Tarptautinė mokslinė konferencija „Letonika ir kultūrų migracija“

223Terminologia | 2015 | 22 Międzynarodowa konferencja naukowa „Letonika i migracja kultur” SOLVITA LABANAUSKIENĖ Instytut Języka Litewskiego W dniach 23–24 lutego 2015 r. Instytut Języka Łotewskiego Uniwersytetu „Letonika i migracja kultur”, poświęconą 142. rocznicy urodzin łotewskiego Łotewskiego zorganizował doroczną międzynarodową konferencję naukową językoznawcy Janisa Endzelynsa (Jānis endzelīns). Referaty wygłaszano w językach łotewskim, litewskim, angielskim i rosyjskim. Referat przedpołudniowej części pierwszego dnia poświęcono omówieniu działalności J. Endzelynsa w latach 1947–1950. Łotewska językoznawczyni Sarma Kliavinia (Kļaviņa) (Ryga) opowiadała o zarzutach stawianych znanemu na całym świecie bałtyście, że ignorował nauki „nowej lingwistyki”, stworzonej przez zwolennika marksizmu, akademika Nikołaja Marra. Ina Druvietė (Druviete) (Instytut Języka Łotewskiego LU) zapoznała z decyzją Saeimy Republiki Łotewskiej z 2014 r. o uzupełnieniu Konstytucji Republiki Łotewskiej z 1922 r. o Wstęp (zwany Preambułą), w którym przedstawiono wartości konstytucyjne. Specjalista w dziedzinie onomastyki Ojars Bušs (Ojārs Bušs) (Instytut Języka Łotewskiego LU) komentował wyjaśnienia pochodzenia nazw niektórych łotewskich miast (Priekulė, Staicelė, Viliaka). Rihards Balodis (Rihards Balodis) i Inara Opmane (ināra Opmane) (Instytut Matematyki i Informatyki LU) przedstawili informacje o możliwościach oferowanych przez usługi zasobów komputerowych ich instytutu. Referat o zapożyczeniach i dziedzictwie językowym pochodzenia słowiańskiego w języku łotewskim wygłosił Igors Koškins (igors Koškins) (Wydział Nauk Humanistycznych LU); koncentrował się on na aspekcie onomazjologicznym i historycznych słownikach łotewskich. Zaiga Īkere (Īkere) (Uniwersytet w Dyneburgu) wygłosiła referat na temat „Wyjaśnianie konotacji w językoznawstwie i wartość komunikacyjna słowa bāleliņš [„chłopaczek, koniczynka” – S. L.]”. Słowo to jest folklorystycznym poetyzmem, który używany sarkastycznie w języku mediów, nabrał pejoratywnego odcienia. W referacie autorka przedstawiła przykłady z użyciem wspomnianego słowa, ukazujące ekspresywność emocjonalną. 224 Solvita Labanauskienė | Międzynarodowa konferencja naukowa Następnie | Letonika ir kultūrų migracija pracę kontynuowano w dwóch sekcjach. W pierwszej sekcji więcej uwagi poświęcono leksykologii i terminologii. Sandra Gaigalaitė (Uniwersytet Wileński) w referacie „Znaczenie przestrzenne przyimka per w języku litewskim i przyimka pār w języku łotewskim” przedstawiła znaczenia wymienionych przyimków, ustalone na podstawie zebranego materiału badawczego. W referacie Anitry Ruozės (Roze) (Instytut Języka Łotewskiego LU) omówiono pochodzenie nazwy koloru pilka, pierwsze przypadki odnotowane w łotewskich źródłach leksykograficznych (od XVII w.), a także przedstawiono osobliwości współczesnego słownictwa i użycia tego wyrazu w języku. Sanita Lazdinia (Lazdiņa) (Wyższa Szkoła w Rzeżycy), przeprowadzając badanie socjolingwistyczne, dążyła do wyjaśnienia sytuacji językowej i użycia języka na pograniczu Łotwy i Estonii. Aida Čižikaitė w referacie „Wyrażanie czasu we frazeologii”, posługując się Słownikiem frazeologii litewskiej, omówiła, jak czas wyrażany jest za pomocą frazeologizmów, czy frazeologia w ogóle nadaje się do określania wyrażania czasu, jego upływu i ludzkiego istnienia w czasie w formie dosłownej lub przenośnej. Maris