Tarptautinė mokslinė konferencija „Current Trends in Terminology“

188 Jolanta Gaivenytė-Butler | current... Międzynarodowa konferencja naukowa Current trends in terminology JoLANtA gAivENYtĖ-BUtLER Instytut Języka Litewskiego W dniach 9–10 listopada 2006 r. w Kolegium im. Dániela Berzsenyiego w Somtrends in odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa Current uczestniczyli prelegenci z terminology (Współczesne kierunki terminologii), na której dabathęj, na Węgrzech, dwunastu krajów europejskich – Węgier, Litwy, Łotwy, Estonii, Danii, Szwecji, Włoch, Austrii, Belgii, Holandii, Słowenii, Słowacji – oraz z Iranu. Prace konferencji trwały dwa dni w trzech sekcjach: Terminology and translation (Terminologia i przekład), National terminologies and terminology policies (Terminologie narodowe i polityka terminologiczna) oraz Terminography and LSP lexicography (Terminografia i leksykografia specjalistyczna Wydano zbiór tez referatów konferencyjnych, planuje kalbos(LSP)leksikografija). Pranešimai skaityti anglų ir vokiečių kalbomis. się również wydanie zbioru artykułów. Konferencję zorganizowały Wydział Studiów Uralskich, Wydział Lingwistyki Stosowanej i Centrum Innowacji Terminologicznych Kolegium im. Dániela Berzsenyiego wraz z Węgierską Radą Terminologiczną MaTT oraz Węgierską Komisją Narodową przy UNESCO. Uczestników konferencji powitali rektor Kolegium im. Dániela Berzsenyiego prof. Károly Gadányi, dziekan Wydziału Nauk Humanistycznych dr Katalin Molnár oraz przewodniczący komitetu organizacyjnego prof. János Pusztay. Na posiedzeniu plenarnym wygłoszono trzy referaty. Valentīna Skujiņa z Instytutu Języka Łotewskiego oraz Ilze Ilziņa z Ryskiego Instytutu Technologii Informacyjnych zapoznały uczestników z nowymi potrzebami pojawiającymi się przed łotewskimi terminologami. W referacie Challenges of Latvian terminology in a multilingual society (Wyzwania terminologii łotewskiej w społeczeństwie wielojęzycznym) krótko przypomniano historię terminologii łotewskiej, przedstawiono działalność Komisji Terminologicznej przy Łotewskiej Akademii Nauk, omówiono aktualne problemy terminologii łotewskiej – nadmiar nieuzasadnionej synonimii, pojawianie się polisemii wynikającej z wpływu innych języków, sprzeczne znaczenia terminów międzynarodowych, zamieszanie powodowane przez częściowo pokrywające się terminy różnych dziedzin, oznaczające różne pojęcia. Międzynarodowa konferencja naukowa Terminologija | 2007 | 14 189 Na przykładzie telekomunikacji i technologii informacyjnych pokazano, że przy tworzeniu terminologii narodowej niezbędna jest szczegółowa analiza struktury i semantyki terminów w różnych językach. Referat dyrektora Infoterm, Christiana Galinskiego, Terminology in the web (accessibility), via the web (distribution) and through the web (creation) (Terminologia w sieci (dostępność), za pośrednictwem sieci (rozpowszechnianie) i poprzez sieć (tworzenie)) był poświęcony konieczności tworzenia precyzyjnej, poprawnej, łatwo i terminowo dostępnej terminologii. Przypomniano stare, lecz wciąż nierozwiązane problemy terminologii – niewystarczające uznanie jej znaczenia, brak łatwo dostępnych wysokiej jakości zasobów, stosowanie starych, zasobochłonnych metod (a zarazem ich kosztowność), brak wzajemnego szacunku i współpracy specjalistów z różnych dziedzin podczas prac terminologicznych i inne. Prelegent podkreślił znaczenie opracowywania i porządkowania terminologii już na najwcześniejszych etapach tworzenia produktów lub usług. Rita Temmerman z brukselskiej Erasmushogeschool, która miała wygłosić referat na posiedzeniu plenarnym, nie mogła przybyć, dlatego na prośbę organizatorów konferencji jej referat Why we need dynamic terminological resources (Dlaczego potrzebujemy dynamicznych zasobów terminologicznych) odczytał E. Papp. Główną uwagę poświęcono w nim kognitywnemu podejściu do terminologii oraz zróżnicowaniu