Expectations of the Latvian Dictionary Users on the Ideal Terminological Dictionary

Elīna Peina66 Oczekiwania użytkowników słownika on the Ideal Terminological Dictionary Anita Helviga łotewskiego doi.org/10.35321/term29-04 Oczekiwania użytkowników łotewskiego słownika terminologicznego Idealny słownik terminologiczny ELĪNA PEINA Uniwersytet w Lipawie, Kurlandzki Instytut Humanistyczny Identyfikator ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3965-1006 ANITA HELVIGA Uniwersytet w Lipawie, Kurlandzki Instytut Humanistyczny Identyfikator ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4534-5144 STRESZCZENIE Badając stan współczesnej leksykografii terminologicznej na Łotwie, należy uznać, że brakuje dobrze opracowanych słowników z wprowadzeniami wyjaśniającymi zasady i zamierzenia związane z tworzeniem słownika; brakuje odniesień do zasobów lub innych wskaźników istotnych dla użytkownika słownika. Przed opublikowaniem jakiegokolwiek słownika leksykografowie powinni znać jego docelowych użytkowników, jednak brakuje badań nad zwyczajami i potrzebami użytkowników słowników terminologicznych. Konieczne są dalsze badania nad postawami i zwyczajami użytkowników słowników, aby wyjaśnić, czego społeczeństwo oczekuje od słownika terminologicznego, dlatego przeprowadzono ankietę wśród 161 łotewskich studentów studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich dotyczącą korzystania ze słowników i kultury słownikowej. Niniejsze badanie empiryczne przedstawia wyniki wstępnego badania opinii, postaw i zwyczajów łotewskich użytkowników słowników w odniesieniu do korzystania ze słowników terminologicznych i ich kultury słownikowej. Celem raportu jest przedstawienie i omówienie odpowiedzi na jedno z pytań otwartych zawartych w ankiecie: „Jakie cechy, Pana/Pani zdaniem, powinien mieć idealny słownik terminologiczny?” Wspominając o niektórych wnioskach wynikających z ankiety, należy podkreślić, że użytkownik słowników na Łotwie chce, aby słowniki zawierały wprowadzenie wyjaśniające wszystko, czego użytkownik poszukuje. Mając świadomość, że stworzenie idealnego słownika jest niemal niemożliwe, w raporcie omówiono szereg aspektów istotnych dla użytkownika. SŁOWA KLUCZOWE: słowniki terminologiczne, potrzeby użytkowników, użytkownicy słowników, leksykografia, łotewska leksykografia terminologiczna. 67Terminologija | 2022 | 29 ADNOTACJA Analizując stan współczesnej łotewskiej terminografii, należy przyznać, że ta gerai parengtų žodynų su įžangomis, kuriose būtų paaiškinti žodyno kūrimo principai ir ketinimai; nėra nuorodų į išteklius ar kitus žodyno vartotojui svarbius brakuje wskaźników. Przed wydaniem jakiegokolwiek słownika leksykografowie powinni znać jego docelowego użytkownika, jednak brakuje badań dotyczących zwyczajów i potrzeb użytkowników słowników terminologicznych. Aby ustalić, czego społeczeństwo oczekuje od słownika terminologicznego, potrzebne są ciągłe badania opinii i zwyczajów użytkowników słowników. W ramach tego badania empirycznego przeprowadzono ankietę wśród 161 łotewskich studentów studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich. W artykule przedstawiono wstępne wyniki badania opinii, poglądów i zwyczajów użytkowników słowników na Łotwie związanych z korzystaniem ze słowników terminologicznych oraz z ich kulturą słownikową. Celem jest przedstawienie i omówienie odpowiedzi na jedno z otwartych pytań ankiety: „Jakimi cechami, Państwa zdaniem, powinien charakteryzować się idealny słownik terminologiczny?” Po przytoczeniu niektórych stwierdzeń respondentów należy podkreślić, że użytkownicy słowników na Łotwie życzą sobie, aby słowniki zawierały wstęp, w którym wyjaśniono wszystko, czego użytkownik poszukuje. Mając świadomość, że stworzenie idealnego słownika jest niemal niemożliwe, w artykule uwzględniono kilka aspektów ważnych