Metaforiniai ekonomikos terminai

83Terminologia | 2012 | 19 Metaforyczne terminy ekonomiczne RASUOLė vLADARSKIENė Uniwersytet Techniczny im. Giedymina w Wilnie SŁOWA KLUCZOWE: terminy ekonomiczne, terminy metaforyczne, neutralność stylistyczna, obrazowość Najbardziej charakterystyczne cechy stylistyczne języka naukowego (uogólnienie, rzeczowa precyzja, wyraźna logiczność wykładu, obiektywność, zwięzłość, wyczerpującość i jasność) omówiono w pracach stylistycznych (Pikčilingis 1971: 314–323; Župerka 1997: 81). Podkreśla się w nich, że językowi naukowemu nie są właściwe obrazowość i emocjonalność. Ważną warstwę języka naukowego stanowią terminy, dlatego również one wyróżniają się ogólnymi cechami języka naukowego. Zdaniem Kazimierasa Župerki (1997: 81) „[o] rzeczowej precyzji języka naukowego decyduje używanie terminów oraz innych jednoznacznych słów o znaczeniu dosłownym.” Wymieniając najważniejsze wymagania stawiane terminom, wskazuje się na poprawność terminologiczną, systemowość, zwięzłość, wygodę tworzenia oraz neutralność stylistyczną (Gaivenis 2002: 36–50). Jednakże w wielu tekstach naukowych można znaleźć zarówno terminy obrazowe, jak i metaforyczne, dlatego pojawia się pytanie, jak je oceniać. Ten problem języka naukowego nie jest nowy; pisał już o nim Kazimieras Gaivenis (2002: 44–47), analizując neutralność stylistyczną terminów, a także Vilija Celiešienė i Judita Džežulskienė (2009 50–51), omawiając podstawy języka zawodowego; istnieją również odrębne artykuły poświęcone ogólnym problemom terminów metaforycznych (Baltrūnaitė 1998: 36–47), metaforycznym terminom budowlanym (Stunžinas 2006: 62–73); użyciu metafor w tekstach popularnonaukowych (Petrėnienė 2010: 129–134), trudnościom przekładu terminów metaforycznych na język litewski (Marina 2006: 98–108, Volungevičienė 2010: 23–27) itd. Przedmiotem artykułu są metaforyczne terminy ekonomiczne, zebrane ze Słownika objaśniającego terminów zarządzania przedsiębiorstwem (2000), Słownika terminów ekonomicznych, opracowanego przez Rūtę Vainienė (2007), Słownika terminów ekonomicznych, przetłumaczonego z języka angielskiego 84 Rasuolė Vladarskienė | Metaforyczne terminy ekonomiczne języka (1997), Słownika europejskiego (Eurovoc). Terminami metaforycznymi w niniejszym artykule nazywane są słowa o znaczeniu przenośnym, określające pojęcia specjalistyczne. Celem artykułu jest, po przeanalizowaniu podstaw metaforycznego nazywania w języku naukowym, dokonanie przeglądu struktury metaforycznych terminów ekonomicznych oraz scharakteryzowanie właściwości przeniesienia metaforycznego. NAZYWANIE METAFORYCZNE W TERMINOLOGII Znaczenie obrazowości w języku naukowym, a więc także w terminologii, trafnie określił K. Gaivenis (1991: 30): „Obrazowość nie jest niezbędną cechą języka naukowego, lecz jedynie cechą dopuszczalną i tolerowaną w pewnych granicach. Jej rola jest różna nie tylko w języku poszczególnych dziedzin nauki, lecz także w poszczególnych gatunkach”. A zatem wystarczy jasno wyznaczyć te granice i starać się ich nie przekraczać. Nie jest to jednak takie proste, ponieważ obiekty różnych dziedzin nauki i sposoby ich nazywania różnią się od siebie. Powstaje paradoksalna sytuacja – badacze stylistyki przyznają, że obrazowość i ekspresywność nie są właściwe stylowi naukowemu, nie mogą jednak zaprzeczyć faktowi, że w terminologii różnych dziedzin nauki występuje niemało