Salantų vardas dviejose XVII a. krikšto įrašų knygose

P. KniūKšta. Nazwa Salantów w dwóch księgach zapisów chrztów z XVII w. 103 PRANAS KNIŪKŠTA Lietuvių kalbos institutas NAZWA SALANTÓW W DWÓCH KSIĘGACH ZAPISÓW CHRZTÓW Z XVII W. W literaturze wspomina się, że dawniej Salanta nazywane były Skilándžiai. Wspominając przeszłość Salant, niejednokrotnie przypominał o tym Motiejus Valančius. W opowiadaniu Antanasa Tretininkasa „Wojna pod zamkiem w Salantach” powiedziano: „z Kretyngi do Salantów, wówczas zwanych Skilandžiai, nie było wytyczonej drogi” (R i 384). W „Biskupstwie żmudzkim” napisano, że „w 1630 r. Mikalojus Pasanauskis zbudował w Skilandžiai, czyli w Salantach, drewniany kościół” (R ii 116). Spośród szerzej znanych współczesnych publikacji dawną nazwę Salantów, Skilandžiai, przypominają encyklopedie. Artykuł poświęcony Salantom w bostoniškiej Litewskiej encyklopedii rozpoczyna się właśnie tak: „Salantai, seniau Skilandžiai...” (LE XXVi 326), dalej zaś powtórzono: „Pradžioje vietovė buvo vadinama Skilandžiais“ (ten pat, 327). W encyklopedii Litewskiej SRR również napisano, że „Salantai įsikūrė Skilandžių kaimo vietoje“ (tLE iii 614). Podano także rok zmiany nazwy: „Pradėta miestelį vadinti Salantais 1638“. Na czym oparto to twierdzenie, nie podano. Dwojaką nazwę Salantów, przemianę Skilandžių w Salanty oraz upowszechnienie się nazwy Salanty najlepiej ukazują księgi chrztów kościoła w Salantach z XVII wieku (z lat 1631–1640 i 1641–1659). Potwierdzają one przytoczone twierdzenia dotyczące nazwy Salantów, z wyjątkiem tego, że miasteczko zaczęto nazywać Salanty od 1638 roku. SKILANDŽIAI i SALANTY W ZAPISACH Z LAT 1631–1640 Stara nazwa miasteczka i zmiana nazwy ukazane są w księdze zapisów chrztów z lat 1631–1640, na której pierwszej stronie wpisano główną nazwę (obecnie niektóre litery są wyblakłe): Metrica sive registrum baptizatorum ecclesiae Skiłąndensis, a po niej mniejszymi literami, jako wyjaśnienie, dodano: Sałąnty od r. 1631 do roku 1640 (podobny napis Chrztu Sałąnty od r. 1631 do r. 1640 przyklejono na okładce księgi). Księga jest przechowywana w dziale rękopisów Biblioteki im. Martynasa Mažvydasa. 104 KuLtUrA JĘZYKA | 81 W zapisach księgi od 1631 roku aż do 1639 roku nazwa miasteczka brzmi Skilandžiai, tylko zapisywana jest zgodnie z zasadami ortografii języka polskiego i z polską końcówką -ie. Jednak pisownia jest niejednolita i niesystematyczna, zapisano wiele najróżniejszych wariantów. Najbardziej zróżnicowany jest zapis spółgłoski „l” oraz dwugłoski „an”. Spółgłoska „l” najczęściej oznaczana jest literą ze znakiem miękkości – ł, rzadziej (ale nie całkiem rzadko) zwykłą literą l; istnieją zapisy z dwiema literami l, które również w jednych miejscach są zwykłe (ll), a w innych mają znak twardości (łł). Dwuznak „an“ najczęściej zapisywany jest jako ąn, ale nierzadko także jako an; zdarzają się zapisy z on, a nawet z un. Odchylenia wykazuje nawet pisownia pierwszej sylaby – oprócz zwyczajnego Skiwystępują Sky-, a nawet Skie-. oto jak przedstawia się cała różnorodność zapisów: Skiłąndzie, Skiląndzie, Skiłandzie, Skilandzie, Skiłłąndzie, Skilląndzie, Skillandzie, Skiłondzie, Skielondzie. te formy mianownikowe występują po przyimku de – de Skiłąndzie, de Skilandzie itd., ale zdarzają się dostosowane do przyimka polskie formy dopełniacza: de Skiłąndz, de Skiłłąndz, de Skylląndz, de Skiłłundz oraz z końcówką -ow – de Skiłłąndziow. Ponieważ nazwa Skilandžių nie była szerzej rozpowszechniona i nie miała tradycji, taką różnorodność zapisów można zrozumieć i częściowo usprawiedliwić. Ale były też zapisy naprawdę dziwne i niezrozumiałe. W pewnym okresie (w 1635 roku) pojawiają się zapisy, w których miejsce zamieszkania rodziców i rodziców chrzestnych określa się wariantami formy liczby pojedynczej (zapisywanymi za pomocą zwykłego l) – Skiląndis, Skilandis, Skylląndis, Skiląndzis: Christophorus aleknaytis Skiląndis, Christophorus kripaytis Skylląndis, Stanislay Jocubaytis Skiląndzis. Kiedy Skilandis lub jego wariant zostaje dopisany po nazwisku, nie można uważać go za nazwisko; należy nadal traktować go jako określenie miejsca. A ponieważ z przodu nie ma przyimka de, należy postrzegać je jako przydawki, podobne do przymiotnika skilandiškis: kristupą aleknaitį Skilandį można rozumieć jako aleknaitį skilandiškį. W zapisach z tego okresu występują podobne derywaty także od innych nazw miejscowych: Petrus Butkaytis notenis – Petras Butkaitis notėniškis; Georgiy Wisgaudaytis Grusz laukis – Jurgis Visgaudaitis grūšlaukiškis; są też Orlianis, klausgaylis, Tuzis, imboris i in., por. erlėniškis, klausgalviškis, tuziškis, imbariškis. Dodaje się je nawet po nazwiskach kobiet – agnes Wałłentinayte kumpikis albo stosuje się je wspólnie wobec mężczyzny i kobiety – Petrus Jucaitis et anna Žeymis. Tutaj nie są one gramatycznie uzgodnione z nazwiskami, ale można rozumieć, że chodzi o agnė Valentinaitė kumpikiškė, Petras ir Ona Jucaičiai žeimiškiai. Para jednym z zapisów z 1640 roku przed formą liczby pojedynczej Skilandžio znajduje się litera e, która prawdopodobnie oznacza skrót przyimka ex. W jednym z nich (z miesiąca kwietnia) P. KniūKšta. W dwóch XVII-wiecznych księgach zapisów chrztów nazwisko Salantų 105 rodzice dziecka zapisani są: nicolao Petrauskaytis et Catharina Gustaite e Skielundis. Tutaj formę liczby pojedynczej można rozumieć jako nazwę miejscową – z miejscowości Skilandis. Istnieje jeden zapis z 1635 roku, w którym trudna do zrozumienia jest nie tylko morfologiczna forma wyrazu miejscowego, lecz także sam wyraz. taka jedna sierpniowa wzmianka o miejscu Shałłon: napisano, że dziecko ochrzcił Christophory Jankiewicz Commendary Shałłon, ojcem chrzestnym dziecka był Georgius Zebitis Shałłon, a dziecko jest synem ojca Christophori Cripa Shałłondis. Należy sądzić, że dziecko ochrzcił komendariusz z Salant, zatem Shałłon powinno oznaczać Salantùs. Czy może jest to część Salantów lub Salanta – Salon? A Shałłondis wygląda jak hybryda słów Salantai (lub Salantas) i Skilandis. Skilandžiai po raz pierwszy nazwano miastem w zapisie z marca 1636 r.: rodzice dziecka Jakutaitis i Grigalaitė zostali zapisani jako de Skiłąndzie – ze Skilandžių, ojciec chrzestny aidukas (ayduk) – de oppido; nazwy miejscowości nie ma, ale trzeba rozumieć, że to „opidas”, czyli miasto, to Skilandžiai. Rok później, w zapisie z marca 1637 roku, wymienione są już razem zarówno miasto, jak i jego nazwa – de oppido Skilandzie, de oppido Skiłąndziow. Jeszcze raz trzeba powiedzieć, że w zapisach z lat 1638 i 1639 Salantów jeszcze nie ma, podobnie