dla użytkownika. SŁOWA KLUCZOWE: słowniki terminologiczne, potrzeby użytkowników, użytkownicy słowników, leksykografia, łotewska terminografia. WPROWADZENIE Na Łotwie słowniki terminologiczne wydawane są bardzo często. Pod koniec XX i na początku XXI wieku, w ciągu dwudziestu lat, do łotewskiej leksykografii dodano ponad 660 słowników (Šmite 2012), z których kilkaset stanowiły słowniki terminologiczne. W szczególności od 1991 roku, czyli po przywróceniu niepodległości Łotwy, nastąpił znaczny wzrost liczby zasobów terminologicznych. Niniejsze badanie obejmuje 405 łotewskich słowników terminologicznych opublikowanych w ciągu ostatnich 30 lat. Różnią się one znacznie zarówno pod względem autorów i wydawców, jak i doboru języków oraz grupy docelowej. Ponadto na rynku znajdują się słowniki zatwierdzone przez Komisję Terminologiczną Łotewskiej Akademii Nauk oraz słowniki, które nie zostały zatwierdzone przez żadną oficjalną instytucję. Słownik jest autorytatywnym i rzetelnym źródłem informacji. Użytkownicy słowników na ogół uznają go za szczególnie istotny i wiarygodny w każdym procesie badawczym. Jak przyznał językoznawca Juris Baldunčiks, na Łotwie „recenzje słowników są bardzo rzadkim zjawiskiem, ale bez krytyki poprawa jakości słowników jest nie do pomyślenia” (Baldunčiks 2012a: 10). Elīna Peina68 Oczekiwania łotewskich użytkowników słowników W łotewskiej on the Ideal Terminological Dictionary Anita Helviga terminografii brakuje badań nad zwyczajami i potrzebami użytkowników słowników terminologicznych. Publikacje recenzji lub analiz jakościowego funkcjonowania takich słowników również należą do rzadkości. Oczywiście istnieją różne kryteria opracowane przez teoretyków, którzy analizują i oceniają jakość słowników terminologicznych (i słowników innego typu). Na przykład treść, architektura informacji, nawigacja, dostęp, pomoc, personalizacja oraz innowacyjne technologie wykorzystywane do zarządzania informacją w e-słownikach są wskazywane jako główne kategorie kryteriów oceny e-słowników (Ball, Bothma 2018). Sergey Grinev-Grinevich (Сергей Гринев-Гриневич) wskazuje konkretne parametry makrostruktury słownika terminologicznego (wymagania autora, orientacja tematyczna, przeznaczenie, grupa docelowa, funkcje, rozmiar, zasady doboru terminów) oraz mikrostruktury (szczegóły rejestracji terminu, informacje formalne, historyczne i dygresyjne, informacje interpretacyjne, asocjacyjne, pragmatyczne i ilustracyjne) (Гринев-Гриневич 2007: 23–24). Piet Swanepoel opracował ramy opisu i oceny kryteriów oceny słowników, wykorzystując parametry z badań nad krytyką słowników i użytecznością stron internetowych (Swanepoel 2008). Jednak, jak pokazują również wyniki tego badania, przyzwyczajenia użytkowników słowników niemal nigdy nie są powiązane z żadnymi ścisłymi parametrami naukowymi (są one bardziej przydatne dla badaczy i specjalistów). W ramach dotychczas przeprowadzonego badania słowniki terminologiczne analizowano w kilku aspektach: zebrano doświadczenia czołowych wydawców oraz ich poglądy na temat publikowania słowników terminologicznych; przeprowadzono wywiad z Mārisem Baltiņšem, przewodniczącym Komisji Terminologicznej Łotewskiej Akademii Nauk; przeprowadzono charakterystykę tematyczną słowników terminologicznych pod kątem reprezentowanych dziedzin i sektorów gospodarki; przeprowadzono badanie użytkowników słowników terminologicznych, przedstawiające główne nawyki związane z korzystaniem z tych słowników. Jak dotąd w badaniach nad terminografią łotewską przeprowadzono badanie użytkowników słowników w ramach studium Centrum Tłumaczeń i Terminologii (zob. TTC 2005); inne badanie użytkowników słowników przeprowadzono w ramach badań nad tworzeniem słowników na Łotwie (zob. Baldunčiks 2012b). Podobnie przeprowadzono badanie studentów, a oczekiwania i potrzeby użytkowników słowników uwzględniono podczas realizacji projektu dwóch instytucji szkolnictwa wyższego, polegającego na opracowaniu aplikacji mobilnej do słownika terminologii medycznej (zob. Sviķe, Gorbunovs, Veckalne, etc. 2020). 