metafor. Dlatego poszukuje się przyczyn tego zjawiska oraz sposobów pogodzenia w języku naukowym (a więc także w terminologii) precyzji merytorycznej z używaniem słów w znaczeniach przenośnych. Taką sytuację można wyjaśnić dwojakim rozumieniem metafory. Metafora jest na ogół rozumiana jako „przeniesienie nazwy jednej rzeczy lub zjawiska na inną rzecz lub zjawisko w celu ich nazwania na podstawie jakiejś wspólnej cechy, podobieństwa funkcji lub bezpośredniego wrażenia” (Gudavičius 2009: 114), jednak wyróżnia się dwa rodzaje: metafory językowe i artystyczne. Metafory językowe są wynikiem wtórnej nominacji pośredniej, zachowują pewną obrazowość i semantyczną dwuznaczność, są używane ze względów nominacyjnych i komunikacyjnych. Metafory te są obiektywne, systemowe i odzwierciedlają kolektywny pogląd na logiczne związki między obiektami. Metafory artystyczne są używane jako figury stylistyczne, są subiektywne, indywidualne i pełnią funkcję estetyczną (КРР 325–327). To właśnie metafory artystyczne są niepożądane w terminologii, natomiast metafory językowe, gdy są jedynym określeniem pojęcia, są w terminologii używane. Metafora zadomowiła się w języku nauki dlatego, że za jej pomocą porównuje się dwie rzeczy, a analogia jest jednym z najważniejszych sposobów myślenia naukowego. Audronė Bitinienė twierdzi, że metafora „nie jest tylko ozdobą myśli lub tekstu, lecz wiąże się z aktywnością umysłową człowieka: pomaga poznawać, strukturyzować, oceniać i wyjaśniać zjawiska świata” (Bitinienė 2007: 36). 85Terminologia | 2012 | 19 Styl naukowy nie jest systemem zamkniętym, wiele terminów stanowią determinizowane jednostki leksyki ogólnonarodowej, mogą one trafiać do terminologii już używane w znaczeniu przenośnym. Na przykład w „Słowniku współczesnego języka litewskiego” (dalej – DŽ) podaje się podstawowe znaczenie słowa srautas „strumień, przepływ cieczy”, drugie znaczenie, bliskie pierwszemu – „strumień różnorodnych cząstek lub fal”: Strumień powietrza, gazów. Strumień wiatru. Strumień płomieni. Strumień piasku. Strumień światła, ciepła. Strumień elektronów. Strumień magnetyczny. Jak widać, w tym ostatnim znaczeniu termin srautas jest używany w terminologii różnych dziedzin. W terminologii ekonomicznej słowo to jest używane w znaczeniu przenośnym „nieprzerwany szereg”: strumień pasażerów, ładunków, towarów DŽ. Por. terminy bardziej specjalistyczne: przepływ kapitału EV; przepływ migrantów EV; przepływ pieniędzy EV; dyskonto przepływu pieniężnego VŽ 26; sprawozdanie z przepływów pieniężnych VŽ 198. STRUKTURA TERMINÓW METAFORYCZNYCH Uznając, że metaforyczne nazywanie nie jest szczególnie charakterystyczne dla terminologii ekonomicznej, jako przedmiot badań wybrano terminy o różnej strukturze, w których można dostrzec użycie słów o znaczeniu przenośnym do nazywania specjalistycznych pojęć ekonomicznych. Jednowyrazowe terminy metaforyczne nie są charakterystyczne dla terminologii ekonomicznej, ponieważ zazwyczaj jedno słowo nie wystarcza, aby jasna była podstawa porównania i wynikające z niej znaczenie przenośne. Takie terminy pojawiają się tylko w rzadkich przypadkach: gdy znaczenie przenośne nie jest bardzo oddalone od znaczenia pierwotnego i można przewidzieć, jakie pojęcie oznacza dane słowo, np. atskalūnas „konsument, który świadomie oświadcza, że nie docenia produktu zbiorowego, mając nadzieję, że będzie mógł skorzystać z tego