terminologii w różnych dyskursach. Najwięcej referatów wygłoszono w sekcji Polityka terminologii narodowej i terminologii. A. Auksoriūtė i J. Gaivenytė-Butler zapoznały słuchaczy z ogólnymi zasadami terminologii litewskiej. W referacie krótko omówiono początki terminologii litewskiej, więcej uwagi poświęcono pracom terminologicznym J. Pabrėžy i S. Šalkauskisa oraz próbom K. Gaivenisa sformułowania zasad terminologii litewskiej. K. Kerremans z Erasmushogeschool mówił o wariantach terminów elektronicznego zarządzania zasobami ludzkimi (e-hRM). Podkreślił, że terminy dotyczące oceny osobistych zdolności i kompetencji stanowią bardzo ważną część profesjonalnej terminologii stosowanej przez duże przedsiębiorstwa, zwrócił uwagę na wariantywność tych terminów i zapoznał z projektem PocehRMOM, którego celem jest stworzenie trójjęzycznego zbioru terminów z tej dziedziny. A. Foris, reprezentująca Kolegium im. Dániela Berzsenyiego, wygłosiła referat na temat zastosowania teorii sieci bezskalowych (scale-free networks) w terminologii. Referentka podkreśliła, że precyzyjne formułowanie przekazywanej wiedzy z dowolnej dziedziny mogą zapewnić grafy terminologiczne (drzewa). O. czékman porównała terminologię niemieckich i węgierskich podręczników matematyki przeznaczonych dla szkół wyższych. W referacie przygotowanym przez trzech autorów z Uniwersytetu w Peczu – E. Zsigmond, L. Kozmos i T. Laczkó – omówiono węgierską terminologię uzdrawiania z ostatniego stulecia. 190 Jolanta Gaivenytė-Butler | Międzynarodowa konferencja naukowa current... terminy, ale stare terminy zyskują nowe znaczenia, dlatego pojawia się konieczność uzgadniania systemów pojęć i terminów. Z. Makai’us przedstawił analizę węgierskiej terminologii radiologicznej przeprowadzoną na podstawie danych korpusowych, której celem było ujawnienie najważniejszych pojęć radiologicznych, określenie relacji między terminami a pojęciami, zdefiniowanie nowych terminów i udoskonalenie systemu terminologicznego. J. Pusztay’us z Kolegium im. Dániela Berzsenyiego mówił o rozwoju terminologii regionalnych języków ugryjskich. I. Dósa z Budapeszteńskiej Szkoły Biznesu, porównując angielską i węgierską terminologię rachunkowości, podkreśliła konieczność dostrzegania i rozumienia różnic między terminologiami różnych języków oraz źródeł błędów wynikających z tych różnic. J. Levická z Instytutu Lingwistyki im. L’udovíta Štúra wygłosiła referat na temat pracy terminologicznej na Słowacji, tworzonego portalu terminologicznego i jednojęzycznej bazy danych terminów. K. Babos (Węgry) przedstawiła instytucje zajmujące się pracą terminologiczną w Portugalii oraz projekty terminologiczne w krajach portugalskojęzycznych. h. Van der Vliet i M. Meinen zapoznali z działalnością holenderskich terminologów. Dążąc do zmniejszenia dystansu między naukowcami zainteresowanymi teorią terminologii a użytkownikami terminologii (tłumaczami, instytucjami rządowymi itp.), Nederlandse Taalunie (Unia Języka Niderlandzkiego) powołała SNT (Steunpunt Nederlandse Terminologie), którego zadaniem jest udzielanie informacji w kwestiach terminologicznych i promowanie stosowania terminologii niderlandzkiej. V. Voigt z Węgierskiej Rady Terminologicznej MaTT postawił pytanie, czy w terminologii istnieją współczesne kierunki. Zdaniem profesora, jeśli terminologię można uznać za gałąź lingwistyki stosowanej, to wpływają na nią współczesne kierunki językoznawstwa i leksykografii. Na Węgrzech, gdzie terminologia jest stosunkowo nową dziedziną, wszystkie kierunki wpływające na pracę terminologiczną są współczesne. S. Nematzadeh z Uniwersytetu Alzahry zapoznał słuchaczy z tworzeniem terminologii w Iranie, ilustrując przykładami z języka perskiego kryteria doboru terminów proponowane przez Dział Terminologii Akademii Języka i Literatury Perskiej. h. Palm mówił o rosnącym w Szwecji zrozumieniu znaczenia pracy terminologicznej oraz