69Terminologija | 2022 | 29 The habits of dictionary users determine the language needs of a particular user or a particular user group (e.g., students, translators, etc.), and ponieważ współczesna leksykografia opiera się na potrzebach użytkownika języka, bardzo ważne jest praktyczne wdrożenie tego aspektu „przyjazności dla użytkownika” podczas opracowywania słownika. Leksykograf Henri Béjoint uważa badanie „potrzeb i umiejętności użytkowników” za próbę, która zwiększy przyjazność dla użytkownika w procesie opracowywania słownika (Béjoint 2000: 167). W ostatnich latach w dziedzinie projektowania i opracowywania słowników dominuje podejście funkcjonalne. „W takim stopniu, w jakim cechy konstrukcyjne słownika skutecznie wspierają docelowych użytkowników i ich potrzeby językowe w takich kontekstach użycia, są one oceniane pozytywnie; o tyle, o ile tego nie robią, są oceniane negatywnie. Stopnie funkcjonalności/użyteczności na skali pozytywno-negatywnej są zatem definiowane w kategoriach poziomów wykonania osiąganych przez użytkowników w przypadku określonych zadań, podczas których używany jest słownik o określonych cechach konstrukcyjnych. Jako taki jest zgodny z podejściem użytkownika do oceny słownika.” (Swanepoel 2008: 222) Po latach badań ustalono, że słownik (nie tylko słownik terminów) jest uznawany za dobry, gdy: 1) pełni główne funkcje słowników (komunikacyjną i normatywną), 2) umożliwia użytkownikowi weryfikację lub poszerzenie jego wiedzy o języku, 3) jest przydatny w procesie edukacyjnym, 4) jest łatwo dostępny i przyjazny dla użytkownika, 5) ma przejrzystą strukturę, 6) został opracowany przez specjalistów w danej dziedzinie, 7) dobór haseł jest jasno określony, 8) zawiera neologizmy, 9) zawiera łatwo czytelne i przyswajalne artykuły hasłowe, 10) zawiera odpowiedni materiał ilustracyjny. BADANIE I JEGO METODY Teoria może odzwierciedlać jeden punkt widzenia, lecz przyzwyczajenia i potrzeby grupy docelowej lub użytkowników słownika są niewątpliwie ważne; mając to na uwadze, w ramach szerszych badań nad łotewską terminografią przeprowadzono ankietę internetową dotyczącą korzystania ze słowników terminologicznych. Badanie opisuje teorię i praktykę terminografii, przedstawia Elīna Peina70 Oczekiwania użytkowników słowników łotewskich opis on the Ideal Terminological Dictionary Anita Helviga współczesnych łotewskich słowników terminologicznych w różnorodnych aspektach: tematycznym, grupy docelowej, objętości itd. Ponadto wytyczne dotyczące opracowywania słowników terminologicznych są tworzone na podstawie przeglądu literatury oraz zestawienia opinii specjalistów ds. terminologii branżowej, wydawców i przykładów dobrych praktyk wśród użytkowników słowników. W 2021 roku przeprowadzono internetową ankietę wśród użytkowników słowników, której celem było poznanie nawyków związanych z korzystaniem ze słowników terminologicznych. Jako głównych respondentów ankiety wybrano studentów studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich. Łącznie ankieta obejmowała 14 pytań, które ujawniły, jaki rodzaj słowników terminologicznych – internetowych czy drukowanych – preferują studenci; sytuacje, w których słowniki terminologiczne są głównie używane; ujawniła znaczenie oficjalnie zatwierdzonych słowników, znaczenie podawania odpowiedników terminów w innych językach, znaczenie tego, aby słownik nie był starszy niż pięć lat itd. Niniejszy artykuł analizuje odpowiedzi na jedno z pytań otwartych w ankiecie: „Jakie powinny być cechy/właściwości idealnego słownika terminologicznego? Proszę wymienić dwie lub trzy!” W ankiecie wzięło udział 161 