scieee Open visual document viewer

Keletas minčių apie terminologiją

Kazimieras Gaivenis

Full text

Kazimie as GAMNIS Li ui 4 ins i u o de lengua, Vilnius KELETAS MINUEI APIE TERMINOLOGUA También Sako, So bonos uni e sidad la yni5ku uZ a5u (,,Kaip que kieme s oi saules eloj con ,,Sicu umb a dies nos ae" Se5dlis m isq días"). Mosclas es g ande y amZinas, la ida i5 iesq o Zmogaus umpas. Thdiau i mokslas mokslui nelygu. Vienos de ciencia Sakos apa ecídas g ei o aldja e pay'.ang4, i5ka pada o didelg o ki q aida - ilga i angi. Te minologija - aplicomoji ciencia a 5aka. En odo el mundo ella o ma seescúsidamen e y pesadamen e, como noZinodama an e ko ella Slie is - a la lingüo y , in o má ica o aún alguna o a ciencia Sakos. Kalbininkai has a Siol e minologljamai,ai domejosi u b l oddl, que i5 ki q moksjoje mucho kas specialis ai ki q s idaLnai nesup an a diq e minq con eninio (seman ikos) y jq ecip ocio elacionq. a - neling is i5ka, pasiskolin a lq. Tiadiciniq kalbo y os Sakq Tu pu ulam ísico, ma emá ico, médico, economis a o inZinie iui la e minología asocia p incipalmen e con kalbo y a. Siuos specialis us alo ación, jq eglasingumo ne e ai ikdo e minq o ma samp a a, e minq g ama inimas y ki diación. Te minologij4 p adejo ku i inZinie iai (E. W is e is, E. D ezenas, D. Lo e y k .), sumang a ni el in e nacional es anda iza las écnicas e minij4. dicho, Thdiau, que e dade u mokslu ella se con i ió sólo en onces, cuando ijos kl imq isi auk6 y kalbininkai. I5 iesq e minologías p ác ico abajo sdkm6 en g an pa e depende del sup a ingo i ai iq ciencia Sakg specialis q i kalbinink[ e minologq coope ación. A Kalbinink a eces incluso p iekai5 aujama, que ellos nouku ia eikiamq naujada q. Po ejemplo, sob e ápidamen e di usi usl y aho a isq us ojam4 naujada 4 Zinimedia ecien emen e un Zu nalis a así a5d: ,,Kalbininkai i5 iesq apgail6 inai noespdja. me- Sólo iajais ,,mass dia" años de consumo capaze a suna s y i one ini g iozd4,,Zinios aida". Lyg i5 Vyd lno laikq'. Se ú que quie es! Kalbininkai apa eceodo iene budd i e spd iai kuop i Snekos Lamen a... Siuk5liaddZes. Todos 89 bien Se sabe que los é minos c ean no lingüis as, sino especialis as. P ecissiau c ea incluso oda la nación acep dapasapalab as, ellos S iesuomend, o desechando si lomus naujada us y ma s e imZodZius. Naujada q eglas del menudo noqueda de alo a no solo L nalis ai, Pa yzdZiui, e aluando pe o y cien í icos. é minoailas lie i i5k4/ a i ikmeniinkmena puede eik5 i ecogimien o de cie o cie o conjun o. samp o au a así:,,Pakai as inkmena es ne ikslus, no Puede segum6s, neces" i solo po sepa ado eclamqji une 4. puoimena Jluk - es una sepa ada puo5ybos unidad, ,mena - sepa adas Zymens elemen o, emena sepa adas imamasis - unidad y . . " PasiZi[ dkime i mul iplicia omi ,,Lie u iq palab as Zodyn4'. Y en ella indica que i.odis inkmeni eiSkia inkini. En onces comel i,odis elecmena no puede eque 5 i,,elecinio"? Ku e que es ablece6 que Zodis Tuo a i mena ei5kia ,,Zymens elemen 4"? z puodis imena u b l p opio au o iaus c eado, su iodynues nd a. Así e minijos naujada q aisyklingum4 obje i amen e pueden i e i sólo kalbininkai. Naujada q y Siaip desc ibi dZmen e aiSkin Al ca ac e ís icas, sia daZniaujq mencionan dos cosas: - nue os compu Liai y ese consumido jq; 2) que 1) Que naujada ai Zo- naujada ai jq naujumas cul i os y ciencia climo y socialiniq elaa si anda ddl jun amas daZniausiai kiq ki imo y i a dija nauj4 daik 4 o ei5kia nauj4 gene al co ec os, pe o s4 okq. Sie cosascas en ela y s. naujada q naujuy a Gajq mas muy blunka, o negaj[s deg ei ai naujada ai puede de5im mediq Sim mediais concu encia con in e nacionales ZodZiais y jq nenu ung i. Pa yzdui, odis nuoiim is niekaip nenu ungia i.odLio pup ocen as, dinys p opósi o c ee , pai,anga naujada q k im4 omen a más que in e nos que socialinio - compos o e . . Además, no oda la ida p ocesos de desa ollo de lengua. En algunos campos u iliza noa cien í icos nue aZodZiq se in e nacionaliniq mucho, y - p ie5ingai. en o os Muy mucho in e nacionaliniq i,odLi l us oja- ma química, muzikos, as onomijos, in o ma ikos y k . s idiq e minijoje. Kalbininkos di ícil o algun cualquie a nue aja apa epasaci i, dgs in e nacional e minus eque ido, o - no. Salia bu ileno, cimenas Salia cimolo Ealia ksilenas Salia ksilolo Pa yzdLili, a eiy a kalingas e mas benzenas Salia benzolo, bu enas ,, na a os anas os ino, lenas Saliana alino Siq p ime os ecomendados ó pe mi Ziami consumi e minai, y los segundos miemb os IUPAC y . . I5 ik qiq po q son los 90 ,,Chemijos e minq ai5kinamajame Zodyne" (V,1997) se p esen an con ab e ia u a (ne eik ino é mino). n k. Además, aho a cheminiq junginiq nomenkla [ - Salia nesis eminiq ( adiciniq) nomb inimq mi y según oje a oja- in e nacionales eglas sis emá icas o ma nomb es. Po ejemploli, el nomb e no sis émico es agua, y sis émico - di andenilio nesis emico olcside, - oxígeno, a sis emico - dideguón, ozono, y no sis émico - ideguonis, no sis emico sis émico bo o ugi is, y sis emico - i andenilio iol<sobo a as (3-) y . . En o os casos sis emá icos odos5kai coinciden, y nesis eminiai sida y k . En gene al in e nacionaliniq mode naZodZiq eque ingum4 e minijoj" mejo es ai pueden i e i i nomb inimas ej. ; sodio luoide, zinc sul ida,liiio hid ol< especialis as. Kalbininkaige iau puede pe cibi sólo elaciones in e nacionaliniq. i lie u i5kq i,odLi,4 Ku ian e minijos sudd inius mo y acijos klausimas. daZnaujada us y 5inius Mo i uo i é minos más e minus, nai i5kyla ácilmen e isimenados y g eidiau se es ablece e minías mic osis emas. luga jq Thdiau en gene al mo i ación e minijoje no iene lemiamo aidmens, po que puikiausiai se u ilizan y odos5ka no mo i o a i é minos, ambién asíimZodZiai, ku iq mo i acia nos odos5ka no en endama, ej. '. bamas ,,b anduoliniq yksmq, ku iq p oceso se o ma adioac i iq izo opq, e icazio e spj i io unidad", cimenas,,l-izop opil-4sk- me ilbenzen as" dama e , opiniq medLi lAga his ,,sukie 6jg dicei", damma q po as,,pusbeZdZiond Pe odic icuspo o, A icano" ks andiai. manyy a posible g yenan i y k . Tokiq e minq ks andiq Ti b l i, que gimininiams. mo y acia s a besnd [Siniams e minams negu Juk [Sys una de o a sepa adas esenciales dis inguamucios poZymius e leindíos casosjq, paZyminiais. ocu en Tadiau e minijoje kai iSinis doybinei p incipalinio ,,p ie5 a auja" ddmens poZymis eik5mei, sodind (Ac ocephalus ej.: dume o um nend inuki Bly h), miikinis sil a icus), kempininis (Aga icus abalis kud a pie ag ybis (Megas e inum bole ophagum Ma sh.) y pan. Tokie e mininai nd a ydingi y aisy ini. ciencia y p oducción Sakq [ ai iq muy ene gicamen e 5ies specialis as algunas gina eikiamosios ne aisyklingai einandius lSiniais (p z., s balsan ys y pan.), y sme kia aiginan iej i ge im ai, sp endiiis us oyamus daly ios, pazyminiais 91 e minologizoyanus (p z., keli4 eismas, abajo capmininkinius LodLiLiLijuninius panuga, con ol y p o ección es a ales). sup imi Te minización pues no puede bend inds de la i,odLi 4 hace junginiq p asmiq g ieZ ai una eik5mius. di e encias, ellos Apsk i ai p ác ico e minq a kybos abajo i ai iq ciencia y p oducción Sakq specialis ai dai,nai pe e ina mo y acijos impo ancia4 e minq p ecisiónumui e logizuoja e minijq. El con enido del é mino es su leksine eik5md, pe o (de inicia), desc dZ is que nep iklauso ni del é mino mo i ación, ni de su da ybines eik5mds. ne Lenkq e minólogo S. Gajda en su lib o ,,Te minologías i adas" do eo ii é mino") (,,Wp owadzenie é mino no (Opole, 1990) aSo, que d iejq, pe o de muchos iloso ía, y con lógica, y con sie no. Thip oddl, que es es in o ma ica, y . . Todel i ponq e minologija kalbo y a, y con y con asocijama y con ciencia i5kyla klaupsichologija, simas, o posible kompleksind S. Gajda e minologías eo ía. i es o espondo posi i amen e. Kompleksin6 eo ía e minologías impo an es aún y oddl, que aho a cada ez más ac uales se hace in e nacionalmen e a e minijos kymas, e minq es ánda q elabo ación y bankq k l imas. Reciba 05 1998 25 92