Ona Vaičiulytė-Romančuk. „Gramatyka języka litewskiego. Wybrane zagadnienia morfologii i fleksji z ćwiczeniami“
Full text
O. Vaičiuly ė-ROmančuk. G ama yka języka li ewskiego.
Wyb ane zagadnienia mo ologii i leksji z ćwiczeniami 301
ONA VAIČIULYT-ROMANČUK
GRAMATYKA JZYKA LITEWSKIEGO.
WYBRANE ZAGADNIENIA MORFOLOGII
IEKSJI Z ĆWICZENIAMI
Wa szawa: Ex lib is Gale ia Polskiej książki Sp. z. o. o., 2006, 244 p. G ama ikos
au o ė Ona Vaičiuly ė-Romančuk (keis a, mas pa a dė nenu ody a acimaele)
li uanis ikos es udis baigė Vilniaus uni e si e e. 19851990 m. abalhou do
ins i u o de língua e li e a u a li uanas sec o io da Daba inės lie u ių
li e a ū inės kalbos, e de 1990 a 1995 m. ins i u o de língua li uanas G ama ikos
sky iuje. 1994 m. apgynė do a o disse ação, cuja base p epa ou monog a ia
Tik iniai a dai Ge ėčių apylinkių a mėje (1996, Vilnius: lie u ių kalbos
ins i u as). Ac ualmen e abalha na Uni e sidade de Va só ia na Cá ed a de
Ge al kalbo y os e bal is ikos. En e ou os coisas, ensinou g amá ica e
dialek ologia da língua li uânica.
como explica-se de in odução e qua inho supe šelio, g ama ica des ina-se a
mais a iados lei o ojos, an o p adziamoksliams, an o medianamen e
Li u ians língua ap endendo. As ma é ias g ama icas es o ça-se ap esen a
quan o possí el semes mais, po ém nãošk aipan an emen e. Seu abalho
au o ė p esen a o como compendium da g amá ica da língua li uânica: nele
nãoes o eng a de alhadamen e desc e e sis emas g amá icos da língua
li uânica, p ocu ou apenas ap esen a p incipais, ca ac e ingiausius aožos
sanda os g ama icas. e omeny e obje i os didác icos: os p incipais
capí ulos de g amá ica e minam exe cícios, e suas espos as da em no inal
do li o. a i a-se a a enção em g amá icas da língua li uãs, especialmen e
mokomųjų, s ygių lenkijoje. Recenzuojamosios g ama ikos bibliog a ijoje
( iesa, ink inėje) são apenas duas lenkiškos e e ências: an es pusamžį
exleissido Jano O ębskio g ama ikos e cei o omas e não publiciada axelio
Hol oe o desc i omosios lie u ių kalbos g ama ikos paskai ų medžiaga. isso mos a Onos Vaičiuly ės-Romančuk g amá ica a ualidade.
o ma e ial a conside ado es á o ganizado na g ama icana po pa e da linguagem. desc i as
se epnias pa es da linguagem dispos as es a o dem: daik a a dis, būd a dis, skai a dis,
į a dis, eiksmažodis, p ie eiksmis e p ielinksnis. consis en emen e discu em-se de cada
pa e da língua ca ego ias g ama icais, kai yba e da yba. no a anjo capí ulo de g amá ica
302 kalBOS kul ūRa | 81 ski u capí uloumi ap esen adas a dažodžių ki čia imo
pa adigmas. G ama ica p á ica, não eó ica, po an o nela não encon a emos
g ama icos e mos de de inições ou concei os de eiškinimo (pa yପରି, o que é
daik a a dis, g ama ica ca ego ia e e c.). ainda ecenziyada e ê-se con eúdo
da g amá ica. a i a-se a a enção à me odicá de ensino, an agens e de iciências,
dispu i inus ou dudo inus assun os.
1.
No p imei o capí ulo do li o ap esen a-se žiupsnis de conhecimen os sob e a
língua li uãs. Começando po bal as ibos e suas línguas, ememo a-se
Zie elos Li u ians šnek a e sua elação com li uães, p ūsų e jo ingias
línguas, ap esen am-se dados ge ais sob e línguas li uãs consumimen o e
discu idas línguas li uãs (indiquem-se suas dis in i as peculia idades). Es a
pa e, inse ida mesmo no começo do li o, ainda não se ap es ou lei o pa ece
excessi amen e complexa. peculia idades das alâncias das línguas li uãs se ia melho ikê discu i no inal do li o.
