Lauryno Ivinskio keturkalbio žodyno terminai

72 Albina Aukso iū ė | Lau yno Lau yno I inskio ke u kalbio ocodino e mosai ALBiNA AUKsoRiŪ Ė Ins i u o das línguas Li uãs ĮVADAS Lau yno I inskio (18101881), zymaus XIX a. lie u ių kul ū os eikėjo, imp usdi i ob asi e maio ia de seu hand aščių são y inė i. Sob e os sob e i en es L. I inskios manusc i os de pala as são esc i as kalbininkai J. K uopas, V. Vi kauskas, O. Kažukauskai ė e des e a igo au o ė (ž . K uopas 1960, Круопас 1963; Vi kauskas 1996; Vi kauskas 1997; Aukso iū ė 1999; Kažukauskai ė 2003). de alhadamen e es ão desc i os bi al ios ocodínios: Lenkų polsko-žmaičių kalbų žodynas (Słownik polsko-žmudzki) ( oliau LŽ) e Rusųlie u ių kalbų žodynas (Словарь российско-литовских языков) ( oliau RLŽ), a Rusųlie u ių apie la ynųlenkų kalbų žodynas (Словарь российско-литовский съпольско-политическим ) esc e eu apenas J. K uopas L. I inskio Lexikog a inos abalhos (K uopas 1960: 191198). J. K uopas p imei o bas an e de alhadamen e desc e eu ke u kalbio dicodyno man aš í e es abeleceu seus au o esų: ank aščio o ma o: comp imi 21,5, la gu a 13,5 cm. O manusc i o esc i o mui o cla a e bonzia esc i a. Seu papie ius inão, esbelnei mels a de co , com aiškiu em algumas páginas (24, 92) įsp adu: acimauje a co ūna, di ei an e pusede ca alo, kai ėje leū o cabeça, e abaixo a insc ição wha man. Nem au ó io, nem anos diodyno manusc ip ie nepažymė i. Só a pa i da esc i a, o og a ia, ca ac e ís icas da língua e da compa ação com o mencionado b ikalbiu diccioná io Словарь российско-литовский dąsia possí el e shi ą e u kalbio o dino man aš į a ibui L. I inski (K uopas 1960: 194). O a igonyje indica-se o olume do dicioná io, e ê-se seu pobúdis, sanda a, esc i os, lexicikos peculia idades, ap esen a-se nemažai exemplos de do dicioná io, lis ijam-se L. I inskio no os no osada ai ou de ou as on es ainda não už iksuo i pala as. L. I inskio Rusųlie u ių kalbų žodino e Rusųlie u iųla ynųlenkų kalbų žodino hand aščiai conse am a Rússia geog a ų d augijos a chy e Sank Pe e bu ge, onde 1947 m. eles su do D. Zeleninas. Como e quando esses manusc i os en a am em Rússia geog a os companhia, pon os de conhecimen os não há, só pode ado a , que I inskio ke u kalbio diccioná io e mosinai Te minologija | 2007 | 14 73 depois 1869 m., quando L. I inskis zamezgou elações com es a companhia, susi ašinėjo com seus memb os V. Kulinu e J. Kuzneco u. m. V. Kulinas p opôs L. I inskį acei a em 1871 memb os da sociedade de geóg a os da Rússia (pa a mais sob e as elações de L. I inski com es a sociedade e Pe ke ičiū ė 1988: 8690). Da ca a de L. I inski, esc i a m. janei o mês de 1869 a V. Kulin, sužinamos que ele começou a p epa a Rusųžemaičiųlie u ių kalbų žodyną i 8 lapų hand aš į siun ė V. Kulinui pe žiū ė i (ž . I inskis 1995: 484), en ão aišku, quando L. I inskis começou a esc e e d ikalbį žodyną. Sob e ke u kalbio dizyino da a de p epa ação nada desconhecido, só pode adi inha , que ele au o esc e eu mais a de. Ins i u o da língua Lie u ių em 2006 ecebeu mencionado ke u kalbio diccioná io manusc ício o ocópias digi ais, ad pode es e manusc ip o mais de alhadamen e expe iinė i1. Manusc ip is sunume uo do p óp io L. I inskio, a úl ima página ma cado 95 núme o, po ém duas páginas em o mesmo 21 nume į, ad do o al manusc ip is é 96 páginas. Isso é só o começo do ocódico e u calbio da A a é Ay. Nele o necidos 358 usiški an aš iniai pala as com lie u iškais, la yniškais, lenkiškais a i ikmenimis e 23 nuo odiniai an aš iniai pala as, p z., Авангар,..діяии. ж. смотри: Передовой отрядъ (3). Pala yn começa-se po ês a igos, cujas usiškas i aš ines pa es cons i uem não a pala a, e só le aė A, como p imei a abėcėlės le aė, bo ukas e jaus ukas, p z. : A. Азбуки первая буква. Balśiŭ èjłōs pi mòjé òdbałsa. Alphabe hi p ima li e a. Pie wsza głoska Abecadła (1); A. союзъ. A , e, i -gi, àgi- a . Ac, a que, e , e iam, idque. I, eż, a, akże, o- eż, owoż [...] (1); A. межд. Aj, o, ak. Heu, ah, aha. O, ach [...] (1) (ž . o ocópia). P óximo de í ulos de pala as ussas indicadas ca ego ia g ama ical à daik a a džių o necida quilmininko esque nio galūnės e giminės san umpa, à plu iskai inių daik a a džių ainda e numus san umpa, a ibú gios dados mo e iškosios, be a dės giminės galūnės e a ibú gios san umpa, eiksmažodžių das p imei as e segundas pa es do galūnė, aos seus ou os idiomas san umpas, : Актриса, сы. ж. Āk o ka, kòmedijōnka, òdi ojé s ēbŭklìnes dà būn. Ac ix. Ak o ka sceniczna (20); Abba sky,..