jak wcześniej występują wyłącznie Skilandžiai. jednak zmniejszyła się różnorodność zapisów – nie ma już wariantów z podwójnym l, ale konkurują ze sobą formy ze zwykłym i stwardniałym l (ł). również konkurują ze sobą formy z ąn i an (wariantów z on już nie widać). Nowa nazwa miasta Salantai pojawia się w księdze w 1640 roku (pierwsze wpisy w marcu). Formy zapisu są niejednolite, ale nie tak różnorodne jak w przypadku Skilandžiai: jedno l, zwykłe albo ze znakiem zmiękczenia (ł), dyftong oznaczany przez ąn lub an. Nowością jest znak podobny do litery j zapisywany na końcu wyrazu, gdzieniegdzie wyraźnie zapisane y. Najczęstsze zapisy: ze zwykłym l i ąn – Saląntj, albo ze zmiękczonym (ł) i zwykłym dyftongiem an – Sałantj. Zwykle przed nazwą miejscowości występuje tylko przyimek de – de Saląntj, ale są też zapisy z de oppido – de oppido Saląntj, de oppido Sałanty. W zapisach z 1640 roku Salantai nie są już nazywane Skilandžiai, ale występują imiona osobowe od tego rdzenia: Skilandaitis i Skilandienė. Skilandaitis zapisano z kilku miejsc, a 18 marca wpisano rodziców dziecka Joannes Skiłąndaitis et Hedvigis de Saląntj, trzecią świadkową chrztu Hedvigis Skiląndziene (miejsca nie zapisano, można zrozumieć, że pochodziła z tego samego miejsca). Miasto Skilandžiai stało się Salantai, a mieszkańcy pozostali tacy jak wcześniej – Skilandžiai. Ogółem wpisy z lat 1631–1640 ukazują różnorodność użycia nazwy Skilandžiai oraz ogólny obraz przejścia od Skilandžiai do Salantai. Jak Salantai zyskały znaczenie i jak zmieniały się ich formy, widać w księdze wpisów z lat 1641–1659. 106 KuLtUrA JęZyKa | 81 NaZWa SaLaNtÓw W kSiĘDzE wPiSÓW z LaT 1641–1659 Ta księga wpisów chrztów jest przechowywana w archiwum kościoła w Salantach i nosi tytuł Salantensis Bapt. : ab anno 1641 ad 1659, – taki wpis znajduje się na jej okładce. Z niego (i z wpisów w księdze) wynika, że od 1641 roku ta miejscowość oficjalnie nazywa się nazwą Salantai. Czytelną nazwę Salantai znajdujemy w księdze we wpisach z maja 1641 r. (wcześniej są one nieczytelne). We wpisie z 19 maja ojciec chrzestny został zapisany jako de oppido Saląnty – z miasta Salantai; 24 maja rodzice dziecka – de oppido Saląnty, rodzice chrzestni – de Saląntj. Dlaczego zapisy są dwojakie i czym różni się ich znaczenie – trudno powiedzieć. Niejasna jest także inna dwoistość – w jednym miejscu nazwa Salantów zapisana jest z wyraźnie widoczną polską końcówką -y, w innym końcówka jest niejasna, podobna do litery j (może oznaczać dźwięk „i” albo znak skrótu wyrazu). Dwojako oznaczany jest także dźwięk „l” – w jednym miejscu zwykłą tikrai atsitiktinai, be jokio reikšmės skirtumo, todėl čia jų rašybos nebus paisoma ir visur rašoma paprastoji l. Dvejopą, tik jau aiškią prasmę turi to literą l, w innym ze znakiem twardości – ł. Te warianty są stosowane w zapisie nazwy z nietypowym zbitkiem liter ąn, który pozwala odczytać słowo na dwa sposoby – pominąć znak nosowości i zgodnie z normami języka pisanego czytać Salantai albo pominąć literę n i, uwzględniając polską pisownię, czytać po żmudzku – Salontā (Salontai). Niejednolicie nazwa Salantów zapisywana jest także w wpisach z 1642 roku – w jednym miejscu de Saląnty, w innym de oppido Saląnty. Są jednak dwa miejsca, w których przy rodzicach chrzestnych