J. Kruopas – nuoseklios ir kryptingos fizikos terminijos tvarkybos šalininkas

PRAEITIES AIDAI Angel6 KAULAKIENE Li u iq ins i u de langue, Vilnius J. KRUOPAS - NUOSEKLIOS IR CRYPTINGOS FIZIKOS TERMINUOS TVARI'TBO S SALININKAS Daba ind physikos e minija es une i5 bes iausiai su a ky q en Li uanie. Thi, sans abejo,lem6 beaucoup chosesq. Thdiau bene le plus impo an é ai nuosekli e di ec ioninga padiq a kybz,pd izikq son e minijos si elkian kalbininkus. Telle o ien a ion des e mes de physique dans le guidedly de I. Kondiaus, qui il a5d appa 5kq peu se ou e ( Depuis 1916 m. jan ie 28 d. jusqu 1919 m. g uodZio 23 d.)1 enseignjaudamas Es ijoje, Palangos me gaidiq gimnazijai ansikdlus I Ve o mies 4. Raiding di igeeli, il susi aine a ec beaucoup d'asmeml, quiq indique seulemen ini iales G. D., G. G., R. S., R. P., odel di icile dé e mine S i, à qui la assignkai. Ma y , la majo i é jq a5y i Mol y ojq sqjungos memb es. L. Dzigai d, li egoje ,,Ignas Kondius e son,,Lem- Snekos* aidio spdja, (V.,1992)2 que R. P. galb i physicien, ca lui es des iné el I. Kondiaus lai5kas. ,,PaZi i dki e, peu ikgs, alo s aS ni ki ab.l bed askysiu, mon a5inys ni pape i begadysiu. Viso labo puslapiq pe sonne paquinslelius beka pydamas, se a i 5iau 400"3. Susi a5inejimo sek4 i5 pa ie I. Kondius ap a gs e lui nyje,,Fizikos a ikly a e minai"a. Du Rédac eu A. Z i ono p ie a5as aup ès Sio a icle ec i ica le manuel ,,Fizikos" é apes, aimen quelques e mes des suje s. Il y es no é que,,pou les e mes de physique dé ini Vo oneZe suda y a ,,La commission de Lingues", don di igea I( Buga. [...]5 be aydamas ,,Fizik4", au eu [I. Kondius] inko e - ' Ignas Kondius. Li e a u os odykld. Suda d E.Maka i nien- e. V., 1990. p. 142 2Dzigai d L. Ignas Kondius e Snekos'. V., 1992.P.21-22. jo,,Zemaiiio 3 Kondius I. Physique: Manual de physiquedlis pou gymnasies: [Rank a5 is] // VU 8R.F1.F1039. P.70. Le ex e di aKondius Is. Les e mes de es au hen iSkas. physique minus e siun d les,,Kalbos komisijai" ou simplemen K. B gai, qui ll Gam a. 1938. N .3. P.258-260. 93 p isiqs uosius e minus app obao, aisd ou nou eaux ,,di bo"5. Comme indique I. Kondius, i 158 klaus us ZodZius eçu e 10l LodLio K. Blgos anka a5y q paai5kinim l a ec ,,Respec amasse! Fizip ie a5u. cos e mininai un nonphysique ès di icile de dé e mine . Mano ema ques S eikam donos seulemen Siek an medZiagos. Je dois di e que l'i5 mangs ès aux kal is. Jablonskiu kalimo a ail labjau se dé oule. S eiko physikos guidedlyje no ddiau ou e Zemaidio nagus. Kuo Zemai i5kiau aSysi, là se a Zmoni5kiau. Daukan peu indique que scien i iquesq li es. Te minai Zemai i5kai a5y i isq paguleau chez moi en i on 10 dienq, ca ils me a e6en man si gindjan . Labq dienq! Kaz. B[ga".6 Tous I. Kondiaus ques ions ieji Lodliai,1odl i4junginiai a sakiniai a ec K. Blgos si ly ais a i ikmenimis, paaiSkinimais e mind u lai5ku son conse és biblios de l'académie scien i ique de Li uanie Rank a5diq e e qjq spaudiniq sky iuje.? Ils cons i uen pa adinlyg e deux s4 aSus. Pi masis, celui ,,Physiqu- e", comp end Sim 4 L Kondiaus klaus q physique manuelio leksikos предметq. Jame, be physikos e minq, y anemaLa sakiniq a jq*p,+, del ku iq I. Kondius é ai suabejojgs. Todel beaucoupum4 jq pa eike e Li u i5kai, e usiSkai. Tous in e og