„Draugiškas“, „Draugingas“, „Draugus“

J. Klima ičius. Amigiškas, amigosingas, amigos 133 JONAS KLIMAVIČIUS lie u ių kalbos ins i u as D augiškas, D augingas, D augus al onso Eidin o li os p ocu eok Mosco o s inkso ecenzijoje Pa auklus na a i ão sob e independência p a adimen o 1940 m. (Mokslo Lie u a, 2006 22 10, 13) p o . a noldas Pi očkinas encon ou e nemaža linguagem coisas que iolam a cul u a (10). P é alguns neno minių, pasenusių e ne aisyklinga da ybos pala as (10) a ibuído e d augingas. Con udo, não o nece ecenzen e des e pala a de consumo a. Eidin o no li o nem exemplos, nem signi icâncias, po an o nos es a de odo não-luisku, se ele ecenzen o conside ado po algo neno miniu, ou de odo ne aisyklingu. Seu a gumen o au o i e as: Kas ne kas eisin ų žodžius d augingas, d augingumas, equen emen e us ojamus a. Eidin o knygoje, Daba inės lie u ių kalbos žodyno pa yzdžiu. no en an o, c eio, de e ia segui Jono Jablonskio opiniões, que dessas pala as não de e iam usa : eles keis ini sis ema da língua li uana ca ac e ís icas pala as de amigas, amigasškumas (10). De ido à mencionada opinião de J. Jablonskio, jablonskininkas (Jablonskio specialis ) oda co e us signi icado d ougiškas pala a amiga J. Jablonskis ealmen e aisê (JablR i 1935: 316, 329; 1936: 223; J.JablRR ii 1959: 298, 307, 512). É uma co eção mui o simples aqui ealmen e mais ca ac e ís ico amigá el 1. budding a amigo, bičiuliškas: T augiškas pasielgimas (J. Jablonskis). Sėsim amiguicamen e, ėsim deše ą šuniškai (J. B odo skio Dic iona y) lKŽ ii2 1969. Mas há e 2. d ougus, likęs d augau i (J. Šlapelis, m. Šalčius) lKŽ ii2 1969. K in a em olho já Kons an ino si ydo zodyno (1642) d augingas: Towá zyski Familia is, socialis, seb ißkas d augingas aigi um -iškas, ou o -ingas /. Fe dinando Nesselmanno ódyne (1851) cla a di e ença: d augingas e d augus gesellig, o d augiszkas gemeinscha lich, allgemein. D augingas es á e nos no os esc i os. Já 1938 m. imama de ou a no min i na i a língua jo nalço Klausimų k ai elėje a. s. ( . y. an anas salys) di i i: Būd a džiu d aũgiškas pasakome esmines, mais in e nos, peculia idades, okiškai kame adscha lich, usiškai товарищеский, a d augngas ėl signi ica mui o amigos u in į e, além disso, 134 KalBos KulTūRa | 81 likusį d augau i, ok. gesellig, usų общительный. sakome: amigoing homem ge almen e é e amigaskal (GK 1938: 4 56; a.salR i 1979: 254). Es a dis inção o alecida e em 1938 m. s asio Šalkauskio p epa ado no dicioná io Ge al iloso ia Te minija: D augingas homem em mui os amigos, e mui os amigos em homem, endęs d augau i. No malmen e sociá el homem amigá el e age. Amigiškas a i udem em elação aos seus amigos é amigiško lojalnos i žymė (s.