ая,..ое. p l. B ōs wiszkas, p igŭłans p i b os wińìćzes; klosz o ìnis. An is i us. Opa ski, klasz o ny (2); Raja omićmлю. г.д.kì i, iszwejzdiè i kùna. 1 Dėkoju LKI. Os uncioná ios do cen o de Leksikog a ia Onai Kažuka Lijska,kopa Li eiinskio, adqui i am a pala a I kalino, docen e do Cen o de O ganização da Uni e sidade Es adual de Sank Pe e bu g. Alekseju And ono , agelçadaam ob e L. I inskio Rusųlie u iųla ynųlenkų kalbų žodžio manusc ício o ocópias digi ais, e LKI Leksikog a ijos cen o ondų edėjai d . Ri u ei Pe okienei, concedikussai opo unidade de ap o ei a es as cópias. 74 Albina Aukso iū ė | Lau yno I inskio ke u kalbio diccioná io e mosinai Te minologia | 2007 | 14 75 Ex a e ana omiae disseca e, incide e co pus animan is, disseca e cada e . Ana omizować, dyssekciję ana omiczną obić (44). Quando onde dadas pala as explicações de signi icância, negausūs exemplos de consumo, ap esen a-se po alguns sinónimos ou a imos signi icância de pala as, exemplo. : Августъ,.. a. m. Rugpiū is, asz uon āsis mē ŭ miènŭ. Augus us. Sie pień (4); Ana hia,..ii. ж. Nè iedzia, nèwāldzia, be waldzios bŭwìmas. Rieda ne u ièjimas. Ana chia. Con usae ac pe u ba ae es. Cic. Ana chia, nie ząd (43);,.. A apnikъка. м. Bo āgas, wà é, błāksz as, ìnagis. Flagellum, lag um. Sue . Scu ica. Ho . Bicz, ha apnik (63). J. K uop opinou, L. I inskis u iliza a múl iiakalbiu ocabulá io da língua usas, g a é lie u iškus a i ikmenis, alguns onde ansla eu explicação e ilius acinou ma e ialá, p esumi elmen e, ele que ia p epa a e u kalbį ocabulá io, cujo começo oi subme ida Geog a ų d augijai Pe e bu ge susipažin i (K uopas: 1960 195). Minčiai, que L. I inskis in e p e eu usos do ocodyno, pelo qual usa a, aiškinimus ao língua li uãos, pode pap ieš a au i, po que alguns onde usiški pala as são sem explicações, pa e das pala as lie u iškus aiškinimai são es eu esni negu usų, às ezes semelhan es a lenkiškus ou la yniškus ou pla esni e de alhesni do que nou os idiomas, например. : Актриса, сы. ж. Āk o ka, kòmedijōnka, òdi ojé s ebŭklìnes dà būn. Ac ix. Ak o ka sceniczna (20); Allea, lei. ж. Dā ža ākas isz abejun szaliun mēdejs swadìn as. Wajksćiò iné. Ambulac um, a bo ibus u imque sep- Ambulac um, a bo ibus u imque sep-Ambulac um, a bo ibus u imque sep um. Ambula io. Xys us. Aleja, alea, chodnik (27), Ala as ie, тра. m. Há ambém o pó oda de g anis o de gipssa. Àlabōs a, gipsas skil ìnis. Gypsum g anula e. Gipskie pias Was o. P incipalmen e no ocabulá io ap esen ada daik a a dzes, eles cons i uem ce ca de 71,5 % de odos os i ulação pala as, bem menos são de ou as línguas pa es: būd a džių po 17 %, eiksmažodžių sob e 4 %, ou as línguas pa es p ie eiksmiai, jung ukai, jaus ukai jun os cons i uem sob e 7 % de odas i ulação pala as. Ce ca 53 % dos i ik a a dzes podem se conside ados e minais ou nomenais. Eles se ão discu idos pos e io men e no a igo. En e neap a iados daik a a dzes menė ini com a leksika da ig eja elacionadas pala as, meses, dinhei o, países e seus habi an es nomes e k ., exemplo. : Abassi,..sóвъ. множ. Sidab ìnis Pe sijes pìńingas u es sawieje 50 ska ìkŭ. Abasius, Pe sicus a gen eus numus cohibens 50 assium. Pieniądz s ebny Pe ski wa ości 50 g oszy (2); Австрiецъ, ца. м. Aus ijōkas. Aus iacus. Aus ijak (5); Австрiя,..iи. ж. Aus ije. Aus ia, ae. Aus ija (5); Апостолъ..ла. м. Apāsz ołas. Siuns āsis nuog K ìs aus. Ch is i Apos olus. Ch is iane legis Magis e . Apas ół, posłaniec Ch is usa (58) e k . Alguns a ibu os dadasadas in oduzi žiuo á ias e g aus (e a é polaips- 76 Albina Aukso iū ė | Lau yno I inskio ke u kalbio e odyno e minai nių) o mas, p z. : Алый,..ая,..ое. пр. Raudònas, ŭżāwas. Rube . Cze wony, óżowy. Опр. Тотъ, который алый есть. Raudònāsis. Is, qui ube es . Ten, co cze wony jes . Сравн. ст. Raudonēsnis. Rub io . Cze wieńszy. Срав. s . опр. Raudonēsńīnsis. Is qui ub io es . Ten co cze wieńszy jes . Срав. s . смяг. Raudonièlēsnis. Is qui aliquan um ub io es . Co ochę cze wieńszy jes . Превос. s . Raudoniàusis, почти неутребляется (34). Nes e a igo analisam-se e mos de ciências na u ais e de ou as á eas. L. I inskio ke u kalbio dizino manusc i o em 145 e mos, jun o com em alguns a igos do dizido p esen es pelos ipos e mininais e nomenais. mine AlogiJoS e minAi A maio ia do ocabulá io dada de nomes de mine ais po 30, quase odos eles são skoliniai, p z. : Albinъ, na. m. Albinas ~ albinas. Akmun bał aj skâjs ŭs kajpo źiamćziūgas. Albini es. Albin W. kamień mający blask pe łowy,.. (21) Ágá dēťa. m. Aga as ~ aga as, àkmun isz ejłos Kwā ćziaus kŭ saj ŭ da Ame ìs a o pawejksłŭs is òda: kāspins, pilònes, miês ŭs, sawiejedàlesChalcedōna,Jasida,Kwā ćziaus,Ragìnia,K wàwńinkai neka- k ms ŭs, k msz, ws minùs, kebeses, żwâjzdikes à piê , piê mas. Acha es, sc. Agilma P. gema . Zejkel. Kąk, Kwas u, zwałcu, amily chalced, człka, ó is, ogów, jask, k z, wąk, wczek, wczek, wczek, wczek, wczek, wczek, wczek, wczek; Alumini,..тъ. а. m. Po oda бљлой глины. Alumini as ~ aliumini as, ā majna bàł oja mòlia. Alumini es. Glinka czys a. (31); Ame úстъ i Ame úстъ,..s a. m. D agocљный камень Кварцовой породы. Ame ìs as ~ ame is as, b angŭs àkmun Kwā ćziaus ā majnas wiśzniawaj mielina wā sa ou pìłkaj bàł as. Ame hys us. Kwa c Ame ys , kamień d ogi ijole owo błęki ny lub sza o biały (39); Андалузутъ... a. м. Камень изъ фельдспата породы. Andalūźi as ~ andalūzi as, akmun aumens audonuma ou iamcziūgiszkaj pìłkas. Andaluzi es. Andaluzy kamień z amilij Feldspa a mięsno-cze wonego kolo u niekiedy zak awającego na pe łowo-sza y (4748); An acolíтъ, .. a. m. Kaмень известковой породы. An akoli as ~ an akoli as, àkmun kālkia ā majnas. An acolli es. An akoli , kamień z amilij Wapiennych (55); A agonтъ,.. a. m. Камень известковой породы. A agōni as ~ a agoni2 Pa yzdžiai ap esen am assim, como sódyne p incipalmen e an aš inis usiškas žodis, depois dele lie u iškas žodis com paaiškinimais e la yniški bei lenkiški a i ikmenys. Lie u iškas e minado, po ildės ženklo o necida em gene inę kalbą anspono a o ma. Te minologija | 2007 | 14 77 as, akmun kalkiu a mainas. A agoni es. A agoni , kamień z odzaju wapiennych); Авантуринъ,..на. м. Камень кварцовой породы. Awan u ìnas ~ Qua zum A an u inum. Kwa c pospoli y mający w sobie jakby oz zucone lis ki miki, w a an u inas.Akmunkwà ćziausā mainas, u essawiejeblizganćzesskelàudes. ymo on nazwa. się an u ynem na u alnym albo kamieniem słonecznym (Min Jakow) (75-34); Au oмолитъ,.. a. m.(Фатеръ). Au omōli as ~ au omoli as. B angŭs àkmun amsej mièlinas o ankiàusej paduodans ing świēsej żāli. Au omoli hus. Wal. Au omoli . Kamień d ogi z amilij Rubinu kolo u kaczo-błęki nego, zbliźającego się do gó no zielonego, mający w sobie: glinkę, zynk, źelazo, k zemionkę i sia kę niekiedy (5); Aquaama inъ,..na. m. Be ŕi lŭs b àngēsis ~ be ilus b angiasis, akmun swiēsej żālas, sŭdiaga a isz i nagìnia, mòlia, glŭcìnas, kālkiŭ e gèlźiēs. Sma agdus s ia us. Ka . Be us. Wal. Be yl szlache ny; klejno kolo u świa ło zielonego złożony z k zemionki, glinki, glucyllyny, wapna; i żelaza (18) Adamáнтъ,.. a. m. Dējman as ~ deiman as. Adamas. Diamen (9); Алмазъ,..за. m. Dējman as, dēman as ~ deman as. Adamas. Vall. Plin. O id. Dijamen (28); An axsъ,..sa. m. Rù binas ~ ubinas, b angŭs àkmūn. Rubinus. Lips. Ca bunculus. Plin. Ka bunkuł, ubin (56) e k . Mine alas denominações L. I inskis ap esen ou e em ou o seu abalho manusc ip á io no cien í ico eikale P igim ūmenė (plačiau ž . Aukso iū ė 1998, Aukso iū ė 2001), na p imei a pa e dele. Tad pode compa a alguns alguns ke u kalbio ocodyno e P igim ūmenės e mos. Sob e i em du P igim ūmenės p imei a pa e a ian es: Li u ians li e a u a e au osakos ins i u o biblio ecas hand aš yne gua dadas Zemė os e Polônia academia de ciências biblio ecas hand aš yne K oku oje Zemėmina. E, de um e ou o manusc i o, as pa es p incipais, nas quais desc e e a na u eza não oji, quase não di e em, en ão compa am-se nomes de mine ais i ados de Vilniuje conse ado P igim ūmenės p imei a pa e manusc ício ( P ). Po a mine alos ocodyne in oduzi em emp és imos e minis, e P igim ūmenėje o necidos lie u iški pa ies L. I inskio o ma naujada ai, p z. : Антофиллитъ,..та. м. Камень Эпидота породы. An o ili as ~ an o ili as, àkmun iszāc Pis i a ā majnas. An hophylli es. An o ili , kamień z amilij Pis acy u (5455), plg. łapējnis ~ lapeinis, lo . Ac ino us i gula us, An hophylli es, lenk. An ophylli , ok. An hophylli (P 24); Apa iтъ,.. a. м. Камень известковой породы. Apā i as ~ apa i as, akmun kālkia ā majnas. Apa i es. Apa y , kamień z odzaju wapiennych (57), plg. p òżalis ~ p ožalis, lo . Apa elios speciosus, lenk. Apa y , ok. De Apa i (P 32). 78 Albina Aukso iū ė | Lau yno I inskio ke u kalbio e odyno e minai Žodyne ao nome de каменной ленъ. Amijōn as ~ amijon as, źiames gàu as ~ gau as e es es, i a a akmun Āzbes a ā majnas. Asbes us lexibilis. Asbes an Ami, pl. ska ūnis (40 ~ amjūnis ~ amjōn as ~ amjon as, ska inas da kałlinis ~ kalnalinis, lo . Amian os de amian o, Linum mon anum, Asbes us lexibilis, ok. De Amian (P 2425). À des e glossá io a igo de e ia menciona e uma espécie de asbes o, que L. I inskis o nece no asbes o a igo: Азбестъ Амиантъ. Asbes as Amijon as ~ asbes as amijon as. Linum mon anum. Pl. Asbes us lexibilis. Asbes Amian (14). Assim, es e mine al no dicódigo é ap esen ado em dois luga es p o a elmen e de ido di e en es usichas seus denominações, a compa aus L. I inskio em abeios manusc i os o necidos lie u iškus co espondmenis obse a , que ele usou á ios sinónimos, deles a é ês lie u iškus: źiames gàu as, ska ūnis e kałnālinis, que ele mesmo p o a elmen e o mou. Como is o a pa i do úl imo exemplo, dicódine ap esen a-se e espécies de e mos. Dois mine ais de (asbes o e mu ijaci o) a igosos incluída po algumas delas espécies, p z. : Азбéстъ,.. a. m. Asbes os ~ asbes os. Akmun isz ejłos Tàlkŭ duodans skā a kajpo lìnun, ŭ kia ŭ es ā majnas: Asbes us. H. Asbes , ga unek kamienia z ipo alku. 1) Legkij azbeсть. Āzbes as lēngwāsis ~ asbes as le e asis. Sŭdi I a I a I a isz i nagìnia, magnēzijes, kālkiŭ, gèlźiēs ùdīs, e molìnia. Asbes us sube mon anum. Asbes ko ek gó ny złoźony z k zemionki, magnezyi, wapna, n. żelaza, i glinki. 2) A. Amian . Asbes as Amijon as ~ asbes as amijon as. Linum mon anum. Pl. Asbes us lexibilis. Asbes Amian . 3) Обыкновенный Азбестъ. Asbes as pāp as āsis ~ asbes os simplesasis, sŭdie ada isz Magnēzijes, i nagìnia e gelźies ùdīs. Asbes us ulga is. Asbes pospoli y, składa się z magnezyj, k zemionki i n. żelaza, plg. kałnālinis zwyczaj ~ kalnalinis zwyczaj (P 25). 4) D e o idny Azbeстъ. Asbes o madei o ~ asbes o madei o. Asbes us xyloideus . lignosus. Asbes d zewo gó ne, plg. kałnāmēdis ~ kalnamedis (P 25) (1314); Anghid úтъ... a. m. Kaмень известковой породы. Mu ijāci as ~ mu ijaci as, akmun kālkiu ā majnas. Anhyd i es. Mu ijacy , kamień z amilij wapiennych (plg. sausēnis sidoklis ~ sausenis sidoklis (P 33)). Shpa ies yj angiid тъ. Ma ijāci as śziasz ajnìnis ~ ma ijaci as šeš aininis [pi mame skiemenyje esc i o a p o a elmen e L. I inskio g aço alida. A. A.]. Anhyd i es spa osus. Mu ijacy sześcienny. An. g annis yj. Mu ijāci as Angid i as ~ mu ijaci as angid i as. Anhyd i es g anula us. M. anhyd y . An. pлотный. Mu ijāci as ukszłuò āsis ~ mu ijaci as ukšlo asis. An. densus. M. po- um emp es ado mine al dáodamas lie u iškas sinonimas Амиантъната. м. горной или Te minologia | 2007 | 14 79 ałdowany. Ан. пло: segundo. Mu ijāci as źiamiè āsis ~ mu ijaci as žemė asis. Anhyd i es densus secundus. Mu ijacy zbi y. An. волокнистый. Mu ijāci as ska uò āsis ~ mu ijaci as ska o asis. An. ib osus. M. włóknis y (4849). Como pode obse a -se de o necidos exemplos, não só usiški e lie u iški, mas e maio ia la ynų e polkų linguas a i ikmenų são d ižodžiai sudė iniai e mininai. Mais pa a alguns monôndagios usiškios e mos são o necidos lie u iški sudė iniai a i ikmenys, p z. : Анатазъ,..за. м. Металлъ Титана породы. Ana as k aunìnis ~ ana as k iauninis. Ti anium ana as. Ty an ok aed y (43); Аквамаринъ,..на. м. Beŕilŭs b àngēsis ~ be ilus b angiasis, akmun swiēsej žālas, sŭdiaga a isz i nagìnia, mòlia, glŭcìnas, kālkiŭ e gèlźiēs. Sma agdus s ia us. Ka . Be yllus. Wal. Be yl szlache ny; klejno kolo u świa ło zielonego złożony z k zemionki, glinki, glucyny, wapna i żelaza (18); An aci a,.. a. m. Kaмень Трофитовой породы. An āci as ~ an aci as, akmun isz ā majnas angłàj ia; angłàj is kāsamāsis ~ anglai is kasamasis. An aci es. Węgiel kopalny błyszczący albo An acy (55), las ajam mine al ap esen adas como sinónimas de dois nomes, um é uma única pala a skolinys e um e minus lie u iškas. Como is o a pa i exemplos, L. I inskis espécies especiais de e minos compos os dėmenimis eikė būd a džius (leng asis, pap as asis, b angiasis, medinis, k iauninis, šeš aininis, ukšlo asis, žemė asis, ska o asis) e daly į (kasamasis) e de odos, excep o p eesagos - būd a džiusinis, a ojo į a džiuo ines o mas. Menė ų compos os de e mos espécies dėmenis, p o a elmen e seguindo la yniškais co espondmenimis, L. I inskis esc e eu po p incipal dėmen, embo a no ocodyne é pa es de mine alų denominações, cujos specieinis dėmeno, como e ago a habi ual, ai an es p incipal dėmení, p z. : Amb a,..ы. ж. Смолистое и горючее вещество, коегосутьдваглавныярода,собственноназываемаяАмбра,ижелтый, Янтарь. Àmb a ~ amb a, i a a iz sakun sŭdie ada degans dàjk as dwijun ā majnŭ, wiena wadìnama ik òjé Amb a ~ ik oji amb a; an òjé giał òna, Gin ā as ~ gin a as. Amb a g isea. Amb a zwyczajna (38); Аспидъ,..да. м. Skiāłamāsis àkmun ~ skelamasis acmuo. Schis us (lapis) issilis. Vi g. Sec ilis. Plin. Scissilis. Cels. Łupny, szczepny kamień. Łupek (88). Acabando nomes de mine ais, é p eciso no a que o au o do diccioná io não a odos os mine ais nomeado encon ou e mos li u iços, po os de mine ais não nomeijês ap esen ou eles de manei a desc i i a como é e usiamen e: ..Alloh oy Augu a, m. aça de ped a A gi a. Àkmun ā majnas Auì a. G ana us alloch oi es. Alloch oi , ga unek odzajui u (27); Ananalcimъ,..ma. 80 Albina Aukso iū ė | Lau yno I inskio ke u kalbio e odyno e minai м. Камень Kubicy , kamień amilij Ceoli u (43). TERMINAS BOTANICAS Ke u kalbiame no dicioná io de bo anicos de L. I inskio encon a poucos apenas 16. Ao diccioná io p incipalmen e incluída nomes de plan as e só um aisiaus nome: Айвá, вы. ж. Pīgwas ~ pygwas, dulŭ swećzios szalies wājsiŭs. Py us Cydonia. Pigwa, ga unek g uszek (15), plg. k àuśzé, dùlé, g ūśzé ~ k iaušė, dūlė, g ūšė, lo . Py us (Pi us), lenk. G usza, ok Bi ne, lo . Py . Cydonia, lie . G . Pigwa ~ pig a (P 202). Augalos nomes pode se compa ado com L. I inskio P igim ūmenės na segunda pa e Žolėmina ap esen u sis eminiu genčių pa adinimų (plačiau ž . Aukso iū ė 1998). No ocodyne o nece augalų są ašu, ku iame ap ašoma 219 augalų šeimų i daugiau kaip 2500 apenas qua o nomes de plan as de géncias: Акáция,..iи. akācija ~ akacija, mēdis ŭ es giał ònŭs źièdŭs kajpo źi niŭ. Robinia Ca agana. Robinia G oszek Sybi ski (Józ. Jun.)), plg. akācja ~ akacja, źi nikājnis ~ ži nikainis, lo . Acacia (Necke kla. Akazie (P ), ka kłāi nis ka ~ 205ži nis, lo . Robinia, lenk. Akacya, g ochowiec, ok Robinie (P 17 207); Анисъ,..са. м. Anizis ~ anizis, żolie. Anysum. Pimpinella anysum. Bied zeniec Anyż (49), plg. łājpiedis ~ laipėdis, lo . Pimpinella, lenk. Bied zeniec, ok. Bibe nell (P 192); Апельсинъ,..на. м. Àpēlcina ~ apelcina, ci inas ā majna. Ci us sinensis. Apelcyna, ga unek cy yny (57), plg. cì inas, cù inas ~ ci inas, cu inas, lo . ci us (Tou ne .), lenk. Cy yna, ok. Ci one (P 171); ,.. Алойлоя. м. Ēlosas ~ elosas, ālosas ~ alosas. Aloe pe olia a e a. Aloes p awdziwy (30), plg. ejlosas ~ eilosas, ēlosas ~ elosas, elijōszius ~ elijo Alošius, lo . Aloë (Tou n.), Aloes (K.), lenk. Alona, Halena, ok. Aloe (P 133). P incipalmen e à abo da- ma ke u kalbį diccioná io, como e pa a Rusųlie u ių línguas diccioná io (ž . Aukso iū ė 1999), L. I inskis incluukė nomes de espécies de plan as, p z. : Арбузъ,..