o nowym problemie, przed którym stanęło Szwedzkie Centrum Terminologii TNc – zbyt częstym używaniu przez wykonawców różnych projektów terminologicznych terminu „definicja”, gdy z powodu niewystarczającego rozumienia pojęcia definicji dąży się do zdefiniowania wszystkiego, zamiast wyliczenia, scharakteryzowania lub opisania. Z. Rihmer z Uniwersytetu w Segedynie wygłosił bardzo szczegółowy referat na temat zmian pojęcia określanego w terminologii druków liturgicznych terminem editio typica oraz ich wpływu na tłumaczenie tego terminu na inne języki i na cały system druków liturgiczPrelegenci zwrócili uwagę, że nowe dziedziny przejmują stare pojęcia i stare Terminologia | 2007 | 14 191 nych. W tej sekcji wygłoszono również kilka referatów na temat nazw miejscowości. G. Szabómihály ze Słowacji mówił o zróżnicowaniu węgierskich nazw miejscowości używanych na Węgrzech i na terenie byłego Królestwa Węgier oraz o konieczności ich ujednolicenia. L. Salvato i G. Gobber z Katolickiego Uniwersytetu w Mediolanie, opierając się na przykładach z różnych krajów, mówili o problemach powodowanych przez różniące się nazwy miejscowości. W sekcji Terminologia i tłumaczenie mówiono przede wszystkim o trudnościach w tłumaczeniu i poszukiwaniu odpowiednich ekwiwalentów. Referat L. Ablonczy-Mihályki i K. Ziska-Kiczenko z Uniwersytetu im. Istvána Széchenyiego był poświęcony węgierskiej terminologii ekonomii regionalnej. Prelegentki omówiły niektóre terminy w innych językach z tej dziedziny oraz ich węgierskie odpowiedniki, wspomniały o słownikach i bazach danych, w których podano najtrafniejsze terminy z tej dziedziny. D. Tamás z Uniwersytetu im. Eötvösa Loránda porównał wydane na Węgrzech dwui wielojęzyczne drukowane oraz elektroniczne słowniki terminów ekonomicznych, analizował ekwiwalencję terminów i pojęć przedstawionych w tych słownikach. E. cauna przedstawiła Akademicką Bazę Terminologiczną utworzoną w Łotewskiej Akademii Nauk, w której zebrano łotewskie, angielskie i rosyjskie terminy z ponad dwudziestu dziedzin, pochodzące z różnych słowników wydanych na Łotwie w ciągu ostatniego stulecia. W referacie E. Bérces omówiono terminy oznaczające tempo muzyczne, pochodzące z różnych słowników wydanych na Węgrzech. P. heltai’us z Uniwersytetu Panońskiego, opierając się na przykładach ze słowników i korpusów, analizował angielskie i węgierskie terminy z kilku dziedzin. Prelegent zwrócił uwagę na to, że językowe cechy terminów w różnych językach zmieniają się tak samo jak leksyka codzienna, oddziałują na nie te same procesy leksykalno-semantyczne, dlatego tłumaczenie terminów nie zawsze może być procesem automatycznym, nawet gdy terminy w dwóch językach są zbieżne i istnieje możliwość korzystania ze słowników lub banków terminów. I. Prosenc Šegula z Uniwersytetu w Lublanie mówiła o różnych problemach terminologicznych, które pojawiły się podczas tłumaczenia przez prelegentkę z języka włoskiego na słoweński książki z esejami Prima Leviego I sommersi e I salvati. Referat J. horváth, zilustrowany interesującymi przykładami, poświęcony był trudnościom pojawiającym się podczas tłumaczenia angielskich i amerykańskich umów na język węgierski. Prelegentka zwróciła uwagę na to, że język prawa angielskiego ma specyficzne cechy i związane z nimi trudności tłumaczeniowe na poziomie leksykalnym, semantycznym i składniowym (powszechnie używa się archaicznych słów, terminy uzyskują specjalne, wąsko stosowane znaczenia, dość często występują tautologiczne połączenia wyrazowe). Z. Bánhegyi i T. Koltay analizowali niektóre nowe terminy z zakresu bibliotekoznawstwa i nauki o informacji, które weszły z języka angielskiego, oraz ich węgierskie odpowiedniki. 