ŠalkR ii 1991: 216). Depois de anos ela consolidada leona do Damb ausko pa eng oje, an ano salio e P ano ska džiaus edaguo o li ogelê Kalbos pa a ėjas (1939). Tezau inis lKŽ ii1 1947 a pala a d augingas o nece p incipalmen e de daik a a džio d aug 1. d augys ė, d augija, bū ys, k ū a (senhei os esc i os e 2. „šeima, šeimyna“ ( aka ų dzūkai) pada y ą – 1. „didelės d augės (šeimos), a mės) e gausus: D augingos bi ės ma cinkónys. como eu bulbos, ou amigaingas (ou mui o sob o a bus o)? eisieja. Isso de e ia se homonimo (ísi os sepa ações nãopada y a e lKŽ ii2 1969, só essa signi icância aqui já 3.). Ši a homoniminė da yba es usi nea skleis a e P. ska džiaus 1943 m. li oje Lie u ių kalbos žodžių da yba. Toliau lKŽ ii1 1947 ai amigoingo 2. amigá el, ag adá el e só 3. u įs ou likęs e amigos, mas lKŽ ii2 1969 isso já amigos 1. cla amen e ėmėsi no min i DŽ1 1954: amigos 1. e ou p openso a e amigos, embo a não es eja in ei amen e coe en e: pa en e […] e 1. e mui os pa en es, e 2. a imas, giminiškas: giminingi pala as como giminiškas: giminiškos au os, giminiški jausmai. Fazia mais DŽ ėjo não do no ma i o igo ismo uma eikšmiškumo, e po um simples eg asismo e es ilis inių išgalių į ai o ės caminho: d augingas 1. Tendo ou dispos o a e amigos, 2. linkęs d augau i, d augiškas DŽ2 1972, DŽ3 1993, mas não é comple amen e con ínuo: kininingas só a imas, kininiškas DŽ2, embo a depois 1. e mui os pa en es, 2. i mimos espí i os, kinimiška DŽ3. mais impo an e, que a pala a amigoingas ki à, não J. Jablonskio aisy a, mas albai necessá ia signi icado no no minamajame pala a é. Em alguns diccioná ios bílingues sinónimos i inais pilamos wi hou eikiama d i: общительный любистąs bend au i, sueigus, d augus, дружеин, другишка; albus, bičiuliškas; sociomeniškas RiKŽ ii 1967, melho gos andois socia i, d augingas, d augus, kalbus, sociomeniškas RiKŽ ii 1983. Ge ai dis inguima amigiškas дружеский, o a ри щеский и дружеинг общительный; companhei o iRKŽ 1971. Mas lRKŽ 1988 só amiguês, e ao in és d augingas adicionado... d augininkas общительный <...> человек. a ibui sociable 1. 1) amigos, amigos, espondendo a ik o o Kaman ausko knygelės T umpas kalbos ne aisyknėlio J. Klima ičius. Amigiškas, дружеин, d augus 135 lingbus [ 2) amigiškas, co dial] e iendly 1. 1) d augiškas alKŽ 1975 (neski iama e d augingas iendly, e d augiškas iendly; amicable laKŽ 1979 e 1991); sociá el (mėgs ąs comunica ) sociable; (g ei susid augaująs) lian lPKŽ 1992 (d ogiškas нет!..), mais p ecisamen e sociable amis oso, ag adus, lian 2) p k. amis oso, meilus; p ie aišus e amical bichiuliškas, d augiškas PlKŽ 1976, embo a sociable e socialus, isuomeniškas, linkęs bend augiškas amiche ole li KŽ 2003, semelhan es d augingas amiche ole, socie ole, d augiškas 1. amiche ole, benigno, a abile i lKŽ 2005, socie ole d au i PlKŽ 2004; d augingas – a abile, socie ole; (d augiškas) amiche ole, gos s an is bend au i; amigiškas, amiche ole bičiuliškas, d augiškas, a abile lipšnus, mielas, malonus, p ielankus, nuoši dus i lKŽ 2002; sociable d augiškas, komunikabilus, amigable 1) d augiškas e d augiškas amigable, sociable (d augingas não) ispl, lispKŽ 2004. Assim emos bas an e consis en es signi icados d ougingas e d ougiškas in oduzimen o em pala as di e en es em mui as línguas, aigi bas an e undamen ada e necessá ia di isão de d augingo e d augiško e em língua li uânica, embo a ele ainda não es eja comple amen e nusis o d augingas é e d augiškas e sykiais e d augingas, iendingas e socialis ou desc omasis (menkiausia aiška) s an is bennesky , po exemplo. : Ou a coisa, po que as pessoas ão gos am de se comunica , é que elas não conseguem exkęs i sozina ės a.