за. м. Арбузецъ,..зца. A būzas ik āsis ~ a būzas ik asis. Cucu bi a Melopepo. Dynia A buz (64); A yшъ,..ша. m. Kadaģis Saw ìnas ~ kadagis sa inas. Junipe us Sabina. Jałowiec Sawina (81), plg. kàdagīs, ògīs ~ kadagys, ogys, lo . Junipe us, lenk. Jałowiec, jadłowiec, ok. Wachholde (P 144); Артишокъ,..ка. м. Ka czokas mēzgan ēsis ~ ka čiokas mezgan ęsis. Cyna a scolymus. Ka czoch pospoli y (8081), plg. łājszwas ~ laiš as, lo . Cyna a, lenk. Ka czoch, łājszwas e śzke gālwis ~ laiš as e ške gal is, lo . C. Scolymus, łājszwas usnelùnas ~ laiš as usneliūnas, lo . C. ca dunculus (P 253); Aгнецъ непорочный,..нца..наго. Nes e posky yje de e ia menciona os espec i os nomes de especialis as de aks.o cien í ico: породы Цеолита. Akmun Ceolì a ā majnas pìłkaj ou giałswaj bàł as. Analcimus. Te minologia | 2007 | 14 87 Dois amos da ciência nomea L. I inskis us a a skolinius: Algeb a, ы. ж. […]. Àlgeb a ~ algeb a, okunda moksłas no qual dieł isz adima neźinomoja skaj laus wie anunoje wa ojamas i a odbałsas, a i a li e as. Algeb a. la . Algeb a. polon. (21–22); A qui e a,.. y. ж. Budawōné ~ buda onė. S ūnisina ~ s ūnysina. Moksłas namun s a ima isz medzia o łabiausej pilōniŭ. A chi ec onice. A chi ec u a. A s a chi ec onica. Budownic wo, a chi ek u a (84), plg. s nysena s (1) s a ymas: Eldijas s ūnysena S.Dauk. (LKŽe). Es a úl ima e dyno a igo incluído e ês espécies names, cujos espécies de es imenimis ai du į a džiuo iniai p eesagos -iškas būd a džiai e um p eesagos - ūinis būd a dis: A chi ek ū a военная. S unisina ka iòniszkojé ~ s ūnysina ka ioniškoji. A chi ek u a mili a is. A chi ek u a wojskowa. Ailne G aжданская. S . kiszkōjé. ~ s ūnysina.kiškoji. A chi ec onice, a chi ec u e ci ilis cyw. Budownic wo. Ар. Ko abeльная. S unisina łajwìné ~ s ūnysina lai inė. A chi ek u a na alis, nau ica. Budownic wo ok ę owe (8485). Анатóмикъка. м. Знающий науку Анатомии. Mòki as an na iòjima kùnun. Kùn- ājkis ~ kūn aikis. Ana omicus, ana omices. Dissec ionis co po um pe i us. Ana omik, uczony wijyi, p ak yk w dyssekc ana omicznej (44); As ogъ,..ga. m. Zinis po żwajzdziun ~ conhecys po ž aizdžių. As ologus. As olog (90); Астрономъ,..ма. м. Zwajzdińīnkas ~ жваizdininkas, mòki as an źinios apej żwâjzdes. As onomus. As onom, mis z nauki gwiazda skiej (90). Specialis us, como e daquelas á eas ciência acas, L. I inskis į a dijo lie u iškai. TERMIN AIŠKINIM yPATUMAI L. I inskio Rusųlie u iųlo ynųlenkų línguas ocínio pode se chamado e o ocabulá io explicinamuoju, pois nemaja pa e das pala as, en e elas e minų e nomenų, é explicinama. Mui as bo ânica e zoologia e minos de explicações não êm, só à alguns são umpi explicações, exemplo. :Ananāsas ìk āsis (żòlie i wājsiŭs) (43); Akācije, mēdis ŭ es giał ònŭs źièdŭs kajpo źi niŭ (17); Didzia swećzios szalies ju es żuwis p aŕinan é żmōgŭ. Rijūné, ijūnas (18); Wanden-źiamìnis, ìwolis galens an źiāmes e wandenieje łajkì īs (41). Essas explicações êm poucos de ini i os a ibu os, semelhan e mais à de inição é uma in e p e ação de la anja: Àpēlcina, ci inas ā majna (57), pelo qual indica um sis emá ico elacionamen o de plan as. L. I inskis manusc ip á io abalho de ciências na u ais P igim ūmenė a maina chamou a ca ego ia axonomica lo . a ie as, à qual in oduzi ago a usado o e mo a ie e as. 88 Albina Aukso iū ė | Lau yno I inskio ke u kalbio ocodyno e mininai Mui os mine alos zoologijas e minų aiškinimai. P ê ienų minemini as, ā majna bàł oja mòlia (31); Amijōn as, źiames gàu as, i a a akmun Āzbes a ā majnas (40); An o ili as, àkmun isz alų pa adinimų nu odoma ik kokio mine alo a maina jie y a, p z.: Alu- Pis āci a ā majnas (54); An āci as, akmun isz ā majnas angłàj ia; angłàj is kāsamāsis (55); An akoli e, àkmun kālkia ā majnas (55); Apā i as, akmun kālkia ā majnas (57); A agōni as, akmun kalkiu a majnas (75); Mu ijāci a, akmun kālkiu ā majnas (48); Szpā as dejman ìnis, àkmun Rubina ā majnas (28). Como is o de exemplos, essas explicações são insu icien es, po que igualmen e explicam-se mu ijaci a, an akoli a, apa i a e a agoni a. Pe o de ou as denominações desc e e-se co a, exemplo. :Andalūźi as, akmun aumens audonuma ou iamcziūgiszkaj pìłkas (47); Akmun bał aj skâjs ŭs kajpo źiamćziūgas. Albinas (21), ou indica-se sua alo ingum, p z., Rùbinas, b angŭs àkmūn (56). Es as explicação ambém ainda não co espondem aos equisi os de de inições, po ém a alguns e mos as explicições ap esen adas já neabejo inai podem se conside adas de inições, ej. : Ame ìs as, b angŭs àkmun Kwā ćziaus ā majnas wiśzniawaj mielina wā sa ou pìłkaj bàł as (39); Au omōli as. B angŭs àkmun amsej mièlinas o ankiàusej paduodans ing świēsej żāli (5); Awan u ìnas. Akmun kwà ćziaus ā mains, u es sawieje blizganćzes skelàudes (34). Mais alguns mine ais de inem-se indicando sua composição e exibaisdão, exemplo. : Àmb a, i a a iz sakun sŭdi Jaguans deg dàjk as dwijun ā majnŭ, wiena wadìnama ik òjé Amb a; an òjé giał òna, Gin ā as (38); Beilŭŕs b àngēsis, akmun swiēsej żālas, sŭdiഗത isz i nagìnia, mòlia, glŭcìnas, kālkiŭ e gèlźiēs (18); Agā as, àkmun isz ejłos Kwā ćziaus kŭ saj ŭ sawieje dàles Chalcedōna, Jaspida, Kwā ćziaus, Ragìnia, K wàwńinka e nekada Ame ìs a o pawejksłŭs is òda: kāspinŭs, dēònes, miês ŭs, k ùmŭs, kìminŭs, dēbeses, żwâjzdikes, àkeles, piê mas (6). Reque ia menciona asbes o e seu a mainos de inição: Asbes os. Akmun isz ejłos Tàlkŭ duodans skā a kajpo lìnun, ŭ kia ŭ es ā majnas (13). Desc êždendo es e mine alą, L. I inskis indicou linha, à qual é a ibuída es a ped a, e seu p incipal sinalį, e g e a explicando sua a mainas já indicodo só compos oì: Āzbes as lēngwāsis. Sŭdi I a com isz i nagìnia, magnēzijes, kālkiŭ, gèlźiēs ùdīs, e molìnia14 (13); Āzbes as pāp as āsis, sŭdiഗത isz Magnēzijes, i nagìnia e gelźies ùdīs (14). Re isi ando mine alos explicações, pode no a -se, que pa e deles conside y ini de in imis, pois indicam-se sis eminiai elacionamen os e ca ac e ís icos seus a ibu os. Apib ėžčių peculia idades em e algumas ou as á eas e minos de explicaçãoimas, exemplo. : Na iòjimas, a i a: ājkimas kùna dieł iszwejzdièjima wisun daliun e iszsimo- denominainimų êm aiškinimos, alguns deles mui o cas mais amplos do que bo anikos e Te minologia | 2007 | 14 89 kima paźin i ano pŕigimima (45); Elemen o ēlŭs. Kńingelé início mòksła skāj ima (14); Skaj lis é, skaj lŭ źinios mòksłas (70); Pabūkłas paźinìma o ça wièja. Wiejòmās as (48); Salìné, ju es wie a u en é mui o sàłūn (84); Budawōné. S ūnisina. Moksłas namun s a ima isz medzia o łabiausej pilōniŭ (84); Mòksłas ou źinia apej żwâjzdes, żwajzdīs é (90) e k . IŠVADOS 1. De um pequeno olume de 96 páginas de manusc i o, que é apenas o começo do dicioná io das línguas Rusųlie u iųla ynųlenkų, L. I inskis o neceu não poucos e mos de ce ca de 145. P incipalmen e ao diccioná io incluída e minos das ciências na u ais mine alos, plan as, aukščių e ou os denominações. 2. Nag inėjamame o donyne o necidos mine alos nomes p incipalmen e são skoliniai, e P igim ūmenėje alguns aqueles mesmos mine als L. I inskis já į a dijo p óp io suda y ais lie u iškais denominações. 3. Ke u kalbiame diccioná io, como e Rusųlie u ių línguas diccioná io, p incipalmen e dada de espécies de plan as nomes. Palyginus que u kalbio e odyno espécies de plan as e P igim ūmenės plan as de gêncios nomes, isí el sis eminių ski umų e ne ikslumų e odyne, ma y , p epa ando cien í ico desc i o de plan as, L. I inskis mais p ecisamen e suski s ė e de e minė axsonus. 4. Apon ada os ou os (não na u al as ciências) domínios ke u kalbio ocodino e minos, pode no a -se que L. I inskis mui as ezes busca a Li u iškų e minų, os quais ge almen e ele mesmo e suda yda o. Polinkis o nece lie u iškus pala as especialmen e is o panag inėjus ciência aakų e nomes de p o issões (skai lys ė, žinys ė, ž aizdys ė, ž aizdininkas, kūn aikis). 5. Tan o das ciências na u ais, como de ou as á eas, nomes de espécies são ca ac e ís icos de que seu gênis êmeno ai após gênico êmeno, e espécies êmenim são o necidos adje i os e pa icipan es, exce o p e ei o -inis a ibú žius, são em a džiuo inių o mas (ananasas ik asis, asbes os simples, mu ijaci as žemė asis, ka iuomenė jū inė, ša ininkai ai iejai). 6. Ke u kalbis L. I inskio dicioná io é não só anschiamasis, pa e nes e dicioná io o necidos e mos de e nomenų aiškinimų pode se conside adas suas de inições cien í icinas, ad de pa e es e dicioná io é e aiškinamasis e minų dicioná io. 7. L. I inskio Rusųlie u iųla ynųlenkų línguas diciono manusc i o é impo an e e in e essus não só leksicog a ia li uãs, mas e e minologia his ó ia. 90 Albina Aukso iū ė | Lau yno e mininai ŠALTINIAI I inskis L. Rusųlie u iųlo ynųlenkų kalbų žodynas (Словарь российско-литовский съ латинско- польскимъ) ( ank aš is). LŽ I inskis L. Lenkųžemaičių kalbų žodynas (Słownik polsko-żmudzki) ( ank aš is). P I inskis L. P igim ūmenė ( ank aš is), 1870. RLŽ I inskis L. Rusųlie u ių kalbų žodynas (Словарь российско-литовский) ( ank aš is). LITERATURA IR PAPILDOMI ŠALTINIAI Aukso iū ė A. 1998: Lau yno I inskio man aščiai K oku oje. Te minologia 5, 102110. Aukso iū ė A. 1999: Lau yno I inskio pala asynų e minija. Li uanis ica 2(38), 2233. Aukso iū ė A. 2001: Lau yno I inskio mine alogijos naujada ai. Te minologia 8, 95111. BVŽ 1998: Bo ânico nomes dos diccioná io, Vilnius. I inskis L. 1995: Raš ai, Vilnius. Kažukauskai ė O. 2003: Não Jumskis, e I inskis. Lexicog a ia e lexicologia, 1931. K uopas J. 1960: L. I inskio leksikog a iniai abalhos. T abalhos da Academia Mokslų da RS da Li uânia 1(8), 191198. Круопас И. Р. 1963: Из истории литовско-русской и русско-литовской лексикографии XiX в. Из историисловисловарей, Ленинград, 72–77. KŽ 1995: Sme ona A. Ka ybos Dic iona y, Vilnius. LKŽe: Dicioná io da língua Lie u ių. www.lkz.l Pe ke ičiū ė D. 1988: Lau ynas I inskis: Monog a ija, Vilnius: Mokslas. TŽ 2001: In e nacionais pala as de diccioná io, Vilnius: Alma li e a. Vi kauskas V. 1996: Lau yno I inskio aços do idioma peculia idades. Li uanis ica 3(27), 2325. Vi kauskas V. 1997: Lau yno I inskio leksikog a iniai p incípios. Lau yno I inskio Kalendo iaus 150-mechiui, TERMS IN LAURYNAS IVINSKIS QUADRILINGUAL DICTIONARY This pape deals wi h e minology in RussianLi huanianLa inPolish manusc ip dic iona y (Словарь российско-литовский съ латинско-польским) 29–32. o Lau ynas I inski. The manusc ip o he dic iona y con ains 96 pages. This is only he beginning o a quad ilingual dic iona y om A o Ay, which p esen s 358 Russian headwo ds wi h Li huanian, La in and Polish equi alen s and 23 e e ence headwo ds. The e a e some explana ions o wo d meanings, a ew examples o usage and a ew synonyms and wo ds wi h con iguous meaning. The manusc ip o Lau ynas I inskis quad ilingual dic iona y con ains abou 145 e ms, including some speci ic e ms p esen ed in a ew en ies o he dic iona y. Mos o hem a e e ms o na u al sciences names o mine als, plan s, bi ds and o he li ing c ea u es. The majo i y o names o mine als included in he dic iona y a e bo owings. Analysis o e ms om o he ields (no na u al sciences) shows ha Lau ynas I inskis ended no o p esen bo owings, bu o sugges Li huanian e ms which he c ea ed himsel . Such a endency is pa icula ly ob ious in names o sciences and names o specialis s o hose sciences (skai lys ė (a i hme ic), ž aizdys ė (as onomy), kūn aikis (ana omis ), ž aizdininkas (as onome )). The e a e wo cha ac e is ic ea u es o he names o na u al sciences and o he ields p oposed by Lau ynas I inskis. The speci ic componen o he name is placed a e he gene ic componen . Adjec i es, apa om adjec i es wi h he su ix -inis, and pa i- I inskio ke u kalbio ocodyno Te minologija | 2007 | 14 91 ciples, which make speci ic componen s, a e all p onominal. Fo ins ance, (ananas ealis (pineapple), asbes os simples (asbes os), ka iuomenė jū inė (na y)). The manusc ip o Lau ynas I inskis RussianLi huanianLa inPolish dic iona y is impo an and in e es ing no only o he his o y o Li huanian lexicog aphy, bu also o Li huanian e minology. Reciba 2007-11-30 Albina Aukso iū ė Ins i u o das línguas Lie u ių P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E-mail [email p o ec ed]