respondentów. Spośród nich 106 było studentami studiów licencjackich, piętnaścioro studiów magisterskich, a 40 studiów doktoranckich. Spośród 161 respondentów 114 stanowiły kobiety, a 47 mężczyźni. Jeśli chodzi o grupy wiekowe, 85 respondentów miało od 18 do 24 lat, 47 od 25 do 34 lat, 20 respondentów od 35 do 49 lat, a dziewięcioro respondentów miało ponad 50 lat. Badane wskaźniki płci i wieku odgrywały drugorzędną rolę w analizie wyników. Przede wszystkim odpowiedzi sklasyfikowano według poziomu lub kierunku studiów studentów. Porównanie danych uzyskanych w badaniu oparto na poglądach czołowych specjalistów i terminologów z branży. WYNIKI I DYSKUSJA Spośród ogółem 161 respondentów 156 odpowiedziało na pytanie dotyczące idealnego słownika terminologicznego i jego cech. Odpowiedzi wahają się od jednego słowa po bardziej pogłębioną analizę. Co ciekawe, 46 spośród 156 odpowiedzi zawiera słowo łatwy, ale 43 razy wspomniano o słowach odnowiony, zaktualizowany lub aktualny, na przykład –łatwy do zrozumienia znaczenia; łatwy w nawigacji; –terminy odpowiadają aktualnej sytuacji w danej dziedzinie; –odnawiany tak często, jak to możliwe; –okresowo aktualizowany. 71Terminologija | 2022 | 29 In students’ responses, the words easy and simple apply both to the dictionary itself, its layout and transparency, and to the readability of the text. Ponadto odpowiedzi te ujawniają, że studenci poszukują wygodnej, łatwej w użyciu i regularnie aktualizowanej bazy terminologicznej. Słowa „wiarygodne”, „zatwierdzone przez specjalistów”, „zatwierdzone naukowo” oraz „zatwierdzone terminy” pojawiają się 34 razy, na przykład –zrozumiałe wyjaśnienia zatwierdzone przez specjalistów; –słownik powinien być wiarygodny. Odpowiedzi te wskazują na pole słownika terminologicznego lub bazy danych. must have this stamp of quality of terminologists and specialists in the W wywiadzie (wywiad osobisty, 16czerwca 2020 r.) Baltiņš podkreśla, że profesjonalizm i odpowiedzialność twórców słownika są ważniejsze niż formalny aspekt zatwierdzenia, ponieważ nie wszystkie terminy w zatwierdzonych słownikach są omawiane przez komisję, a sam fakt zatwierdzenia nie gwarantuje jakości słownika. Jednak, jak pokazują wyniki badania, znak jakości nadany przez specjalistów w dziedzinie terminologii jest bardzo ważny dla użytkowników słowników. Czterdzieści pięć odpowiedzi ujawnia, że słowniki powinny zawierać odpowiedniki terminów w innych językach obcych, na przykład –terminy dostępne w co najmniej pięciu językach europejskich; –terminy są dostępne w kilku językach. Z punktu widzenia użytkowników słowników jednojęzyczne interpretacyjne słowniki terminologiczne nie są zbyt praktyczne. Mogą być bardziej przydatne na poziomie szkoły podstawowej lub średniej. Odpowiedzi ujawniają również przeciwny punkt widzenia. Część respondentów wspomniała, że chciałaby krótkiego wyjaśnienia terminu, na przykład, –jak największej liczby haseł, krótkich objaśnień; –krótkich, zwięzłych definicji, jednak w wielu odpowiedziach zawarto dokładne przeciwieństwo, na przykład, –hasło powinno zawierać etymologię terminu, być może rozszerzone wyjaśnienie, na przykład kontekst historyczny; –obszernych, lecz jasnych objaśnień; –pochodzenie, historię danego terminu, ponieważ często ujawnia ono szersze znaczenie terminu i czyni go bardziej zrozumiałym. Odpowiedzi te są ściśle związane z dziedziną wykształcenia respondentów. Zgodnie z odpowiedziami respondentów w interesie studentów nauk humanistycznych i przyrodniczych leży, aby hasło zawierało więcej Elīna Peina72 Oczekiwania użytkowników Łotewskiego słownika informacji. Ma on the Ideal Terminological Dictionary Anita Helviga to również związek z poziomem ich studiów: w przypadku studentów studiów licencjackich krótkie wyjaśnienie terminu niekoniecznie ujawnia pełne znaczenie pojęcia i nie ukazuje idei