zapisano tylko ogólne określenie de Oppido, a nazwa Salantów w ogóle nie została wymieniona. Z takiego zapisu można zrozumieć, że i tak jasne jest, o co chodzi. Nieco inne są wpisy z końca 1642 roku (z listopada i grudnia), pisane przez inną osobę, innym charakterem pisma i, jak się wydaje, według innego, bardziej przemyślanego porządku. Tutaj nazwa Salantów bez określenia ogólnego (de Saląnty) nie występuje ani razu, wszędzie zapisywana jest ze skrótem określenia opp. albo oppd. Po nim nazwa Salantów jest wszędzie skrócona, skrót wszędzie oznaczono znakiem skrócenia (tutaj będziemy go oznaczać znakiem ٥) – de oppd. Saląnt٥. Powstaje pytanie – jaka końcówka została tu opuszczona i dlaczego ją opuszczono. Porównując zapisy de oppido Saląnty i de oppd. Saląnt٥, widzimy, że brakuje końcówki -y, która odpowiada litewskiej końcówce Salantų -ai. a więc oppd. Saląnt٥ można rozumieć tak samo jak oppd. Saląnty – miasto Salantai albo miasto Salanty. Jednak zapisane z pominiętą końcówką słowo Saląnt٥ pozwala wyobrazić sobie tutaj pominiętą końcówkę liczby pojedynczej i wiązać nazwę miasta z nazwą rzeki Salantas albo z jej dialektalną formą Salonts. zatem z P. KniūKšta. Nazwa Salant w dwóch księgach zapisów chrztów z XVII w. 107 Miasto Salanto. Istnieją nawet zapisy formalnie wskazujące na różne rozumienie: jest miejsce, gdzie matka chrzestna zapisana jest de opp. Saląnton (17 listopada), gdzie z formy wyrazu wynika – z miasta Salanto, oraz miejsce, gdzie matka chrzestna de oppd. Saląnten (21 grudnia) – z miasta Salantów. skracać liczbę mnogą formy Salantų i zapis oppd. Saląnty zmieniać na oppd. Saląnt٥ nie miało żadnego sensu. nie daje to nic nowego. zapis z opuszczoną końcówką de oppd. Saląnt٥ łatwiej zrozumieć jako zapis, w którym opuszczono końcówkę rzeczownika pospolitego Salantas, a nazwę rozumie się jako miasto Salantas. Kiedy Salanty nie miały jeszcze tej nazwy i były Skilandžiai, były po prostu miastem (lub miasteczkiem) nad Salantasem. Ponieważ konstrukcję przyimkową może zastąpić dopełniacz (por. svečiai iš kauno – kauno svečiai, puolimas iš oro – oro puolimas), obok miasta nad Salantasem mogło występować mające to samo znaczenie miasto Salantas. Używane zamiast Skilandžių, wyrażenie miasto Salantas przekształciło się w nazwę własną, przy której konieczne jest występujące w znaczeniu miejsca zamieszkania słowo pospolite miestas (miestelis). Nazwę miasta hydronim może oznaczać tylko w połączeniu z rzeczownikiem rodzajowym o takim znaczeniu. zapisu oppd. Saląnt٥ można zrozumieć, że powstała od hydronimu nazwa miasta przyjęła formę liczby mnogiej – z Salantas powstało Salantai. jest to rzecz normalna, takich powstałych w ten sposób nazw miejscowych jest więcej, jedną z nich jest Pestys – Pesčiai. Utraciwszy bezpośredni związek z Salantas i zachowując jedynie znaczenie miasta, Salantai mogą być używane również bez rzeczownika określającego – może być zarówno Salantų miestas, jak i Salantai. oba takie zapisy są możliwe i równoważne: oppd. Saląnty i Saląnty. oddalając się od hydronimu, Salantai stopniowo oddalają się również od gwarowej formy wyrazu. hydronim znali przede wszystkim miejscowi i miał on charakter żmudzki, z dwugłoską on – Salonts. początkowo także żmudzka forma nazwy miejscowości musiała być bardziej