Tarptautinė terminologijos vasaros mokykla 2005 „Terminologijos tvarkyba: teorija, praktika ir taikymas“

MIĘDZYNARODOWA LETNIA SZKOŁA TERMINOLOGII 2005 ZARZĄDZANIE TERMINOLOGIĄ: TEORIA, PRAKTYKA I ZASTOSOWANIE W lipcu 2005 roku w Kolonii odbyła się Międzynarodowa Letnia Szkoła Terminologii. Zarządzanie terminologią: teoria, praktyka i zastosowanie. Organizatorzy tych odbywających się raz w roku szkoleń — Instytut Zarządzania Informacją Wyższej Szkoły Nauk Stosowanych w Kolonii i Termnet — Międzynarodowa Sieć Terminologiczna, wykładowcy — znani profesorowie z Niemiec, Austrii, Danii, Belgii i USA. Na trwające pięć dni szkolenia teoretyczne i praktyczne przybyło z całego świata ponad 30 uczestników: tłumacze, wykładowcy, pracownicy naukowi, studenci, pracownicy instytucji państwowych i instytucji Unii Europejskiej. Na wykładach omawiano pojęcia terminu, terminologii i zarządzania terminologią, sposoby zarządzania terminologią, narzędzia zarządzania terminologią, ich rodzaje, pracę tłumaczeniową oraz prawa autorskie. Podczas zajęć uczestnicy byli zapoznawani z systemami zarządzania terminologią i szkoleni w zakresie pracy z nimi. Profesor Kopenhaskiej Szkoły Biznesu Heribert Picht w cyklach wykładów Podstawy teorii: modele, pojęcia, terminy, obiekty oraz Praca terminologiczna, opierając się na standardach Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO), zapoznał słuchaczy z podstawowymi pojęciami terminologii: komunikacją specjalistów, językiem specjalistycznym, terminologią, funkcjami terminologii i terminologią. Po zdefiniowaniu pojęć terminu i pracy terminologicznej podkreślił podstawowe zasady tworzenia terminów: językowe (jasności, systemowości, poprawności, słowotwórczości, jednoznaczności, zwięzłości, jasnej motywacji, wygody), socjolingwistyczne (użyteczności, estetyczności, zgodności z polityką językową) oraz metodologiczne (tworzenia we współpracy ze specjalistami, zgodności z istniejącymi modelami, wykorzystywania zasobów własnego języka i zgodności z systemem terminów). Profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego Gerhard Budin w wykładach Relacje między pojęciami, systemy, ontologie oraz Tworzenie globalnej sieci semantycznej: od terminologii do ontologii i systemów organizacji wiedzy przedstawił problematykę relacji między pojęciami i systemów pojęciowych oraz stwierdził, że zarówno terminologia, jak i ontologie' służą zarządzaniu danymi, przetwarzaniu i porządkowaniu informacji. Przedstawiono programy do tworzenia ontologii OntoEdit, CORPORUM, CIDOC CRM. W wykładzie Wielojęzyczny system odsyłaczy do słownika terminów zarządzania ryzykiem omówiono tworzony projekt terminologiczny, realizowany we współpracy różnych instytucji i organizacji międzynarodowych. Słownik systemów odsyłaczy IRGC ma szeroki ' Ontologia w informatyce jest specyfikacją zbioru pojęć określonej dziedziny, tj. wyliczeniem pojęć, wykazem wraz ze wskazaniami i charakterystykami. 178 profil i obejmuje różne dziedziny, warstwy społeczne, języki, kultury, teksty. W tym słowniku opiera się głównie na kontekście terminów, powiązaniach terminów i tekstów, tłumaczeniach, a największą uwagę poświęca się definicjom, modelom pojęciowym i ontologiom. Podkreśliła, że w tym projekcie głównymi formami opracowania terminologii są wyjaśnianie i opisywanie różnorodności kulturowej i językowej. Profesor Uniwersytetu Kent w USA Sue Ellen Wright w wykładzie Opracowanie terminologii zapoznała słuchaczy z pojęciami procesu technologicznego i planowania projektów, mówiła o ogólnych celach opracowania terminologii. Podała przykłady tradycyjnego, racjonalnego i uniwersalnego opracowania terminów. Podkreśliła, że prace nad opracowywaniem terminologii wykonują realizatorzy projektów, językoznawcy terminolodzy i specjaliści z poszczególnych dziedzin. Profesor wyodrębniła następujące etapy opracowywania terminologii: zgłoszenie terminu, tworzenie artykułu terminologicznego, wprowadzanie danych, modyfikowanie (aktualizacja lub zmiana), sprawdzanie (wykonuje terminolog lub specjalista z danej dziedziny), zatwierdzanie lub usuwanie, standaryzacja, publikowanie. Profesor zapoznała słuchaczy z komputerowymi systemami opracowywania terminologii —SDL WorkFlow Service, Trados TeamWorks, Star Translation Workflow Server, Lionstream Workflow itd. O strukturze baz danych terminologicznych, danych terminologicznych, ich rozmieszczeniu, poziomach i innych kategoriach danych mówiono na wykładzie