iejiLodLiai ou sakiniai I. Kondiaus sunume uo i. Au es s4 a5as adinasi ,,Les e mes du physique". Une page su une moi ié de page I. Kondiaus e minai, e dans l'au e - K. B[gos a i ikmenys, ku iq majo i é suki diou i, i paai5kinimai. S ai comme semble ce sa a5as. Les e mes de physique I. Kondius N]IOTHOCTb K. Blga {5 i imas, délimas, s angimas ( adens {s angilmas?) k65es, pi os blandi mas (pu a blandi) ,,m o nu ") { 6dosi, d 6bes s angimas, e a sakoma? s A.Z. Édi eu p ie aSas ll ' en pa . P.260. Texs as indiqué le au h5kas. 6 Ko n d i u s Ig. Les e mes de physique ll Gam a. 1938. N .3. P.258-260. 7 Biblio hèques de l'Académie scien i ique de Li uanie Rank aSdiq e e qjq spaudiniq chapi e. F12, ap.1742. 94 oTHOIIIeHIe AByX ll/ cenb qeTb peM! KaI(b,IIeC Tb I(b II lTIlI cinqkis, He poMoKaeMocTb sAaHie qbJ b , cL]Ioe qlIcJIo Apo6Hoe ql cJ o T lKeCTb, CI{ Ia T l(eCT}I py35 des in ou di é uma (Zemai i5kai IIOKOI; I am be, . [BIIXEHIE a6Qo o H- OTIIOCI,ITENbHI i 6y na; n ( aid6s p Mon {He b TbJIO ABI4DKe' IIp MJI[- He Ho u paBHoMbpHo TOHKZI, EK CT lHUI u[nu Ap qecxax py6lapxa d iejQ skaidiq s6n ykis a5 uoni su i lka ( éunion) oTHOCT{TC.g (b k6 u is, comme de5i e mm6 (e d 6) nepe pe m, IIpoc paHcTBo pl5 as nepe d dgimas {nep6 Slampamas ,,HenpoMoKae uH " ) nepe 5lampam )mas obesis (Anopeq , palac Ry q Li uanie,, [mai" plu ale an um) sain skaidius ( ou as, i5 isas au es inciden imes) su up6jgs skaidius -.qpo6 = ipmenos [pl. an .?] sunkibe, sunlc bes jegi k o i, 6s, k 6 4 skii as ou ski um poBonoKa ,,bd sky 6s") ield, 5s, i€14 amimas, amumd (nejud6jimas) neku56jimas ku56jimas udEjimas, { in amiausias, pa ai , sukimos) se a,,ku56jimas" {c . su-kiS i (su-k )So) {ku56 i, k )Sin i ela i i us bnl absolii is sensME paBHoMbpHb 6y n. cuau , aid6s p asmd iman ) $gus, -i, un6das, un l omo(unalu6mis, unal omiSkas) Ry q Ue u ojd ies s, -i (c . eik n6sies iesumi), iesii{ja linija (ins um. sg.) k inai(s) {s )kasi i6siai e ien6dai {kiia ' ( ienahiomiSkai) { a ? zdis { amzd6lis laibd (ploni) i kline, cylind e di idealo ib6le ( amzd6lis) lono) cHie l pa3c o{Hie oT HENOABIDKIIATO 95 TbJIA BpeM l, B5 TeqeHie KOTOpOTO emps, quiu accèsi a { es quelques cnyqa a sinpenx c ieu is klipenpeg a (dik eik o i oa4, o M noseHb [ nenpep nm[bd He3aB {c Moc gB c nix onc ionnemen , nep ide 6jimas oKpyxc oc- Kpy 6 ( ingi), collec ion nanpauenie pasuoAb c sy oqi pauno. q i c By oua AByx spudgas), cl{J b ToqKa, ToqKa o lopb o6pau o-nponiona:l n i lJ opu p opd cija? (ein4s pouopuiona.n H iesi6gine e c.) - npo geu n y np. Mo- -nponopuion€L eHb BpeMeH I {d{a s )mas { ie nejud{s, nesisuk{s {a s ogimas {k inas {nekuS{s npo iAeHb y b o6pa nb { k6 ieklio {o6no a iè e ilm p ieing n peg a) 6no i4) k,jnimos espima? { noseHie aki6s s aig s, -i mi lsnis ( imus, ad . [mai) nenus 6jamas, g5lo, nu6 diiik o ein{s, pe manen inis? ac ion (nep ide i mas) onc ionneme- npo uog c nie p ie5ais? ? Tb a Snas? ? n sk iemud, -me s, (qui O: lui sk i€meni médiu ys, qui apib eZ a) sk ies u i apli k ipsk ie a {api a as, ai api a 4 po {Bo onoxn {( oki5kai) = ingis (lie .) la kasO {(c . = s odk i a s (c . a -lankis) nomg Sk i[ ]-d6ila) - sk i uVs ki o 96lo, p ie5inis? accessible5? {pise (mindi[, Z6mes) k6lias inclinimas, {linkme (kui e s a?) { i p se, où (link) 6jas pidia gmenas, -ni? ? {sp iogas (Zem. coc an s o li pa3HocTb { 65kas a am6s ie i (a si 6mimo lieud) d6 q,s {6 laiks (liekmu6, -me is, li6kmeni??) {skii e, di é ume; inéod mas accessibleis kdlias ma ojamas iesi6gine emps p opd cija 96 KoJ {qec Bo a bulEja o6pa Ho-nponopuioH€u bHo BMeH { napa pb qa b, Apx auegon pb qa b pb qa b l-o o po4a p emiè esios pb alb 2-o o poga an sios pediQ njleqo BbcoBb - l o :bHie nscol oue BbcoMaq npxuax mani-a BSCOe eJ o, X i. [KOCTb IIJIOCKOCTb nyc oTa EI,4{HI,IqA a aillinkq pa6oquxb skaidius a emps p opd cia d dje as (Zem. d 6i as), pa is d6lba A kimedo dSlba uSies d6lba panu i u5ies d6lba cTep)KeHb sceoUee $giais pediais, ygiq nceuipuu (lygiap6 is, - e?) s a s lkliq pe ls s ieb6lis 56 di), s ege 6lis? (Se dis, i6s, commune6ji (Zem. s a )mo smag )mo jegd, aukiam6ji jegi uni e so inis? ( iso) du monde? s 6 iamas. s a )s s e iamd iesi6ji ligne kinas, liys is, liys imas - s a is, s 6 iamas leK umh, guma u5 umd unea d, une6 os gen. (c . bjau a i, y a d) s. s eika d, { iena } , be ne se a seulemen unimis, { ien be - e4 ,u c no? Il ne es e que eg e e aien que I. Kondiaus manuel de physique gymnaziums n'é ai pas i5sp in é. Son 3L2 demilapi l manch5 is conse é au Vilniaus uni e si e manchS yne8. Pa y indjus hand a5 ini I. Kondiaus physikos ado dll gymnazijoms, Pe ama, k in a i akis els suje s. une1odli 4 e minq e sudd iniq e minq uSiniq ddmenq i ai a emen , ap a5omqjq e minq gausa, ne ienoda e minq apa a diniq Sybu (qui, d'ailleu s, se ou e aussi Siandien). ous Thi5kai comp éhensibles e pas5a oidés des choses, pa ce que au momen , quand il é ai aomas guidedl, la e minija de physique jus e o ma osi. Deuxièmemen , manudly e es e ce ainq 8 Kondius I. Physique: Le manuel de physique gymnazioms: [Rank aS is] // VU 8R.F1.F1039. P.70. Le ex e p ésen é es au hSkas. 97 no minimo k i e ijq, pa ink i .i. skoliniams s4 okoms s eng asi u ilise i a dZiuo ipa adin i s eng asi lie u i5kq a i ikmenq, [Sinems nes b[d a dlh4 a daly iq o mes. S'il en es , Ces c i è es d'appa i ion u djo I. Kondiaus susi a5inejimas a ec i akos K. B ga. G iZgs i Lie u q e enseignjaudamas Do nu oje, I. Kondius 1921 m. suda d komisij4 physikos e minams s a s y ie. I j4 a é é i auk i Zemds lkio e miSkq écoles enseignan es V. Gaigalai is, J. Mu ka, V Ruokis, J. S ani5auskas, J. VienoZinskis. Commission ap a e su 1600 e minq e 1922 m. asa 4 les pa eik6 pa Ziu e i J. Jablonskiui, e ap ès cela déjà l92l m. aup ès Iku ai du Minis è e de l'Educa ion Te minologie à la commission. Elles e publiés publiomeaps a s y i les laik a5 yje e mes on é é numé o és nds c i iikai ,,Li uanie"10. Be eik kiek ienas e minq s4 aSdlis sec é ai e de Vi eli p adedamas Te minologies no iZanginiu ZodZiu. Comme commission A. indique A. Vi elilnas, en plus de lui, commission a a aillé K. Buga, A. Damb auskas, P . Do ydai is, A. Sme ona,Iz. Tamo5ai is, combien dliau J. Beino is, K. Kepalas, i ses da b4 isi auke J. J. Mu ka, Lau inai is, P . Ma5io as, A. Va nas . S4 a5as ,,Te minai physikos eikalams", "Lie u oje" a é é p oclamé lie u iq e usq langues, adiau ne abdcelds o d e. Si nesusip a im4 dans une lLangq A. Vi elilns aiSkina ainsi:,,pos ezesiu, que ge b. I. Kondiaus ce s4 a5as es cons i ué abecdlinej a koj usi5kai-lie u iSkas e lie u