Enciklopedinis geografijos žodynas

terier — „co tu aš jeszcze pamiętam?" Oto garść przykładów: ichtiofauna, ichtiologia, ichtiozaury, iguanodonty, iguany, fauna morska, krowa morska, kapusta morska, liliowce morskie, lwy morskie. Czyżby przestrzegano zasady, że zrezygnowano ze specjalistycznych terminów właściwych geografii odległych krajów? Przecież ichtiozaury to tylko jedna z rodzin gadów z rzędu iš dinozaurów gadziomiednicznych, zresztą wymarła. be Wymienieni przedstawiciele fauny morskiej z pewnością nie są w żaden sposób szczególni, aby trzeba było wymieniać ich osobno (terminów biologicznych w tym słowniku jest zaledwie jakaś jedna trzecia). Tak można by wymieniać dalej. Nie nadaje się tu nawet możliwe usprawiedliwienie, że rzekomo postanowiono nie włączać do słownika terminów zrozumiałych dla wszystkich. Jeśli dla wszystkich uczniów jest jasne, co oznacza termin osada, to równie zrozumiałe jest, czym jest miasteczko lub samotne gospodarstwo. ir | Zatem przed przystąpieniem do pisania słownika koniecznie trzeba wiedzieć, dla kogo i do jakich celów jest on przeznaczony oraz jakiej będzie objętości. Jeżeli jest przeznaczony dla szkoły, należałoby unikać takich objaśnień terminów, jak gargždas „gruba frakcja skał luźnych i scementowanych <...>” (być może lepiej pasowałoby objaśnienie w DŽ: „otar­te przez wodę morską lub rzeczną, zaokrąglone kamienie”). Jeśli w słowniku nie można uwzględnić wszystkich terminów z danej dziedziny, należałoby starannie wybrać potrzebne pod względem abstrakcyjności, częstotliwości użycia i miejsca w strukturze terminów tej dziedziny. Wiele korzyści przyniosłoby alfabetyczne rozmieszczenie synonimów; załóżmy, że uczeń znajduje w podręczniku termin izohipsės, w słowniku nie jest on objaśniony, skąd więc ma wiedzieć, że w tym przypadku należy szukać objaśnienia przy haśle poziomica. A gdyby znalazł odsyłacz ze wskazaniem „Zr. „horyzontalnych”, aby nie doszło do nieporozumienia. Ponadto jest to realny sposób popularyzowania litewskich odpowiedników terminów: czytelnik wiedziałby, że „specjalnie zorganizowana publiczna sprzedaż, handel, odbywające się okresowo w określonym miejscu targowym” to licytacja, nazywana też aukcją, a nie odwrotnie. Ponadto należałoby twórczo wykorzystać materiały wcześniej wydanych publikacji z tej dziedziny. Wówczas nie byłoby takich niezgrabnych terminów jak oscylacyjne ruchy skorupy ziemskiej, skoro w litewskim przekładzie „Słownika geograficznego” S. Agapowa jest po prostu mowa o wahaniach skorupy ziemskiej. Zatem, aby słownik był naprawdę użyteczny dla uczniów i innych osób interesujących się geografią, należałoby jį go o udoskonalić; sam pomysł przygotowania takiej publikacji jest naprawdę dobry. | | Jurgita JERINAITE II Stasio W przygotowanym przez Vaitekūnasa „Encyklopedyczn96 ym słowniku geograficznym” (Kowno, „Šviesa”, 1994) artykuły ułożono jeden po drugim w kolejności alfabetycznej haseł. Hasła opatrzono akcentami. Przy większości artykułów słownika, których hasła zawierają wyrazy międzynarodowe, podano etymony. Słownik jest przeznaczony dla szkoły średniej ogólnokształcącej. Jak napisano w przedmowie, „w odróżnieniu od dotychczasowych słowników i leksykonów tłumaczonych (głównie z języka rosyjskiego), w niniejszym słowniku zrezygnowano z bardzo zlokalizowanych (miejscowych) i specjalistycznych terminów oraz pojęć niepotrzebnych litewskiemu uczniowi, charakterystycznych dla geografii bardziej odległych krajów. Więcej uwagi poświęca się tu litewskiej terminologii geograficznej” (s. 3). Jednakże, zaprzeczając temu, autor wyjaśnia, czym jest Afrykański Bank Rozwoju, Plan Dowesa, Europejska ir Wspólnota Węgla i Stali itd. ir Be w nim, w słowniku podano niewiele terminów mających su związek z geografią, np.: cholera „[gr. cholera, < cholē żółć + — rheō płynąć], — ostra zakaźna choroba jelit <...>" (s. 34). (O innych chorobach w tym Słowniku geograficznym się nie mówi. Dlaczego wyróżnioši no chorobę? ), hurtowa kdina „cena, po której producent sprzedaje swoje towary w dużych ilościach innym przedsiębiorstwom, organizacjom lub do sprzedaży detalicznej. Cena hurtowa towaru jest niższa od jego ceny detalicznej, którą płaci už indywidualny nabywca" ka (s. 41), cena detaliczna „cena, którą mieszkańka cy płacą už za towary i ir usługi. Ji zawsze jest wyższa už od ceny hurtowej" (s. 120), sklejka “[niem. Furnier], arkuszowy materiał drzewny. Występuje jako łuszczka ir skrawana, łuszczka piłowana oraz sklejka klejona. Sklejka klejona — 3-9 cienkie ar arkusze drewna brzozowego i olchowego, sklejone tak, aby kierunki włókien drzewnych sąsiednich arkuszy były prostopadłe. Klejenie odbywa się w prasach na gorąco. Jej grubość — 1-12 mm <...>" (s. 50), stawka „norma wynagrodzenia za už jednostkę pracy. Stosowana w przypadku akordowego systemu wynagrodzeń <...>” (s. 73), pensija „[łac. pensio — wynagrodzenie, świadczenie), środki utrzymania regularnie wypłacane osobom w podeszłym wieku lub osobom, które przepracowały (=odpracowały) określony ustawą czas, inwalidom, członkom rodziny, którzy utracili żywiciela” (s. 147). Dobrze, że zostało to wyjaśnione osobno, oznacza ką to, że wyjaśniono człony bio-, geohidro-, ale można by wyjaśnić antropo-, ir sub-. Ne wszystkie terminy doprecyzowano zgodnie z ogólnymi wymaganiami ir kultury języka terminologicznego. W słowniku są nawet przypadki nieuwzględniania uchwał Państwowej Komisji Języka, np.: bartėriniai (=naturalna) wymiana, Liz in-gas (=długoterminowy najem), błędy ortograficzne: fiordas (=fjordas). Zamiast terminu radiozondas bardziej odpowiedni byłby radijo zondas. Ne w jednym miejscu należałone by użyć przyrostka -inius būdvardžius, o kilmininką, 97 pvz.: reforma ekonominė (=ekonomikos), pajamos valstybinės (=valstybės), paskolos valstybinės (=valstybės), bankas valstybinis (=valstybės), biudžetas valstybinis (=valstybės) ir t. t. 224 p. pateiktas terminas vieningoji energetinė sistema (pagal rusų k. единая энергетическая система). Šalia bandyta taisyti — bendroji energetinė sistema, bet abu šie terminai prasti. Vietoj jų tiktų bendroji energetikos sistema. -. Terminų aiškinimuose pasitaiko netaisyklingų terminų, pavyzdžiui, echolotas „elektroninis navigacinis (=elektroninis navigacijos) prietaisas jūros gyliui matuoti ultragarso bangomis <...>“. Gal vietoj geografijos žodyne įrašyto ekonomikos termino kapitaliniai įdėjimai (p. 89) geriau tiktų kapitaliniai įdėjiniai? Žodyne yra labai kategoriškų, bet netikslių teiginių, pavyzdžiui, „Tarptautinės kalbos — anglų ir prancūzų“ (str. „Kalba“, p. 87); „Tarptautinės kalbos yra anglų ir prancūzų“ (str. „Pasaulio kalbos“, p. 145). Ale czy tylko te ar dwa języki uważa się za międzynarodowe? Nie podjęto tu szerszej oceny tego słownika. Tym razem chodziło tylko o pokazanie garstki oczywistych nieścisłości i błędów. jo ir Gailutis LAUKAGALIS MYŚLI O SŁOWNIKU TERMINÓW PEDAGOGICZNYCH W 1993 roku ukazał się bardzo potrzebny objaśniająco-tłumaczeniowy słownik „Terminy pedagogiczne”, opracowany przez prof. L. Jovaišę, który w nakładzie 3000 egzemplarzy wydało wydawnictwo „Šviesa”. Jest to pierwszy wydany na Litwie objaśniający słownik terminów pedagogicznych, obejmujący około 1000 częściej używanych terminów pedagogiki teoretycznej i stosowanej, jej historii oraz metodologii. Przejrzeli go, zaznaczyli akcenty, a także wspólnie z innymi naukowcami zrecenzowali go językoznawcy. Publikacja jest przydatna zarówno dla naukowców, jak i wykładowców, nauczycieli oraz studentów przygotowujących się do pracy nauczyciela. W przedmowie do słownika napisano, że jest to „pirmasis bandymas apibūdinti susisteminti ir Žmogaus ugdymo mokslo sąvokas lietuvių kalba“ (s. 3). Przecież jednak już dawno mieliśmy, prawda, tylko parę lat wcześniej po raz pierwszy wydany drukiem rękopis, niedokończony, prof. iš St. Šalkauskiego! Jovaiša L. Terminy pedagogiczne. K.: Šviesa, 1993. 264 s. 98