Sujungiamasis ryšys terminuose: terminai su jungtukais „ir (ar)“, „ir (arba)“

8 8 Asta Mitkevičienė Połączenie współrzędne w terminach: terminy ze ir (ar), ir (arba) spójnikami doi.org/10.35321/term26-05 Połączenie współrzędne w terminach: terminy ze spójnikami i (lub), i (albo) ASTA MITKEVIČIENĖ Instytut Języka Litewskiego Adnotacja W artykule analizowany jest jeden typ terminów z członami współrzędnymi – terminy ze spójnikami alternatywnymi. Materiał badawczy zaczerpnięto z Banku Terminów Republiki Litewskiej. Celem artykułu jest ustalenie cech formalnej struktury terminów z członami współrzędnymi łączonymi za pomocą spójników alternatywnych i (lub / albo), wzajemnych relacji semantycznych tych członów oraz omówienie wartości terminologicznej takich terminów. SŁOWA KLUCZOWE: termin złożony, relacja współrzędna, spójnik, relacja semantyczna, ekwonim, hiperonim, hiponim. AbSTRAcT Artykuł analizuje jeden typ terminów ze składnikami współrzędnymi, mianowicie terminy z alternatywnymi spójnikami. Materiał badawczy zaczerpnięto z Banku Terminów Republiki Litewskiej. Celem artykułu jest określenie cech formalnej struktury terminów ze składnikami współrzędnymi połączonymi alternatywnymi spójnikami ir (ar/arba) „i/lub”, relacji semantycznych między tymi składnikami oraz omówienie wartości terminologicznej takich terminów. SŁOWA KLUCZOWE: termin złożony, współrzędność, spójnik, relacja semantyczna, kohiponim, hiperonim, hiponim. Ustalenie granic terminu w dyskursie jest jednym z bardziej złożonych zagadnień terminologii. Używane terminy nierzadko są łączone w jedną konstrukcję, stają się jednorodnymi częściami zdania, w związku z czym ich człony bywają pomijane (elipsa). I jest to zwyczajna cecha użycia terminów. Badaczka wariantów terminów béatrice Daille zalicza łączenie samodzielnych terminów w tekście do wariantywności leksykalnej (zob. Daile 2017: 58–61). Przy wyszukiwaniu terminów, ich ustalaniu i selekcji takie użycie powoduje trudności, ponieważ trzeba rozstrzygnąć, czy dana konstrukcja jest jednym, dwoma czy kilkoma terminami. Jest to szczególnie ważne przy automatycznym ustalaniu terminów (zob. bielinskienė et al. 2015: 60, 64). Z drugiej strony, jak wynika z Lietuvos Respublikos ter- 8 9Terminologija | 2019 | 26 minų banko (dalej – Bank Terminów Republiki Litewskiej), unormowane (ustalone) terminy mogą mieć człony połączone relacją współrzędności1. A zatem, gdy takie terktóre są jedynie użyciem minai patenka į vartoseną, jie atsiduria greta sujungiamųjų konstrukcijų, tekstowym, a nie nominacją, rzecz. W niniejszym artykule omawiane są terminy, których człony łączy relacja współrzędności. Ze względu na obfitość materiału ograniczono się tylko do jednego, lecz reprezentatywnego i swoistego typu takich terminów – terminów z alternatywnymi spójnikami ir (ar) oraz ir (arba), które dotychczas nie były badane. Materiał badawczy zaczerpnięto z Banku Terminów Republiki Litewskiej, w którym znaleziono 199 terminów tego typu (uwzględniono tylko terminy zatwierdzone i zalecane, wzięto pod uwagę powtarzalność terminów). Czym wyróżniają się terminy z alternatywnymi spójnikami współrzędnymi – łącznym (ir) oraz rozłącznymi (ar, arba)? Przede wszystkim tym, że za pomocą tych spójników łączone człony oznaczają pojęcia lub rzeczy, które mogą występować zarówno razem (koniunkcja logiczna), jak i osobno (alternatywa), np. chłodnia owoców i (albo) jagód, por. lotniczy system ostrzegania i sterowania (koniunkcja), kakao w proszku z mąką albo skrobią (alternatywa)2. Źródłami terminów, które trafiły do Banku Terminów Republiki Litewskiej, z alternatywnymi spójnikami ir (ar), ir (arba) są różne akty prawne (z takich największych wyodrębnianych w banku dziedzin, jak środowisko, gospodarka, energetyka, finanse, komunikacja, kultura, gry hazardowe i loterie, normalizacja i metrologia, zdrowie, oświata i nauka, transport, bezpieczeństwo publiczne, rolnictwo, rybołówstwo i żywność) oraz – w przypadku tylko czterech terminów – słowniki terminów (metrologii, telekomunikacji) lub tłumaczone normy (wentylacji budynków, butli gazowych). Wskazuje to, że takie ujęcie terminów jest bardziej charakterystyczne dla zasobów terminologicznych o charakterze administracyjnym niż naukowym. Oczywiście nie można stwierdzić tego kategorycznie – należy przeanalizować więcej źródeł terminów3. Celem niniejszego artykułu jest ustalenie cech formalnej struktury terminów, których człony połączone są spójnikami alternatywnymi ir (ar / arba), wzajemnych relacji semantycznych tych członów oraz omówienie wartości terminologicznej takich terminów. 1 K. Gaivenis już w 1968 r. wyodrębnił model terminu „związek wyrazowy rzeczownikowy współrzędny (określenie) + rzeczownik (wyraz określany)” jako dość produktywną gramatyczną konfigurację terminów trzywyrazowych (zob. Gaivenis 2014: 43–44). 2 Przykłady terminów przedstawione w artykule, jeśli nie zaznaczono inaczej, pochodzą z Banku Terminów Republiki Litewskiej. Nie rozróżnia się terminów i nazw nomenklaturowych. 3 W unijnej bazie danych terminów IATE spodziewano się znaleźć niemało terminów ze spójnikami ir (ar), ir (arba) (próbowano wyszukiwać je również po oddzieleniu tych spójników ukośnikiem), jednak założenie to się nie potwierdziło – znaleziono tylko jeden termin (a właściwie nie termin, lecz nazwę konwencji) z ir (ar) oraz 9 – z ir (arba). Wśród 9 ostatnich znalazły się także w ten sposób połączone skróty oraz tytuł protokołu. 9 0 Asta Mitkevičienė Relacja łącząca w terminach: terminy ze spójnikami ir (ar), ir (arba) STRUKTURA TERMINÓW Najczęściej za pomocą spójników alternatywnych łączone są poboczne człony terminów (a), znacznie rzadziej – główne (b), np. : a) (1) pośrednik zakładów bukmacherskich i (lub) totalizatora, (2) basen do nurkowania i (albo) skoków do wody, (3) upamiętnienie miejsc pochówku i (lub) znalezienia szczątków; b) (4) obiekty i (lub) urządzenia rekreacyjne, (5) rośliny i (lub) produkty roślinne porażone organizmami szkodliwymi. Najmniejszy możliwy zakres terminów pierwszego typu (a) obejmuje trzy człony (terminy trójwyrazowe) lub pięć członów, jeśli uwzględnimy również wyrazy funkcyjne. W przypadku drugiego typu (b) – odpowiednio dwa i cztery człony4. W Banku terminów Republiki Litewskiej znaleziono kilkanaście terminów pierwszego typu (a) o takim zakresie (a ponadto te same terminy tworzą kilka semantycznie powiązanych grup terminów, w których różnią się tylko główne człony terminów5, np.: przewóz broni i (lub) amunicji, przechowywanie broni i (lub) amunicji, noszenie broni i (lub) amunicji), natomiast terminów drugiego typu (b) w ogóle nie znaleziono. Z podanych przykładów (b) wynika, że człony terminów połączone relacją łączną mają wspólny człon zależny. W analizowanym