Leksikologiškiausiam terminologui Jonui Klimavičiui – 80
Full text
245Te minologia | 2018 | 25
Leksikologiškiausiam e minologui
Jonui Klima ičiui – 80
AUŠRA RIMKUTĖ-GANUSAUSKIENĖ
Kauno kolegija
An es de oi en a e cinquen a anos, 1938 m. no emb o 26 d., Su alkijoje nasceu
Jonas Klima ičius, um daqueles kalbininkų, a quem conhece e a alia não só
colegos kalbininkai, edi o es, s ilis ai, mas e la gada sociedade. Doc o das
ciências humani a as, calbinis a, e minologis a, lexicologis a, e minóg a o,
lexicóg a o, linguagem no min ojas, linguagem cul u a ugdy ojas, edi o ius,
edi o iais kolegijas memb o, adu o , consulan , au o ius, expe as,
ecenzen as, poe as... isso só maža pa e desc údinimų, inkančių kalban ando
sob e J. Klima ičių e a sua di e sa e ampla a i idade cien í ica. Belzi 80-ies anos
sukak is excelen e ocasião discu i sem im labš ao e oolaus kalbininko ida e
abalhos. Jubilia o pais Ma ijampolės dis i o Ge uliškės aldeia inham cinco
hec a es de e a. Na amília c esceu mais ês ilhos. Desde šeše ių ele
cus ódio e aos mokslus expleido e a Ma ija com o ma ido Mu aškauskai de
Va akiškės aldeia, bos o dodyno eks ą. Tai alinhan abalho, mas ambém uma
246 Auš a Rimku ė-Ganusauskienė Leksikologiškiausiam e minologui
Jonui Klima ičiui – 80
Vilka iškio ajão. Lankė Višakiškės p adiną mokyklą, 1956 m. o mou Pil iškių
ido inę mokyklą e ing essou em en ão Vilniaus pedagoginį ins i u ą es uda
lie u ių kalbos i li e a ū os. Ga ês diplomado de mais al o ciência com
ecomendação, 1961-aisiais começa am a abalha Lie u ių kalbos ( ada
Lie u ių kalbos i li e a ū os) ins i u e. Į kalbo y ą me elizmen e
pushūmėjo Kazimie as Kuza inis, não uma ez é esc eęs e con ejęs sob e
sua lec o ia J. Klima ičius (Klima ičius 2005 7). No en an o, a a i idade
linguís ica quase po dois anos nu ūko 1961 m. udenį jo em cien is a oi
chamadaukė ealiza bū inosios se iço de gue a. Ele ainda sendo no
se iço, 1962 m. 1 de ma ço. imp udoe apa eceu p imei a publicação
Li e a ū os mokslo e minų žodynėlio ecenzija. 20 meses. oi dele ado da
minha ida cien í ica, sob e o seu começo como caminhei o do idioma
lemb a-se sukak u ininkas (www.lki.l ).
Sep yne ius me us, nuo 1963 iki 1970 m. pabaigos, Jono K uopo pas ū-
mė as ka u su ki ais žodynininkais ašė akademinio didžiojo Lie u ių kal-
a ii iapusiška escola de linguagem, e a labo a o ija (Klima ičius 2005: 7).
Es e abalho nãoabaneceu kalbininko e mais a de: Li uu ių kalbos žodynas ( .
120, 19412002) me e san os daik as, e p ima i i o on e de dados do idioma
(Klima ičius 2005: 7). J. Klima ičius é VIII (1970), IX (1973), X (1976), XIV (1986), XV (1991)
co-au o de omos de odo esc e eu sob e dois cen os se en a e cinquen a
páginas. Mui os con ibuí am e pa a II omo 2-o edição (1969) p epa ou mais do
que qua u iscen os páginas. Como ê a pa i de seus abalhos, dicioná io da
língua Li uânia cien ininkui é uma essencial on e de dados da língua. J.
Klima ičiui e e jun a com ou os con ibui e a alguns Daba inės lie u ių
kalbos žodino leidimų é 3-iojo (1993) e 4-ojo (2000), ambém 2002 m. isėjusio
edi o ių kolegijos de edição ele ónico. Desde 1971 m. kalbininkas começou a
abalha Te minologijas g upėje. Nele a isū ei como em inys, mas p igijau
mais a de e con idados neg įžau: pai u ei que e minologijoje a língua pode
aze mui o (www.lki.l ). Assim começou o abalho cien í ico p á ico de
e minologia: de início no depa amen o de Te minologia do ins i u o da língua
Li uânia, mais a de cen e de Te minologia, ambém 19942002 m. na
Es a ybinėje lie u ių kalbos komisijoje, depois na sua Pakomisėje
Te minologijos (a é 2012 m.). O abalho do e minólogo, como e o lexicólogo,
di ícil e alinan e. Temas e p oblemas mui o. Sumencia esc i os a igos,
a igosnéis, e minos pala asynas, pala asynėlių, pad ões de ekspe izias,
ecenzijas, concedidos consul as u bū a é impossí el (a é 2008 m.