Kategorie danych związanych z opracowywaniem terminologii, a na wykładzie Definicje i kontekst —o składnikach definicji, zwyczajowych wymaganiach ortograficznych oraz wadach definicji w bazach danych. Podkreśliła, że w definicji terminu lub pojęcia zawsze musi znajdować się odsyłacz do pola dziedzinowego. Na wykładzie Rozpoznawanie terminów profesor Sue Ellen Wright mówiła o internetowych zasobach terminologicznych, twierdząc, że zawsze należy oceniać dokładność, wiarygodność i aktualność źródeł internetowych. W wyszukiwarce Google napotykamy problem synonimii i homonimii, natomiast w słownikach internetowych —problem wiarygodności i niestabilności źródła. Wyniki wyszukiwania należy oceniać pod względem znaczenia i terminologii, tzn. trzeba uwzględniać znaczenie, użycie, synonimy, skróty, odpowiedniki i definicje wykrytego terminu. Profesor twierdziła, że należy kierować się kryteriami CARS: wiarygodnością, tj. oceną wiarygodności autora lub sponsora strony internetowej, dokładnością i zasadnością — związkiem z innymi znanymi źródłami informacji. Jeden wykład poświęcono również ekonomicznym aspektom terminologii. Na wykładzie Porządkowanie terminologii prawa autorskiego mówiono o podstawowych zasadach prawa autorskiego, rodzajach własności intelektualnej podlegających i niepodlegających ochronie. Rozważano, jaka jest rola terminologa w pracy terminologicznej, czego prawa autorskie chronią, a czego nie chronią w porządkowaniu terminologii. Poinformowała, że prawna ochrona baz danych i ich zawartości została przewidziana w dyrektywie 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. 179 Profesor Frieda Steurs (Lessius Hogeschool) mówiła o zagadnieniach związanych z tłumaczeniem terminologii medycznej. Tłumaczenia z dziedzin medycznych stanowią największą część wszystkich tłumaczeń, a systemy klasyfikacji mają ogromne znaczenie; na przykład w biomedycynie istnieje ponad 19 tysięcy klasyfikacji. Zapoznała z systemami klasyfikacji WHOART, Snomed, ICD & ICD-9-CM oraz innymi źródłami. Tłumacze terminologii medycznej muszą krytycznie oceniać źródła, słowniki specjalistyczne i niespecjalistyczne, encyklopedie oraz czasopisma. Na wykładzie Dokumentacja techniczna mówiono głównie o indywidualnej technice tłumaczenia. Aby dobrze tworzyć i tłumaczyć dokumenty techniczne, trzeba sprawdzać źródła, porządkować terminologię i obserwować treść. Profesor Uniwersytetu Nauk Stosowanych w Kolonii Klaus Dirk Schmitz na wykładzie Modelowanie danych mówił o bazach danych terminologicznych. Aby stworzyć użyteczną bazę danych, należy dobrać odpowiednie kategorie danych i przewidzieć właściwe relacje między danymi. Podkreślił, że zarządzanie terminologią można z powodzeniem realizować poprzez dobór odpowiednich kategorii danych, właściwe modelowanie artykułów terminologicznych oraz wybór odpowiedniego narzędzia lub oprogramowania do zarządzania terminologią. Na wykładzie Systemy zarządzania terminologią mówiono o znaczeniu i korzyściach baz danych terminologicznych. Przedstawiając przykłady programów Multiterm i TermStar, najwięcej uwagi poświęcił problematyce tworzenia baz danych terminologicznych. Krótko omawiając historię rozwoju systemów zarządzania terminologią, przedstawił ich typy: są to systemy o określonej i nieokreślonej strukturze artykułów. Profesor twierdził, że nowe systemy zarządzania terminologią nie są przystosowane do specyficznych przypadków użycia, na przykład do potrzeb małych grup, nauczania. Aby stworzyć odpowiednią strukturę bazy danych, należy oprzeć się na normach ISO: ISO 704, ISO 1087, ISO 12620, ISO 12200. Na wykładzie Terminologia lokalizacji oprogramowania mówiono o tym, że jasna, umotywowana i spójna terminologia oraz jej tworzenie ułatwiają korzystanie z oprogramowania. Podczas zajęć uczestników przede wszystkim uczono pracy z oprogramowaniem do zarządzania terminologią Mudtiterm — planowania struktury bazy danych, wyboru kategorii danych, tworzenia indywidualnej bazy danych. Uczestnikom szkoły letniej wręczono zaświadczenia, a podczas rozmowy końcowej podzielono się doświadczeniami i wrażeniami. Międzynarodowa Szkoła Letnia Terminologii jest szczególnie przydatna dla tych, którzy interesują się terminologią praktyczną i najczęściej zajmują się tłumaczeniem terminów, opracowywaniem dokumentów oraz tworzeniem baz danych. Robertas STUNŽINAS Otrzymano 2005-12-09 Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E. poczta robertasst(2lki.lt 180