materiale taki człon mają wszystkie główne człony terminów połączone spójnikami alternatywnymi6. Można postawić hipotezę, że ta wspólna część, np. publiczne [zaopatrzenie w wodę pitną i (lub) gospodarowanie ściekami], jest niezbędna do utworzenia terminu z relacją łączną. Spójnikami alternatywnymi łączy się nie tylko pojedyncze wyrazy, lecz także wyraz z połączeniem wyrazowym (2–3 przykłady) lub połączenia wyrazowe, np. zapobieganie praniu pieniędzy i (lub) finansowaniu terrorystów. W tym ostatnim przykładzie człony połączone spójnikami można uznać za samodzielne terminy złożone – pranie pieniędzy oraz finansowanie terrorystów zostały również włączone do Banku terminów Republiki Litewskiej. Ponieważ analizowane są tu wyłącznie terminy zatwierdzone lub proponowane (przy normalizacji terminów kierowano się zasadami precyzji i jasności), na podstawie struktury terminu i znaczeń poszczególnych członów zazwyczaj nietrudno zrozumieć, który człon któremu łą4 Ze względu na przedmiot artykułu celowe wydaje się podanie liczby wyrazów tworzących po dwa terminy (więcej o różnym liczeniu członów terminów złożonych zob. Umbrasas 2013: 113). 5 W analizowanym materiale różnych członów relacji łącznej jest prawie trzykrotnie mniej niż samych terminów – 69. 6 Podrzędne człony terminów połączone relacją łączną, bez wątpienia, zawsze mają co najmniej jeden wspólny człon – główny człon terminu. 9 1Terminologija | 2019 | 26 Do członu łączącego należy. Na przykład tauriųjų metalų ir (arba) brangakmenių kokybės pažymėjimas – termin złożony taurieji metalai połączony z jednowyrazowym terminem brangakmeniai (nie *taurieji brangakmeniai, chociaż gramatycznie można by go tak odtworzyć). Najdłuższy termin o omawianej strukturze składa się z 14 członów, czyli 16 słów – informuotiesiems investuotojams skirto kolektyvinio investavimo subjekto valdymo įmonės kvalifikuotoji įstatinio kapitalo ir (arba) balsavimo teisių dalis. Nie brakuje nieco krótszych terminów. Oto 30 terminów ma 10 lub więcej członów, a 57 terminów składa się z 10 lub więcej słów. Według danych z badania przeprowadzonego przez Alvydasa Umbrasasa w 2013 r. najdłuższy zatwierdzony termin w Banku Terminów Republiki Litewskiej składa się z 18 słów (zob. Umbrasas 2013: 113). W większości przypadków za pomocą spójników alternatywnych łączy się rzeczowniki lub wyrażenia rzeczownikowe, znacznie rzadziej – przymiotniki, np. projektant gazociągów niskiego i (lub) średniego ciśnienia; czasowniki, np. wsparcie na opracowanie i (lub) aktualizację strategii rozwoju lokalnego, lub imiesłowy, np. zalesiany i (lub) zarastający obszar leśny; przymiotnik i wyrażenie rzeczownikowe, np. certyfikacja ekologicznych i (lub) wyróżniającej się jakości produktów rolnych i spożywczych. Połączone spójnikami alternatywnymi człony terminu są przyłączone zarówno do głównego członu terminu (a), jak i do podrzędnego (b), np. : a) przedsiębiorstwo skupu i (lub) przetwarzania zbóż; b) przedsiębiorstwo importujące produkty naftowe i (lub) ropę naftową. Ten człon czasami wyjaśnia się dopiero z definicji terminu, np. statek rybacki do połowów przybrzeżnych i (lub) na wodach śródlądowych „łódź lub inny środek transportu wodnego przeznaczony do połowów przybrzeżnych i (lub) na wodach śródlądowych, o długości nieprzekraczającej 12 metrów”. Z drugiej strony w definicjach akcent może być położony również