Te minologia | 2018 | 25 no edi ado Bibliog a ías odykle a encon amos mais de
mil mil de posições di e en es 247!). Me opščiai e compe en emen e esc i as
ano ações melho a am ce amen e não uma publicação a qualidade. Aos odos
es es abalhos sac i icou não uma ho a ou mesmo dia de li e alaikio, pabu imo
com a imaisiais. No en an o ol emos pa a o início do abalho cien í ico.
19671970 m. J. Klima ičius es udou aspi an u ada ( aip en ão chamada
dok o an u a). Kandida o dise ação In e nau inhas pala as na a ual língua
li uãs empo nãožbaigê, embo a esc e eu mui o mui o, mais do que dois cen os
páginas. Tema mui o complexa e ampla. Demasiada a enção de o ou à pa e
eó ica e às his ó ias de pala as in e nacionais em li uãs, esc e e no caso
pessoal (Bibliog a ijas odyklė 2008: 11). In e ėjosi po pala as in e nacionais e
mais a de com colegas I ena E many e, Viole a Če ne e Lijana Puziniene 2010 m.
expôs Mokyklinį a p au inių žodžių žodyną. Knygas in odução In e nau inhos
pala as dos li uãos alboje J. Klima ičius esc e eu, que na Eu opa não exis e
umidade de pala as in e nacionais concepções, discu iu edi ados diccioná ios
de pala as in e nacionais, p opôs de ini ão de pala as in e nacionais.
Dise ação success ulamen e apgynė 1993 m. dia 14 de dezemb o. Só ema dela
oda ou a Melio ação e minos sis ema. Mokslininkas dise ação examinou não
an o cien í icos concei os de, quan o linguinas seman ines e mos de
mic osis emas, elas discu ê não só e minologicamen e, mas e
leksikog a iamen e.
Ainda an es da disse ação em 1992. jun amen e com Kazimie u Gai eniu,
Angele Kaulakiene e S asiu Keiniu J. Klima ičius p epa ou li o Te minologijas
aisymai, na qual iš yškėjo c i é ios e p incípios de no mminção de
e minologia e que ecebekê a é algumas al e na i iais ecenziais (Rosinas
2008: 29). Mui o nossous e minologijas y inėjimų a psnis iniciou com o
cien í ico e is a Te minologija. Inicialmen e Jubilia as oi p imei o núme o
da e is a memb o do colégio de edi o es (pi mas nume is saiu sob o nome
Te minologijos agos), a pa i de 1995 m. o nou-se ice-edi o esponsá el,
e a pa i de 2001 a 2008 m. edi o -che e. Kalbininkas é mais uma ez
mencionado, que edi o ialidade a endeu mui o empo e e e as. Šių eilučių
au o ė e e a possibilidade de p epa a imp essa g andeulį da bą cole i ó ia
de a igos publicados na imp ensa cien í ica Leksikologijos i e minologijos
da bai: no ma i is o ija, apa ežiusią m. 2005 Aqui J. Klima ičius a sclleidžia e
como leksikologas, e como e minologas. P imei o de udo ele se p eocupou
pelo menos minimamen e explica o undamen al assun o o que é a léxica da
língua comum? No li o consis en emen e combinou his ó ico e no mininho
aspec os do es udo. Ypa ingą a enção alocou lexicos e e minijos
sis emiskidade. Es a cole inha de a igos uma das e minologas, especialmen e jo em ge ação, pa ank dos li os.
248 Auš a Rimku ė-Ganusauskienė Leksikologiškiausiam e minologui
Jonui Klima ičiui – 80
Dauginha a aė ma a ilbus e mis e ioso pala as pasaulis, seu in inalinês
pla idadeje cien í ica a i idade susiklos ê mui osiašakė. Viskas assim lėmė
ci cuns âncias (kolek i ních da bų e gys ė na u almen e, de en endimen o,
sa ano iška), būdas ( e žlumas e domesingumas), o des ino Moky ojo, ambém Jono
Jablonski e especialmen e Kazimie o Būga exemplo. Mas e uniio aquela
mul idiašakumą pe haps om Jų nusižiū ė as c edo heo ia cum p axis, al ez
mais p ecisamen e p á ica com eo ia: eo ia, nada não dize pa a o homem que
ala, às ezes pa ece be aisė, neap aisinan e p ak ikos be gždžia, a p á ica sem
eo ia ou de odo impossí el, ou ieni klys keliai. Aspe os no ma i os e
ugdomás icos sem i ia i o s e ai sem apoio poško, do li o Lexicologia e
e minologia abalhos: no ma e his o ia p a a mėje ašo mokslininkas (Klima ičius
2005: 7).
Du an e odos aqueles anos, des inados à língua li uana, desde a mesma
p imei a já mencionada publicação Ta ybiniame moky ojuje em 1962 m., sem
mul idão de a igos cien í icos, espalhados em especiais publicações de ciência
Lie u ių kalbo y os klausimai (Ac a Linguis ica Bal anica), Kalbo y a,
Li huis ica, Kalbos kul ū a (Bend inė kalba), Te minologija, J. Klima ičius lançou
ainda mais a igos popula ios sob e a cul u a da língua e em gimnasia
des inados aos nossos li os. Como só po isso ele é puikiai conhecido a
edi o es, es ilis as, da linguagem manky ojams. Mui os conselhos, co eções,
p opos as des ina especi icamen e pa a eles. Como es á mesmo esc i o:
Įsi aukiau execu a jo enses ade susdi i as p og ama de cul u a de
linguagem [1) sua plė o i, 2) nauja ku i, 3) sena pe žiū ė i e iduo i] a e cei a
pa e. Leidžiu em pessoas no osada us, são p igijusių (www.lki.l ). Págago seu
c edo ne empiau de cada publicação em econhecido ankliškumo eo ia a
semp e de e e , mas necessa iamen e acimaue mos a p eciso. J. Jablonskis,
K. Būga nunca nãoodė, eo ia pode se como pamušalas, sob e seus abalhos
esc e eu o p óp io kalbininkas. E onde mais ádio e ele isão língua ho asėlės
(p ikalbė a pe o de pa os)... A ski ai é p eciso menciona g andes diccioná ios
de e mos, cujos e minologis a é J. Klima ičius: Medicinos e minos
diccioná io (1980, jun amen e com K. Gai eniu), Elek o echnikos e minos
diccioná io (19992), S a angos diccioná io de e mos de línguas: 3020 e minos
de línguas li uanas, ingleses, áciles, áciles, p ancules, ussas (2014), mui os
ou os e mos de e nog a ia da Enciclopedia da Li uânia (2004), Ap anskos
diccioná io de línguas: Aiškin, usso e ancês (2015).
249Te minologia | 2018 | 25
E isso ainda não é udo. Jubilia as a é mesmo ago a abalha našia, sem
a ok ėpio. No en an o des ina empo e pomêgias, especialmen e à esc i a da
poesia, à adução, quan o menos conhecidas a i idades. Só assinaço
pseudonímgio. 2008 m. saiu Klemenso Ge ulio slapy a džiu assinado cole inho
de poesia in elec ual Ž aigždė k i imas. Após es e conjun o ele apa eceu com
doana ao jubiliei o do nome Li uano 20 pa es giesme Tūks an me ė Lie u a
(2011). No mesmo apelido assinada poesia giesmė T ys k yžkelės: au os
ūpin ojėlio Jono Aisčio (2012), eilė aščių knygelė A i gim i i amžini bei
sone ų, giesmių, sakmių, pa a azių i eilė aščių ink inė Gy oji amžių Lie u a
(2018). Pode-se só adi inha , quan o ainda posmen os ainda nãopublicb a e
esc e e... Ma y , de ido a es e pomêgio c ia cien í icos J. Klima ičiaus
a igos podem ecoñece -se a pa i indi idualalaus s ilius: pala as de
pala as, a os pala as, naujada ų, á ios me a o as e ou os meios de
aiškos a ís icas. Mágs a dize kandžiai, i oniamen e, ap esen a mui o
p eciziamen e ecolhidos ac os da língua, de ais, bas an e
equen emen e con ida seu lei o oja pamen inha jun os e aze apibend inimen o, conclusões.
Meu conhecimen o com d . J. Klima ičiumi iniciou 2004 m. Ins i u o Li uânico de
Língua no Cen o de Te minologia. Acabado os es udos de bacha elado Vilniaus
pedagoginiame uni e si e e comecei a abalha Te minologijos cen o y .
labo an e, depois de anos jaunesniąja ciência emp egada. Desde o mesmo
ins i u o de abalho iniciais pa ijomemos com J. Klima ičiumi um gabine e. Aqui
iniciou zazsispy usios zemai ės e acional su alkiecio companhia. Pa a mim en ão
o edi o -che e da e is a Te minologija pa ecia mui o exiglus, um pouco
a i ou-se, um pouco mis e ioso, semp e algo esc e endo, se concen ado, po ém
endo um ó imos senso de humo e colega es ambando suas ob as de poesia,
especialmen e pe gim adienius. Desde o mesmo abalho ins i u e inícios sen ii
ė išką J. Klima ičiaus globą, especialmen e esc e endo p imuosius a igos
cien í icos. A é mesmo šiol lemb o-me, como impac amen e e com medo (en ią
pasáus, como e ou os jo ens meus colegas) espe a a o p imei o seu a igo
Te minologijas žu nalui ecenzijų, pa icula men e edi ó io. Seus comen á ios,
conselhos, paba imas me o am mui o impo an es. Cada a igo a J. Klima ičius
a en amen e pe cai ya a (não po uma ez!), k uopščiai edaguoda a,
nãoilėda o ano ações e p opos as. Mui amen e lemb o m. 2007 a ou ono, quando
J. Klima ičiaus solici ei o na -me cien í icinho che e. Ele conco dou. Paci iai
ė iškai e dalykiškai me cus oio odos os dok o an ū os anos. Não uma
simul ânea passada ho a, lendo dise ação manusc ip ão, pa a mim oi a maio ,
qual que só pude e , escola. 2011 m. de endín success ulamen e dise ação 18831916 m. ka ekiz-
250 Auš a Rimku ė-Ganusauskienė Leksikologiškiausiam e minologui
Jonui Klima ičiui – 80
mų eligijos e minija. Taip J. Klima ičiui eko dalia p isidė i i p ie negau-
saus e minologų bū io ugdymo.
Su Jubilia u eko di b i i Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos Te mi-
nologijos pakomisėje. Aqui no os e minologos podiam e , quan o mui o
empo cien is a aloca a e minos dicionno, pad ão e k . ex os
ponde amen o, po an o inha excelen e opo unidade a ap ende . J.
Klima ičius semp e inha p epa ado, essinag inhado cada e mo, cada
de inição, u êda o sua opinião. Nem semp e i a, p incipa opinião gos a a
aos colegas, po ém ela e a semp e baseada e aiški, a amen e quando
keisda os. Falbė i sob e d . Joną Klima ičių não é simples melho desc e e
Jubilia ą abalhosi. Eles alam po si mesmos. Be eik seis dezmečiai
des inados kalbai, k uopščiam e nuosekliam linguagem ciência e p á ica
abalho. Sem ele execu ado ob as de e dade se íamos mui o pob es e . E
sabendo que s olčiai cheni ma é ias, juod aščių, cabeça minčių, ainda
ecebe emos não um in e essan e e alioso abalho. Po an o, al bela
sucak ia ocasião que iamsi deseja boa saúde, je gos abalhando no bene ício da língua na i a.
Melho es anos, Moky ojau!
LITERATŪRA
Balašai is A. 2012: Kalbininkai e poesia. Ciência e ida 1, 1315. D . Jonas Klima ičius. Websi e do Ins i u o de Lí imas,
www.lki.l . P ieiga po in e ne : h p://old.lki.
l /LKI_LT/index.php?op ion=com_con en & iew=a icle&id=186&I emid=1 ( e is ada 2018-09-03). Jonas
Klima ičius: bibliog aphijos odyklė, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as, 2008. Klima ičius J. 1993: Melio ação
e minos sis ema. Humani ies sciences linguo y os di ecções dak a o dise ação ezes, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as. Klima ičius J. 2005: Leksikologijos i e minologijos da bai: no ma i his o ia, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u o leidykla.
Escolhinho de pala as in e nacionais, Kaunas: Š iesa, 2010. Pupkis A. 2005: Kalbos kul ū os s udijos,
Vilnius: Gim asis žodis, 256257. Rosinas A. 2008: Zymus nasceu pesquisado da pala a. Gim oji língua
2, 2931. Umb asas A. 2008: Jonas Klima ičius leksikologiškiausias e minologas. Cul u a de língua 81,
336339.
Recebida 2018-09-04
Auš a Rimku ė-Ganusauskienė
Kauno kolegija
P amonês g. 20, 50468 Kaunas
E-mail aus a. [email p o ec ed]