jego znaczenia. W przypadku studentów studiów magisterskich i doktoranckich doświadczenie naukowe jest większe, a zrozumienie znaczenia terminów nie stanowi problemu. Trzydzieści cztery odpowiedzi ujawniają, że uwzględnianie przykładów w haśle każdego terminu jest ważną cechą idealnego słownika, na przykład, –uwzględnione są typowe przykłady użycia terminu; –nie tylko znaczenie, lecz także przykłady, w których używany jest termin. Interesujące jest to, że piętnastu respondentów chce również, aby uwzględniano synonimy terminu, na przykład, –podawać przykłady i wyrazy bliskoznaczne; –dokładność, objaśnienia, synonimy; –warto byłoby, gdyby wyświetlane były synonimy. W leksykografii łotewskiej termin jest opisywany jako dobry, jeśli jest „wyraźnie różny od innych terminów (najlepiej taki, który nie ma synonimów ani homonimów)” (Nacionālā enciklopēdija 2021). Takie odpowiedzi mogą być związane z faktem, że studentom często przypomina się, aby unikać powtarzania słów w języku naukowym w celu zapewnienia dobrego brzmienia (na przykład inteligentna edycja w programie Microsoft Word podkreśla dwa identyczne słowa, jeśli znajdują się zbyt blisko siebie w tekście, i zachęca autora do wybrania synonimów), ale nie dotyczy to terminów. Ich konsekwentne stosowanie zapewnia, że tekst jest jednoznaczny i jasny, co stanowi jedno z kryteriów pisarstwa akademickiego. W wielu odpowiedziach studenci wspominają, że hasło powinno zawierać informacje o źródle terminu. Początkowo wydaje się to mylące, ale odpowiedzi ujawniają, co się przez to rozumie: –Myślę, że doskonała baza terminów dokładnie wskazuje źródło terminu; –Zawiera link do źródła, w którym użyto tego terminu. Cecha ta wiąże się przede wszystkim z faktem, że dostępne w języku łotewskim internetowe bazy terminologiczne stanowią zbiór kilku drukowanych słowników terminologicznych i zestawów terminów, które nie są regularnie aktualizowane lub są aktualizowane w momencie, gdy wydawnictwa publikują nowy drukowany słownik terminologiczny. Dla studentów jest to oczywiście wygodne przy sporządzaniu przypisów: przypis to a printed dictionary creates the credibility that the term comes from an edited and reliable source. These answers reveal that currently there are 73Terminologija | 2022 | 29 brak terminologicznych baz danych w języku łotewskim, które byłyby regularnie aktualizowane i utrzymywane przez terminologów oraz specjalistów w danej dziedzinie. Odpowiedzi w ankietach ujawniają również inne interesujące cechy, takie jak postulat uwzględniania w bazach terminologicznych terminów jeszcze niezatwierdzonych, które mimo to są powszechnie używane w danej dziedzinie: –Wiele terminów; pokazują właściwe terminy, a także terminy rzeczywiście używane przez profesjonalistów w tej branży. Takie terminy można by oznaczyć w słowniku oddzielnie jako profesjonalizmy używane w danej dziedzinie, co zapobiegałoby ich stosowaniu w języku naukowym, ale byłyby one dostępne i objaśnione młodym profesjonalistom. WNIOSKI Wyniki odpowiedzi ankietowych sugerują, że przede wszystkim studenci postrzegają regularnie aktualizowaną internetową bazę terminologiczną z oficjalnie zatwierdzonymi terminami jako idealny słownik terminologiczny. Istnienie jednej oficjalnej bazy terminologicznej rozwiązałoby problem postrzegania przez studentów różnych narzędzi cyfrowych o wątpliwej jakości jako słowników internetowych. W odpowiedzi na pytanie ankietowe jeden ze studentów napisał, że „na świecie nie istnieją rzeczy doskonałe”. Student ten ma rację, ale odpowiedzi ujawniają, że we współpracy z terminologami, specjalistami w danej dziedzinie, wydawcami, leksykografami, użytkownikami słowników i innymi specjalistami możemy opracować wytyczne dotyczące tworzenia słowników terminologicznych, które można byłoby wykorzystać do opracowania źródła terminologicznego, w