produktu, nie płacąc za niego pełnej ceny” ETŽ 26; gdy znaczenie przenośne jest związane z historią powstania terminu, takie terminy są zrozumiałe tylko dla specjalistów, np. atkarpa „odsetki od obligacji” EŽ; nazwa ta pochodzi od papierowej obligacji, która miała odcinane części, za które wypłacano odsetki. Chociaż obecnie obligacje często mają formę niematerialną, nazwa się zachowała. Słowa o znaczeniu przenośnym, które są wyrazami głównymi terminów złożonych, występują z wyrazami określającymi, wskazującymi rzecz, której nadano znaczenie metaforyczne (metafory nominacyjne), np.: [cenowe] nożyce VŽ 138, [podatkowe] brzemię ETŽ 267, EŽ 174; [cenowe] 86 Rasuolė Vladarskienė | Metaforyczne terminy ekonomiczne bańka EŽ 122. Takie słowa mogą mieć różne człony określające i tworzyć pewną grupę terminów metaforycznych: mechanizm [wsparcia] eV, mechanizm [kształtowania cen] eV, mechanizm [dodatkowy handlowy] eV, mechanizm [interwencji pieniężnej] eV, mechanizm [rynkowy] ETŽ 439, mechanizm [kursów walutowych] EV; [demograficzny] wzrost eV, [gospodarczy] wzrost eV, [produkcji] wzrost eV, [przedsiębiorstwa] wzrost eV, [przemysłu] wzrost eV, [gospodarki] wzrost EV; [wspólnoty] wpływy eV, [budżetowe] wpływy eV, [eksportowe] wpływy EV, [podatkowe] wpływy EV. Słowa o znaczeniu przenośnym, które charakteryzują główne słowa terminu o znaczeniu dosłownym w terminie złożonym (metafory cechy), są metaforycznymi członami zależnymi terminów złożonych, np.: szara [gospodarka] EŽ 256–257, ETŽ 477; zła [pożyczka] ETŽ 54, żelazne [prawo płac] EŽ 96. Zwykle te człony zależne są przymiotnikami, rzadziej imiesłowami (pełzająca [inflacja] ETŽ 479, EŽ 257) lub rzeczownikami w dopełniaczu (podatek [od grzechu] EŽ 190, podatek [od poduszki] ETŽ 325, EŽ 197). Z tym samym członem zależnym o znaczeniu metaforycznym można tworzyć kilka terminów (złota [akcja] EŽ 36; złota [reguła] EŽ 36). Metaforyczne związki wyrazowe. Terminy złożone, których znaczenie metaforyczne wynika ze związku wyrazowego, są specyficzne, znane tylko specjalistom; niektóre z nich mają bardziej ogólne znaczenie i chociaż można domyślić się podstawy ich porównania, nie jest jasne, jakie pojęcie oznaczają, np.: złoty spadochron EŽ 36, ETŽ 29; złoty uścisk dłoni EŽ 36, ETŽ 29; darmowy lunch EŽ 185; pigułka trucizny ETŽ 312; terapia szokowa EŽ 257; chiński mur ETŽ 217. Do słowników terminów ekonomicznych trafiły również metafory autorskie, np. niewidzialna ręka EŽ 185 (metafora Adama Smitha określająca mechanizm działania cen rynkowych; często używany jest rozszerzony wariant niewidzialna ręka rynku, aby było jasne, o czyją rękę chodzi), wielki brat EŽ 65 (metafora George’a Orwella określająca totalną, wielką i aktywną władzę). Metafory te są powszechne w tekstach ekonomicznych i używa się ich jako nazw określonych zjawisk. SEMANTYCZNE METAFORYCZNYCH CECHY TERMINÓW EKONOMICZNYCH W dziedzinie nauki metafory tworzy się, ponieważ dąży się do wyjaśnienia i ujawnienia istoty rzeczy nieznanych, niejasnych, opierając się na tym, co człowiek już zna i co jest mu bliskie. Rosyjscy naukowcy (Ivina 2003: 62, Prochorova 1996: 41) podkreślają znaczenie metaforycznego nazywania w terminologii; podkreśla się również, że 87Terminologija | 2012 | 19 zjawisko to jest charakterystyczne dla terminów techniki, medycyny i innych nauk przyrodniczych (botaniki), ponieważ metafory tworzy się przede