znana niż oficjalny wariant Salantai. Później, oddaliwszy się od hydronimu i trafiając do szerszego użycia, nazwa miasta dostosowuje się do innych nazw własnych stosowanych w piśmie oraz do ogólnych norm fonetycznych – Salontus wypiera Salantai. Przeciwstawienie wariantów żmudzkiego i języka pisanego osłabia, a przejście od pierwszego do drugiego łagodzi, również dyplomatyczna pisownia tej nazwy z ąn; zapisana w ten sposób forma Saląnty pozwala przeskakiwać od jednej formy do drugiej i swobodnie przechodzić od Salontų do Salantų. Różne warianty nazwy Salantai, sposoby ich zapisu i zmiany w użyciu wyraźnie ukazują zapisy z kolejnych lat. We wszystkich zapisach z 1643 r. nazwa Salantų zapisywana jest tak jak pod koniec 1642 r. – ze skrótem oznaczenia pospolitego i z opuszczoną końcówką: de opp. 108 KuLtUrA JęZyKa | 81 Saląnt٥, de oppd. Saląnt٥. iš tokio užrašymo Salantus tikrai galima suprasti kaip Salanto miestą. Kitoks yra tik vienintelis užrašas – Bakalaureus Saląnt٥, gdzie żadnego związku z nazwą rzeki nie sposób dostrzec i gdzie można to rozumieć tylko w jeden sposób – bakalariusz z Salant. Bardziej różnorodne i sprzeczne zapisy z 1644 roku. początkowo częściej pisze się tak jak w 1643 roku – de oppd. Saląnt٥, jednak są też zapisy bez „opido”, lecz z opuszczoną końcówką – de Saląnt٥. nawet w tym samym wpisie (3 stycznia) rodzice zapisani są de oppd. Saląnt٥, matka chrzestna – de Saląnt٥. od połowy roku przyjmuje się drugi sposób. Tak, z odrzuconą końcówką i bez ogólnego określenia, zapisywana nazwa Salantów była jednak sztuczna i nielogiczna, dlatego naturalne jest, że od września pojawiają się zapisy z końcówką – de Saląnty. Formalnie ukształtowana nazwa miasta staje się prawdziwym toponimem. Jednak wyraźniejszego porządku nadal nie ma: 19 października zapisano de Saląnty, 21 października – de oppd. Saląnt٥, 21 listopada ponownie – de Saląnty, 23 grudnia – de Saląnt٥. Oczywiste jest, że użycie nazwy Salantów jest jeszcze niejasne i niestabilne. O próbach uporządkowania tego świadczą zapisy z 1645 roku. Od początku roku powraca się do dwojakich logicznych zapisów. W tym samym miesiącu (lutym) ojciec chrzestny został w jednym miejscu zapisany jako de Saląnty, a w innym jako de oppd. Saląnt٥. nieoskrócona nazwa miasta zapisywana jest samodzielnie, a gdy odrzuca się końcówkę – wraz ze wskazaniem znaczenia ogólnego oppd. nie ma zapisów bez końcówki i bez odnośnika o znaczeniu ogólnym. Ujednolica się również pisownia rdzenia nazwy miejscowej. od kwietnia nazwa Salantów zapisywana jest bez niezwykłego połączenia liter ąn – usuwa się n, pozostawia jedynie literę nosową ą. Zamiast dotychczasowych zapisów de Saląnty pojawiło się de Saląty. Dziwactwo ortograficzne jakby usunięto, ale pojawiła się inna niedogodność – nowa pisownia zmusza do odczytywania nazwy Salantów wyłącznie po żmudzku, z dwugłoską on – Salontai (Salontā). nie pozostają Salanty potrzebne w powszechnym użyciu. w ten sam sposób (w porządku z 1645 roku) nazwa Salantów zapisywana jest w zapisach z 1646 roku: nazwa miejscowa wszędzie z końcówką, w rdzeniu nosowa litera ą – Saląty, de Saląty. tylko w niektórych miejscach przed nazwą miejscowości dopisuje się odsyłacz – de oppd. Saląty. Ale najciekawsze i nieoczekiwane jest to, że w tych latach obok Salant pojawia się stara nazwa miasta Skilandžiai, również zapisana z nosową literą ą – Skilądzie. W jednym z wpisów z 19 stycznia rodzice i rodzice chrzestni zapisani są jako pochodzący z Salantów – de Saląty, w innym wpisie z tego samego dnia ojciec chrzestny Kasperas Klovaitis wskazany jest jako pochodzący ze Skilandžių – de Skilądzie. 