1
DISCURSO DO REITOR – An onio López Díaz
APERTURA DO CURSO 2019-2020
Pazo de Fonseca – 06.09.2019 – 12.00 h
P esiden e da Xun a, ei o da UDC, ei o da U igo; P es. do Consello Social
da Uni . de VIGO.
Sec e a ia xe al, P o . Cela To ijos, ice ei o as / es, sec e a io xe al da
Uni . de Vigo, xe en es da USC e da Uni . de Vigo, Ex ei o es Paja es,
Villa es, Villanue a, Ba o, Casa es, Viaño, da USC Ba ja e A mes o,
aledo es das Comunidades Uni e si a ias de San iago e a Co uña,
Delegados na CIUG, adxun o.
Decanas e decanos, di ec o as e di ec o es de depa amen os
p esiden e do Pa lamen o, alcalde de Compos ela, alcaldesa de Lugo,
consellei a de Educación, Uni e sidade e Fo mación P o esional,
Consellei o de Sanidade,
icesec e a ia da Mesa do Pa lamen o, ocei os dos g upos socialis a e do
BNG, p esiden e do G upo Socialis a,
p esiden e do T ibunal Supe io de Xus iza, Fiscal Xe e,
p esiden a do Consello da Cul u a, Consello Consul i o, Valedo a do pobo,
p esiden e da Depu ación de Lugo, ep esen an e da Depu ación da
Co uña,
au o idades ci ís e mili a es.
2
p o eso ado, pe soal de adminis ación e se izos, es udan es, donas e
seño es,
Un ano máis, seguindo a quenda o a o ia es ablecida, co esponde
inaugu a o cu so da Uni e sidade en Galicia dende Compos ela.
B índaseme así a ocasión de di ixi me a odos os edes en nome p opio,
pe o amén en ep esen ación dos Rei o es das Uni e sidades de Vigo e A
Co uña, que con es a de San iago con o mamos o Sis ema Uni e si a io de
Galicia.
E, unha ez máis, es e solemne ac o en luga aquí, no Salón Nob e des e
colexio, mandado le an a po Alonso III de Fonseca e Aze edo nos p edios
que pe encían á súa amilia na p imei a me ade do século XVI.
Sen cae na nos alxia da his o ia, penso que esul an moi e elado as e
incluso isiona ias algunhas das e bas que, con in a nuns casos e con cicel
nou os, o on inco po adas como es amen o i al de quen, po eses e
ou os mo i os, ligou o seu nome ao da Uni e sidade: Fonseca.
No seu es amen o, o a cebispo Fonseca acía e e encia ás azóns que o
le a an á undación do Colexio de San iago Al eo sinalando que p e endía:
“E igi en la ciudad de San iago, e po bien de ella, y gene almen e del
Reyno de Galicia, po la expe iencias que o imos de la necesidad que en el
hay de doc ina, e pe sonas doc as, un Colegio e Uni e sidad donde los
mo ado es e na u ales del dicho Reyno, especialmen e de la dicha ciudad
3
y A zobispado de San iago pudiesen es udia , ap ende e se enseñados en
G amá ica e o as Facul ades.”
Como cons a no iso que Ál a o de Cada al ixo g a a no claus o des e
pazo, que ía o a cebispo, ademais de ado na a súa pa ia, que “os mozos
aplicados puidesen ap ende sen gas os de ningunha clase”. Aínda que a
mo e o so p endeu an es de e ema ada a emp esa, a semen e deu oi o
e o oco de luz da Uni e sidade segue alumeando 524 anos despois acendo
ealidade o Gallaecia Fulge co que o mesmo Cada al quixo deixa ma cada
a ped a do edi icio que nos acolle.
Se pa a aseamos a Díaz Baliño, Compos ela e, con ela, Galicia en ei a que
e a San a polo Após olo e áu ea po Xelmí ez, pasou a se sabia po Fonseca
e he oica polo ba allón li e a io nacido amén das aulas uni e si a ias.
Nacía así a Uni e sidade en Galicia pa a pe manece a e o za se nes a
iaxe que du a xa 524 anos con e éndose na ins i ución ci il con máis
longa axec o ia e solo supe ada pola Ig exa que an o i o que e no seu
xu dimen o.
Un elo esencial nesa longa axec o ia en que e coa ap obación da lei
11/89 de o denación do sis ema uni e si a io de Galicia ap obada o 20 de
xullo e publicada o 16 de agos o de 1989. Celeb amos, xa que logo, nes e
ano o ixésimo ani e sa io da c eación das Uni e sidades de Vigo e a
Co uña que, xun amen e con es a cinco eces cen ena ia de San iago de
4
Compos ela, in eg an o sis ema uni e si a io de Galicia, esponsable da
p es ación do se izo público de ensino supe io median e a docencia, o
es udo, a in es igación e a c eación do coñecemen o como ezaba o a igo
2 da de andi a lei.
Cando iniciamos es e cu so an ele an e pa a a Uni e sidade en Galicia
que emos elici a ás uni e sidades i más de Vigo e da Co uña e ei e a
unha ez máis o comp omiso de segui o alecendo o sis ema uni e si a io
público galego con ibuíndo así a ace país.
Tócanos ás es ace ealidade cada día a isión que i e a Cas elao cando
a i maba “Vexo a Uni e sidade ( e e íase á de San -Iago, pe o hoxe
ineludiblemen e emos que e e i nos ás es que con o mamos o sis ema
uni e si a io público) con e ida en ce eb o de Galicia, i adiando cul u a e
sabe , máis alá dos lindei os na u ais da nosa e a”.
Nes e 2019 cúmp ense amén 500 anos dou o i o his ó ico de p imei a
ele ancia. Xa exis ía a Uni e sidade en Galicia cando, o 20 de se emb o de
1519, ixé onse ao ma as na es que, ao mando de Fe nando de Magallanes
de inicio e pos e io men e de Juan Sebas ián Elcano, comple a ían a
p imei a ci cunna egación á e a ao emón da na e Vic o ia que,
cu iosamen e, e o naba a po o al día coma hoxe, 6 de se emb o, de
1522.
5
Eu esal a ía como elemen os singula es des a azaña, que amén eñen
moi o que e co espí i o uni e si a io de xe a e amplia o mundo
coñecido, a impo ancia do aballo co al, do labo de equipo e do
comp omiso e en ega, que le ou moi os dos pa icipan es nes a a en u a
a a isca e mesmo a sac i ica a súa ida polo éxi o da emp esa; pe o amén
a pe se e anza dos líde es que non des alecen nin nos momen os máis
di íciles, así como a pe spicacia dos gobe nan es que soube on apos a po
unha emp esa ambiciosa pe o ince a. F on e á nega i a dos mona cas
po ugueses, un adolescen e Ca los I, con apenas 18 anos, asinou as
capi ulacións que pe mi i on ace ealidade o que pa ecía imposible.
As g andes inicia i as, sexan uni e sidades, sexan emp esas dou a
na u eza, p ecisan da conco encia desas boas luces dos líde es e do apoio
decidido das ins i ucións ademais da ocación e o comp omiso de odas as
pe soas que dun xei o ou ou o deben implica se nas mesmas.
Fo ma pa e des e ac o académico de inicio do cu so unha lección maxis al
que, amén po quenda, ai p esen e e ecoñece ás nosas acul ades e
escolas.
Vimos de escoi a na lección de hoxe como en cambiado a Química
Analí ica, a a o pun o de cues iona se po algúns a súa necesidade e
u ilidade. Pe o máis impo an e que os cambios, necesa ios e cada ez máis
ápidos, en que se a capacidade de adap ación ou eac i a, é dici , a

6
adap ación pa a da espos a aos no os p oblemas. Son es as algunhas das
conclusións das a inadas e lexións e da b illan e lección maxis al do
p o eso Cela To ijos, ep esen an e hoxe aquí da nosa Facul ade de
Química, ou o exemplo amén do cambio nas es u u as uni e si a ias
pa a acubilla docencia e in es igación de anga da nes e ámbi o do
coñecemen o. Fo on os de Química uns es udos que i e on unha p imei a
cá ed a na Facul ade de A es a a que en 1845 se c eou a Facul ade de
Ciencias, cuxa p imei a Cá ed a de Química ocupou D. An onio Casa es,
amén Rei o da Uni e sidade. Ese onco común pe manece a a que en
1977 a ella Facul ade de Ciencias se escinde nas ac uais acul ades de
Química, Bioloxía e Ma emá icas. Nes es úl imos anos a Facul ade e os
Depa amen os adicionais con i en con no as es u u as de
in es igación, cen os singula es e ag upacións es a éxicas, que eñen
enca na as no as solucións pa a no os equi imen os man endo semp e a
unidade esencial de docencia e in es igación que segue a es a na base da
Uni e sidade.
Teñen cambiado moi o as cousas e de xei o moi acele ado nos úl imos anos.
Eu penso que pode a i ma se sen dubida que a Uni e sidade cambiou máis
no úl imo medio século que o que iña cambiado en odos os séculos
an e io es. A Uni e sidade, as uni e sidades, a opámonos nun momen o
7
c í ico, nun momen o no que hai que oma decisións que poden
comp ome e o noso u u o.
É o momen o de abo da a ni el nacional a e o ma da Lei O gánica de
Uni e sidades. Xa ansco e on 18 anos dende a ap obación da LOU e é un
sen i compa ido a necesidade de busca un no o ma co xe al pa a as
uni e sidades en España, al e como quedou pa en e no ac o que hai ago a
un ano p o agonizou a CRUE e no que se con ou coa anuencia das o zas
polí icas e amén de axen es sociais e ep esen an es ins i ucionais. A
ines abilidade polí ica e a di icul ade pa a o ma maio ías de gobe no non
é o mello caldo de cul i o pa a ece os pac os e consensos que p ecisa
unha lei o gánica. Aínda así, non podemos enuncia a egula un ma co
xe al de inanciamen o do ensino supe io que lle pe mi a ecupe a cando
menos pa e dos ecu sos pe didos nes e pe íodo de c ise e que eñen
in luído na nosa es u u a e nas condicións do noso pe soal e amén no
es ado das nosas in aes u u as. Os ecu sos públicos do ensino supe io
eñen que acada ao 1 % do PIB, ga an indo ao mesmo empo unha plena
igualdade de opo unidades pa a odos, con axudas que deben cub i a a o
100 % dos gas os daqueles es udan es con especiais necesidades.
Os eco es an impo an es e con inuados no empo, eñen moi o que e
co compo amen o das uni e sidades nos ánkings in e nacionais, onde os
e ec os semp e se pe ciben cun ce o e a do, ao empo que nos si úan
8
lonxe dos es ánda es da nosa con o na, an o en e mos absolu os como
ela i os. Pa a e unha idea do que alamos, abonda con sinala que a
Uni e sidade de Ha a d, que encabeza o ánking de Shanghai, en un
o zamen o anual que ep esen a a me ade do conxun o de ecu sos das
uni e sidades públicas españolas.
Pe o hai máis cousas que o inanciamen o que deben se mello adas cunha
boa Lei de Uni e sidades:
- É p eciso ede ini an o as ca ego ías de pe soal en o mación como
de pe soal docen e e in es igado pa a a ende os no os
equi imen os e o ece , especialmen e no ámbi o da in es igación,
solucións e ec i as pa a as necesa ias polí icas de cap ación e
e ención de alen o, sen e que eco e a ó mulas imp opias que
xe an p eca iedade e si uacións de inde inición que non son boas
pa a ninguén.
- Tamén os p ocedemen os e ó mulas de con a ación deben
lexibiliza se de xei o que se compaxine o cump imen o dos
p incipios de con a ación pública coa ac uación áxil e adecuada aos
equi imen os especí icos da in es igación.
- Débese epensa igualmen e a o ganización das Uni e sidades e das
súas unidades uncionais adicionais (de moi o in e ese se ía a
e isión das á eas de coñecemen o e un p oceso de concen ación
9
que nos ap oxima ía ao que é común no noso con o no ao empo
que acili a ía a xes ión dos ecu sos humanos), así como a p e isión
de no as es u u as e a consolidación dou as xu didas en espazos
esiduais p e is os na no ma i a e que se e elan esenciais pa a se
compe i i os a ni el in e nacional.
- E, inalmen e, cómp e amén epensa o éxime de gobe nanza
a o iado ás eces pola p oli e ación e conca enación de sucesi os
p onunciamen os de comisións e ó ganos de ep esen ación, sen que
exis a unha esponsabilidade di ec a dos xes o es que puidese
a alia o desempeño.
- E ligado a odo is o débense e o za os mecanismos de endición
de con as, con apa e necesa ia e imp escindible da au onomía que
in eg a con ca ác e esencial a ins i ución uni e si a ia.
Se descendemos ao ni el au onómico, amén aquí, S . p esiden e, emos
a e as impo an es e inap azables que abo da . Uni e sidades e
Adminis ación Au onómica e emos que de ini un no o plan plu ianual de
inanciamen o que subs i úa o ixen e ac ualmen e e que ema a en 2020.
O p imei o que cómp e salien a é a an axe indubidable que supón con a
cun plan plu ianual que pe mi a coñece con an icipación e, polo an o,
ou o gue maio es abilidade, as p e isións da pa e de inanciamen o que
ep esen a a edo do 70 % dos ing esos uni e si a ios. Es es aco dos
16