2.
é discu ida li iško aidynas e dispos as as mais impo an es conhecimen os sob e li uâneas
linguagem one ina sanda á (balsius, p iebalsius e d iga sius). ao desc e e a esc i a da
língua li uânica inde ec i amen e a i ma-se que ela esan i one inė, com his o inės ašybos
elemen ais (p. 11)1. ec iscadas mais impo an es onologicas balsias ( umpas: ilgas) e
p iebalsias (kie as: minkš as) con ap iešas, d ibalsias e d iga sias sanda a. D ibalsas, e não
i ais, como em mui os no os abalhos de Li uânia2, g ama icas pe mi idas, são
conside adas [ie] e [uo]. Sky iue oco e e one icas exempli icações li uanichas de o og a ia
e udícios (neapagomen o de alguns p iebalsios mekš umo pala as de dzingsė i, se yni,
g ėb i ansk ipcijoje, [o] comp imen o ansc ibuindo o mą b olį e e c.). 1 aleksas Gi denis
p incipal p incípio de esc i a da língua li uânica conside a mo ologinho (ou mo onologinho),
e one ínio e his ó ico p incipus an iniais (plg. amb azas, ed. 11994: 20); adelė Valeckienė indica
dois p incipais p incípios da esc i a li uanas onologicamen e e one icamen e e
mo ologicamen e ou mo onologicamen e (plg. mo kūnas, sud. 11999: 521). 2 alekso Gi denio
opina, Su ap iniai d ibalsia [ie, uo] ge almen e [...] são conside ados sepa ados onem (ne
onemų junginiais) (amb azas, ed. 11994: 23). P esen es g amá icas da língua li uanas eles
incluídos em sis ema de balsios da língua li uanas ( en mesmo); plg. da Gi denis 1995: 174 ;
mo kūnas, sud. 11999: 57.
O. Vaičiuly ė-ROmančuk. G ama yka języka li ewskiego.
Wyb ane zagadnienia mo ologii i leksji z ćwiczeniami 303
3.
Daik a a džio capí ulo começa-se en a izando lexico le sikos li uãos a chajiškumą, dando-se
he eldė ųjų daik a a džių exemplos. compa a i amen e mais amplamen e é examinada maça
quan o do polkiško se dis inguian e daik a a džių di isão em e dadei os e conjun os (p. 2425). de
daik a a džio g ama ís icos ca ego ias examinadas giminė, núme o e aleg nis. Segundo giminę
daik a a dzki se dis ibuem com base apenas um ienaskai os a dininko lininiu, po an o em que
p ocu a de adicionais a ibu os de daik a a dzki com galūne -is gimininei de e mina . pa a isso
pasi elk os galūninis mo e iškosios giminės daik a a džių ienaskai os a dininko ki čia anje (p.
27), e sob e ienaskai os kilmininko e especialmen e naudininko o mas mesmo nãoúžmin a. nas
co esponden es abelês de daik a a dzes giminosas masculinas e eme iškės indicada
p iebalsinių kamienų daik a a džių galūnė -uo (p. 26, ambém p. 30). ju ídamasi escolaina g ama ica
adição. No en an o se ia mais p ecisamen e o mas ped a, sesuo e e c. baigmenis conside a
não galūnėmis, e kamiengaliais3; isso melho co esponde ia sua his ó ia e a ual mo emina skaidá.
Vocais subs an i a communia (nak ibalda, nenuo ama, mėmė e e c.) g ama ikoje não bem
exa amen e chamados de dois genícios daik a a džiais ( zeczowniki dwu odzajowe). Discu so do
núme o daik a a džių ambém começa-se a pa i his ó icas ano ações sob e ex- ina ę des e
sis ema de ca ego ia. dú idas causou do plu al (plu alia an um) daik a ó gio lunūs alocação só só
a concei os de empo, e da pala a a os ogos a sh enčių e i eigos seman inės g upo (p. 32).