gdzie indziej. Jeśli słowo, do którego dołączone są łączące człony terminu, ma więcej członów zależnych, najprawdopodobniej te łączące człony są dołączone nie do słowa, lecz do połączenia wyrazowego, zwłaszcza jeśli to połączenie wyrazowe jest terminem, por. kapitalne pogłębianie akwatorium portu morskiego i (lub) portu morskiego. W Banku Terminów RL można znaleźć nawet terminy z dwoma alternatywnymi spójnikami i (lub): a) zezwolenie na czasowy przywóz i (lub) dystrybucję, i (lub) stosowanie na terytorium Republiki Litewskiej niezarejestrowanego weterynaryjnego produktu leczniczego; b) wyroby tytoniowe i 9 2 Asta Mitkevičienė Relacja łączna w terminach: terminy ze spójnikami ir (ar), ir (arba) (lub) promowanie nabywania i (lub) używania powiązanych wyrobów. jednak nawet na podstawie tych dwóch przykładów doskonale widać różne modele terminów: albo tymi powtarzanymi spójnikami łączone są trzy jednorodne człony terminu (otwarta relacja łączna) (a), albo jedna para alternatywnych spójników łączy dwa człony, a druga – pozostałe dwa (a więc spójniki nie są powtarzane), przy czym jedna para członów jest gramatycznie podrzędna względem drugiej (b). Bardzo ogólnie i umownie można przedstawić relację łączących członów terminów: a) A i (lub) B i (lub) c b) c i (lub) D → A i (lub) b Za wariant pierwszego modelu (a) – wyliczeniowego – można uznać model zamkniętego połączenia łącznego A, b i (lub) c, np. kontrola tytoniu, wyrobów tytoniowych i (lub) wyrobów powiązanych. Alternatywne spójniki łączą tylko dwa człony wyliczenia wieloczłonowego, np. przetwarzanie informacji, danych, dokumentów i (lub) ich kopii – A, b, [c i (lub) D]. Model c i (lub) D → A i b jest zbliżony do drugiego modelu członów połączonych (b), np. granaty i amunicja łzawiąca i (lub) dymna, podobnie jak c, D → A i (lub) b, np. innowacja w dziedzinie rybołówstwa, produktu akwakultury i (lub) usługi; nieco bardziej oddalony jest model c i D → ... → A i (lub) b, np. odbiorca dokumentów i (lub) wiadomości wysyłanych za pośrednictwem Krajowego Systemu Dostarczania Dokumentów i Wiadomości Elektronicznych. WARIANTY W badanym materiale znaleziono dwa terminy nagłówkowe, które różnią się tylko spójnikami rozłącznymi i są wariantami jednego terminu: projekt tworzenia i (lub) zagospodarowania terenów zieleni / projekt tworzenia i (lub) zagospodarowania terenów zieleni. Przy porównywaniu terminów zauważono, że czasami wariantywne są człony terminów: a) różnią się spójniki: owoców i (lub) jagód / owoców i (albo) jagód; b) różni się kolejność występowania członów współrzędnych: ropy naftowej i (lub) produktów naftowych / produkty naftowe i (lub) ropę naftową7. Pierwszy jest czysto lingwistycznym wariantowaniem, natomiast drugi zależy od czynników ekstralingwistycznych – pojęcia nazywanego terminem, sekwencji logicznej. W Banku Terminów Republiki Litewskiej w artykułach dotyczących niektórych terminów tego typu wskazano również formę krótką, najczęściej niemającą już alternatywnych spójników. Z krótkich form wynika, że człony z alternatywnymi spójnikami są zastępowane: 7 Nie uwzględnia się tu różnic w formie gramatycznej członów, ponieważ determinuje je główny człon połączenia. 9 3Terminologia | 2019 | 26 w systemie lub konkretnym dokumencie jest a) platesniu terminu, kuris terminų straipsnių rengėjams jų terminų najwyraźniej rozumiane jako wystarczające, np. okres zwrotu zamiast okresu zwrotu inwestycji operatora systemów przesyłu i (lub) dystrybucji gazu ziemnego. Taka relacja terminu i jego formy krótkiej w terminologii bywa niekiedy nazywana wariantowaniem hiperonimicznym i uznawana za zjawisko kontekstowe; b) skrót, np. dostawca usług B+R zamiast dostawca usług w zakresie badań naukowych i (lub) rozwoju eksperymentalnego. Skrót już nie odzwierciedla alternatywy. RELACJE SEMANTYCZNE ŁĄCZONYCH CZŁONÓW W normach ISO 1087-1: 2000 i 704:2009 wyróżnia się dwie największe grupy relacji między pojęciami: 1) relacje hierarchiczne (rodzajowe i partytywne) oraz 2) relacje asocjacyjne. W typologii skandynawskiej terminolożki Anity Nuopponen, która rozwinęła klasyfikację relacji między pojęciami, wskazuje się dwie najszersze kategorie relacji – relacje rodzajowe (logiczne)8 i ontologiczne (Nuopponen 2014). Relacje ontologiczne obejmują zarówno relacje partytywne, jak i asocjacyjne. W niniejszym opracowaniu opieramy się głównie właśnie na pracach A. Nuopponen (2011, 2014), opisując relacje między łączonymi członami terminów, jednak ponieważ w artykule analizowane są jednostki języka, a nie same pojęcia, w miarę możliwości stosuje się terminy językoznawcze: hiperonim, hiponim, ekwonim itp., a nie odpowiadającą im terminologię logiczną. Wyrazy lub połączenia wyrazowe występujące w członach terminów połączonych alternatywnymi spójnikami są najczęściej (do tego skłania już sama relacja łącząca) semantycznie równoważne lub przynajmniej są za takie uznawane. A zatem łączone człony takich terminów, jak zawiesina zakraplana do tchawicy i (lub) oskrzeli, punkt zakładów i (lub) totalizatora, zleceniodawca gazociągów niskoi (lub) średniociśnieniowych, można uznać za ekwonimy (kohiponimy). Rzadziej takie człony łączące są pokrewne9, tj. relacje ekwonimiczne są eksplicytne, np.: mieszanina nawozów i (lub) produktów nawozowych, obszar leśny zalesiany i (albo) zarastający. 8 Relacje ekwonimiczne również zalicza się do relacji hiperonimicznych. Na poziomie języka relacjom hiperonimicznym pojęć odpowiadają hiperonimiczne / hiponimiczne relacje terminów. 9 Evalda Jakaitienė (2010) jako jeden z typów systemowych relacji między wyrazami wyróżnia relacje derywacyjne (słowotwórcze). 9 4 Asta Mitkevičienė Relacja łącząca w terminach: terminy ze spójnikami ir (ar), ir (arba) Według danych z badania Agnė Bielinskienė 73 proc. kolokacji z relacją łączącą, zawierających spójnik ir, łączy człony relacjami ekwonimicznymi (Bielinskienė 2010: 98). Są one uznawane za ekwonimy, ponieważ mają wspólny hiperonim, natomiast hierarchiczny poziom najwyraźniej nie jest brany pod uwagę (por. Jakaitienė 2010: 115). W terminologii ekwonimy tradycyjnie rozumie się jako terminy tego samego poziomu. Czy równoważne słowa lub połączenia wyrazowe występujące w systemach pojęć jako człony łączące należą do tego samego poziomu systemu, do tej samej klasyfikacji pojęć, nie zawsze można dokładnie stwierdzić – w tym celu trzeba widzieć miejsce pojęć nazywanych badanymi terminami i ich członami w systemach pojęć. Z badanego materiału wynika jasno, że członami łączącymi nazywane są także rzeczy o różnej podstawie (nienależące do tej samej klasyfikacji), np.: statek rybacki przybrzeżny i (lub) śródlądowy (por. rybołówstwo morskie), koszty kapitału regulowanych usług i (lub) produktów (por. klasyfikacja towarów i usług10). A. Nuopponen wśród relacji rodzajowych wyróżnia rodzajową relację diagonalną (ang. generic diagonal relation) (Nuopponen 2014: 7), inaczej – pośrednią koordynację rodzajową (Nuopponen 2011: 7). Relacja ta łączy terminy o różnym poziomie abstrakcji, należące do tego samego systemu. Takie człony terminów byłyby zatem swoistymi pośrednimi ekwonimami. Badany materiał pokazuje, że podczas tworzenia terminów łączone są także semantycznie nierównoważne człony, którymi nazywane są pojęcia o różnym zakresie semantycznym. Jednym z takich przypadków jest obowiązek podatkowy i (lub) obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W ustawie Republiki Litewskiej o administracji podatkowej do podatków zalicza się także, między innymi, składki na państwowe ubezpieczenie społeczne11, dlatego odpowiednio relacja członów łączących w takim kontekście jest bliższa relacji hiponimicznej niż ekwonimicznej. Interesująca relacja łączy słowa występujące jako człony terminu złożonego gospodarstwo magazynowe ziemniaków i (lub) warzyw. Termin bulvės jest hiponimem terminu daržovės, jednak tutaj albo a) jest wyodrębniany spośród innych hiponimów i utożsamiany z hiperonimem (najprawdopodobniej ze względu na niejednolite uregulowanie prawne), albo b) hiperonim daržovės reprezentuje ekwonimy terminu bulvės – *kitos daržovės. Zatem te człony łączy relacja albo hiperonimiczna, albo ekwonimiczna. Po porównaniu terminów przedstawionych w Banku Terminów Republiki Litewskiej 10 Dostęp przez internet: https://vpb.lrv.lt/lt/veiklos-sritys/prekiu-zenklai/prekiu-ir-paslaugu-klasifikacija. 11 „Składka na państwowe ubezpieczenie społeczne bardziej odpowiada cechom podatku państwowego lub subwencji niż składki ubezpieczeniowej” (słownik VŽ). 9 5Terminologija | 2019 | 26 powiązanych ze sobą), nie staje się jaśniejsze – daržovių sandėlis ir bulvių sandėlis apibrėžtis (patys terminai pažymėti kaip pozostaje bez odpowiedzi pytanie, czy w magazynie warzyw przechowuje się ziemniaki. Podobnie można byłoby interpretować także człony zestawienia roszczenia wierzyciela zabezpieczone zastawem i (lub) hipoteką, por. hipoteka „zastaw nieruchomości gwarantujący wykonanie zobowiązania dłużnego, gdy zastawiony przedmiot nie jest przekazywany wierzycielowi” VLEe. Jednak po przyjrzeniu się litewskiemu kodeksowi cywilnemu hierarchii nie widać: hipoteka to „prawo rzeczowe do cudzej nieruchomości, którym zabezpiecza się wykonanie istniejącego lub przyszłego zobowiązania majątkowego, gdy zastawiony majątek nie jest przekazywany wierzycielowi” (kC art. 4.170), natomiast zastaw to „prawo rzeczowe do cudzego majątku ruchomego i praw majątkowych, którym zabezpiecza się wykonanie istniejącego lub przyszłego zobowiązania majątkowego” (kC art. 4.198). Między niektórymi członami zestawień widoczna jest logiczna sekwencja w czasie, pozwalająca mówić o relacjach fazowych, np.: przedsiębiorstwo skupu i (lub) przetwórstwa zboża, grupa przedsiębiorstw ubezpieczeniowych i (lub) reasekuracyjnych. Z drugiej strony w ostatnim przykładzie można dostrzec także relację hiperonimiczną, jeśli reasekurację uzna się za rodzaj ubezpieczenia. Sam termin reasekuracja nie został włączony do Litewskiego Banku Terminów, jednak w bazie danych IATE reasekuracja jest definiowana jako odmiana ubezpieczenia. W artykule VLEe „Reasekuracja” stwierdza się, że w wielu krajach Europy Zachodniej reasekuracja jest samodzielną gałęzią ubezpieczeń. Relacje partonimiczne (całości i części) można dostrzec między członami zestawień zbiornika wodnego i (lub) jego wody (np. użytkowanie zbiornika wodnego i (lub) jego wody), terenów zieleni i (lub) roślinności (np. zarządca terenów zieleni i (lub) roślinności). Kilka innych wyraźniejszych typów relacji ontologicznych między członami: • relacje pochodzenia (surowiec i produkt12): urządzenia do ropy naftowej i (lub) produktów naftowych; • relacje lokalizacji (obiekt i miejsce): stan brązowy obiektu energetyki jądrowej i (lub) jego terenu (por. teren obiektu energetyki jądrowej); • relacje wzmocnienia (akcesorium) (obiekt i dodatek): przechowywanie broni i (lub) amunicji; 12 A. Nuopponen wyodrębnia ten typ relacji jako odrębny obok relacji partonimicznych (zob. Nuopponen 2011: 8; 2014: 7). 9 6 Asta Mitkevičienė Relacja łącząca w terminach: terminy ze spójnikami ir (ar), ir (arba) • relacje reprezentacji (obiekt i przedstawiciel): specjalista świadczący pomoc dziecku i (lub) jego przedstawicielom; • relacje rangowe: podmiot kontrolowany przez państwo i (lub) samorząd. Semantyczna relacja między wyrazami lub połączeniami wyrazowymi występującymi między łączonymi członami terminu czasami wydaje się bardziej odległa. Jako przykład można podać termin laidojimo ir (ar) palaikų radimo vietos įamžinimas. Jeśli semantycznie zestawimy wyłącznie człony laidojimo ir palaikų radimo, będą wydawały się dość odległe, choć tematycznie są powiązane. Po uzupełnieniu pominiętego członu i zestawieniu połączeń wyrazowych laidojimo vieta oraz palaikų radimo vieta można byłoby dostrzec między nimi relację ekwonimiczną. ALTERNATYwNE ŁĄCZENIE Większość terminów Litewskiego Banku Terminów z alternatywnymi spójnikami stanowią połączenia rzeczownikowe lub konstrukcje rzeczownikowe13, z wyjątkiem vartoti į trachėją ir (ar) bronchus, chociaż nie wszyscy terminolodzy uznaliby taką konstrukcję za termin. W językoznawstwie litewskim nie ma jednego stanowiska w kwestii połączeń współrzędnych – w jednych pracach się je wyróżnia, w innych form wyrazowych połączonych relacją współrzędną nie uważa się za połączenia (krótki przegląd zob. Holvoet 2003: 177; szerzej zob. bielinskienė 2010: 16–19). Jeżeli przyjęlibyśmy to drugie stanowisko, powstałoby pytanie, za jaką konstrukcję składniową należałoby uznać terminy, których główne człony łączy relacja współrzędna. Terminy z alternatywnymi spójnikami formalnie, semantycznie i pragmatycznie wyglądają jak konstrukcje terminów złożonych (por. rys. 1), np.: ginklo ir (ar) šaudmenų turėjimas „posiadanie broni i (lub) amunicji, tj. przechowywanie, noszenie, przechowywanie, używanie broni i (lub) amunicji” ginklo ir šaudmenų turėjimas14 ginklo ar šaudmenų turėjimas ← ginklo turėjimas vs. šaudmenų turėjimas 13 W terminologii litewskiej terminy złożone tradycyjnie definiuje się jako połączenia wyrazowe, natomiast pojęcie łańcuchów połączeń wyrazowych zwykle nie jest ↑ stosowane (por. Labutis 1976: 60; 2002: 51). Zdaniem Gintautasa Akelaitisa „nie wszystkie terminy trzywyrazowe, a zwłaszcza wielowyrazowe, mogą być uznawane za połączenia” (Akelaitis 2008: 6), niestety twierdzenie to nie zostało szerzej rozwinięte. 14 Tutaj i dalej terminy dzieli się na strukturalnie i semantycznie możliwe, lecz niekoniecznie rzeczywiście używane lub odnotowane terminy.