którym użytkownicy mogliby szybko i łatwo znaleźć to, czego szukają. Bazy terminologiczne nie są pomocne, gdy tworzy się je jako kompilację drukowanych słowników terminologicznych i nie aktualizuje regularnie, ponieważ ich użytkownicy niewiele z nich korzystają. Sama pandemia Covid-19 wzbogaciła język angielski o 1000 nowych terminów. Leksykografowie mówią o koronaneologizmach (Roig-Marín 2020; Li 2021), tymczasem w leksykografii terminologicznej języka łotewskiego kwestia neologizmów w słownikach terminologicznych nadal jest przedmiotem debaty, co oznacza, że społeczeństwo ma do nich niemal zerowy dostęp. Zalecenia studentów powinny zostać uwzględnione w kryteriach oceny słowników, ponieważ stanowią oni ważną grupę użytkowników słowników. Patrząc na tę kwestię szerzej, konieczne byłoby porównanie danych zarówno w aspekcie chronologicznym (różne okresy), jak i terytorialnym (doświadczenia różnych narodów, języków). Czasami uwzględnianie Elīna Peina74 Oczekiwania użytkowników słowników łotewskich potrzeb on the Ideal Terminological Dictionary Anita Helviga użytkowników słowników może być uznawane za populizm, sposób zaspokajania wymagań rynku lub odstępstwo od naukowo udowodnionych i weryfikowalnych kryteriów, podczas gdy język (w tym terminologia i terminografia) istnieje i rozwija się głównie dzięki swoim użytkownikom. Dlatego badania nad takimi danymi są nie tylko interesujące, lecz także użyteczne. Podziękowania Badania te zostały przeprowadzone przy wsparciu finansowym projektu Europejskiego Funduszu Społecznego „Kariera akademicka pracowników Uniwersytetu w Lipawie: jakość i zrównoważony rozwój w kształceniu doktorantów” (nr 8.2.2.0/20/I/007). REFERENCES Baldunčiks Juris 2012a: Priekšvārds. = Forewords. – Vārdnīcu izstrāde Latvijā 1991–2010, pētījums J. Baldunčika vadībā, Rīga: LVA, 6–15. Baldunčiks Juris 2012b: Vārdnīcu izstrāde Latvijā: 1991–2010, pētījums J. Baldunčika vadībā, Rīga: LVA. Ball Liezl H., Bothma Theo J. D. 2018: Establishing evaluation criteria for e-dictionaries. – Library Hi Tech 26(1), 152–166. Béjoint Henri 2000: Modern lexicography: an introduction, Oxford/New York: Oxford University Press. Li Lan 2021: Words, dictionaries, sociology: The impact of coroneologisms. – Lexicography: Journal of ASIALEX 8(1), 80–104. National Encyclopedia 2021 – Termins, Iveta Pūtele. Available at: https://enciklopedija.lv/skirklis/5264termins. Roig-Marín Amanda 2020: English-based coroneologisms. A short survey of our Covid-19 related vocabulary. – English Today 37(4), 193–195. Sviķe Silga, Gorbunovs Andrejs, Veckalne Aiga etc. 2020: Medicīnas terminu vārdnīca: mobilās lietotnes izstrādes metodoloģija un izmantotie digitālie resursi = Glossary of Medical Terms: Development of the Methodology of the Mobile Application and Digital Resources Used. – Vārds un tā pētīšanas aspekti: rakstu krājums 24(1), aut. Silga Sviķe, Andrejs Gorbunovs, Aiga Veckalne, Karina Šķirmante, Inga Kaija, Liepāja: LiepA, 412–424. Swanepoel Piet 2008: Towards a Framework for the Description and Evaluation of Dictionary Evaluation Criteria. – Lexikos 18(1), 207231. Šmite Astra 2012: Latvijā izdotās vārdnīcas (1991–2010). Bibliogrāfisks saraksts. = Dictionaries issued in Latvia (1991–2010). Bibliographical list. – Vārdnīcu izstrāde Latvijā: 1991–2010, pētījums J. Baldunčika vadībā, Rīga: LVA, 192–247. TTC – Situācijas izpēte latviešu terminoloģijas izstrādes, saskaņošanas un apstiprināšanas jomā: problēmu identifikācija un to risinājumi = Study of the situation on Latvian terminology in the field development and approval: identification of problems and their solutions, Rīga: Tulkošanas un terminoloģijas centrs, 2005. Гринев-Гриневич Сергей 2007: О принципах создания терминологических словарей = On the Principles of Compiling Terminological Dictionaries. – Terminologija 14, 20–36.