Šauksmininkas g ama ikoje sem quaisque ese asas é conside ado sé imo aleg inho e indica-se
não só daik a a dzes, mas ambém a ib zijes, nume a dzijes e alguns in oduzi zijes
pa adigms4. dúbida, se na g ama ica p á ica aduiu inclui odos pos pozicinos subs i uido es
pelo menos sem adesy o e alia i o ealmen e e a possí el apsiei i, e o mas udeniop, aka op e
e c. conside a an e eiksmiais5. como boa peculia idade g ama icais menė inas alguns aleg nių
galūnių ab e ação em slnekamojoje ala discussão (p. 3334). Daik a a džių linksniação desc i o
baseado no ne naujesne i nuoseklesne Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje (plg. amb azas, ed.
11994: 69 ) e Lie u ių kalbos enciklopedijoje (plg. mo kūnas, sud. 11999: 385) o necida 3 Bū en
assim, embo a e nenuoseklamen e, co esponden es o mas in e p e adas Daba inės lie u ių
kalbos g ama ikoje (plg. amb azas, ed. 11994: 76).
4 Possí el comp omisso a es e caso o e ece Daba inės lie u ių kalbos g ama ika: o ma
šauksmininko aqui ambém a pa i da adição indicada daik a a džių pa adigmos, po ém
humo nija ca ego ia ap aše explicado, que sin aksinių elações ela não conhece (plg. amb azas,
ed. 11994: 68). 5 Inciden emen e, Daba inės lie u ių kalbos žodžio qua o edição em eles assim e
ci a (plg. keinys, ed. 42000: 665 e 906).
kalBOS kul ūRa | 304 81 pa adigmas classi icação de aco do kamiengalius, a seno iniu escola
di isão em linksniuo es, que se baseia só de um linksnio ienaskai os a dininko galūnėmis.
Nes a desc iyme no ada algumas inikslumos. a i ma-se que unicascai os šauksmininko galūnę
-au em com p eesaga - ojas aze p imei as aleg niuo ės p o issões, especialidades
denominais (p. 36), po ém es a galūnė ca ac e ís ica e p eesagas -es da mesma signi icação
ediniams. alega-se que as segundas aleg niuo ės dos sob enomes masculinos Bu ilà, D kė e
e c. mul iskai oje aleg niuojam segundo a p imei a aleg niuo é, i. i. em o mas de apelidos
mul iskai os Bu ila, Di kia e . . (p. 37). Com isso não se pode conco da . Em comun inhe
ala em co esponden es pa nes êm dėsningas segunda aleg niuo ės o mas, . y.
Bù ilos, D kės e . ., e mencionada dessas p imei as o mas aleg niuo ės conside y inas
a miniais ou šnekamosios línguas ( al ez kuopinės daugiskai os) a ian es (plg. S undžia
1981). desc e endo daik a a džių da ybą segama Daba inės lie u ių kalbos g ama ica. po ém
e oneamen e a i ma-se que nas g amá icas Li u iškose p eesaga (p zy os ek) acei a
conside a da ybinę p eesagą jun o com galūne (p. 40), po an o p óp ias au o ės em oda
g ama ikoje p eesagų e di e en e giminės galūnių sequos (p z.: -el-is e -el-ė; -uk-as e -uk-ė) são
conside adas ski ing p eesagoms!6 Mais algumas ano ações de daik a a džių da ybos.
a i ma-se que os p ecei os -elis, -elė ediniai compõem a pa i de uma quin a a é me ade de
odos deminu i os da língua bend inesa (p. 40). de e dade Vinco u bucio indicada apa inė seu
núme o de limi e é d i penk osios (plg. amb azas, ed. 11994: 88). Deminu y ų seção no inal
inse ido excu são sob e li uãos nomes pessoais da ybą (p. 4344). da ybžių pessoais o am
possí el discu i sepa adamen e, e não jun amen e com gene inhas daik a a džiais. Galė
-ius au o ės é conside ada uma das da ūniausių denominações de pe sonagens da ca ego ia
da ybos galūnių (p. 45), po ém Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje a i ma-se que a es a
ca ego ia p iklausančių galūnės -ius edinių nė a daug (amb azas, ed. 11994: 113). onde que
da e io es são ou as ex emões. Segundo Vaičiuly ės-Romančuk, nomes de luga es
požemis, заjū is, заsienis e e c., como e polkų alboje, aze de p ielinksninių kons ukcijų (p.
49). na linguo y a li uanos p e alece uma ou a opinião7. 6 Simila men e e de g au mais ele ado
a masculinidade e a eminicidade o man a -esn-is e -esn-ė são conside adas dois p eceigos
dis in os (plg. p. 58). 7 Vincas u bu is e S asys keinys ais daik a a džius conside am
co esponden es p iešdėlių ediniais (plg. u bu is 1978: 220; amb azas, ed. 11994: 146, 148;
keinys 1999: 80) ou miš iosios da ybos pala as (plg. u bu is 1978: 290). au o ês in e p e ação
pa emia al ez único an anas Sme ona (plg. 2005: 8586).
O. Vaičiuly ė-ROmančuk. G ama yka języka li ewskiego.
Wyb ane zagadnienia mo ologii i leksji z ćwiczeniami 305
4.
Būd a dis desc i o nedaug enu ols an desde Daba inės lie u ių kalbos
g ama ica eo icos disposições. In e essan es e aliosas obse ações sob e
di e en e elação de oi e de a ibu os das línguas li uãs e polkų com a
ca ego ia i umo (p. 56). a i a-se a a enção à suble i idade ca ac e ís ica da
ca ego ia de g au da língua polkų.
como e daik a a dzes, būd a džių linksniuo ės são dis ibuídas com base
escolaine p á ica, po an o em que da du ienodus iii linksniuo ės
mo e iškosios giminės būd a džių linksnia imo exemplos (didelė i s iklinė).
nãoexplicamen e compa ado į a džiuo inių e simplesų būd a džių
linksnia imas: Pa adygma y p zymio ników zaimkowych są ba dziej
egula ne niż p zymio ników p os ych (iš yškin a mano. A. J., p. 67)8. nos
ap esen ados exemplos de aleg niação não há iii aleg niuo ės (didysis, -ioji, e c.) būd a džių
(plg. Tabelê 4, p. 210).
Būd a džių da ybos desc ição ge okai di e e do ap esen ado Daba inės lie u ių
kalbos g ama ikoje. Escolhidas apenas ês (au o ês opinião, eqünesnês)
p eesaginais das ca ego ias de da yba: deminu y ai (zd obnienia), peculia idade
do núme o di e umus (zmiana na ężenia cechy) e simili ude (podobiens wo)
eiškian ys da iniai. P iesagos -ing, -inga ediniai caiu na segunda ca ego ia, e
p eesagos -inis, -inė ediniai em ečiąją9. An esdėlinė būd a džių da yba
g ama ikoje inclui apenas edinos de būd a džių (plg. amb azas, ed. 11994: 224 ).
5.
Skai a džio capí ulo com plu alis ais doik a o džiais sem quaisque ese asgų o nece o plu al
nume i uso (p. 85)10. A pala a unidade g ama icana é desc i a como kuopinis nume a dis (p. 87),
embo a e indique-se que é usado só como daik a a dis11. P ie kuopinių insc i o e nume a dis 8 Plg.:
Į a džiuo inių o mų linksnia imas y a daugiau su ienodėjęs negu pap as ųjų (amb azas, ed. 11994:
185; iš yškin a mano. A. J.). 9 Na a ual g amá ica das línguas li uanas p eessagos -ingas, -inga ediniai
a ibuídos aos in e nos peculia idades būd a džių (amb azas, ed. 11994: 197 ), e p eessagos -inis,
-inė ediniai a išski iamųjų, ou ūšinių (amb azas, ed. 11994: 209 ). 10 mesmo a no minamoi g ama ica
Daba inės lie u ių kalbos não é ão igo osa e gene inėje kalboje o mą iene i ais casos empo
lygia e e com o p incipal nume a džiu ieni (plg. amb azas, ed. 11994: 241).
11 Inciden emen e, O ębskis não só unidade, mas e Daba inės lie u ių kalbos g ama icas como
kuopinius skai a džius ap esen ados pala as laikė skai a džių kilmės kuopiniais daik a a džiais
(plg. 1956: 174).
306 kalBOS kul ūRa | 81 dezim is ( en mesmo), embo a já an e io men e
au o ês ele seja dado e elincssniuido como p incipal numé ico (plg. p. 81).
ques iono ino kelin inių skai a džių da ybos o man o - -as, - -a
compa ação com pa odomaisiais į a džiais às, à (p. 88). nãoicslu do p incipal
nume wa dgio milion azom o mą milioninis (p. 90, 92) conside a kelin iniu
nume a džiu, pois isso é būd a dis.
6.
G ama icane abo dam-se seis g upos de in oduções: pessoais, sa ybiniai,
pa odomieji, klausiamieji, san ykiniai e neapib ėžiamieji. desc e e o seu signi icado,
ap esen am pa adigmas de aleg niação e c uci icação12. nudžiugino sky elis, no qual
se e isa as elações sociais aiška pe sonaliniais į a džiais. Nele abo da-se į a džių
u, jūs, ams a, pa s/pa i consumo. Pa odomasis į a is as/ a g ama icane incluído
em deik ina sis ema como dis anção (a s umą do alado ) ma can e memb o (p.
99100). G a icamen e no eixo de dis ância ele pa aizdui o en e in oduzžių es e/ši,
shi as/ši a e anas/ana. aiškinimas ilus uojamas sakiniu Es e li o é b anca, a
azulha, e ana gel ona. al in e p e ação da e e ida/ a signi icação não
co esponde a conclusões de pesquisas mais ap o undadas do seu uso13.
nãode inêzií eis in oduz em g upo de e e en á ios: ne e e en á ios in oduz
(zaimki e e encjalne i nie e e encjalne). co esponden es in oduções
signi ica i as indicadas não in ei amen e p ecisamen e: in oduções com o man u
kažnu odą ealmen e exis uojančius, mas unde inėž us daik us ( ealnie is niejący,
ale nieok eślony p zedmio ), e in oduções com no s hipo e inius daik us
(p zedmio hipo e yczny)14.
7.
Va dažodžių ki čiação a a-se em sepa ado, sé ima, capí ulo do li o. Nele lemb am-se acima de
udo alguns comuns de língua li uãs ki čiação e seu ma camen o assun os. o aze não e ėjo:
g ama ica não al 12 Pa odomųjų į a džių as, al nos pa adigmas não undamen ai indicadas e
o mas šauksmininko, plg.: į a džiai ne u i šauksmininko, po que eles ge almen e neina
k eipiniais (amb azas, ed.
11994: 256).
13 Plg.: įnomis o é indi e en iškas dis ância: ele pode indica e ap oximą, e dis imą obje o (Rosinas
1996: 59); Tas, a é memb o neu alus. Ele pode indica e mais, e menos do alan e u olusį daik ą
(amb azas, ed. 11994: 263). 14 a. Rosino opina que įnomzii com no s são neu alūs egzis a imui (Rosinas
1996: 116).
O. Vaičiuly ė-ROmančuk. G ama yka języka li ewskiego. Wyb ane zagadnienia
mo ologii i leksji z ćwiczeniami 307 велика, esan eikalui não di icli
a i e s i one ikos sky ių. da língua Li uânia ki čia am desc e e-se como
mo ologinis ki čio luga dependen e da pala a mo eminės sudė ies. é mais
no a concepção do sis ema de ki čiação da língua li uânica (plg. S undžia 1995;
amb azas, ed. 11994: 49). No en an o, p á ico desc ição de a dažodžių
ki čiação e e que escolhe adicional modelo de qua o de ki čiação
pa adigmas. do qua ozia a dažodžių ci cunčia anja pa adigma (p. 113) é
dado apenas um exemplo (daik a a dis c iança), que como ičia ilus ou oda
a ap esen ada esquemas ci cunčia anja excepção...
8.
Bigeliame eiksmažodžio capí ulo em p imei o luga b e emen e esumia-se sis ema eiksmažodžio
da língua li uânica. pos e io men e examinam-se anzi y umas, sang ąža e eikslas, que,
simila men e como e Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje, não conside am ca ego ias
g ama icales. anzi y umas é conside ado agi mazônio, e não sen ínio ou mesmo discu so (plg.
Hoppe , hompson 1980) peculia ybe. Segundo a ma cação anzi y umo açõesmaodžiai, cujas o ma
não dis ingue anzi y umo signi ica i os (elas pe encen es do con ex o), opõem-se aos
açõesmaodjii que os dis inguem. Os úl imos di idem-se em ês g upos: p imei aia pe ence
eiksmažodžiai, cujos anzi y umo dian ep ieša ma cima šaknies balsiów kai a; segund ajai
eiksmažodžiai, cujos anzi y umas sinalamen o cauza y inėmis e ku a y inėmis p eesagamas, e
e čiajai eiksmažodžiai, cujos in anzi y umas sinalamen o sang ąža. Es a classi icação pe meada
do Daba inė lie u ių kalbos g ama ika os (plg. amb azas, ed. 11994: 83288). Ela quan o simpli ica a
imagem da ca ego ia anzi y idade, po que não inclui açõesmažodžių, em ge al incapaci as eikš i
anzi y idade con ap iešos (bū i, a ody i, gulė i e e c.). Sang ąża é incluída na ca ego ia de
anzi i idade e o na-se apenas uma média de aiškos de in anzi i idade15. No en an o sang ąžinas
o mas g ama icanes abo damadas e sepa adamen e. Pa odoma sang ąžos in e ac eica com
šaknies balsių kai a: kel i: kil i: kel is (p. 119). Duas das úl imas in anzi y ias o mas de di e enças
icou neiš yškin i: ambas suas eiškiančios es adosená ou sa aiminį eiksmą. nãoaaexplicada, que o
signi icado do bene iciá io e ini sang ąża ação de pala a anzi y umo nekeičia (plg. amb azas, ed.
11994: 288). Ge ai exp yškin i lie15 Analogamen e es a o ma aiškinama e Daba inės lie u ių kalbos
g ama ikoje (plg. amb azas, ed. 11994: 287288). Possí el e ou a in e p e ação das o mas de
açõesmažodžių sang ąžinių elas podem se incluídas em ca ego ia ūšies e conside adas mediumo
aiškos p iemone (ž . Hol oe , Semėnienė 2004).
308 kalBOS kul ūRa | 81 u ias e polkų kalbų sang ąžinių eiksmažodžių
ne eikiamosios ūšies eikšmės ski umai (man nesimiega: nie mogę zasnąć
e al.). ou as ca ego ias g ama icas de ação- e dade empo, pessoa,
núme o sepa adamen e não nenag inėjamas, mas só b e emen e
esumi amas desc e endo asmenação de ação- e dades.
lipiamosios p ecipacos 3-iojo o ma de pessoa eeinie, esimokai e e c. são conside adas especiais
geidžiamosios signi icância pe misy o o mas (p. 150 151)16. liepiamosios signi icado o mas
( epasako) e cons uções ( egul pasako) ap esen adas não como di ec inas (plg. amb azas, ed.
11994: 306), e como liepiamosios nuosakos aiškos p iemonės. desc e endo a espécie a i ma-se que
cada açãomažodžių (i pa icipan es) o ma de eikiamosios ūšies em não iikiamosios ūšies
a i ikmenį (p. 156)17. Sang ąžiniai an esdėliniai açõesmažodžiai suda ą ūšies p iešp iešas
semelhan emen e como e nesang ąžiniai, a sang ąžiniams nep iešdėliniams p ieš sudė inės
nesang ąžinės ne eikiamosios ūšies o mas, p z. : Ramunė shukuojasi cabelos: Os cabelos são
Ramunės shukuojami (p. 158)18. du idoso sang ąžinių e bma e bo o mas de da yba explicação19:
indica-se que sang ąžos p eesaga -si u i a ian ą -is/-s, po ém ais o mas de como gydy is, suk is
da yba explicama de uma oz i eliminação oco idas gemina os: *gýdy i-is. → gýdy is (p 159)20. ainda
g ama icane examinadas o mas pa icipi esa. indicam-se açõesmažodinės e būd a dinės suas
p op iedades. neapsiei a wi hou diach oninių pas abų apie a chajines e no as no as o mas de
pa icipan es da língua li uãs. sequeklamen e ap a16 Elas já Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje
desc i as como nyks ančios, seno inės (amb azas, ed. 11994: 305, 309). Daba inės lie u ių kalbos
eks yne (h p://donelai is. du.l ) des a ecenziação au o iaus encon a se e p imei a o ma
po a ojimo casos e ne os a nė um (!) segunda o ma casoo.
17 A ualmen e, g ama icas da língua li uânica escla ecem que uma eikiamosios ūšies o ma pode
e á ios não eikiamosios ūšies a i ikmenis e a i kščiai (amb azas, ed. 11994: 320 ).
Simila men e equiamose e não- iquiamose ūšies elação explicado Hol oe o e Semėnienės (2004),
po ém ūšies p iešp ieša lhes pa ece exis i apenas seman inė e nãouda an i kai ybos ca ego ias.
18 Plg.: jas a s oja be a dês giminês sang ąžinas ou i iškosios ou mo e iškosios giminės
nesang ąžinės o mas (amb azas, ed. 11994: 325). 19 Ele indis in amen e se decompôs: das
seda i as supos as e liepiamsias jun amen e com as co esponden es o mas não
sang ąžinais, e das seda i as di ec as sepa adamen e, discu indo odos os ou os sedacos. não
e i ada passeico dojimen os, po exemplo, balsių kai a con a sang ąžos p iesagą discu a e p.
159, e p. 160161 (seg ą ez).
20 Mui o simplesmen e ais o mas de da yba explicada Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje:
nep iešdėlinių eiksmažodžių bend a ys šio o man o [-s(i)] ab e iado a ian e -s p ijungia ao
conjuga io p iesaga: p aũs i p aũs i-s... (amb azas, ed. 11994: 383).
O. Vaičiuly ė-ROmančuk. G ama yka języka li ewskiego. Wyb ane zagadnienia
mo ologii i leksji z ćwiczeniami 309 šomas eikialnych i niewiwikalnych
pa icipios czasów o mów kai imas i ki čiawanie, é no abų apie częnesnį kai
ku ių daly inių o mų a ojimą. sepa adamen e a a necessá iosamidade
pa icipan es, ambém ex emamen e a amen e na linguagem a ual usadas
o mas sang ąžinės e į a džiuo inės pa icipan es21. não undamen a odos
aci an esos do u u o empo plisci os pa icipan es (mesmo e a iškosios
giminės!) вести do co esponden es neį a džiuo inių mo e iškosios giminės
o mų: od ema u imiesłowu odzaju żeńskiego, na p zykład: d busi [...] →
d busieji [...], d busiosios [...] (p. 183)22. G ama ikoje bem exiliškin i pusdaly io e
podaly io consumo ski umai. Veiksmajodžio não pe sonalizá eis o mas de
esumo e mina-se sky eliais sob e siekinį e būdinį. dúbida, se ansi ou pouca
ex ensão na p á ica da g ama ica con empo ânea da língua li uana a explici i
siekinio (supino) daybą, signi icado e a oseną23. Būdinys g ama icane é
conside ado o ma de ação- e dade, e não p ie eiksmiu (plg. amb azas, ed.
11994: 413). Es a decisão é ambém du idosa an o po causa do signi icado
ca ac e ís icos, quan o po causa da de inida á ea de seu consumo, ele não
jus i ica-se e em e mos me odológicos. Veiksmajodio capí ulo e mina-se
da ybos se iço. b e emen e e isi am-se da ybos pama o pa es da
linguagem, da ybą galin i lydė i šaknies balsių kai a, da ybos o man ai. dú idas
causou bas an e a os p eesagões du a i os (aušė i, b ydo i, glūdo i e e c.) julgamen o (p. 190).
9.
P ie eiksmis au o ės de ine-se como nekai oma pa e da linguagem, po ém
indica-se que mui os p é eiksmių g adniuojam. po que cauba ou açanha é
conside ado o g au de p ee ecções? uma ez que g ama icane ele é a ado
sepa adamen e do da ybos, pode-se adi inha , que da yba ele não considomas.
Implica-se, po an o, a maio ia dos p e eiksmių kai am em g aus?24
21A ualmen e ex os da língua li uanas (h p://donelai is. du.l ) não dá nem um único
g ama icale di oas sang ąžinių o mos ašąsis e ašysiąsis ou į a džiuo inės o mas
di busiosios pa a ojimo casojo.
22 Plg.: Į a džiuo inis o man as jun a-se a longųjų y iškosios giminės ienaskai os a dininko
o mų, cujos galūnės balsis pailgėjęs: [...] bū . k. l. d busys-is, yljusys-is, ãšiusys-is
[...] (amb azas, ed. 11994: 367).
23 A p óp ia au o ê chama a a enção pa a a e minê na u eza des a o ma e indica sua
subs i uída bend inês em lingua […] bend a į (p. 187).
24 A ualmen e p oblemas da língua li uânica g ama icamen e apei a: p ie eiksmis no qual
de ine-se como nelinksni icada e neasmenizada sa a ankiška pa e da língua (amb azas, ed.
11994: 410).