29 września w jednym wpisie rodzice dziecka pochodzą ze Skilandžių, w innym wpisie z tego dnia ojciec Kasperas Klovaitis – z Salantów. Można pomyśleć, że nazwami Salantų i Skilandžių określane są różne miejscowości, ale takie przypuszczenie obala dwojako zapisana miejscowość zamieszkania Kasperasa Klovaitisa- P. KniūKšta. Nazwa Salantów w dwóch księgach chrztów z XVII w. 109 Dzieci, których ojciec chrzestny zapisany jest jako Kasper Klovaitis, są dziećmi tych samych rodziców – Mikołaja i Mariny Jokūbaitisów z Kumpików – należy więc sądzić, że ojciec chrzestny Kasper Klovaitis w obu przypadkach jest tą samą osobą. a zatem także jego miejsce zamieszkania musi być takie samo, tylko zapisane w różny sposób. Od początku 1647 r. po raz kolejny zmienia się pisownia rdzenia Salantų – nosową literę ą zastępuje dyftong, częściej zapisywane jest on – Salonty, rzadziej an – Salanty. Istnieją także różne inne niejednolitości i dwoistości. Niejednolicie zapisywana jest końcówka – w jednym miejscu jak dotąd -y – Salonty, w innym (rzadziej) -i – Salonti. Znajdujemy także zapisy bez końcówki, już jednak bez znaku skrótu – de Salont. Pojawiają się zapisy z dwoma l – de Sallont, de Sallant. Obok nazw miejscowości znajdują się zapisy z dodaną adnotacją: de Salonty i de oppd. Salonty. nie widać ani systemu, ani wysiłków, by go stworzyć. Różne zapisy występują nawet w tym samym wpisie: jedna osoba zapisana jest jako de Salonty, inna tuż obok jako de Salonti, jedna – de Salanti, inna – de oppido Salanty. Podobny zamęt występuje we wpisach z 1648 i 1649 r., tylko tam niektóre sposoby zapisu stają się bardziej wyraźne. W 1648 r. szczególnie często pojawiają się zapisy z dwoma l – de Sallant, znikają one na początku 1649 r. w tym roku przybywa zapisów bez końcówek, ale nie jest to już opuszczona końcówka, lecz podana w nielitewskiej formie liczby mnogiej dopełniacza pozbawionej końcówki, której wymaga przyimek de: Magdalena kusay te de Salont – Magdalena kusaitė z Salantów. Pod koniec 1649 r. i na początku 1650 r. występują także inne tak zapisane nazwy miejscowości: de Skaudel – ze Skaudalių, de kłausgałw – z klausgalvų. Najbardziej rzuca się w oczy i najdłużej trwa konkurencja między żmudzkim a zliteraturyzowanym wariantem nazwy Salanty. W zupełnie takich samych przypadkach w jednym miejscu pisze się Salonty, w innym Salanty. Sposób zapisu według własnego uznania wybierają osoby sporządzające wpisy. I tak od początku 1650 r. do października pisze się Salonty, od października wpisy sporządzała inna ręka, a nazwa miasta zapisywana jest jako Salanty. Konkurencja formy gwarowej i zliteraturyzowanej trwa do końca 1653 r., a od 1654 roku wszędzie pisze się już Salanty, bez odsyłacza oppd. – tylko de Salanty. Ostatecznie kształtuje się i utrwala oficjalna współczesna forma nazwy miejscowości Salantai. WNIOSKI 1. W literaturze wspomina się, że starszą nazwą Salantów były Skilandžiai. Dawną nazwę i zmianę nazwy najlepiej ukazują księgi zapisów chrztów kościoła w Salantach z XVII wieku (z lat 1631–1640 i 1641–1659). 