Baltinis (Māris Baltiņš) (Centrum Języka Państwowego) mówił o wkładzie Uniwersytetu Łotewskiego w latach jego funkcjonowania 1919–1944. Celem referenta było ocenienie, w jakim stopniu osoby zajmujące się kształceniem na uniwersytecie potrafiły w ciągu pierwszych 25 lat jego funkcjonowania w pełni zapewnić proces nauczania oraz stworzyć i doskonalić system terminologiczny swojej dziedziny. Referentka z Litwy Albina Auksoriūtė (Instytut Języka Litewskiego) analizowała działalność Komisji Terminologicznej od 1951 r. do końca 1971 r., kiedy przy Prezydium Akademii Nauk Litewskiej SRR powołano Radę Terminologiczną. Podkreślono, że w latach działalności Komisji Terminologicznej położono podwaliny pod dalsze pomyślne porządkowanie terminologii litewskiej, a także ukształtowały się formy i metodyka tej pracy, które zachowały się później i nadal są rozwijane. Solvita Štekerhofa (Wyższa Szkoła w Windawie) mówiła o rozwoju i terminologii języka prawa karnego pod wpływem rosyjskiej i niemieckiej kultury prawnej w pierwszej łotewskiej gazecie, która ukazała się w XiX wieku, „Pēterburgas avīzes” („Gazety petersburskie”). Wystąpienie Anny Vulanė (Anna Vulāne) (Wydział Pedagogiki, Psychologii i Sztuki LU) było poświęcone terminologii dydaktyki języka łotewskiego. Prelegentka podkreśliła znaczące zmiany w łotewskim systemie oświaty, które rozpoczęły się pod koniec XX wieku, oraz omówiła terminy uzupełniające pomoce dydaktyczne i publikacje metodyczne (dyskusja punktowana, aktywne uwagi, karty Proppo, bingo, wąż itp.), wśród których znajdują się zarówno terminy pomyślnie utworzone lub przetłumaczone, jak i mniej odpowiednie dla treści nauczania. W ostatnim referacie pierwszej sekcji, przedstawionym przez Dace Strelevicę-Uošinię (Dace Strelevica-Ošiņa) (Instytut Języka Łotewskiego LU), mówiono o terminologii językoznawczej jako środku stylistycznym stosowanym w poezji. 225Terminologia | 2015 | 22 W drugiej sekcji Renatė Silinia-Pinkė (Renāte Siliņa-Piņķe) (Instytut Języka Łotewskiego LU) omówiła leksykalne germanizmy. Przedstawiła również strukturę i źródła tworzonej bazy danych oraz wskazała kilka aktualnych problemów. Przedstawicielka Wyższej Szkoły Ekonomii i Kultury Jūlija Gabranova rozważała związki języków białoruskiego i łotewskiego oraz ich perspektywy w łotewskim językoznawstwie. Stwierdziła, że język białoruski na Łotwie ma niewielkie znaczenie, a przeprowadzone badanie ankietowe wykazało, iż w porównaniu z sytuacją z początku XX wieku młode pokolenie Łotwy słabo już zna ten język. Językoznawczyni z Instytutu Języka Łotewskiego LU Brigita Bušmanė (Bušmane) przedstawiła nazwy klusek pochodzenia słowiańskiego (kliockas i zacirka oraz ich warianty) w gwarach języka łotewskiego. Gość z Polski Malgožata Ostruvka (Małgorzata Ostrówka) (Instytut Slawistyki) opowiadała o inskrypcjach na nagrobkach w regionie Łatgalii (w Rzeżycy i Krasławiu), świadczących o istniejących kulturach i językach. Referat „Imiona Łotyszy na Litwie: opracowanie gramatyczne i ich wariantowość według danych Rejestru Mieszkańców Republiki Litewskiej” wygłosiła Daiva Sinkevičiūtė (Uniwersytet Wileński). Według niej Łotysze posiadający obywatelstwo Republiki Litewskiej otrzymali w większości imiona jednoczłonowe, które są opracowane gramatycznie w różny sposób: jedne mają końcówki typowe dla języka litewskiego, na przykład Oskaras, Rimantas, inne – imiona bez końcówek, na przykład Vaclav, Zigurd, a jeszcze inne zapisano z końcówką -s charakterystyczną dla języka łotewskiego, na przykład Aivars, Edgars. Pozycję pośrednią zajmują imiona z -is, na przykład Arnis, Janis, charakterystyczne dla Łotyszy i pasujące do języka litewskiego. Dyrektorka Instytutu Języka Łotewskiego LU Ilga Jansonė (Jansone) opowiadała o tym, jak w 1826 r., gdy chłopi otrzymywali nazwiska, powstała niewielka grupa semantyczna nazwisk, której podstawę stanowił inny antroponim. Sanda Rapa (Instytut Języka Łotewskiego LU), mówiąc o desemantyzacji w łotewskiej toponimii, wspomina o desemantyzacji częściowej i całkowitej oraz transemantyzacji. Gościni z Instytutu Regionalistyki Wyższej Szkoły w Rzeżycy wygłosiła referat poświęcony omówieniu językowego obrazu wielokulturowego i wielojęzycznego miasta Łotwy – Dyneburga – w XiX–XXi w. (tj. informacji o mieście i mieszkańcach, różnorodności wydarzeń i procesów, a także sytuacji językowej, umiejętności językowych obywateli, jak również historii kultury określonych miejscowości oraz sytuacji społeczno-ekonomicznej). Beatrisė Reidzanė (Beatrise Reidzāne) z Instytutu Literatury, Folkloru i Sztuki LU przedstawiła badanie, w którym wybrano przedstawienie wilka i niedźwiedzia w pieśniach ludowych, uwzględniając fakt, że są to popularne postacie we wszystkich spokrewnionych językach europejskich. Drugi dzień konferencji rozpoczęła Ieva Fybiga (Fībiga) (Ryska Gimnazjum Klasyczne). Omówiła język medycyny i jego rozwój w starożytnej Grecji. Jej zdaniem teksty o tematyce medycznej można uznać za 226 Solvita Labanauskienė | Międzynarodowa konferencja naukowa teksty | Letonika ir kultūrų migracija naukowe (jeżeli porównujemy je, powiedzmy, z tekstami poetyckimi lub epickimi). To właśnie w nich znajdują się pojęcia, które później stały się podstawą terminologii współczesnej medycyny. Temat terminologii medycznej kontynuowała Palmira Zemlevičiūtė (Instytut Języka Litewskiego). Omówiła pierwszy litewski periodyk medyczny, który ukazał się dopiero w pierwszej dekadzie XX wieku. Zdaniem referentki entuzjazm i poświęcenie litewskich lekarzy piszących w czasopiśmie Medicina ir gamta, dbałość o czystość i litewski charakter ich języka zawodowego, a także uznanie języka żywego za główne źródło terminologii mogłyby być pięknym i godnym naśladowania przykładem dla współczesnych pracowników zajmujących się terminologią medyczną. W referacie Broniusa Maskuliūnasa (Uniwersytet Szawelski) omówiono stosowanie znaków diakrytycznych samogłosek w jednym z największych litewskich wydań XVI w. – w tak zwanym Postyllu Jakuba Morkūnasa, który ukazał się w 1600 r. Jest to tłumaczenie na język litewski zbioru kazań polskiego reformata Mikołaja Reja. Podsumowując, naukowiec stwierdził, że wszystkie omawiane znaki w Postylli J. Morkūnasa stosowane są dość niekonsekwentnie i sporadycznie. J. Morkūnas wydawał głównie książki polskie, a litewską najprawdopodobniej wydał tylko tę tutaj omawianą, co może być jedną z przyczyn niekonsekwencji ortograficznych Postylli. Referat o fonetyce („Klasyfikacja monoftongów łotewskich i litewskich”) wygłosili Jurgita Jaroslavienė (Instytut Języka Litewskiego) i Juris Grigorjevas (Grigorjevs) (Instytut Języka Łotewskiego LU). Jak stwierdzili, omawiane są zaproponowane przez różnych autorów parametry akustyczne, wykorzystywane do określania dystynktywnych cech akustycznych, poprzez porównanie uniwersalności ich zastosowania nie tylko do klasyfikowania samogłosek języka litewskiego i łotewskiego, lecz także innych języków. Inesė Indričanė (Inese Indričāne) i Jolita Urbanavičienė (Instytut Języka Litewskiego) opowiadały o charakterystyce spektralnej spółgłosek zwarto-wybuchowych. Badanie to, jak powiedziały, jest nowatorskie, ponieważ porównywane są dane analizy spektralnej spółgłosek zwarto-wybuchowych języka łotewskiego i litewskiego, z zastosowaniem tej samej, wcześniej uzgodnionej metodologii. Popołudniową część konferencji rozpoczął Maris (Māris) Kūlis (Instytut Filozofii i Socjologii LU). Przedstawił idee włoskiego filozofa i retora Giambattisty Vica, zwracające uwagę na wpływ języka na społeczeństwo, cywilizację i państwo. Ieva Elsberga (Uniwersytet Łotewski), Sandra Kalninia (Kalniņa) (Wieczorowe Liceum Ogólnokształcące w Windawie) i Laura Ritenberga (Ryga) omówiły współczesną interpretację pojęć środowisko językowe i język środowiska. Andris Hiršas (Hiršs) (Instytut Filozofii i Socjologii LU) rozważał, co oznaczał język w metafizyce personalistów terbatańskich. Referat Maiji Brėdės (Brēde) (Wydział Nauk Humanistycznych LU) był poświęcony elementom języka, 227Terminologia | 2015 | 22 wyrażającym niepewność i przypuszczenie (na przykład regis, manau). Po przeanalizowaniu materiałów z różnych audycji dyskusyjnych prelegentka stwierdziła, że jest to nieodłączna część rozmów, ujawniająca nie tylko wahanie mówiącego, lecz także zwykły nawyk. Po przerwie na kawę w referatach omawiano zagadnienia leksykografii i literatury. Santa Jeranė (Jērāne) (Instytut Języka Łotewskiego LU) interesowała się dotychczas mniej zbadanymi aspektami struktury słowników. W referacie omówiono nie tylko tradycyjną makroi mikrostrukturę, lecz także wspomniano o megastrukturze (ang. megastructure), hip strukturze (ang. hyperstructure), strukturze dostępu (ang. access structures), strukturze adresowania (ang. addressing structures), strukturze rozmieszczenia informacji (ang. data distribution structure) itd. O litewskich i łotewskich synonimicznych oraz wariantowych nazwach roślin w słowniku Mykolasa Miežinisa Lietuviszkai-latviszkai-lenkiszkai-rusiszko žodynas mówiła Solvita Labanauskienė (Instytut Języka Litewskiego). Ujawniła, że odnalezione litewskie nazwy roślin są rozpowszechnione zarówno w gwarach aukštaitiskich, jak i żmudzkich, zatem najprawdopodobniej M. Miežinis zbierał nazwy roślin z żywego języka, pracując w różnych miejscowościach Litwy i Łotwy. Asta Mitkevičienė (Instytut Języka Litewskiego) analizowała nazwy gatunków literackich i rodzajów utworów w pracach z zakresu litewskiej nauki o literaturze z lat 1918–1940. Badaczka omówiła używane w wydanych po litewsku w okresie międzywojennym (w czasach niepodległej Litwy) książkach z zakresu teorii literatury, historii literatury litewskiej, powszechnej i zagranicznej historii literatury jednowyrazowe nazwy gatunków literackich i rodzajów utworów. Końcowe wystąpienie konferencyjne Reginy Kvašytė (Uniwersytet Szawelski) poświęcone było litewskiej wersji książki łotewskiej pisarki Anny Saksė (Anna Sakse) Opowieści o kwiatach. Zwróciła uwagę na odpowiedniki i cechy językowe przy tłumaczeniu łotewskich baśni literackich na język litewski. Dyrektor Instytutu Języka Łotewskiego LU I. Jansonė mówiła o J. Endzelynie jako o naukowcu, który troszczył się o język nauki i jego system. Tego również życzyła każdemu uczestnikowi konferencji. Zbiór tez referatów tej konferencji opublikowano w internecie. Otrzymano 2015-08-14 Solvita Labanauskienė Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno e-mail [email protected]