i5kai- usi5kas. Pendan pu commission son e mus selbdina lie u i5kai- usi5kai ne abecelinej wa koj. Thip i5ejo S ai kodel. La Commission es p incipiquemen nuss adiée de i ondamen an p emie on lieuon Li u ikus e mes, paaiquinan eux usikai, okikai ou c ea e une au e langue. Au nuss a emen allan ama, e écldi i elle u ejo s a s S i lie u i5kai- usi5k4j4 s4 aSo dali. Mais, neapsiZil djusi, a ail commissijele p i uo5d e pa eikd de Commission plenadiai s a sgi usi5kai-lie u i5- e S en Li uanie. !940.V, 1920- Physikos aida 1982. P 88. e n a i di en d I. 10 Li uanie. 1923 (1225), .108 P. 5-6; 109 (1226).P.6;125 (1242).P.5-6;141. P. 5-6; (1242) P.5-6; (1242) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P.5-6; (1241) P. (1258). P. 49 (126P.5;209 P-8;233 (1350); P.7;234.7 (1326).P.5;218 (1335).Ce qui es ès impo an , c'es que le nomb e de pe sonnes a ein es d'une maladie ou d'une a ec ion g a e es ès éle é. s (131). P.5;275 (1392).P.277 P.6-7;278 (1394).P.277 P.7 ;285 (1394) es le numé o de éléphone le plus u ilisé dans le monde. (139s). (140P.7;286 (1402.3) qui es le plus impo an . P.7;1924. 3 ( 4 4). P7; (144 ). La Commission es d'acco d a ec l'a is de la Commission. 6-30 P.7-8. Li uanie. (i335) 1923.2I8 P. 8. e S ilius, a5yba le di o ce injus i ie . 98 k4 dali. Paskiau que e a é é susip as a ne i5 o galo p addjus, adiau nebeg iZ a en ée. Ma , considé s ydama Commission, nei5 engia gal odama, nekei us e minq, o ddliai Si a sui a jq abecelind Puis i5 ne aisius, o d e. an os e minai décidai un posddZio, cela a à end e d'annonce dalnai, po kiekpuses, s4 aSas dalimis"12. ,,Li uanie' Thd quel gi ce Tikspi mas Li u i5kas déc i e Zodyno aux a ai es de physique" ype neimano- physikos e minq Zodynas? liai ,,Te minai ma. d ikal Thibis ( iq- usq kalblie uq) e minq Zodynas, ayan ining aiSkinamojo elemen q, s o ds quan i é Zodyne ampè e (uni é exemple:19. d'élec os) oKa), 1174. - aMnepb (e uaHuqa KoJ 4qec Ba is, -io, s oppis; gam o y ai upi (ma o, p ésence,b i- i ia, nag in6ja) ejop4 medZiagos s o i o ilpnpoAb pa3cMa pllBae p , - coc o. lHue, WeH 4e coc osni-s Be uec Ba, 1,4. amalgame, -es (Kinmeie io amalgama d. S ino, 1 d. cinko e 2 d. i jo sidab o lydinys, - 1 mé al pa idalo) aMaJlb aMa (Knn , e iepa aMaJlb aMa - Me ilJll4.Iec i i cuas:b 1. . cBl H la, I q. quH a 2, u p y . u) e pan. Siame Zodyne s'e o ce de ou ni au an que possible de physique e echnique e mininds lexique. - D'au e pa , olon é de l'au eu (ap aomo i s ou compose ions e mes emplace pa plus cou s, in e na ionaux e mes ou p ê s choisi i Li u i5kus co espondmenis eik5mg , des in selon p iesagq -imas, - ymas, e -umas es a si e minq gallniq -e, -as, -is edinius) no mminimo uZuomazgos, dliau apusios e minq c i è es ais lie u iq physikos e minog a S oj no mibene p incipaux nimo e. Le a ail des physiques e minog aphdes a é é gsiamas e ap ès gue e. Un p incipauxq physikos e minijos a kybas o ganiza o iq à ce momen é ai J. K uopas. 1954 klaum du physique. 