110 KALBOS KULTŪRA | 81 2. Od 1631 do 1639 roku włącznie w zapisach występuje nazwa miasteczka Skilandžiai, tylko zapisywana jest bardzo różnorodnie, głównie według zasad pisowni języka polskiego: Skiłąndzie, Skiląndzie, Skiłandzie, Skilondzie i inaczej. Zapisywana jest z przyimkiem de przed nazwą – de Skiłąndzie, de Skilandzie... 3. Nowa nazwa Salantai pojawia się dopiero w zapisach z 1640 roku i również zapisywana jest różnorodnie: de Saląntj, de Sałantj, de oppido Salanty i inaczej. 4. Od 1641 do 1659 roku konsekwentnie występuje nazwa Salantai, tylko że wariantów jej zapisu jest tu jeszcze więcej i są bardziej różnorodne, a ponadto ciągle się zmieniały. Oprócz wcześniej wymienionych występują jeszcze: Sałąnty, Salanty, Salonty, de Sallont, de oppd. Salonty i in. 5. Główną przyczyną takiej różnorodności było to, że była to nowa, nieustabilizowana nazwa miejscowa, niemająca tradycji użycia. Jest on zapisywany według zasad polskiej ortografii, a relacje między litewską nazwą a polską pisownią niełatwo pojąć. Dodatkowych trudności nastręczały równolegle używane formy gwarowe i zliteraryzowane. 6. Oprócz innych wariantów istnieją zapisy, w których na początku znajduje się określenie de oppido, a nazwa Salantai zapisana jest z opuszczoną końcówką i zastępującym ją znakiem skrótu – de oppd. Saląnt٥. Taki zapis można rozumieć jako miasto Salantai albo jako miasto Salantas. Pozwala to przypuszczać, że pierwotnym etapem nazwy Salantai mogło być miasto Salantas. šaLtiniai Chrztu Sałąnty od r. 1631 do r. 1640 / Metrica sive registrum baptizatorum ecclesiae Skiłąndensis. – Lietuvos nacionalinės Martyno Mažvydo bibliotekos rankraščių skyrius (F 100–407). Salantensis Bapt.: ab anno 1641 ad 1659. – Salantų bažnyčios archyvas. LitERatūRa LE XXVi – Lietuvių enciklopedija 26, Bostonas: Lietuvių enciklopedijos leidyk la, 1961. tLE iii – Tarybų Lietuvos enciklopedija 3, Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1987. R i, ii – M. Valančius. Raštai 1, 2, Vilnius: Vaga, 1972. Otrzymano 2008 06 12 P. KniūKšta. Nazwa Salantów w dwóch księgach zapisów chrztów z XVII wieku 111 tHE naME OF SaLantai in tWO CHuRCH BOOKS OF BiRtH REGiSTER OF tHE 17tH CEntuRY Streszczenie Salantai nosiły wcześniej nazwę Skilandžiai. Zmiana nazwy jest najlepiej poświadczona w XVII-wiecznych księgach metrykalnych urodzeń kościoła w Salantai. Wpisy sporządzone w latach 1631–1639 zawierają nazwę Skilandžiai zapisaną na różne sposoby: Skiłąndzie, Skilandzie itd. Nazwa Salantai występuje dopiero we wpisach sporządzonych w 1640 roku i później; Pisownia tego słowa również się różni, np. Salanty, Sałąnty, Salonty itd. Istnieją wpisy, w których przed nazwą podano określenie oppido: (de) oppido Sałąnty, (de) oppd. Salonty; w niektórych wpisach nazwa występuje bez końcówki: de Salont, de oppd. Saląnt٥. Tę ostatnią formę, z oznaczeniem sygnalizującym brak końcówki, można uznać za nazwę miasta Salantas. Obecnie używana oficjalna forma Salantai została trwale ustalona w księgach metrykalnych urodzeń od 1654 roku. (zapisane jako Salanty). PRanaS KniūKšta Lietuvių kalbos institutas ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno