Tarptautinė jungtinė Lietuvių terminologijos forumo (LTF) ir Lietuvių kalbos instituto konferencija „Moksliniai, administraciniai ir edukaciniai terminologijos lygmenys“

Διεθνές κοινό συνέδριο του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας (LTF) και του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας Επιστημονικά, διοικητικά και εκπαιδευτικά επίπεδα της ορολογίας VITALIJA ŠPOKIENĖ Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής EGIDIJUS ZAIKAUSKAS Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Στις 4–5 Ιουνίου, στην αίθουσα συνεδριάσεων του τρίτου κτιρίου της Βουλής στο Βίλνιους (λεωφ. Gedimino 53), πραγματοποιήθηκε διεθνές επιστημονικό συνέδριο ορολογίας με τίτλο Επιστημονικά, διοικητικά και εκπαιδευτικά επίπεδα της ορολογίας. Το συνέδριο διοργανώθηκε από το Κέντρο Ορολογίας του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας, την ομάδα συντονισμού του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας (LTF), το Τμήμα Λιθουανικής Γλώσσας της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (VRGD), τη Γραμματεία της Βουλής της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, την Κρατική Επιτροπή Λιθουανικής Γλώσσας, το Τμήμα Λιθουανικής Γλώσσας της Διεύθυνσης Μετάφρασης της Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την «Infoterm». Το πέμπτο συνέδριο του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας (LTF) είναι επετειακό. Για πέμπτη φορά συγκεντρώθηκαν στην αίθουσα της Βουλής της Λιθουανίας ειδικοί — άνθρωποι που στην καθημερινή τους εργασία αντιμετωπίζουν προβλήματα ορολογίας και τα επιλύουν. Στα προηγούμενα συνέδρια η μεγαλύτερη έμφαση δόθηκε στη συζήτηση και εξέταση πρακτικών θεμάτων. Φέτος, ωστόσο, προέκυψε η ιδέα να διευρυνθεί το θεματολόγιο του πέμπτου συνεδρίου. Η πρόταση του Κέντρου Ορολογίας του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας να διοργανωθεί κοινό συνέδριο του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας και του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας με θέμα «Επιστημονικές, διοικητικές και εκπαιδευτικές πτυχές της ορολογίας» φάνηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Έτσι, το φετινό συνέδριο αποτελούνταν από δύο μέρη: η πρώτη ημέρα ήταν αφιερωμένη στη συζήτηση θεωρητικών επιστημονικών ζητημάτων ορολογίας, ενώ η δεύτερη στα παραδοσιακά πρακτικά θέματα. Στόχος της παρούσας επισκόπησης είναι να εξετάσει τις εργασίες του κοινού συνεδρίου ορολογίας. 214 Vitalija Špokienė Egidijus Zaikauskas Διεθνές κοινό συνέδριο του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας (LTF) και του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας Επιστημονικά, διοικητικά και εκπαιδευτικά επίπεδα της ορολογίας Κατά την πρώτη ημέρα παρουσιάστηκαν 15 εισηγήσεις. Οι εισηγητές ήταν προσκεκλημένοι ομιλητές και ειδικοί από τη Λιθουανία. Εισηγήσεις παρουσίασαν επιστήμονες από διάφορες χώρες — εκτός από τους Λιθουανούς οικοδεσπότες, μίλησαν προσκεκλημένοι από την Αυστρία, τη Λετονία, την Ουγγαρία, την Ισπανία, τη Ρωσία και τη Γερμανία. Η θεματολογία των εισηγήσεων ήταν πολύ ευρεία — από την ανάλυση θεωρητικών ζητημάτων της ορολογίας και της γλωσσολογίας έως την εξέταση πρακτικών θεμάτων. Την επιστημονική διάσκεψη άνοιξε και απηύθυνε χαιρετισμό η υπουργός Παιδείας και Επιστημών της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, Audronė Pitrėnienė. Υπενθύμισε ότι τα ετήσια συνέδρια αφιερωμένα στην ορολογία της λιθουανικής γλώσσας, στα οποία συζητούνται θεωρητικά και πρακτικά ζητήματα, είναι εξαιρετικά σημαντικά για την εξέλιξη της γλώσσας και την καθημερινή πρακτική της χρήσης της. Την πρώτη εισήγηση παρουσίασε ο προσκεκλημένος της διάσκεψης Georgas Löckinger από το Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών της Άνω Αυστρίας. Το θέμα της εισήγησης του καθηγητή ήταν «Η εργασία στην ορολογία — καλές πρακτικές και όσα κρύβονται πίσω τους». Αξιοσημείωτο είναι ότι ο εισηγητής εκπροσωπεί την αυστριακή σχολή ορολογίας — μια πολύ σημαντική σχολή, της οποίας οι ερευνητές (της Σχολής της Βιέννης) θεωρούνται πρωτοπόροι της ορολογίας. Στην εισήγησή του ο καθηγητής τόνισε τη σημασία των στενότερων δεσμών μεταξύ της ορολογίας και άλλων συναφών πεδίων. Σήμερα, την ορολογική εργασία την αναλαμβάνουν επαγγελματίες, έχουν θεσπιστεί πρότυπα εργασίας και διεξάγονται θεωρητικές συζητήσεις. Ωστόσο, στο μέλλον θα είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ενθαρρυνθεί περαιτέρω η συνεργασία με εκπροσώπους συναφών πεδίων, όπως οι δημιουργοί λογισμικού, καθώς αυτή η σύνδεση είναι απαραίτητη για την περαιτέρω ανάπτυξη. Ο καθηγητής ανέφερε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: αναλύοντας τα εργαλεία και τις πηγές που χρησιμοποιούν οι μεταφραστές στην εργασία τους, διαπίστωσε ότι βασίζονται κυρίως σε μεταφραστικές μνήμες και ορολογικές βάσεις, αλλά τους λείπουν σώματα κειμένων ενσωματωμένα στα μεταφραστικά προγράμματα. Φυσικά, οι μεγάλοι οργανισμοί αντιμετωπίζουν αυτό το έλλειμμα λιγότερο συχνά, όμως οι ανεξάρτητοι μεταφραστές αισθάνονται αυτή την ανάγκη. Θα ήταν πολύ χρήσιμο να ενημερωθούν για αυτή την ανάγκη οι δημιουργοί μεταφραστικών προγραμμάτων. Γι’ αυτό η στενή διεπιστημονική συνεργασία είναι σημαντική και η ανάγκη γι’ αυτήν θα αυξάνεται στο μέλλον. Στη συνέχεια μίλησε ο προσκεκλημένος από τη Λετονία Juris Baldunčiks (Ανώτατη Σχολή του Βέντσπιλς). Παρουσίασε τις τάσεις στη δημιουργία λετονικών όρων, δηλαδή την πρωτογενή και τη δευτερογενή ονοματοδοσία. Ο καθηγητής έδωσε ενδιαφέροντα παραδείγματα από την ιστορία της δημιουργίας λετονικών όρων και διαπίστωσε ότι η γερμανική και η ρωσική γλώσσα επηρέασαν σημαντικά τις διαδικασίες σχηματισμού όρων. Νομίζω πως στους παρευρισκομένους έμεινε στη μνήμη ένα από τα παραδείγματα που έδωσε ο καθηγητής: τα ισοδύναμα της λέξης hotdog στα λιθουανικά και τα λετονικά. Το λιθουανικό ισοδύναμο είναι dešrainis, Terminologija | 2015 | 22 2 1 5 σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι αποτέλεσμα λεπτομερέστερης ανάλυσης της έννοιας. Αποδεικνύεται ότι οι Λετονοί δεν έχουν έναν τόσο εύστοχο όρο. Κατά τη δημιουργία όρων είναι σημαντικό να διερευνώνται διεξοδικά οι δυνατότητες σχηματισμού τους, να πραγματοποιείται σε βάθος ανάλυση των εννοιών και να αξιοποιείται η συνειρμική σκέψη. Η Asta Mitkevičienė από το Ινστιτούτο Λιθουανικής Γλώσσας παρουσίασε μια ανάλυση αφιερωμένη σε ένα πολύ σημαντικό και ενδιαφέρον θέμα, ορισμένες θεωρητικές πτυχές της συνωνυμίας των όρων. Στην εισήγηση εξετάστηκαν οι τύποι συστηματικών (μη συμφραστικών) συνωνύμων, οι οποίοι διακρίνονται με βάση τη δομή των όρων, τα γλωσσικά επίπεδα και τη ρίζα των όρων. Η εισηγήτρια τόνισε ότι η μελέτη της συνωνυμίας των όρων συνοδεύεται από δυσκολίες στην αναγνώριση και την επιλογή τους. Τα ζητήματα συνωνυμίας των όρων αποδείχθηκαν ιδιαίτερα επίκαιρα — αργότερα στη διάσκεψη μίλησε σχετικά η διδάκτωρ Rasuolė Vladarskienė από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο Vilnius Gediminas. Παρουσίασε ενδιαφέροντες και επίκαιρους προβληματισμούς σχετικά με δάνειους και λιθουανικούς οικονομικούς όρους. Η εισηγήτρια ανέπτυξε διεξοδικά τις θεωρητικές πτυχές αυτού του προβλήματος και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μεταξύ των συνώνυμων όρων διεξάγεται διαρκής και έντονος ανταγωνισμός. Αυτή είναι μια μόνιμη κατάσταση στην ορολογία, καθώς εμφανίζονται νέα φαινόμενα και αναζητούνται όροι για την ονομασία τους. Στην οικονομική ορολογία της λιθουανικής γλώσσας υπάρχουν αρκετές παραλλαγές όρων· λείπει ένα εκτενέστερο πρωτότυπο ερμηνευτικό λεξικό οικονομικών όρων, ενώ τα λεξικά οικονομικών όρων που συντάχθηκαν πριν από αρκετό καιρό θα πρέπει να επικαιροποιηθούν και να εμπλουτιστούν. Το λετονικό θέμα της διάσκεψης συνεχίστηκε στην πρωινή συνεδρία, πριν από το μεσημεριανό διάλειμμα, από την προσκεκλημένη Anita Butanė του Ινστιτούτου Λετονικής Γλώσσας του Πανεπιστημίου της Λετονίας. Το θέμα της εισήγησής της ήταν «Ο ρόλος της ορολογίας στις εκπαιδευτικές διαδικασίες: δημιουργία και εναρμόνιση γλωσσολογικών όρων στη Λετονία στις αρχές του 20ού αιώνα». Η εισηγήτρια παρουσίασε την εισήγηση στα λιθουανικά· ήταν ενδιαφέρον να γνωρίσουμε ευρύτερα την ιστορία των λετονικών γλωσσολογικών όρων και να μάθουμε τις ιδιαίτερα ευρηματικές λετονικές ονομασίες των σημείων στίξης (τελεία — graudiņš «σποράκι», αγκύλη — skabarga «αγκάθι»). Την εισήγηση της προσκεκλημένης από τη Λετονία ακολούθησε η παρουσίαση της Regina Kvašytė από το Πανεπιστήμιο του Šiauliai, σχετικά με συγκριτική μελέτη της ίδιας περιοχής, δηλαδή των γλωσσολογικών όρων της λιθουανικής και της λετονικής γλώσσας. Η εισηγήτρια συνέκρινε τους γλωσσολογικούς όρους των δύο γλωσσών και επιχείρησε να προσδιορίσει τις τάσεις στη χρήση τους, καθώς και τα χαρακτηριστικά και τα πρότυπά τους. Στο τέλος της πρώτης συνεδρίας της διάσκεψης ακούστηκε η εισήγηση του Robertas Stunžinas από το Ινστιτούτο Λιθουανικής Γλώσσας, σχετικά με τα λιθουανικά ισοδύναμα του όρου sustainability. Πράγματι, το θέμα αυτό είναι εξαιρετικά επίκαιρο για τους επαγγελματίες μεταφραστές. Ο αγγλικός όρος έχει σχεδόν δύο δωδεκάδες λιθουανικά ισοδύναμα. Κατά τη γνώμη του συγγραφέα, αυτή η πληθώρα μπορεί να οφείλεται στην ασάφεια των εννοιών, στην αναζήτηση ακριβέστερων ισοδυνάμων και στην πολυσημία του αγγλικού όρου και της λέξης από την οποία προέρχεται- 216 Vitalija Špokienė Egidijus Zaikauskas Διεθνές κοινό συνέδριο του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας (LTF) και του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας Επιστημονικά, διοικητικά και εκπαιδευτικά επίπεδα της ορολογίας …δασικότητα. Μια τέτοια έρευνα είναι πολύ σημαντική για τους μεταφραστές, οι οποίοι συναντούν πολύ συχνά αυτόν τον όρο. Είναι χρήσιμο να γνωρίσει κανείς μια λεπτομερή ανάλυση, να δει το φάσμα των τομέων και τις τάσεις και να αποσαφηνίσει όλες τις πιθανές σημασιολογικές αποχρώσεις. Την απογευματινή συνεδρία της επιστημονικής διάσκεψης άνοιξε ο προσκεκλημένος ομιλητής Klaus-Dirk Schmitz από το Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών της Κολωνίας. Θέμα της ομιλίας του ήταν οι όροι στα κείμενα και οι δυσκολίες που δημιουργούν στη διαχείριση της ορολογίας. Χρησιμοποιώντας ενδιαφέροντα παραδείγματα, ο ομιλητής μίλησε με ζωντάνια και σαφήνεια για τη διαχείριση όρων με βάση την ανάλυση εννοιών, τη σημασία της αυτονομίας των όρων και την εξαγωγή όρων από κείμενα. Το μεγαλύτερο μέρος των απογευματινών εισηγήσεων του συνεδρίου ήταν αφιερωμένο σε συγκεκριμένες έρευνες. Παρουσιάστηκε εισήγηση σχετικά με εργαλεία για αυτοματοποιημένη ορογραφία (συγγραφείς της εισήγησης ήταν οι Erika Rimkutė, Loïc Boizou και Jolanta Kovalevskaitė από το Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus). Ο ομιλητής L. Boizou μίλησε στα λιθουανικά· ήταν πολύ ενδιαφέρον να ακούσουμε για τις έρευνες που διεξάγονται και ότι τα εργαλεία θα είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο. Η Ágota Fóris από το Πανεπιστήμιο Károly Gáspár παρουσίασε εισήγηση σχετικά με τη δημιουργία βάσης δεδομένων αγγλικής και ουγγρικής γλώσσας για τη φυσική των λέιζερ. Μάθαμε ότι έχει καταρτιστεί ένα εκτενές λεξικό (περίπου 5.000 όρων) αγγλικής και ουγγρικής ορολογίας στη φυσική των λέιζερ. Η ομιλήτρια μίλησε για την εργασία κατά την εκπόνηση του λεξικού, τη συνεργασία γλωσσολόγων και ειδικών του αντικειμένου, καθώς και τα μελλοντικά σχέδια. Ο Ricardas Eito-Brunas από το Πανεπιστήμιο Καρόλου Γ΄ της Μαδρίτης παρουσίασε μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα βασισμένη σε βιβλιομετρική ανάλυση. Εξετάστηκαν επιστημονικά κείμενα της Διαστημικής Υπηρεσίας και η συχνότητα εμφάνισης των χρησιμοποιούμενων όρων. Ο συγγραφέας εξήγησε λεπτομερώς πώς συλλέχθηκαν οι όροι, βάσει των οποίων καταρτίστηκαν οπτικοί χάρτες επιστημονικών ερευνών. Η Elena Logunova από το Κρατικό Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Καλίνινγκραντ μίλησε για την ορολογία του οικονομικού υπολογιστικού λόγου και παρουσίασε την ανάλυσή της. Στην εισήγηση «Σχετικά με τις συντομογραφίες (και όχι μόνο) στις νομικές πράξεις», η Daiva Nenartavičiūtė από το Υπουργείο Οικονομικών συνόψισε τα πρακτικά προβλήματα της χρήσης συντομογραφιών: την εισαγωγή τους και την ισχύ τους σε συγκεκριμένη νομική πράξη. Συζήτησε περιπτώσεις στις οποίες είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούνται όροι ή γενικοί όροι αντί συντομογραφιών, και διατύπωσε συστάσεις για την αποφυγή των προβλημάτων που προκύπτουν. Ο Valerijonas Žalkauskas από το Πανεπιστήμιο του Βίλνιους μίλησε για τα μεγάλα πολυτεχνικά λεξικά και την εκπόνησή τους. Τα λεξικά αυτά αποτελούν έργο τεράστιας κλίμακας, κατά το οποίο πρέπει να επιλυθούν πολλά ζητήματα που ανακύπτουν κατά την οργάνωση πολυσήμαντων όρων και άλλων σύνθετων θεμάτων ορογραφίας. Terminologija | 2015 | 22 217 Πέρα από αυτές τις πρακτικές εισηγήσεις, στην απογευματινή συνεδρία ο Egidijus Zaikauskas και η Audra Ivanauskienė μίλησαν για το σύστημα ενιαίου σημείου εξυπηρέτησης ως μέσο εναρμόνισης της ορολογίας των σύνθετων εγγράφων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (το πρώτο ερώτημα υποβλήθηκε στις αρχές του 2011, ενώ έως τον Μάρτιο του 2015 είχαν υποβληθεί 143 ερωτήματα)· οι εισηγητές επισήμαναν τα προβλήματα και τις δυσκολίες που ανακύπτουν και παράλληλα εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τα αποτελέσματα της πενταετίας. Συνοψίζοντας, το πρώτο μέρος του κοινού συνεδρίου αποτέλεσε εξαιρετική εισαγωγή στη συνάντηση της δεύτερης ημέρας του συνεδρίου. Ακούσαμε πολλές ενδιαφέρουσες και ποικίλες εισηγήσεις, οι οποίες έδωσαν σε όλους τους παρευρισκομένους την ευκαιρία να αποκτήσουν μια ευρύτερη εικόνα, να γνωρίσουν τις έρευνες των επιστημόνων και να διαπιστώσουν για άλλη μια φορά ότι αμοιβαία οφέλη μπορούν να επιτευχθούν μόνο μέσω σταθερής και στενής συνεργασίας. Το πρωί της δεύτερης ημέρας του συνεδρίου, πριν από το μεσημεριανό διάλειμμα, η Vitalija Špokienė (Ευρωπαϊκή Επιτροπή) ανακεφαλαίωσε τις εργασίες της πρώτης ημέρας. Παρουσιάστηκαν τέσσερις εισηγήσεις και, μετά το μεσημεριανό διάλειμμα, πραγματοποιήθηκαν τα καθιερωμένα εργαστήρια συζήτησης. Ο Arūnas Butkevičius, επικεφαλής του Τμήματος Λιθουανικής Γλώσσας της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και πρόεδρος του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας, παρουσίασε τα αποτελέσματα της δραστηριότητας του LTF κατά την περίοδο 2011–2015. Στο διάστημα αυτό πραγματοποιήθηκαν πέντε συνέδρια του LTF, στα οποία περισσότεροι από 700 συμμετέχοντες παρακολούθησαν εισηγήσεις και συζήτησαν επίκαιρα ζητήματα ορολογίας. Διοργανώθηκαν τέσσερα σεμινάρια ορολογίας για Λιθουανούς εμπειρογνώμονες (το ένα από κοινού με συναδέλφους της Τράπεζας της Λιθουανίας), ενώ σε λιθουανικά πανεπιστήμια δόθηκαν διαλέξεις για τη θεωρία της ορολογίας και πραγματοποιήθηκαν πρακτικά σεμινάρια. Το LTF συμβάλλει στην ανάπτυξη στενότερων σχέσεων μεταξύ μεταφραστών της ΕΕ και Λιθουανών εμπειρογνωμόνων: αρκετοί εμπειρογνώμονες, μέλη του LTF, συμβουλεύουν μεταφραστές της ΕΕ σε ζητήματα ορολογίας, αναλαμβάνουν την υλοποίηση τομεακών έργων ορολογίας, δίνουν διαλέξεις στους μεταφραστές για τον τομέα τους και υποβάλλουν προτάσεις σχετικά με ερωτήματα ορολογίας μέσω του συστήματος ενιαίου σημείου εξυπηρέτησης (VLS). Το LTF συμβάλλει επίσης στην ενίσχυση της θέσης της ορολογίας ως επιστημονικού κλάδου και στην αναβάθμιση του κύρους της ως διδακτικού αντικειμένου στα λιθουανικά πανεπιστήμια. Από το πρώτο συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2011, ο αριθμός των μελών του LTF αυξήθηκε από 70 σε 120· η δραστηριότητα του φόρουμ έχει παρουσιαστεί στον λιθουανικό Τύπο και σε εκπομπές του λιθουανικού ραδιοφώνου και της τηλεόρασης. Σημαντικό μέσο διάδοσης πληροφοριών σχετικά με την ορολογία έχει καταστεί ο ιστότοπος του LTF http://ec.europa.eu/translation/lithuanian/ltf/index_lt.htm1. 1 Στον ιστότοπο του LTF δημοσιεύεται επίσης επισκόπηση του πέμπτου συνεδρίου του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας, συμπληρωμένη με περιλήψεις ορισμένων εισηγήσεων, διαφάνειες και άλλο υλικό σχετικό με την ορολογία. 218 Vitalija Špokienė Egidijus Zaikauskas Διεθνές κοινό συνέδριο του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας (LTF) και του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας Επιστημονικά, διοικητικά και εκπαιδευτικά επίπεδα της ορολογίας Εισήγηση σχετικά με την κατάσταση της ορολογίας στη Λιθουανία, τις επιστημονικές έρευνες στον τομέα της ορολογίας, τις διαδικασίες διαχείρισης όρων και τη διδασκαλία της ορολογίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση παρουσίασε η δρ Albina Auksoriūtė, επικεφαλής του Κέντρου Ορολογίας του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας. Η εισηγήτρια μίλησε για τη διαχείριση όρων στη Λιθουανία, για τη δραστηριότητα του Κέντρου Ορολογίας του LKI και της Υποεπιτροπής Ορολογίας της VLKK, καθώς και για την κατάρτιση λεξικών όρων· παρουσίασε τις σημαντικότερες βάσεις δεδομένων λιθουανικών όρων και εξέτασε την τρέχουσα κατάσταση της εκπαίδευσης στην ορολογία στη Λιθουανία. Τόνισε το καθεστώς της ορολογίας ως μεταεπιστήμης, την ανάγκη οι φοιτητές των λιθουανικών πανεπιστημίων να μάθουν να χρησιμοποιούν τους κατάλληλους όρους του κλάδου τους και να γνωρίζουν τις βασικές αρχές της ορολογίας, καθώς και τη σημασία της δημοσίευσης των ιδεών των Λιθουανών επιστημόνων στη λιθουανική γλώσσα. Οι νομικές γλωσσίστριες του Συμβουλίου της ΕΕ Ieva Panavaitė και Indrė Mockaitytė, σε τηλεοπτική σύνδεση από τις Βρυξέλλες, τόνισαν τη σημασία του ρόλου των νομικών γλωσσιστών του Συμβουλίου στη διαδικασία επανεξέτασης των σχεδίων νομοθετικών πράξεων της ΕΕ. Οι νομικοί γλωσσιστές των θεσμικών οργάνων της ΕΕ αποτελούν τον τελευταίο κρίκο στη διασφάλιση της ποιότητας των νομοθετικών πράξεων της ΕΕ και είναι επίσης υπεύθυνοι για την αποτροπή νομικών συνεπειών που οφείλονται σε λανθασμένη μετάφραση. Οι εισηγήτριες παρουσίασαν τις ιδιαιτερότητες της εργασίας τους και τα προβλήματα που καλούνται συχνότερα να αντιμετωπίσουν, καθώς και όσα διορθώνουν και όσα δεν διορθώνουν οι νομικοί γλωσσιστές στα σχέδια νομοθετικών πράξεων της ΕΕ. Οι ομιλήτριες υπενθύμισαν ότι οι εκδοχές των νομοθετικών πράξεων της ΕΕ σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ έχουν την ίδια νομική ισχύ, γι’ αυτό επιδιώκεται οι όροι τους να αποδίδουν τις έννοιες με όσο το δυνατόν πιο ομοιόμορφο τρόπο. Υπενθύμισαν επίσης ότι στις νέες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ προτιμώνται οι ορθοί όροι που χρησιμοποιήθηκαν σε προγενέστερες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ και αποφεύγεται η ορολογία του εθνικού δικαίου, εν προκειμένω του δικαίου της Δημοκρατίας της Λιθουανίας. Την εισήγηση των νομικών γλωσσιστριών του Συμβουλίου της ΕΕ συμπλήρωσε η νομική γλωσσίστρια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Laima Mašalaitė-Chouteau, η οποία παρουσίασε συνοπτικά τις ιδιαιτερότητες της εργασίας των νομικών γλωσσιστών του ΕΚ. Ο δρ Andrius Utka, επικεφαλής του Κέντρου Υπολογιστικής Γλωσσολογίας (KLC) του VDU, παρουσίασε μια λεπτομερή επισκόπηση υπολογιστικών εργαλείων κατάλληλων για την αναζήτηση, την επιλογή και την ανάλυση ορολογικών δεδομένων, καθώς και εργαλείων που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για τον σκοπό αυτό. Σύμφωνα με τον εισηγητή, οι απαραίτητες πληροφορίες ορολογίας μπορούν να βρεθούν όχι μόνο σε λεξικά και βάσεις όρων, επιστημονικά άρθρα, νομοθετικές πράξεις και τεχνικές περιγραφές, αλλά και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε ιστολόγια. Ωστόσο, η αναζήτηση τέτοιων πληροφοριών απαιτεί πολύ χρόνο, γι’ αυτό για εξειδικευμένες εργασίες ορολογίας καταλληλότερα είναι τα εργαλεία που έχουν δημιουργηθεί ειδικά γι’ αυτό Terminologija | 2015 | 22 2 1 9 εργαλεία, όπως συστήματα διαχείρισης ορολογίας όπως τα «AnyLexic», «MemoQ», «Multiterm TRADOS» κ.ά. Χρησιμοποιούνται επίσης ειδικά προγράμματα για την εξαγωγή όρων από κείμενα. Ο ομιλητής παρουσίασε την έρευνα αυτοματοποιημένης εξαγωγής ορολογίας της εκπαίδευσης και της επιστήμης, την οποία διεξήγαγε το κέντρο που διευθύνει και η οποία περιγράφεται διεξοδικά στη μονογραφία που εκπόνησαν οι εργαζόμενοι του KLC Lietuvių kalbos terminų automatinis atpažinimas ir apibrėžimas (2015). Το απόγευμα, οι συμμετέχοντες στο συνέδριο χωρίστηκαν σε ομάδες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους και συζήτησαν στις καθιερωμένες θεματικές ομάδες συζήτησης. Στη θεματική ομάδα υπό τον συντονισμό της δρ A. Auksoriūtė (LKI) και της A. Ivanauskienė (VLKK), συζητήθηκε η κατάσταση της ορολογίας και της εκπαίδευσης στη Λιθουανία: η επιστημονική έρευνα στην ορολογία, η διδασκαλία της ορολογίας στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Λιθουανίας και η σχέση μεταξύ της ειδικής γνώσης σε συγκεκριμένο πεδίο, των γενικών γνώσεων γλωσσολογίας και μητρικής γλώσσας, καθώς και των ειδικών γνώσεων ορολογίας, κατά την κατάρτιση ειδικών. Η δρ Daiya Vaišnienė (VLKK) παρουσίασε σύντομη εισήγηση για την κατάσταση της ακαδημαϊκής λιθουανικής γλώσσας. Ενημέρωσε τους συμμετέχοντες στη θεματική ομάδα για την έρευνα που διεξήγαγε η VLKK σχετικά με την ορθότητα της λιθουανικής γλώσσας που χρησιμοποιείται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τα αποτελέσματα της οποίας κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικά είναι. Οι συμμετέχοντες στη συζήτηση εξέτασαν πώς θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν τους Λιθουανούς επιστήμονες, τους πανεπιστημιακούς διδάσκοντες και τους φοιτητές να μεριμνούν περισσότερο για τη λιθουανική γλώσσα και την ορθότητα της ορολογίας του κλάδου τους. Οι συνάδελφοι της VLKK διατύπωσαν τις προτάσεις τους. Μία θεματική ομάδα ήταν αφιερωμένη στη συζήτηση των ομοιοτήτων και διαφορών της νομικής ορολογίας στους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Δημοκρατίας της Λιθουανίας. Τη συζήτηση συντόνισαν η Ieva Mainardi (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) και η δρ Aukšė Razanovaitė (Υπουργείο Δικαιοσύνης), ενώ μέσω τηλεδιάσκεψης συμμετείχαν επίσης συνάδελφοι από το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Αρχικά, οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν αν είναι αποδεκτός ο όρος teisės terminologija. Ωστόσο, συμφωνήθηκε ότι στη λιθουανική γλώσσα πρέπει να διακρίνονται οι όροι terminija και terminologija, επομένως είναι σωστό να γίνεται λόγος για teisės terminus, teisės terminiją, ενώ ο όρος teisės terminologija δεν δηλώνει καμία έννοια. Στη συνέχεια, συζητήθηκε η ανάγκη για συνεπή ορολογία όχι μόνο σε μία νομική πράξη, αλλά και για την εναρμόνιση της ορολογίας των θεσμών της ΕΕ και της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, καθώς και διάφορες άλλες νομικές και γλωσσονομικές πτυχές της ορολογίας. Σε συνέχεια του θέματος της εισήγησης του δρ A. Utka, στην τρίτη θεματική ομάδα συζητήθηκαν ζητήματα σχετικά με τη χρήση, τα οφέλη, τις δυνατότητες και τα εμπόδια των ηλεκτρονικών εργαλείων στη διαχείριση της ορολογίας. Οι συντονιστές της συζήτησης, ο δρ A. Utka (VDU) και ο E. Zai-kauskas (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), παρουσίασαν διάφορα εργαλεία για τη διαχείριση και την ανάλυση κειμένων και ορολογίας: ένα πολύ απλό πρόσθετο για το «Microsoft Word» που λειτουρ- 220 Vitalija Špokienė Egidijus Zaikauskas Διεθνές κοινό συνέδριο του Λιθουανικού Φόρουμ Ορολογίας (LTF) και του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας Επιστημονικά, διοικητικά και εκπαιδευτικά επίπεδα της ορολογίας ργεί με μακροεντολές, το «Šluota»2 για τη διαχείριση διορθωτικών σημείων, καθώς και την περίπλοκη και ακριβή μονάδα «Multiterm» του «SDL TRADOS». Συζητήθηκαν οι διάφορες δυνατότητες συλλογής, συγκέντρωσης, διαχείρισης και ανάλυσης όρων που προσφέρουν τα συνήθη προγράμματα και συστήματα υπολογιστών, εγκατεστημένα στους υπολογιστές πολλών χρηστών, όπως τα «Google», «MS Excel», «MS Access» κ.ά. Διαπιστώθηκε ότι οι περισσότεροι συμμετέχοντες στη συζήτηση χρησιμοποιούν τυπικά προγράμματα υπολογιστή για εργασίες ορολογίας και μόνο λίγοι χρησιμοποιούν εξειδικευμένα εργαλεία ορολογίας, και μάλιστα μόνο όταν τους τα παρέχουν οι εργοδότες τους, συνήθως μεγάλοι οργανισμοί. Στη θεματική ομάδα που ήταν αφιερωμένη σε επίκαιρα ζητήματα ορολογίας της γεωργίας, της αλιείας και της δασοκομίας (συντονιστές: Zigmas Medingis (Υπουργείο Γεωργίας) και Rita Dedonienė (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)), οι συμμετέχοντες στο συνέδριο εξέτασαν συγκεκριμένες έννοιες της γεωργίας, της αλιείας και της δασοκομίας και τους κατάλληλους λιθουανικούς όρους για την ονομασία τους. Συζητήθηκαν όροι όπως miškų ūkis vs. miškininkystė, sužvejotas žuvų kiekis vs. laimikis, valstybės parama vs. valstybės pagalba, sandėliavimas vs. saugojimas, συζητήθηκαν οι όροι vaisių (daržovių, pieno) vartojimo skatinimo mokyklose programa, εξετάστηκε πότε ο ίδιος αγγλικός όρος scheme πρέπει να μεταφράζεται ως schema, πότε ως programa και πότε ως sistema, ενώ συζητήθηκε η ιεραρχία των εννοιών που δηλώνονται με τα λιθουανικά συνθετικά στοιχεία όρων vietovė, teritorija, zona ir rajonas. Επίσης, συζητήθηκαν η φύση των ορολογικών σφαλμάτων στις νομικές πράξεις και οι τρόποι διόρθωσής τους. Τον επίλογο εκφώνησε και τις εργασίες του συνεδρίου συνόψισε η δρ D. Vaišnie­nė. Η πρόεδρος της VLKK επισήμανε ότι το Λιθουανικό Φόρουμ Ορολογίας είναι σημαντικό όχι μόνο για τη λιθουανική ορολογία, αλλά και για ολόκληρη τη λιθουανική γλώσσα, καθώς συμβάλλει στη διαμόρφωση γλωσσικών στάσεων όχι μόνο στους θεσμούς της ΕΕ και στις κρατικές υπηρεσίες της Λιθουανίας, αλλά και στα επιστημονικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας. Η ομιλήτρια εξέφρασε τη λύπη της για το γεγονός ότι η διεθνοποίηση και η παγκοσμιοποίηση περιορίζουν σταδιακά, αλλά με συνέπεια, το πεδίο χρήσης της λιθουανικής ως επίσημης γλώσσας. Η τάση των Λιθουανών επιστημόνων να δημοσιεύουν τα ερευνητικά τους αποτελέσματα (άρθρα, μονογραφίες, διατριβές) σε άλλες γλώσσες επηρεάζει τη λιθουανική ορολογία. Η λιθουανική γλώσσα εκτοπίζεται σταδιακά και από τη διδακτική διαδικασία, αυξάνοντας έτσι την απόσταση μεταξύ των ειδικών επιστημονικών πεδίων και της κοινωνίας. Η πρόεδρος της VLKK επισήμανε ότι η λιθουανική ορολογία δεν θα πρέπει να αποτελεί αποκλειστικά υπόθεση των γλωσσολόγων 2 Μπορείτε να την κατεβάσετε δωρεάν από τον ιστότοπο του LTF http://ec.europa.eu/translation/lithuanian/ltf/index_lt.htm – ο σύνδεσμος προς το αρχειοθετημένο αρχείο βρίσκεται στην επισκόπηση του 5ου συνεδρίου του LTF. Terminologija | 2015 | 22 2 2 1 και υπόθεση της VLKK, και το Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας αποτελεί καλό παράδειγμα συλλογικής μέριμνας για τα ζητήματα της λιθουανικής ορολογίας. Το LTF είναι ένα σημαντικό δίκτυο ομοϊδεατών, οι οποίοι ενδιαφέρονται για τα ζητήματα της λιθουανικής ορολογίας και την τύχη της λιθουανικής γλώσσας, διαδίδοντας στους ειδικούς και στο ευρύ κοινό τις ιδέες μιας συνεκτικής λιθουανικής ορολογίας και μιας ισχυρής κρατικής γλώσσας. Παραλήφθηκε 2015-07-22 Vitalija Špokienė Europos Komisija Bâtiment Jean Monnet C3/115, rue Alcide de Gasperi, L-2920 Luxembourg, Luxembourg E. paštas [email protected] Egidijus Zaikauskas Europos Komisija Bâtiment Jean Monnet C3/115, rue Alcide de Gasperi, L-2920 Luxembourg, Luxembourg E. paštas [email protected] 222 Vitalija Špokienė Egidijus Zaikauskas Διεθνές κοινό συνέδριο του Φόρουμ Λιθουανικής Ορολογίας (LTF) και του Ινστιτούτου Λιθουανικής Γλώσσας Επιστημονικά, διοικητικά και εκπαιδευτικά επίπεδα της ορολογίας