wszystkim na podstawie podobieństwa zewnętrznego, dlatego wiążą się one z leksyką konkretną (Prochorova 1996: 41). Podobne tendencje w litewskiej terminologii budowlanej dostrzegł również Robertas Stunžinas: „Metaforyczna nominacja cech w terminologii budowlanej odbywa się głównie według właściwości przedmiotów codziennego użytku oraz elementów świata zwierzęcego. Za pomocą metaforycznych składników terminów najczęściej nazywa się cechy na podstawie zewnętrznego podobieństwa do przedmiotów, a także metaforycznie określa się właściwości powierzchni” (Stunžinas 2006: 71). Inny jest przedmiot ekonomii (a także innych nauk społecznych i humanistycznych); tutaj najczęściej analizuje się rzeczy abstrakcyjne. Głównym przedmiotem nauki ekonomii jest działalność gospodarcza ludzi, najczęściej trzeba nazwać różne działania, stosunki, związki, właściwości, dlatego metafory opierają się nie na podobieństwie zewnętrznym (jak w terminologii technicznej czy budowlanej), lecz na podobieństwie funkcji lub innych skojarzeniach. W terminologii ekonomicznej wyraźna jest uniwersalna tendencja do metaforyzacji – antropomorfizm, gdy modelem metafor jest człowiek jako podmiot społeczny. Podstawą przeniesienia znaczenia są słowa opisujące działalność człowieka i jej komponenty. Metaforyczne terminy ekonomiczne tworzy się na podstawie słów nazywających realia różnych innych dziedzin działalności zawodowej. Należy wymienić terminy złożone, w których strukturze występują słowa związane z dziedzinami wojny, łowiectwa itp.; uwidaczniają się w nich skojarzenia z siłą, przemocą, oszustwem, tj. zjawiskami negatywnymi, np.: [zimna] wojna EŽ 256; [cenowa] wojna EŽ 123, VŽ 135; biały rycerz EŽ 39, czarny rycerz EŽ 121, szary rycerz EŽ 216; [finansowa] interwencja EV, interwencyjna [cena] EV, interwencyjna [pożyczka] eV, interwencyjne [rezerwy] EV, interwencyjny [zakup] EV; [nagrań audio i wideo] piractwo EV, [komputerowe] piractwo EV; [siły roboczej] podkupywanie EV; [liczby ludności] pułapka ETŽ 141; [płynności] pułapka ETŽ 247; [ubóstwa] pułapka EŽ 249, ETŽ 461; werbowanie [pracowników] EV; podobne negatywne skojarzenia wywołują również terminy medyczne, np.: [budżetowe] zastrzyki ETŽ 53; terapia szokowa EŽ 257; pigułka trucizny ETŽ 312; [podażowy] szok EŽ 208. Bardziej neutralne znaczenie mają metaforyczne terminy ekonomiczne, w których skojarzenia wiążą się z terminami budowlanymi (twórcze burzenie EŽ 150; [cenowy] pułap EŽ 124; drzwi frontowe ETŽ 401, drzwi tylne ETŽ 516) lub technicznymi ([wsparcia] mechanizm EV, [cenowy] mechanizm eV, [dodatkowy handlowy] mechanizm EV; [fiskalny] hamulec ETŽ 127; [cenowy] barometr ETŽ 190, [finansowa] dźwignia VŽ 200). 88 Rasuolė Vladarskienė | Metaforyczne terminy ekonomiczne Przeniesienie metaforyczne wiąże się również ze słowami oznaczającymi codzienne działania ludzi, np.: [pieniędzy] pranie EV, EŽ 219; darmowe obiady „dobra otrzymywane za darmo” EŽ 185; odcinek „odsetki od obligacji” EŽ 33; [podatkowe] brzemię EŽ 174; [długów] brzemię ETŽ 460. Metaforyczne terminy odzwierciedlające realia kulturowe są używane rzadziej. Terminy teatralne ([międzynarodowa] rola Wspólnoty eV, [społeczna] rola EV; [rozwoju gospodarczego] scenariusz EV) są uniwersalne, występują nie tylko w terminologii ekonomicznej, lecz także w terminologii innych nauk. Wyraziste terminy zawierające leksykę religijną mają łatwo przewidywalne cechy, np.: [podatkowy] raj „jurysdykcja, w której nierezydentom stosuje się relatywnie niskie podatki dochodowe lub nie stosuje się ich w ogóle” EŽ 175; [podatek] od grzechu „podatek płacony państwu za prowadzenie określonej działalności potępianej przez społeczeństwo” EŽ 190. Podobnie należy oceniać terminy polityczne, np.: głosowanie [nogami] „emigracja ludności z kraju z powodu nieakceptowalnych warunków ekonomicznych” EŽ 39; głosowanie [pieniędzmi] „wyrażanie woli konsumentów na rynku” EŽ 39. Jak widać, abstrakcyjne pojęcia ekonomiczne są nazywane słowami oznaczającymi zarówno abstrakcyjne, jak i konkretne obiekty. To prawda, ogólna tendencja metaforyzacji polegająca na przenoszeniu słów ze sfery konkretnej do sfery abstrakcyjnej nie jest zbyt wyraźna, jednak niektóre nazwy codziennych przedmiotów trafiły również do terminologii ekonomicznej, np.: [walutowy] koszyk EV, VŽ 203; [uczniowski] koszyk EŽ 176, [konsumencki] koszyk EŽ 276; [cenowe] nożyce VŽ 138; poduszka [podatkowa] EŽ 197, wąskie gardła „słabe ogniwa procesu produkcyjnego” EŽ 53. Innym modelem metafory występującym w terminach ekonomicznych jest natura (metafory zoologiczne i botaniczne). To prawda, jest on stosowany znacznie rzadziej. Metafory zoologiczne w terminologii ekonomicznej są wyraziste, nazwami zwierząt określa się aktorów, ale nie zawsze jasna jest podstawa porównania, czyli to, jakie cechy zwierzęcia są istotne, ponieważ zazwyczaj są to zapożyczenia semantyczne z języka angielskiego, np.: byk, por. ang. bull EŽ 52; niedźwiedź, por. ang. bear EŽ 160; dojne krowy, por. angl. cash cows EŽ 166; šunys, plg. angl. dogs EŽ 257, EŽ 290; tigrų [ekonomika], plg. angl. Tiger Economy EŽ 262. W języku litewskim nazwy zwierząt mogą wywoływać inne skojarzenia niż w języku angielskim, dlatego niekiedy w tłumaczeniu wybiera się nazwę innego zwierzęcia, np. [walutowy] żmij, por. angl. monetary snake EV. Metafory botaniczne w terminologii ekonomicznej są stosunkowo rzadkie, np. drzewo decyzyjne VŽ 123, ETŽ 467. Jednak jedna z bardziej wyrazistych i często stosowanych 89Terminologija | 2012 | 19 metafor wiąże się z procesami wegetacji roślin, które zestawia się z procesami ekonomicznymi: [demograficzny, gospodarczy, produkcji, przedsiębiorstwa, przemysłu, gospodarki] wzrost EV. Terminologia ekonomiczna charakteryzuje się metaforą wody, podstawą porównania jest działanie, np.: [kapitału] przepływ EV, [migrantów] przepływ EV, [pieniędzy] przepływ EV; [kapitału] odpływ eV, [aktywów płynnych] odpływ [za granicę] eV; [kapitału] odpływ [z kraju] eV; drenaż mózgów eV; wpływy EV; [Wspólnoty, budżetowe, eksportowe, podatkowe] wpływy EV. Z nimi wiązałyby się również metafory oparte na ruchu, np.: [kapitału] ucieczka EŽ 126, [kapitału] przepływ EV, [swobodny kapitału] przepływ EV, [towarów] przepływ VŽ 150. Grupę metafor można wiązać z pojęciami nauk podstawowych, np. geometrii, oznaczającymi przestrzeń, położenie płaszczyzn, obiekty, np.: [pieniędzy] przestrzeń eV; poziome, pionowe [porozumienie] EV, pozioma [dywersyfikacja] VŽ 52, pozioma [integracja] ETŽ 150; poziomy [system marketingowy] VŽ 154; pionowy [system marketingowy] VŽ 157; pionowe [planowanie terenu przedsiębiorstwa] VŽ 68, [wieku] piramida EV, piramida [potrzeb Maslowa] VŽ 111, spirala [inflacji] VŽ 176, ETŽ 163; spirala [cen i płac] ETŽ 199; [towarów] linia VŽ 150. Istnieje liczna grupa metaforycznych