ŠopenhGia 1994 185. A g ande d au i. Beje, eikia pažymė i am ik ą d augingo i mėgs ančio bend au i da maio ia das pessoas pensamen o e espí i o ão ambém mono oniški, <...>. Aquele assun o explica não só isso, po que eles são ão amis osos e ão gos a slampinė i bandos <...> a.ŠopenhGia 1994 186, plg. da polinkis comunica ( enpa , 187), eikmė comunica ( enpa , 189), embo a isso an es bend inguma. e o que, se e J. Jablonskis essas di e enças de signi icados sabia? Galbų mokėjo, signi icações o am bas an e a idus. a. Pi očkinas a i ma: Jablonskis en ou keis i būd a džius s e ingas = aišingas, aišus ( 18, 204), giminingas = giminus ( 184185) e melagingas = nãoik as, ilegė as, sumeluo inis ( 224) (a.Pi očkJJKT 1986: 74). dalykai (1928), po causa da pala a con idingas Kaman ausko aisimo į lingumų i ba ba izmų žodynėlis (1928) aisymus ( eikinys – po an aš inio žodžio; ka ais y a komen a ų) sa o ęs iniu s aipsniu „mūsų kalbos žody- aišingas, aišus J. Jablonskis p iekaiujaš a lhe: i aqui o au o necessa iamen e p ecisou de ex os cla os de linguagem ope uo i (JablR 1936: 204), i. e. o nece exemplos de e os ais. Jablonskis explica: Pačiam me es anho, pa ece, não KalBos KulTūRa | 81 ekę a o i aš uos, embo a a pala a es aningas a um ce o signi icado pode ia se , cla o, e u ilizado (šalia žu ingo eže o, poe ingo k aš o); 136 pala as de aišingas, aišus signi icadome ele (zodis s e ingas), na u almen e, nė a o inas... (JablR 1936: 204). J. Jablonskis aqui nada conc e amen e ne aiso, e sua abo dagem es i amen e da ybiška. No en an o, apenas seu insu icien e é e leksinės signi icâncias, susquilosčiusios mic osis ema: aišingas mėgs an is aišin i, ge as aišin is DŽ1, mėgs an is aišin i, ge ai aišinan is DŽ2,3 (: aišės; plg. e aišin i duo i deliciosiai algy i a bebe DŽ3) e hos ingas ku is mėgs a gos ius, aišingas DŽ, aišingas DŽ2,3 (: s ečias; gus inhos e con idisbū i s eči, plė i DŽ3, o bas iš, ho el, s eči, aiš i DŽ). Šiuod iejų a ibu ados signi ica i os p oximidade con i mado dados da língua i a lKŽ Xi 1986: con idingas mėgs an is s ečius, malonly, aišingai juos p iiman is, su inkan is: Foi anie s e ingi, su ais s e ukais liuob p a algysnai iską ei žė. O ca ólico con idinho cuida de que na sua casa ao passagei o osse boa a. Ba anauskas. [Ka ei is] oi hospi almen e ecebido e guodo as a um mui o pas ge á homem de J. BasanlP mlm 1902 2 214 (G ažiškiai) // ku iame ag adamen e ecebama, su inkama: Pi kion (į pi kios sieną) indėk il o g indą s e inga bus [pi kia] alkiniñkai. comple amen e undamen ada de sinónimos eilu ês dominan ė é aišingas, e nela con idingas (a.lybe sŽ 1981). . Kaman ausko nada ne aisy a, só ma cada: melag ingą signi icado a ualine a oja i inskis e alančauskis. J. Jablonskio (não nes e, mas no ou o a igo) aidiosamen e man y ase só da signi icância do da [em ealidade de e ia se meningas (: menas) como jus o, enganosigo], mas desconhe a (?) os dados au en icos da língua: melagingas eclamação J. BasanlPY 1904 27, 23 melagingai apskundė J. BasanlP mlm 1898 1 41, 1966 melagingai Ramýgala (lKŽ ii). Jablonski al ez ainda não podia sabe , Pi očkinas já podia... Giminingą . Kaman auskas aiso em giminus (shį oma de Kazimie o Būgos esc i os). J. Jablonskis, con a iamen e neguen a a. Pi očkinas, esc e o: Pa s eu aconselho lei o ói aisi i a pala a giminingas isu pala a giminus nemokėsiu, a é não sabino, em que signi icado é kame emp ego o a pala a giminingas, a é não sabino, ealmen e alando, o que signi ica onde esc i o no alboj giminus: <...> (JablR : 1936 184). lKŽ iii 1956 giminus giminiškas: giminus, ku s pa ( . y. pe ) žana ę ( . y. edybas) inėjo em aquela giminę a. Juškos žodynas. As línguas Ku šių hou a kininias, mas não olygios com a la ių língua K. Būga. Pa umpi ado es e K. Būgos sen ença é e DŽ2,3. J. Jablonskis ned augingi pessoas são aisęs e em ned augūs, ned augiški (?)..., nepalankūs (JablR i 1935: 329). Jablonskininkas a. Pi očkinas o mesmo de J. Klima ičius. Amigiškas, amis ingas, amigos 137 não men. o e lKŽ ii1 amigos, lKŽ ii2 amigos 1. linęs d augau i, d augiškas, malonus ilus uojamas e J. Jablonskio sakiniu: Ele mui o amigos ( uoj apaixonaja). Shi ai ans e ida e em DŽ1, pe maneceu DŽ2, s iukiau e DŽ3, embo a isso di icilmen e é um duomuo impo an e da língua gene inesa. Mas a pa i disso emos que J. Jablonskis a pala a amigos usa a de dós signi icados 1) d augiškas, 2) d augingas. po ando-se, não pode a i ma -se que ele peikęs a pala a amis ingas de odo não, só signi icado d ougiškas nelaikė būdingu. a. Pi očkinas co e amen e diz que p isões - a ibu os […]mui o a os casos azem-se de daik a a džių, eiškiančių gy us pada us (a. Pi očkJJKT 1986: 73). Mui os desses baseadai aisęs J. Jablonskis poe ingas, he oingas, pa io ingas, in eligen ingas... Só não de e o malmen e da ybiškai olha . En uzias ingas ealmen e não é en uzias o lie u iškas edinys, isso emp inio us. en uzias -ический, lenk. en uzjas -yczny p eessaga do Li uu ismo pãkai a (subs i ução) esul ado. En uzias inho en achiuoja em uma longa i ina pa ecidos a ibu zijos, de udo não liguusių com nomes de pessoa ambicingo, ce imonial, emocioningo, ene ging, ha moning, cap izingo, compe en e, konku encingo, manie ingas, p e enzingo, p incipiingo, endencingo..., só eiškian es peculia idades de pessoa. e nada necessá io o malis as isigandus in adi nesama di e ença: en uzias ingo kupins en uziazmo, e en uzias iškas u in is en uziazmo. Na u almen e, mik osis emiškumo de e ia obse a -se se é só an ipa iškas, nãoikslinga p e e emybę o nece simpa ingam. Também não de e não e e di e enças signi ica i as. Tu bū ninguém ainda não dis ingue con á io e inimíško, às ezes a é acen ua a di e ença: comple amen e con á ia e insa aikomai inimishiška NŽa 2006 12 569. Mas não no mal, que no no mminame ocabulá io é só sis emingas (žinoma, e ou oõs signi icância sis eminis), e os p óp ios kalbininkai sem abejo, undamen almen e us oja e pala as sis emiškas, sis emiškumas: <...>, bend inė kalba mus be no only sis emiška GK 1997 4 1. sis emiškumas do idioma é um a iá el enômeno, con endo in inių p ieš a a imų ( en pa imų). sis emaismo da língua pa icula men e en a iza e a língua como sis ema exigem pesquisa s uk u alis ai K. Gai , s. KeinKTŽ 1990. Te minų sis emiškumas K. Gai lT 2002 40. a eo ia e p á ica da cul u a da língua mui o impo an e é sis emiškumo eiksnys a. PupkKKs 2005 51. nomes de pessoas li uanichas no en an o é já menė i melagingas, s e ingas, ambém pakelei ingas, paleis u ingas, ėksningas; niekšingas (i niekšiškas), p anašingas (i p anašiškas), eidmainingas (i eidmainiškas). e de isso da ybos sis ema neg iū a. 138Linguos KulTūRa | 81 Be a ik ai d augingas pada y as iš d augas? P. ska džiaus sakoma: „Tam ik ais a ejais, a odo, kad p iesagos -inga- da iniai gali bū i suda omi iek iš daik a a džių, iek iš būd a džių“ (P. ska dlKŽD 1943 – RR i 1996: 114). Tų casos duas páginas, en e elas amigoingas d ougiškas, sėb iškas szDi 371 (K. si ydo slo ynas, 1713) (: d aũgas e d augùs eundlich, eundscha lich, leu sellig) ( enpa , 115). Isso é no ado e na acadêmica i omê g ama ikoje lKG i 1965: 558). No en an o, ainda há e ou a possibilidade de azimen o amigoing mėgs an is d augę, быть в дружбе: amigo 2. // kompanija // sucesso, paslinksminimas, 4. cheima; amília (p é i e con a inias) lKŽ ii2. P. ska džius al da indús ia al e na i a ê bas an e eqüen emen e bailngas (: báilė), baimn gas (: báimė), baisngas (: basas, baisà), gailngas e gáilingas (: galas, gáilė), laimn gas (: láima, láimė), malonngas (: malónė), méilngas (: méilė), na sn gas (: mókslas), nangas (: nasas), no ingas (: nó as), a gas (: aRR 1996 114116. Alguns edinių e undamen os pala as ki čiação es a al e na i a mui o e o ça: báilingas (: báilė), báimingas (: báimė), gáilin gas (: gáilė), méilingas (: méilė). iŠ aDa Taisyklingas da ybos só não de amigo, e de amigo a pala a amigo, undamen adoi co e omai signi icado d ougiškas, é p eciso não só deixa no signi icado linkęs d augau i, mėgs ąs d augę, isuomeniškas, mas e di ulis i a osenoje. J. Jablonskis da yboje e a dėsnininkas, pa a ele isso e a mais impo an e, mas desde seus empos da ybos ciência mui o a o a ançegė. Além disso, não se pode não e , que algumas das da inhas (s e ingas, melagingas,...) signi icâncias são não da ybos, e esul ado da seman ína desen ol ação. Niuansuo ai kalbai necessá io e amis ingas (gal a é e socialaus co espondência), e bend ingas (: bend au i? plg. né ingas: ne ė i), bend ingumas įky iem, es animiems komunikabilus, komunikabilumas subs i ui . ŠalTiNiai alKŽ 1975 Anglųlie u ių kalbų žodynas. o mou a. laučka, B. Piesa skas, E. s asiule ičiū ė, ilnius. J. BasanlPY ii 2004 Lie u iškos pasakos y ai ios 2. su inko J. Basana ičius, Chicago. J. Klima ičius. D augiškas, d augingas, d augus 139 J. BasanlP mlm i 1898 Lie u iškos pasakos 1. Medega lie u iškai mi ologijai. su inko J. Basana ičius, shenandoah Pa. J. BasanlP mlm ii 1902 Lie u iškos pasakos 2. Medega lie u iškai mi ologijai. su inko J. Basana ičius, shenandoah Pa. DŽ1 1954 Daba inės lie u ių kalbos žodynas, ilnius. DŽ2 1972 Daba inės lie u ių kalbos žodynas, ilnius. DŽ3 1993 Daba inės lie u ių kalbos žodynas, ilnius. K. Gai lT 2002 K. Gai enis. Te minologia Lie u ių, ilnius. K. Gai , s. KeinKTŽ 1990 K. Gai enis, s. Keinys. Kalbo y os e minos ocynas, ilnius. GK – gim oji kalba (žu nalas). ispl, lispKŽ 2004 . . Pe auskas, a. Rascón. Ispanųlie u ių, lie u iųispanų kalbų žodynas, ilnius. i lKŽ 2002 . . Pe auskas. I alųlie u ių linguas diccioná io, ilnius. laKŽ 1979 B. Piesa skas, B. s ece ičius. Li u iansanglų kalbų žodynas, ilnius. laKŽ 1991 B. Piesa skas, B. s ece ičius. Li u iansanglų kalbų žodynas, ilnius. li KŽ 2003 s. m. lanza. Li u iansi alų kalbų žodynas, ilnius. li KŽ 2005 B. Žindžiū ė-michelini. Li u iansi alų kalbų žodynas, ilnius. lKŽ ii1 1947 Lie u ių kalbos žodynas 2, Kaunas. lKŽ ii2 1969 Lie u ių kalbos žodynas 2, ilnius. lKŽ iii 1956 Li u ians kalbos žodynas 3, ilnius. lKŽ ii 1966 Lie u ių kalbos žodynas 7, ilnius. lKŽ Xi 1986 Li u ians kalbos žodynas 14, ilnius. lPKŽ 1992 i. Ka sa ina, s. Kai iūkš y ė. Lie u ių acūzų kalbų žodynas, ilnius (i leid. 1962). lRKŽ 1971 a. lybe is. Li u ias usas línguas diccioná io, ilnius. lRKŽ 1988 a. lybe is. Li u ias usas línguas diccioná io, ilnius. NŽa Naujasis lininys aidai (žu nalas). PlKŽ 1976 F ancêslie u ių línguas dicciona . o mou a. Juškienė, m. Ka ilienė, a. Kaziūnienė, ilnius. PlKŽ 2004 J. J. Balaišienė. F ancêslie u ių línguas diccioná io, ilnius. a. PupkKKs 2005 a. Pupkis. Es udos de cul u a das línguas, ilnius. RiKŽ ii 1967 Rusųlie u ių kalbų žodynas 2. Pa uošė . Ba onas, . Galinis, ilnius. RlKŽ ii 1983 Rusųlie u ių kalbų žodynas 2. suda ė Ch. lemchenas, ilnius. a.ŠopenhGia 1994 a. Šopenhaue is. a o izmai da sabedo ia da ida. Ve . a. Teko ius, ilnius. 140Ibos KulTūRa | 81 liTERaTūRa J. BalčRR i 1978: J. Balčikonis. cole inos esc i os 1, ilnius. GK – gim oji kalba (žu nalas). JablR i 1935: Jablonskio esc e e 4. Red. J. Balčikonis, Kaunas. JablR 1936: Jablonskio esc e e 5. Red. J. Balčikonis, Kaunas. J. JablRR ii 1959: J. Jablonskis. elec inos esc i os 2. cons i uí am J. Palionis, ilnius. a.lybe sŽ 1981: a. lybe is. Sinonimais diccioná io, ilnius. lKG i 1965: Li u ians kalbos g ama ika 1. y . ed. K. ul ydas, ilnius. a. Pi očkJJKT 1986: a. Pi očkinas. Jono Jablonskio da linguagem aisymai, Kaunas. a.sal.R i 1979: a. salys. esc i os 1, Roma. P.ska dlKŽD 1943 RR i 1996: P. ska džius. das pala as da língua Lie u ių da doyba. cole inos esc i os 1, ilnius. s.ŠalkR ii 1991: s. Šalkauskis. esc e ai 2, ilnius. Recebido 2008 04 21 D augiškas, D augingas, D augus summa y The well- o med wo d d augingas buil om d aug (and no om d augas) is usually co ec ed when i has he meaning o ‘ iendly. Howe e , i should be p ese ed in he meaning o ‘ ond o being wi h o he people, sociable and dissemina ed in ac ual use. Jablonskis was e y consis en in building new wo ds; howe e , linguis ics, and wo d-building in pa icula , has de eloped much u he since hen. mo eo e , i canno be o e looked ha he meanings o some de i a i es (e.g. s e ingas, melagingas) a e he esul o seman ic de elopmen a he han wo d-building. To exp ess di e en shades o meaning, he language needs bo h: d augingas (which migh se e as an equi alen o socialus) and bend ingas (:bend au i? c . né ingas: né ė i), bend ingumas which could eplace mo e i i a ing o eign wo ds komunikabilus, komunikabilumas. JoNas Klima ičius lie u ių kalbos ins i u as P. ileišio g. 5, lT-10308 ilnius