192 Jolanta Gaivenytė-Butler | Międzynarodowa konferencja naukowa current... omawiano przede wszystkim wielojęzyczne zasoby terminologiczne różnych krajów oraz problemy związane z ich tworzeniem. E. Papp z Uniwersytetu w Peczu zapoznała uczestników z przygotowywanym słownikiem kultury węgierskiej, przeznaczonym dla osób uczących się języka węgierskiego. E. Terestyéni z Budapeszteńskiej Szkoły Biznesu mówiła o terminach najnowszej i najszybciej rozwijającej się gałęzi turystyki – ekoturystyki. Prelegentka zwróciła uwagę na nieustalone pojęcia i różniące się terminy angielskie i węgierskie, a także na podobieństwa i różnice między terminami tych języków. Wystąpienie E. Rádai-Kovács i M. Fisher było poświęcone terminologii UE. Autorki analizowały interakcję języków i systemów pojęciowych na poziomie UE, jej wpływ na tworzenie terminów w wielu językach oraz zwróciły uwagę na to, że tworzenie wielojęzycznej terminologii z zakresu administracji i częściowo prawa na poziomie UE opiera się przede wszystkim na bezpośrednim tłumaczeniu terminów, natomiast w dziedzinach specjalistycznych (ochronie środowiska, polityce migracyjnej itd.) większą uwagę poświęca się poszukiwaniu odpowiedników. I. Fata z Katolickiego Uniwersytetu Pétera Pázmánya mówiła o opracowywanym węgiersko-niemieckim słowniku ubezpieczeń emerytalnych. Prelegentka zaznaczyła, że część niemiecka jest opracowywana na podstawie terminów używanych nie tylko w Niemczech, lecz także w Austrii i Szwajcarii, dlatego główna zasada słownika brzmi: „dwa języki – cztery systemy pojęciowe”. A. Braasch, L. Henriksen i C. Povlsen z Uniwersytetu Kopenhaskiego, opierając się na doświadczeniu zdobytym podczas tworzenia IATE i EuroTermBanku, przedstawili strategie automatycznego łączenia artykułów z kilku zasobów terminologicznych. Referat B. De Santisa, M. Tiberiego i F. Mazzocchiego poświęcony był przedstawianiu języków i kultur w wielojęzycznych tezaurusach terminologicznych. Autorzy zwrócili uwagę na to, że wielojęzyczne tezaurusy opracowane na podstawie tezaurusa jednojęzycznego (najczęściej angielskiego) nie odzwierciedlają różnic między systemami pojęciowymi i terminologią poszczególnych języków. W referacie H. J. Kockaerta, T. Vanallemeerscha i F. Steursa z Lessius hogeschool mówiono o znaczeniu narzędzi do wyodrębniania terminów używanych w korpusie przy ujednolicaniu terminologii prawnej w tłumaczeniach. Na posiedzeniu końcowym wygłoszono dwa referaty. W referacie Gábora Prószéky’ego – przedstawiciela MorphoLogic i Katolickiego Uniwersytetu Pétera Pázmánya – Development of a Hungarian ontology and its applications (Opracowanie węgierskiej ontologii i jej zastosowanie) omówiono projekty ontologii – angielski wordNet, wielojęzyczne EurowordNet i BalkaNet. Prelegent przedstawił również węgierską wersję wordNet. Arvi Tavastas z Uniwersytetu w Tallinie wygłosił referat Functionalism in terminology (Funkcjonalizm w terminologii), w którym mówiono nie tylko o nominacji pierwotnej i wtórnej, lecz także o W sekcji Terminografia i leksykografia specjalistycznych języków (LSP) Terminologia | 2007 | 14 193 nominacji trzeciorzędnej, gdy termin jest tłumaczony bez zrozumienia pojęcia; krótko omówiono funkcjonalistyczne podejście do semantyki. Prelegent przedstawił wyniki, a także zapoznał klausimą, ar šis požiūris galėtų pagerinti praktinius terminologijos darbo zebranych z danymi przeprowadzonego badania ankietowego. Prace konferencji omówiła jedna z jej organizatorek, doktor Ágota Fóris. Podczas konferencji w Sombathėjui analizowano aktualne zagadnienia terminologiczne i dzielono się doświadczeniami różnych krajów. W tym mieście do dziś można zobaczyć fragmenty wyłożonego kamieniami Szlaku Bursztynowego, który łączył Imperium Rzymskie z wybrzeżami Morza Bałtyckiego. Przez stulecia szlak ten łączył narody Europy więzami handlowymi. W listopadzie ubiegłego roku symbolicznie połączył on więzami naukowymi kraje Europy Południowej i Środkowej, państwa bałtyckie oraz Skandynawię. Otrzymano 2007-12-11 Jolanta Gaivenytė-Butler Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected]