ (siehe oben) VS
d .- .-n. Flodoa d (Fö s emann 1856: 690691, 698: Hlod- ~ hlu- ‘slißen, in
besonde em, k hlû ‘gloskie in bedeu ung-
нии, идентичном гр. κλυτός), если в этом последнем имеем утрату инлаут-
ного w (частое явление в древнегерманских композитах). Т. е. *Flodowa d <
*Hlodo-wa d «Прославленный защитник» ~ др.-в.-н. wa ‘часовой’, ‘храни-
тель’, ‘защитник’, как в случае с Liud-wa d, Liu -wa d, Liu -wa , Leudo-a d
(Fö s emann 1856: 874, 875, 1262). Ps. *Bъ zo-sla ъ: p age m. *Hluða-swenþaz
S .-češ. dce u B zoslawowu (Gebaue 1903: 111: B zosla ), s . schech.
B zimi , d .-Eng. Hlo hswi h, Hlodsuinda (Sea le 1897: 561). Ps. *Xo b o-sla ъ:
B zi oj, Be zomil (Kollá , Pačić 1828: 3) ~ псл. *bъ zъ(jь) ‘быстрый, резвый’,
‘прыткий, рьяный’, ‘смелый’ (семантику рефлексов см. ESSJ III 137–138).
Германские аналогии: лангобард. em. Chlodesinda, др.-в.-н. Clodosuinda ~
suind ‘жестокий’, ‘резкий, необузданный’ (Fö s emann 1856: 694, 1135),
d .- .-n. Clod-bald Slawianische Nomen wiede he s ell sich au Basis sl n.
al e . H ab osla (s . Name des slowenischen Komponis en XIX. H ab osla
Vola ič) ~ *xo b ъ(jj) ‘ch ab ie , mu ige . Sein ge manische Analog d .- .-n.
Clodbald ~ bald mu ig, kühn, ap e , da zky (Fö s emann 1856: 202, 692).
S aipsniai / A icles 57
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
Ps. *Jako-sla ъ: d .- .-n. Chlode- ich Ср. se b., cho . Jakosla (Jakosla
S anko ić slowenische Fußballspiele ) ~ *jakъ (se b., cho . jk ‘sielig, k ä ig;
ESSJ VIII 171) VS d .- .-n. Chlode ich ~ ichi ‘boha ige , ‘sielig, mäch ig
(Fö s emann 1856: 694, 1036), d .- he m. Hlode icus ~ d .-kel . Clō o- īx, kim .
Clo ī (Schön eld 1911: 140).
Т. е. «Славный [своей] силой», «[Чья] сила прославлена».
Ps. *Lu o-sla ъ: d .- .-n. Flo -g immus Se b. Ljub osla , schech. Li osla
(Kollá , Pačić 1828: 58), s .-Pol. Lu osław: Lu hoslaus, 1413 (SSNO III 301) ~
*lu ъ ‘lü ige , свирепый, ‘ze s oße bei d .- .-n. Flo g immus ~ g imm
s ie epyj, he ige , ze s oki (Fö s emann 1856: 546, 697: e laub sich und
Ve gleich mi d .-skand., angl-
sachs. g ima ‘Maske).
Псл.*Sla o-d ugъ:др.-в.-н.Hlo -win,Hlud-win
S . cho . al e . Sla od ug (Kollá , Pačić 1828: 92) ~ *d ugъ ‘ eg und
др.-в.-н. Hlo win, Hludwin ~ др.-в.-н. wini, гот. eiwa injis ‘друг, товарищ’
(Fö s emann 1856: 696, 1315).
Ps. *Sla o-gos ь: d .-ge m. Hlewa-gas iz Ср. d .-se b. Sla ogos Fü s B ibi s
(Mihajlo ić 2002: 62), se b. Sla ogos (G ko ić 1977: 180), cho . Sla ogos
(Ma e ić 1886: 127: ‘glo iae hospes?), schech. Sla hos (Rymu 1993: 15), ausw.
Toponym Sla hos ice Sla (o)gość (Vasile 2012: 170). K psl. *gos ь. In ge manisch
(Miklosich 1927: 58), рус. Славгущи, XIX в., блр. Славогощ – ойконимы <
haben wi un. Hlewa-gas iz komposi Re lexen p age m. *xlewaz ~ und.-e.
Wo em ü slawy (: авест. s a ah-, sansk . ś á as- ‘sla a, pochwala, g .
κλέος ‘sla a und др.) und *as iz (: go . gas s ‘čujak, инозе- мец, ‘gość) ~ psl.
*gos ́ ‘Gos (O el 2003: 127, 176). Ps. *Sla o-mi ъ: d .- .-n. Lo - id, d .-Engl.
Hlo h- i h Ср. bolg. Sla omi (Ilče 1969: 454), se b. Sla omi (Ma e ić 1886: 128: ‘in
glo ia pacem habens; Mihajlo ić 2002: 130), sl n. Sla omi (SSI), slвц. Sla omí
(O sená 2014: 144), d .-luž. Sla omi : Scalaomi , 819
Abod i o um ex (Topo o 2006: 55–56), ст.-пол. Sławomi : Zlauomi ,
1155, Slauomi , 1224 (SSNO V 113). Германские эквиваленты: др.-в.-н.
Lo id ~ idu ‘мир’ (Fö s emann 1856: 421, 692: Hlod-), др.-англ. Hlo h i h
(Sea le 1897: 299).
Ps. *Sla o-sla ъ: p age m. *Hluða-mē jaz Bolg. Sla oslao s Pa onym mi
su . -oв- (Ilče 1969: 454), se b. Sla osla (G ko ić 1977: 180), s .-Pol.
Sławosław: Szla oslaus, 1469, Slawoslaus, 1471 (SSNO V 114). Im Gegensa z
on au ologischem (sla + sla )
славянского имени германское является композитом синонимичных эти-
монов *hluðaz ‘известный, о ком слышали’ & *mē jaz ‘известный, славный’:
ALEXANDER I. ILIADI
58 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
go . Hluþa-mē s, ank. Chlodome is, Chlo home us (Schön eld 1911: 140),
d .-ge m. Χλωθομῆρος, d .- .-n. Clodome , Hlodma (Fö s emann 1856: 694, 907: k
d .- .-n. mā i ‘jasny, lich liche ode ma i ‘mo e). Komponen -ma ius in
d .-ge m. namen iden i izie en mi go . *-mē eis (neu . waila-me i), d .-
skand. m ‘bekann e , gläubige , engl.-sax. m e ‘g oße , bekann e , d .- .-n.
mā i ‘gläubige , ge eie en (Schön eld 1911: 43). Ps. *T ь do-sla ъ: ank.
Hlud-ha , d .- .-n. Hlud-ha D .-sl n. *T ъdosla ъ (Alpen; Rymu 1993: 17:
* dъ(jь) ‘ вёрдый), d .-слвн. T dosla : T idizla , T idozlau, To dosclaue (Kos
1886: 135, 141), česh. T dosla (Miklosich 1927: 64), s .-Pol. Twa dosław:
Tua doslaus, 1255 (SSNO V 493) bei F ank. Hludha (F anck 1909: 33, 139),
d .- .-n. Hludha ~ ha ‘žёсткий, ‘твёрдый (Fö s emann 1856: 604, 692). Ps.
*Voje-sla ъ, *Vojь-sla ъ: прагерм. *Hluða-wīaz, *Hluðu-wīaz Ср. Ruhm.
*Voje-sla ъ, *Vojь-sla ъ (siehe oben) VS F ank. Chlodowech, Chlodo ius Name
des Königs de F anken (W ede 1891: 109, 112), Hludo icus, Hludowicus,
Hlodo icus, Hloðewig (Fo ssne 1916: 153: *hlŭþa-, *hlþa-), Hluduuig (F anck 1909:
113, D .-Eng. Hlo hwig, Hlo hewig (Sea le 1897: 299), d .- .-n. Hlud-wīg komposi
Re lexen p age m. *xludwīaz (aus und.-e. *lu ó- ‘sla en, ge eie en ~ a es .
s a- ‘uslychanny, sansk . ś u á- ‘so auch; sla ne , ge eie en, g . κλυτός)
und *az (: bu g. *wigs ‘boecz)
(O el 2003: 178, 465). S . noch skand. un. Hlauðu-uigaR, d .-isl. Hlð- é cho .
(Topo o a 1996: 53: *Hlaudu-weigaz).
Псл.*Voldi-sla ъ:др.-в.-н.Clodo-wald
Болг. Владислав (Ilče 1969: 113; Ko ače 1987: 66: ‘держи славу’), др.-
Vladisla us, 839, se b. Vladisla (Ma e ić 1886: 123: ‘dominandi glo iam habens
ode ‘dominan ionem glo iamque habens; Mihajlo ić 2002: 154), cho .
Vladisla ci oponym (Miklosich 1927: 22), sl n. Vladisla (SSI), schech. Vladisla
(Miklosich 1927: 22), slвц. Vladisla (O sená 2014: 144), s .-Pol. Włodzisław:
Wlodzyslaw, 1437 (SSNO VI 143), d .- us. Woldislaвъ (Tupiko In e ie es
1903: 92). К псл. * oldi i ‘владеть’, ‘править’. См. ещё Rymu 1993: 18.
D .- .-n. Clodowald ~ go . aldan besi zen, egie en (Fö s emann 1856: 694, 1235)
zeig ande e g amma ikalische
отношения между частями словосочетания, на основе которого образовал-
ся композит. Они диктуют отличия в семантике антропонима, понимае-
мого как «[Тот, чья] власть прославлена».
Ps. *Vьlko-sla ъ: d .- .-n. Chlod-ul Se b. Вукослав, Вучеслав (Mihajlo ić
2002: 41, 176), Вучислав (G ko ić 1977: 61), чеш. Vlkosla (Kollá , Pačić 1828: 22) ~
* ьlkъ ‘ olk ans elle mi d .- .-n. Chlodul ~ wol ‘wolk (Fö s emann 1856:
696, 1339) = Sla u
волка [имеющий]» (слав.) и «Волком слывущий» (герм.).
S aipsniai A icles 59 /
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
3.4. Sla ica & I anica & Bal ica
Ps. *Dob o-sla ъ: i an. *ahu-ś aah-, *ahu-ś a-: l š. Lab-sla is (o
каждом из композитов см. выше).
3.5. Sla ica & I anica & Ge manica Псл. *Bo ni-sla ъ: i an.
*Pā i-ś aah- (?): др.- .-n. Flodo-a d (o jede -
дом из композитов см. выше).
Ps. *Sla o-mi ъ: i an. *Miθ a-ś aah-: d .- .-n. Lo - id, d .-Eng.
Hlo h- i h (siehe oben).
Ps. *Voje-sla ъ, *Vojь-sla ъ: авест. S ū ō.spāda-, др.-pe s. *Çu a-auda-:
p age m. *Hluða-wīaz, *Hluðu-wīaz (siehe oben).
4. ИНТЕРПРЕТАЦИЯ РЕЗУЛЬТАТОВ.
ВЫВОДЫ
4.1. Обозревая славяно-иранские лексические встречи на фоне род-
ственных балтийских и германских данных, мы с неизбежностью прихо-
дим к выводам, основанным на сравнении нескольких серий достаточно
старых композитов и (очень редко) аффиксальных имён. Характер сравне-
ния именных сложений диктуется степенью этимологической близости их
состава в разных языках. На первом месте стоят дитематические лексемы,
в которых обечасти являются генетически общими для словаря славян,
иранцев, балтов и германцев. Это собственно сравнительно-исторические
параллели. Итак, генетическое тождество обоих компонентов представле-
abe in: psl. *bogo-sla ъ ~ i an. *baga-ś aah-; psl. *dьlgo-sla ъ ~ i an.
*da gaś aah-; psl. *ga i-sla ъ ~ a es . gāθ s ā ayō; psl. *kъ o-sla ъ ~ i an.
ś aah-; псл. *mi o-slo ъ, *mi o-sla ъ ~ иран. *miϑ a-ś aah-; псл. *p osi-sla ъ ~
*k aaa es . (pa i-)pa š a-s a ah-; psl. *p o-sla ъ ~ i an. * a-ś ah-; psl.
*sla obo ъ, *be i-slo ъ, *bo o-sla ъ ~ i an. *ś aah-b a-; psl. *sla o-danъ,
*danьsla ъ ~ i an. *ś auša-dā a-; psl. *slux-menь ~ a es . s ao-man-; psl. *sъ-sla ъ
~ i an. *hu-ś aah-; psl. * ědo-sla ъ ~ a es . īδi-s a ah-; psl. * ьse-sla ъ,
* ьse-slo ъ ~ авест. īspa s a .
На втором месте оказываются межъязыковые соответствия с гомоген-
bu s nu eines Mi glieds aus zwei ( e leksa i.-e. *le-), Posi ion ja
другого в сравниваемых композитах представлена разными для указанных
ALEXANDER I. ILIADI
60 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
языков основами с близким значением. Следующие примеры – свидетель-
ство типологического сходства схем построения композитов с довольно
naheem seman ischen Kon u : psl. *bo ni-sla ъ ~ i an. *pā i-ś aah- (?); psl.
*dale-sla ъ ~ i an. *dū a-ś aah-; psl. *dob o-sla ъ ~ i an. *ahuili *sъpasi-sla ъ ~
ś aah-, *ahu-ś a-; псл. *k ajь-sla ъ ~ авест. dahu.s ū a-; псл. *něgo-sla ъ
a es . bua-s auuah-; psl. *o o-sla ъ ~ a es . s ū a . δ ī-; psl. *p a o-sla ъ ~ a es .
ašm.s a ah-; psl. *sla o-bogъ (?) ~ s .-pe s. s a yazd; psl. *sla o-da ъ, *da o-sla ъ ~
согд. *s a a-yāna- (?); psl. *sla o- ěxъ ~ i an. *ś aa-śā i-; psl. * oje-sla ъ,
* ojj-sla ъ ~ a es . s ū ō.spāda-, др.- pe s. *çu a-auda-; psl. *zъlo-sla ъ ~ i an.
*duš-ś aah-.
Независимо от степени этимологической конгруэнтности состава рас-
смотренных именных сложений реконструируемая семантика маркирует
их принадлежность к словарю поэтического («высокого») языка как основы
древних клишированных выражений правового, морально-этического со-
держания и текстов с религиозной нагрузкой. Такие имена весьма показа-
тельны в плане древней недифференцированности языковых средств (слов
и формульных словосочетаний) на элементы «правовой» и «религиозно-
этической» речи, ибо они тесно переплетены, воплощая культурные смыс-
лы, свойственные архаичному комплексу «религия – мораль – право», ср.:
(‘glasne [ o ] gömmi ode ‘[so] glooy [ on] göge n) psl. *bogo-sla ъ ~ i an.
*baga-ś aahili psl. *sla o-bogъ (?) ~ s .-pe s. s a -yazd; (‘[ ] b ani (zach e)
glo i izie e , ‘beschü znik gla ny) psl. *bo nisla ъ ~ i an. *pā i-ś aah- (?);
(‘wei ko bekann ne ) psl. *dьlgo-sla ъ ~ i an. *da ga-ś aahili psl. *dale-sla ъ ~
i an. *dū a-ś aah-; (‘p osla - lenny in lande, k aju) psl. *k aj-sla ъ ~ a es .
dahu.s ū a-; (‘slawy
[благодаря/в]миру’, ‘славаМитры’ – божества мирного договора или
‘sla a [dank] Mi e) psl. *mi o-slo ъ, *mi o-sla ъ ~ i an. *miθ aś aah-; (‘[chee]
a e e heilig ) psl. *o o-sla ъ ~ a es . s ū a . δ ī-;
(идеяпрославленияправа,законаилиже славности праведными
деяниями) псл. *p a o-sla ъ ~ авест. ašǝm.s a ah-; (‘носительславы’ VS
‘ äge wö e (zach eide)) psl. *sla o-bo ъ, *be i-slo ъ, *bo o-sla ъ ~ i an.
*ś aah-b a-; (‘da Ruhm ode ‘[chja] Ruhm da ) psl. *sla o-da ъ, *da o-sla ъ ~
согд. *s a a-yāna- (?); (‘u eschennene glooy) psl. *sla o ěxъ ~ i an.
*ś aa-śā i-; (‘[sniskende ] gu en Ruh e, ‘добслав- ный, ‘p olau ene dob om)
psl. *sъ-sla ъ ~ i an. *hu-ś aahili psl. *dob o-sla ъ ~ i an. *ahu-ś aah-,
*ahu-ś a-; (‘Weishei (= зна- (‘[ch'yo] oisko e heh ) psl. * oje-sla ъ,
нием,видением)прославленный’) псл. * ědo-sla ъ ~ авест. īδi-s a ah-;
* ojj-sla ъ ~ a es . s ū ō. spāda-, d .-pe s. *çu a-auda-; (‘всеславный VS
‘alle Wo e (заповеди)) sla ъ ~ i an. *duš-ś aah-.
S aipsniai A icles 61 /
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
псл. * ьse-sla ъ, * ьse-slo ъ ~ авест. īspa s a ; (‘злославный’) псл. *zъlo-
Разбор наследия славяно-иранских языковых контактов не позволяет
passie en o hin noch eine po enziellen Illus a ion des Phänomens
Sla oI anica. Es geh um den al en slawischen Namen Jasosla (cheš.
Jasosla , sl. Jasosla , pol. Jasosław): liegende au de Obe läche i iali ä so-
става не оставляет сомнений в славянском генезисе номена. Его буквально
in e p e ie en als Ja ky in sla e (Jasný slá e) ode Sich glo i izie ende
(Ligh celeb a ing) (Rodná 2011), implizie end Bindung mi slвц. ‘ jas glänzung,
блеск’. Однако более внимательный взгляд на певую часть и диктуемую
ей общую семантику сложения существенно расшатывает первоначальную
уверенность в подобной комбинации. Такое толкование выглядит анахро-
ничным, будучи прямолинейным взглядом носителя современной культу-
ры имянаречения на семантический комплекс, сформированный в эпоху
иных идей, стоявших за именами – воплощениями уже утраченных ми-
фопоэтических формул. Разумеется, «неадекватность духовной ситуации
p a-slawnischen Epoche (Topo o 2006: 74) in dem ode ande en Maß kann ad ess-
совать и другим результатам интерпретации значения антропонимических
komposi en, und deshalb O ien ie ung au jas kann nich endgül ig abweisen.
Однако, кажется, есть более убедительная этимология номена как иран-
s des slawismus *Jazo-sla ъ übe kodie en i an. *aźa( a)-ś aahs *aź- ‘bocken
zu we den, zu e ech en, ‘sou e üßen Op e be ei ungen (s . авест. adj.
daē a-yaz- ‘ e eh ende de a; Ba holomae 1904: 671), *aźa a- ‘bo-
жество’ в первой части. Т. е. «[Благодаря] божеству прославленный». Ср.
выше композит с зеркальным расположением частей: ср.-перс. S a -Yazd:
(s ’w)yzd’n. Близкую ситуацию показывает этимология имени *Jasomi ъ у
древних альпийских славян: в нём усматривают *yazami , *yazomi как ре-
zul a in e sien (che ez *yaza( a)miθ a) i an. *miθ ayaz-, Koo po a o -
nogo s a es . de Fo mel yazmiθ əm ‘zub ingen Op e Mi a, zu e ech en
Митру (Oguibenine 1979: 433437; Topo o 2006: 39).
Возможные иллюстрации к процессу переосмысления и перестройки
славянами иранских имён, построенных из генетически общего со сла-
вянским корнесловом материала, намечают отдельный аспект пробле-
мы Sla o-I anica. Его разработка даёт понимание степени взаимодействия
двух языковых и культурных традиций, при котором границы своего и
чужого в восприятии славян оказывались стёртыми, что делало свобод-
ным использование и «перекройку» ими материала иранского ономасти-
кона, мыслимого как славянский. Этому способствовали как материаль-
ная (фонетическая) близость и семантическая дублетность элементов
обеих лексических систем, так и сумма общих смысловых принципов
ALEXANDER I. ILIADI
62 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
комбинирования слов, а также соотносительных с ними клишированных
выражений. Здесь уместно расширить ряд рассмотренных выше приме-
o *Jazosla ъ < i an. *aźa( a)-ś aah- (~ *ś aa-aźa a-), *Jasomi ъ < i an.
*aźa( a)-miθ a- (~ *miθ a-aźa-) und *Kъ osla ъ < i an. *k a-ś aaheщё
solchen: se b. Od ibog < s .-i an. зап. *āda -bag (~ s .-pe s. BayĀdu ) (Iliadi
2018: 5657), bolg. Въртибог < *a θa-baga- (~ *baga-a θa-) (Iliadi 2017: 6), s .-Pol.
Ko d(e)bog < alan. *Ka d[a]-baγ < i an. *k a-baga- (~ *baga-k a-) (Iliadi 2021:
7681).
Здесь мы должны подчеркнуть контрольно важный критерий для хро-
no logisie ungen Sla o-I anica mi i.-e. *le-. Es geh um Absonde nhei
ского, где нет подобных имён, и это говорит о том, что эпоха, когда скла-
дывались общие элементы славяно-иранского словаря (конкретно – тип
aланcomposi a mi *sla -: *ś aa-) hohe Sp ache, ielleich wa Zei
славяно-скифских / сарматских контактов. В частности, мы апеллируем
к: 1) отсутствию в известном корпусе аланской и осетинской ономасти-
ki an oponimims mi e lexen *ś aa- (ho en lich appella i em wo -Abaae
блению осетинского известно sym| sum ‘звук’, ‘шум’ < *s auma- от *s aw-;
1979: 197198); 2) Funk ionie ung in ossi inische Sp ache, o s-
жающем традиции аланской речи, иного слова для славы и соотноситель-
ischen Beg i e Re lex i an. *kā a- (Аbае 1958: 565).
4.2. В отличие от ярко выраженной религиозно-нравственной и даже
правовой семантики, доносимой ирано-славянскими параллелями, сла-
вяно-балтийские лишены такой нагрузки. В сислу поляризации значения
zusp echen VS a en E ymon in Slawienisch (‘üblich übe agenes Wo ,
‘пожелание, которое становится достоянием других’) и балтийском (‘слух’,
‘послушание’, ‘прислушиваться’) строгое сравнение композитов обоих язы-
ков проблематично даже для примеров с гомогенностью двух частей. Ср.
psl. *Č-sla ъ (?) Was [ ü ] слава! ~ лит. Ký-klausas Was [za] Ge uch!; psl.
*Na-sla ъ Na & mündliches Wo ~ d .-p ussk. Na-clusio Na & hö h; psl.
*Sla o- idъ Sla ny видом (übe sich om) ~ лит. Klaũs- ydas [S] schwechali
(posslisch) mi A ; psl. *Zělo-sla ъ Сило-слав, Быстрослав ~ лит. Klaũs-gailas,
d .-p ussk. Clawsi-gail Sliwi he igem. To
же и с примером псл. *Bol’e-sla ъ, *Mъnogo-sla ъ «[С]большей,лучшей
славой», «[Будь]болееславным» ~ др.-прусск. Tule-claws «[Имеющий]
лучшийслух».
Более или менее однородную картину смысла вероятно восстанавливать
nu ü : psl. *Skъ bi-sla ъ ~ лит. Klaus-gla [Nesuch ig] scou bne Gehö (?),
psl. *Dě(jь)-sla ъ ~ d .-l š. Da be-sla e P olaube ne Ta en und psl.
*Dob o-sla ъ, *Bolgo-sla ъ ~ l sh. Lab-sla is Dob o-isla .
S aipsniai A icles 63 /
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
Вопреки ожиданиям серия балто-славянских параллелей среди ди-
hema ischen namen s i.-e. *le- da ges ell mi eine kleinen Anzahl
примеров, малопоказательных в отношении общих культурных реалий,
связанных с понятием прославления, известности в народе. Видимо, сла-
вяно-балтийское языковое взаимодействие не затронуло сферу этих обще-
ственных ценностей. Более того, с учётом наблюдений нужно говорить о
udimen ali ä i.-e. *le- in Sys em bauliche Elemen e ü Bal-
тийских антропонимов-двучленов.
4.3. Славяно-германские схождения среди двуосновных личных имён
более многочисленны и более информативны. Стоящие за ними культур-
ные смыслы завязаны на прославлении разнообразных ратных качеств во-
ина, столь ценимых в обществе, живущем войной. В составе имён этой
категории наличны некоторые термины общественного строя (друг, гость),
правовые термины (владение), отмечены отсылки к пережиткам тотемизма
(волк) как религиозно-социальной системы. Ср. (‘[в]защитепрославлен-
ny, ‘p ahlenden Ve eidige ) psl. *Bo ni-sla ъ ~ d .- .-n. Flodoa d; (‘slau e
Schä kei , ya igkei ) psl. *Bъ zo-sla ъ ~ p age m. *Hluða-swenþaz;
(‘b ab o-sla, ‘b ab o-slawy) psl. *Xo b o-sla ъ ~ d .- .-n. Clod-bald;
(‘gläubige [sich] S ä ke, ‘[chjas] K a glo i le- au ) psl. *Jako-sla ъ ~
d .- .-n. Chlode- ich; (‘s ie epos igkei glo i- -ne ) psl. *Lu o-sla ъ ~ d .- .-n.
Flo -g immus; (‘sla o- eug, ‘[chee] F eund e heilig ) psl. *Sla o-d ugъ ~
d .- .-n. Hlo -win, Hlud-win; (‘slauen (‘p os gläubne es igkei , s andigkei )
гость’) псл. *Sla o-gos ь ~ др.-герм. Hlewa-gas iz; (‘[чей]мир(договор)
славен’) псл. *Sla o-mi ъ ~ др.-в.-н. Lo - id, др.-англ. Hlo h- i h; (уси-
лениепризнака‘славный’) псл. *Sla o-sla ъ ~ прагерм. *Hluða-mē jaz;
psl. *T řdo-sla ъ ~ F ank. Hlud-ha , d .- .-n. Hlud-ha ; (‘[We ]s K iege n
glo ie en) psl. *Vojesla ъ, *Vojь-sla ъ ~ p age m. *Hluða-wīaz,
*Hluðu-wīaz; (Idee glo i - isie e Gewal ) psl. *Voldi-sla ъ ~ d .- .-n.
Clodo-wald; (‘[e hal ende ] Ruhm [ on] Wolka, ‘[dank] Wolku glo i izie e )
psl. *Vьlko-
sla ъ ~ др.-в.-н. Chlod-ul .
Таким образом, двучлены с гомогенным для германского и славянско-
go bes andem (psl. *Sla o-gos ь ~ d .-ge m. Hlewa-gas iz; psl. *Voldi-sla ъ ~
d .- .-n. Clodo-wald; psl. *Vьlko-sla ъ ~ d .- .-n. Chlod-ul ), anzugleich mi p o-
чими композитами, показывают широкий диапазон валентности индоевро-
пейского этимона в общем славяно-германском словаре. Она реализована
in summe Schema a Kombinie ung *le- mi ande n G undlagen, und diese Schema a
сложились в условиях славяно-германских языковых контактов. Отличие
diese schich onomas ik sla ien on o ges ell en beispielen Sla oI anica,
wie und im all mi bal o-sla ianischen pa allelen, bes eh in
ALEXANDER I. ILIADI
70 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Pe o Aleksej 1924: Ná odopisná mapa Uhe podle úředního lexikonu osad z oku
1773, P aha: ČAVU.
Poko ny Julius 1959: Indoge manisches e ymologisches Wö e buch, Bd. 1, Be n,
München: A. F ancke AG Ve lag.
Ras o gue a Ve a S., Èdelman Džoj I. 2007: Ras o gue a, Ve a S., Edelman, Джой I.
E imologische Wö e buch i anische Sp achen [È imologičeskij slo a i anskich
jazyko ] 3, Moskau: Os liche Li e a u [Mosk a: Vos očnaja li e a u a].
Rymu Kazimie z 1993: Zasób leksemów w p asłowiańskich imionach złożonych. –
Onomas ica 38, 519.
Rix Helmu 2001: Lexikon de indoge manischen Ve ben. Die Wu zeln und ih e
P imä s ammbildungen, Wiesbaden: D . Ludwig Reiche Ve lag. Rodná Ces a 2011:
Časopis na ob odu odnej kul ú y, p í odného ži o a a ducho na. A ailable a :
h ps://www. ed.sk/RC.h m.
Schmi Rüdige 2009: I anisches Pe sonennamenbuch, Bd. 7: I anische Namen in Semi ischen
Nebenübe lie e ungen, F. 1A: I anische Pe sonennamen in de Neuassy ischen
Nebenübe lie e ung, Wien: Ve lag de Ös e eichischen Akademie de Wissenscha en.
Schmi Rüdige 2011: I anisches Pe sonennamenbuch, Bd. 5: I anische Namen in
Nebenübe lie e ungen Indoge manische Sp achen, F. 5A: I anische Pe sonennamen in de
g iechischen Li e a u o Alexande D. G ., Wien: Ve lag de Ös e eichischen Akademie de
Wissenscha en.
Schmi Rüdige 2016: I anisches Pe sonennamenbuch, Bd. 2: Mi eli anische Namen, F. 5:
Pe sonennamen in pa hischen epig aphischen Quellen, Wien: Ve lag de Ös e eichischen
Akademie de Wissenscha en. Schmi Rüdige , Vi mann Gün e 2013: I anisches
Pe sonennamenbuch, Bd. 8: I anische Namen in ägyp ische Nebenübe lie e ung, Wien:
Ve lag de Ös e eichischen
Akademie de Wissenscha en.
Schön eld Mo i z 1911: Wö e buch de al ge manischen Pe sonenund Völke namen,
Heidelbe g: Ca l Win e .
Sea le William G. 18971897: Onomas icon Anglo-Saxonicum: a Lis o Anglo-Saxon P ope
Names om he Time o Beda o ha o King John, Camb idge: Uni e si y P ess.
Senko skij Osip I. 1859: Senko sky, Осип И. (Ba on B ambeus) [(Ba on B ambeus)] Sammlung
soчинений [Sob anie sočinenij] 7, Sank -Pe e bu g: Typ. De Impe a o . de Akademie de
Wissenscha en [Sank -Pe e bu g: Tip. Impe . Akademii nauk].
S aipsniai / A icles 71
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
Sims-Williams Nicholas 2010: I anisches Pe sonennamenbuch, Bd. 2: Mi eli anische
Pe sonennamen, F. 7: Bac ian Pe sonal Names, Wien: Ve lag de Ös e eichischen
Akademie de Wissenscha en.
Skjæ ø P ods O. 2003: An In oduc ion o Young A es an, 4 h e ised e sion,
unpublished, a ailable online. A ailable a : h psdl1.cuni.cz/plugin ile.php://866051/
mod_ esou ce/con en /1/a es ancomple e.pd . Slo a VI Wö e wö e ussische
Volks olksgesp äche [Slo a usskikh na odnykh go o o ] 6 (ВыростокГон)
[(Vy os okGon)], ed. F. P. So okole o , F. P. Filin [ ed. F. P. So okole o , F. P. Filin],
Lening ad: Wissenscha [Lening ad: Nauka], 1970. Slo a XXXVIII Wö e buch
ussische Volks olkssp ach [Slo a usskich na odnych [gl. ed. F. P. So okole o ],
go o o ] 38 (Скинать–Сметушка) [(Skina ’–Sme uška)], гл. ред. Ф. П. Сороколетов
Sank -Pe e bu g: Wissenscha [Sank -Pe e bu g: Nauka], 2004. K. Rymu , K aków:
Słownik 2003: Słownik nazwisk używanych w Polsce na począ ku XXI wieku, ed.
Ins y u Języka Polskiego PAN (CD). Smoczyński Wojciech 2019: Słownik e ymologiczny
języka li ewskiego, współp aca edakcyjna M. Osłon, wydanie d ugie, pop awione i
znacznie ozsze zone, na p awach ękopisu. A ailable a :
www. omanes.o g/pubalii/Smoczyński W. Słownik e ymologiczny języka
li ewskiego.pd .
Sokolo Se gej N. 1964: Sokolo , Se gej N. Jazyk A es y [Jazyk A es y],
Lening ad: LGHU [Lening ad: LGU].
S ezne skij Izmail I. 1893: Срезневский, Измаил И. Ma e iaal ü Wö e buch des
al neussischen Sp aches nach sch i lichen Denkmäle n [Ma e ialy dlja Slo a ja
d e ne usskogo jazyka po pismennym pamja nikam] 1 (АК), Sank -Pe e bu g: Тип.
Impe a o ische Akadem. Wissenscha en [Sank -Pe e bu g: Tip. Impe a o skoj
akad. nauk]. S ezne skij Izmail I. 1902: S ezne sky, Izmail I. Ma e ialien ü Wo ü
Wo des al ne ussischen Sp aches nach sch i lichen Denkmäle n [Ma e ialy dlja
Slo a ja d e ne usskogo jazyka po pismennym pamja nikam] 2 (LP),
Тип. Императорской акад. наук [Sank -Pe e bu g: Tip. Impe a o skoj akad. nauk].
Sank -Pe e bu g: S ezne skij Izmail I. 1912: S ezne sky, Izmail I. Ma e ialien ü
Wo ü das Wo des Al ne ussischen Sp aches nach sch i lichen Denkmäle n
[Ma e ialy dlja Slo a ja d e ne usskogo jazyka po pismennym pamja nikam] 3 (R),
Sank -Pe e bu g: Tip. Impe a o ische Akadem. Wissenscha en
[Sank -Pe e bu g: Tip. Impe a o skoj akad. nauk]. SSI S a a iz i na slo enska
imena (= Old O iginal Slo enian Names). A ailable a : h pswww. ap as.si/://s a a-iz i na-slo enska-imena/.
ALEXANDER I. ILIADI
72 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
SSNO I Słownik s a opolskich nazw osobowych 1 (AD), ed. W. Taszycki, W ocław:
PAN, 1965.
SSNO III – Słownik s a opolskich nazw osobowych 3 (Kl–M), ed. W. Taszycki, W ocław:
PAN, 1971.
SSNO IV – Słownik s a opolskich nazw osobowych 4 (N–R), ed. W. Taszycki, W ocław:
PAN, 1974–1976.
SSNO V Słownik s a opolskich nazw osobowych 5 (SŚ), ed. W. Taszycki, W ocław:
PAN, 19771978.
SSNO VI Słownik s a opolskich nazw osobowych 6 (V), ed. W. Taszycki, W ocław:
PAN, 1981.
S al mane Vel a . 1981: S al mane, Vel a E. Laтышische An h oponimie. Namilien
[La yšskaja an oponimija. Familii], Moskau: Наука [Mosk a: Nauka]. S anko ska
Ljubica 2000: S anko ska Ljubic. Toponimija a au Selo Ramno [Toponimija a na selo o
Ramno]. Makedonski jäzik [Makedonski jazik] 4850 Šmi s Pē e is 1913: Smid s Pē e is.
(1997–1999), 143–196.
Pa unse en Senču Wo en. D u a: daiļ aks niecības, zinā nes un mākslas
mēneš aks s, 2. gads, pi mais pusgads, Rīgas La iešu bied ības de īgu g āma u
nodaļa, a bild. ed. T. Zei e s, Rīga: La ija, 123125. Ta e nie Jan 2007: I anica in he
Achaemenid Pe iod (Ca. 550330 B.C.). Lexicon o Old I anian P ope Names and Loanwo ds,
A es ed in Non-I anian Tex s, O ien alia Lo aniensia Analec a, 158, Leu en, Pa is,
Dudley, Ma: Pee e s Publishe s. Topo o Vladimi N. 1979: Topo o , Vladimi N.
P ussische Sp ache. Wö e büche [P usskij jazyk. Slo a ] 2, Moskau: Наука [Mosk a:
Nauka]. Topo o Vladimi N. 1984: Topo o , Vladimi N. P ussische Sp ache.
Wö e büche [P usskij jazyk. Slo a ] 4, Moskau: Наука [Mosk a: Nauka]. Topo o
Vladimi N. 2006: Topo o , Vladimi N. P asla ianische Kul u im Spiegel eigene Namen
(Elemen *mi -) [P asla janskaja kul u a ze kale sobs ennych imёn (èlemen *mi -)].
Un e suchungen nach E ymologie und Seman ike [Issledo anija po è imologii i
seman ike] 2/2, Moskau: Sp achen de slawischen Kul u d e nege manskie d učlennye
imena sobs ennye], Moskau: Sp achen de ussischen Kul u [Mosk a: Jazyki usskoj
[Mosk a: Jazyki sla janskoj kul’ u y], 11–141.
Topo o a Ta ’jana V. 1996: Топорова, Татьяна В. Культура в зеркале язы-
ка: древнегерманские двучленные имена собственные [Kul’ u a ze kale jazyka:
kul u y].
S aipsniai A icles 73 /
Sla o-I anica II: Compound Wo ds wi h Sla . *sla -, *slux- :
I an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a-
(agains Bal ic and Ge manic Backg ound)
T au mann Reinhold 1974: Die al p eußischen Pe sonennamen, Gö ingen:
Vandenhoeck & Rup ech .
Tupiko Nikolaj M. 1903: Tupiko , Nikolai M. Wö e buch al e neussische
pe sönliche eigene Namen [Slo a d e ne usskich ličnych sobs ennych imёn],
Sank Pe e sbu g: Typ. I. N. Скороходова [Sank -Pe e bu g: Tip. I. N. Sko ochodo a].
Vanagas Aleksand as, ed., 1985: Lie u ių pa a džių žodynas 1 (AK), au . A. Vanagas, V.
Maciejauskienė, M. Razmukai ė, a s. ed. A. Vanagas, Vilnius: Mokslas. zemli], Moskau:
Vanagas Aleksand as, ed., 1989: Lie u ių pa a džių žodynas 2 (L–Ž), au . A. Vanagas,
V. Maciejauskienė, M. Razmukai ė, a s. ed. A. Vanagas, Vilnius: Mokslas.
Vasil’je Vale ij L. 2012: Васильев, Валерий Л. Славянские топонимические
древности Новгородской земли [Sla janskie oponimičeskie d e nos i No go odskoj
Handkop liche Denkmäle D e nej Rus [Mosk a: Rukopisnye pamja niki D e nej
Rusi].
Vasme Max 1986: Fasme Max. E ymologisches Wö e wö e de ussischen
Sp ache [E imologičeskij slo a usskogo jazyka] 2, Moskau: P og ess [Mosk a:
P og ess]. Vedomos 1890: Wedoahme on Ve weisen o судимости [Vedomos
sp a ok o sudimos i], ch. 1 [č. 1], kn. 5 [kn. 5], Sank -Pe e bu g: Typ. Regie ungen.
sena a [Sank Pe e bu g: Tip. p a i els . sena a].
W ede Fe dinand 1891: Übe die Sp ache de Os go en in I alien, S assbu g:
K. J. T übne .
Zaliznjak And ej A. 2004: Zalзняk, And ej A. D e neo go odskij Dialek
[D e neno go odskij dialek ], Moskau: Jawi Ki Slawenske Kul u [Mosk a: Jazyki
sla janskoj kul u y].
ALEXANDER I. ILIADI
74 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Sla ų-i anėnų kalbų kon ak ai II:
sudu iniai o ðžiai su sla . *sla -, *slux-:
i an. *ś aa-, *ś auša-, *ś a- (bal ų i
ge manų kalbų kon eks e)
SANTRAUKA
Leksinės pa adigmos u inio lyginamoji-is o inė analizė su indoeu opiečių e imoabiems
no *le- e leksais i anėnų i sla ų kalbų žodynuose leidžia au o iui išski i nemažai
kalbinėms kul ū oms bend ų dū inių. Iš okių sudu inių žodžių ypač dėmes pa aukia leksemos,
ku ių sudė is (d i dalys) abiejose kalbose y a ienoda, plg: P o o-Sla . *bogo-sla ъ ~ I an.
*baga-ś aah-; P o o-Sla . *dьlgo-sla ъ ~ I an. *da ga-ś aah-; P o oSla . *ga i-sla ъ ~ A es . gāθ
s ā ayō; P o o-Sla . *p osi-sla ъ ~ A es . (pa i-)pa š as a ah-; P o o-Sla . *p o-sla ъ ~ I an.
* a-ś ah-; P o o-Sla . *sъ-sla ъ ~ I an. *hu-ś aah-; P o o-Sla . * ědo-sla ъ ~ A es .
īδi-s a ahi k . S aipsnyje kalbama apie bend ų naujo ių, a si adusių indoeu opiečių a ealo
miškų i s epių dalių gy en ojų kalbose a imiausių kul ū inių kon ak ų sąlygomis, pėdsakus.
A siž elgian į ai, kad okie dū iniai dažnai y a pas o iųjų junginių suglaudinimo ezul a as,
da y ina p ielaida, kad i anėnams i
sla ams bend as poe inis (apeiginis, eisinis) eks as (jo iene ai) bu o sudu inių žodžių
susida ymo aplinka. Šis eks as o ma osi a imų ideologemų i bend ų g e iminių kalbinių
p iemonių inkinių pag indu.
Bal ų i okiečių kalbos a skleidžia s a bų šlo ingų a dų pa adigmos aidos ski umą: ai
pasi eiškia siau esniu ih en seman ikos spek u, palyginus su sla ų-i anėnų kalbomis, i iso
susida iusių dū inių gene inio su apimo kiekio ne eikšmingumu. Visa ai, kas pasaky a, e laub
da y i iš adą, kad ke u ių kalbinių adicijų a s o ų bend a imas wa en ski ingo kul ū inio
lygmens i alle žodyno sluoksnių nepa eikė.
Į eik a 2023 m. lapk ičio 1 d.
ALEXANDER I. ILIADI
The S a e Ins i u ion “Sou h Uk ainian Na ional Pedagogical Uni e si y
named a e K. D. Ushinsky
65020, Uk aine, Odessa
34, S a opo o anki ska S .
alex[email p o ec ed]om