30 jan ie d. I pasi a imas i enu simais. Jame ques ionimu" in o me5im4 Physikos e minologijos i5samq ,, skai d doc. A. PuodZiukynas. Comme indiqué i5 Sio du p ocès de consul a ion, dans les discussions su les ques ions de e minologie ka bejo e J. K uopasl3. Il indique que,,Mokslq académie onc ionne e minologijas komisija, don uZda inys su a ky i e minologij4. Li u iq langues e li é a os ins i u de commission e minologijas p ê usi de paddi physikos e - 12 Li uanie. L923.2I8 P. 7-8. S ilius, (1335). a5yba e sky yba ne co igi i. '3 CA, F27, Ap. 1;B.54a. di é Texs as au h5kas. 99 minologies ques ionsimams i5ai5kin i. 1940 m. la commission de e minologie a é é en isagée qui a oja. izikos e minai. Vilniaus izikai juos u i i kai apildy i, Siulau pa ikslin i s4 a54 e consid a s 5 i. sommes4 physikos e minq Sou iu doc. PuodZiukyno nuomong ddl o gkomi e o su les ques ions de e minologie o ma ion. Sillau i o gkomi e 4 i auk i i ai iq science is aigq a s ows. Siulau mul iplikuo i cons i uy 4 physikos e minq s4 a54 e i5siun ine i physiques. KPI echniquei uoSia echniqueos e minq Lodyn4. Reqik e minus ha monise a ec physiquesis. Te minologijos sa o 1954 m. da bo a i auk i physikos plan4 komisija i e minq sude inim4"la. Au Conseil, il a é é con enu de c ée une commission de e mes de physique4. I j4 a é é i auk i physiques H. Ho odnidius, J. Zdanys, doc. A. PuodZiukynas, p o . P. B azdLiinas e le labbinis e V. Ba use idius. Si commission s6kmingai gsd I. Kondiaus komisijos p add 4 da b4 e 1958 m. appa aodd du pe i o ma ,,Fizikos e minq Zodynas", comp enan 4000 physikos e minq. Bien J. K uopas i 5i4 physique e minies komisij4 e n'a pas di ec emen i auk as, mais comme ma S i i5 m. son [19a7-1968] i5spausdin q a iclesniq e edakciniq da bq s4 aSo, esandio Lie u iq li e a u os e nau osakos ins i u o Biblio ekos ank a5 ynels, il, comme P ésiden de la commission de Te minologie, a pa icipé considé an e p épa an L3 e minq Zodynq, en e jq e mine 4,,Fizikos e minq Zodyn4"1s. En ou e, comme indiqué p a a mdje, Zodynas Mokslq akadepe Zi d as mijos Lie u iq kalbos i li e a os ins i u o Te minologijos komisijos na iq J. K uopo, A. Kudinskai ds e V. Labudio, auxquels Zodyno komisija eiSkia nuo5i dZi4 padek416 Kuo Zod Sisynas di è e du ,,Te minq lams"? P emiè emen , il y donne pa second a5 iniais I. Kondiaus physique eika- ZodZiais e e minis seulemen daik a a dZiai e b ld a dLiai, mais pas ou es les pa ies de langue. Deuxièmemen , une s4 oka'paudinama deuxi, mais pas quelques synonymismes, ku iq un p ésen é po lygybes Zenklo, puz. : dégéné escence en jous elles (=ii- 14 CA, F27, Ap. 1; B54a. Texs as di é au h5kas. 15 K uopas J. Ta ybiniais années [1947-1968] i5spausdin q a iclesniq i edakciniq da bq s4 a5as llLl: l BR, F90-111, F90-1.12. '6 Physiques e minq Zodynas. Red. akad. P.B azdZilnas.Y., 1958. 122p. 100 sigimimas ), p incipe de (:ps lio p incipepas), j au inimas sibilisa ion), p ohibi ion (: sen- a ia oius (=kei ilclis) e . . Tledia, ne s'e o ce pas selon eikSmg p esc i e addagq edi- -imas, -y naq-unlas e gal niq -a, -as, - s niq. Ma 5 , elsoms,,Fizikos e m-inq Zodyno" o ma ion des disposi ions u 6jo i akos e J. K uopo au o i e a , ca un4 au e4 els disposi ions4 peu en ê e dé ec és dans ses a icles. Veliau so i6mes du p emie e du second Likos e minq Zodyno o ma ion a é é p add s p épa e p incipaux, g os ke u kalbis,,Fizikos e minq Zod5mas", qui a é é i5leis as m. Il es considé é une meilleu e e minog aphi publica ion. O ce, sans abejo, l6md pe manen physiqueq e kalbininkq coopé a ion. 1979 Reçu 1998 07 02 101