terminów ekonomicznych, w których podstawą porównania są właściwości, tzn. właściwościom fizycznym (trwałości, temperaturze, rozmiarowi, czystości) nadaje się znaczenie przenośne, np.: elastyczny [grafik pracy] EV, elastyczny [czas pracy] EV, elastyczny [wiek przejścia na emeryturę] EV, elastyczny [proces produkcji] VŽ; gorący [pieniądz] EV, ETŽ 208, EŽ 129, VŽ 195; wysoka [moda] EV, wysoka [technologia] EV; szara [gospodarka] EV, EŽ 256; czysty [przemysł] EV, czysta [technologia] EV; wielka księga EŽ 66, ETŽ 77, starszy brat EŽ 65; nieprzejrzysty kurs walutowy ETŽ 306, twarda waluta ETŽ 512. Na uwagę zasługuje szczególnie charakterystyczne dla terminologii ekonomicznej nazywanie cech członów zależnych według materiału jednego rodzaju (złota), tj. wartości tego materiału. Tak scharakteryzowany przedmiot zyskuje znaczenie szczególnej wartości: złota [akcja] EŽ 36; złota [zasada] EŽ 36; złoty spadochron EŽ 36, ETŽ 29; złote powitanie ETŽ 29; złoty uścisk dłoni EŽ 36, ETŽ 29. Osobno można byłoby wyróżnić grupę terminów metaforycznych, w których kolorom nadaje się określone znaczenia. Kolorami czarnym i jego odcieniem — szarym — tradycyjnie oznacza się obiekty oceniane negatywnie, np. : czarny [rynek] 90 Rasuolė Vladarskienė | Metaforyczne terminy ekonomiczne EV, EŽ 121, VŽ 153; czarna [lista] EŽ 121; szara [gospodarka] EV; z kolorem zielonym wiążą się rzeczy ekologiczne, przyjazne środowisku, np.: zielony [podatek] EV; zielony [turystyka] EV; zielona [energia] EV, EŽ 291. Terminy metaforyczne mogą nazywać przeciwieństwa, a ich motywacja jest jasna, gdy używa się antonimów: biały [rycerz] EŽ 39 / czarny [rycerz] ETŽ 34, EŽ 121; drzwi frontowe ETŽ 401 / drzwi tylne ETŽ 516. Mniej jasne są kalkowane metafory, gdy semantyczna podstawa przeciwstawienia nie wynika ze znaczeń słów, np.: wielki brat EŽ 65 „synonim totalnej, wielkiej i aktywnej władzy” / nocny stróż „synonim małej i ograniczonej władzy, przeciwieństwo wielkiego brata” EŽ 180; rynek byka EŽ 52 / rynek niedźwiedzia EŽ 160. Główną przyczyną powstawania metaforycznych terminów ekonomicznych jest tłumaczenie z innych języków, co wyraźnie pokazuje zestawienie terminów w różnych językach; część z nich można uznać za terminy metaforyczne używane w kilku językach, np.: mechanizm interwencji pieniężnej (ang. monetary intervention mechanism), mechanizm kursu walutowego (ang. exchange-rate mechanism, niem. währungspolitischer Interventionsmechanismus, fr. mécanisme d’intervention monétaire); [walutowy] koszyk (ang. basket of currencies, niem. Währungskorb, fr. panier de monnaies); [pieniędzy] pranie (ang. money laundering, niem. Geldwäsche, fr. blanchiment d’argent). WNIOSKI 1. Stosowanie terminów metaforycznych w terminologii określonej dziedziny nauki jest ściśle związane z przedmiotami badań tej gałęzi nauki. Jeśli nazywane są konkretne, wyraźnie uchwytne i często używane lub widziane obiekty, nazewnictwo metaforyczne opiera się na zewnętrznym podobieństwie obiektów, metafory terminologii nauk ścisłych są następstwem wtórnej nominacji metaforycznej. W naukach ekonomicznych konkretnych obiektów nie ma zbyt wiele, częściej trzeba nazywać różne kwestie związane ze zjawiskami, działaniami lub ich relacjami. Dlatego metafory opierają się na podobieństwie funkcji, różnorodnych skojarzeniach, a także występuje niemało metafor autorskich. 2. Najczęstszą podstawą przeniesienia znaczenia słów w metaforycznych terminach ekonomicznych są słowa opisujące działalność człowieka i jej komponenty, istnieją również metafory zoologiczne, botaniczne i geometryczne. W metaforach cech znaczenie przenośne nadawane jest właściwościom fizycznym (twardości, temperaturze, wielkości, materiałowi, barwie). 91Terminologija | 2012 | 19 3. Abstrakcyjne pojęcia ekonomiczne są nazywane zarówno słowami oznaczającymi obiekty abstrakcyjne, jak i konkretne. Jednak ogólna tendencja metaforyzacji polegająca na przenoszeniu słów ze sfery konkretnej do sfery abstrakcyjnej nie jest zbyt wyraźna. 4. Metaforyczne terminy ekonomiczne można ze względu na ich strukturę podzielić na cztery grupy: 1) jednowyrazowe terminy metaforyczne są rzadkie, zazwyczaj kalkowane (np.: atskalūnas, atkarpa); 2) znaczenie metaforyczne mają wyrazy główne terminów złożonych; takich metaforycznych terminów ekonomicznych jest najwięcej (np.: nożyce cenowe, brzemie podatkowe, mechanizm wsparcia); 3) metaforycznie używane są człony zależne terminów złożonych (np.: szara strefa, pełzająca inflacja, podatek od grzechu); 4) metaforyczne połączenia wyrazowe, zazwyczaj kalkowane (np. złoty spadochron, pigułka trucizna, terapia szokowa). 5. Metaforyczne nazewnictwo nie jest szczególnie charakterystyczne dla litewskiej terminologii ekonomicznej, znaczna część terminów metaforycznych to kalki. Motywacja takich terminów nie zawsze jest jasna i nie są one zbyt wygodne w użyciu. Dlatego przy tłumaczeniu terminów metaforycznych z innych języków należy ocenić, czy w języku litewskim ich podstawa semantyczna będzie jasno zrozumiała. ŠaLtINIaI DŽ – Dabartinėslietuviųkalbosžodynas. Vyr. red. S. Keinys. 6 (elektroninis) leidimas, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas EV – Europosžodynas (Eurovoc), prieiga per internetą http://www3.lrs.lt/pls/ev/ev.main. ETŽ – Ekonomikosterminųžodynas, Pass C., Lowes B., Davies L. [iš anglų kalbos vertė Z. Bareikytė, L. B. Žemaitytė, K. Francūzevičiūtė]. 2-asis papild. ir patais. leid. Vilnius: Baltijos biznis, 1997. EŽ – Vainienė R. Ekonomikosterminųžodynas, Vilnius: Tyto alba, 2008. VŽ – Martinkus B., Neverauskas B., Sakalas A., Venskus R., Žilinskas V. Aiškinamasisįmonėsvadybosterminųžodynas,Kaunas: Technologija, 2000. LItERatŪRa Baltrūnaitė R. 1998: Metaforiniai terminai. – Terminologija 5, 36–47. Bitinienė A. 2007: Publicistinisstilius, Vilnius: Vilniaus pedagoginio universiteto leidykla. Celiešienė V., Džežulskienė J. 2009: Profesinėskalbospagrindai, Kaunas: Technologija. Gaivenis K. 1991: Lietuviškų terminų vaizdingumo klausimu. – Lietuviųkalbotyrosklausimai/Lietuviųleksikosirterminologijosproblemos29, 26–31. Gaivenis K. 2002: Lietuviųterminologija:tvarkybosirteorijosmetmenys, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla. Gudavičius A. 2009: Etnolingvistika, Šiauliai: Šiaulių universiteto leidykla. Jakaitienė E. 2009: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. Marina V. 2006: The Analysis of English Metaphorical Terms and their Lithuanian and Russian Equivalents from the Perspective of Linguistic Relativity. – Tiltai 2, 98–108. Petrėnienė O. 2010: Metaforų vartojimas mokslo populiarinamuosiuose tekstuose. – Žmogusiržodis 1, 129–134. Pikčilingis J. 1971: Lietuviųkalbosstilistika, t. 1, Vilnius: Mintis. Stunžinas R. 2006: Lietuviški metaforiniai statybos terminai. – Terminologija 13, 62–73.