Valstybių gyventojų pavadinimai ir tautovardžiai

80 Líbos Cul u a | 81 DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ lie u ių kalbos ins i u as Vals YbIŲ GYVEN oJŲ PaVaDINIMAI E nau oVa DŽAI Expandiendo aki achiu, cada ez mais equen emen e em que en en a com á ios luga es do mundo, in i ula seus habi an es ou línguas. Pa a acili a isso, são publicados specialūs leidiniai, engiami dokumen ai. Daba jau galima aisyklingai lie- dois Li os Mundiais de Nomes de Luga es3 pa a nomea u iquemen odos os es ados e i o ijas bei k aš us1. Pa i in as i Kalbų klasi ika o ius2, aip pa išleis os a ualmen e exis en es e suas capi ais, eles go e nam. po ém pe manece ak ualus din i jų gy en ojus. Šiame s aipsnyje ap a iama ik nedidelė dalis okių ques ão, como ažodžių nomes de habi an es dos países e au o a džiai (jas lis as4 com b ėž imis pa eikiami ke u iose len elėse, p idedamose s aipsnio gale). apiP imiausia é p eciso dize que os nomes de habi an es dos países e au o a džiai em ala as li uãs não semp e coincidem. an ai ai ijoje i e ai ių, usijoje usų au a, po ém belgas chamam belgijoje i an ys lamandų, alonų ou okiečių au ybės žmonės, a pala a angoliečiai signi ica angolos habi an es, e não nação, ma angoloje exis em mui os nações e e nicos g upų: o imbundai, bambundai, bakongai, o ambai e k . Es e não-lembinis assun o ememo a-se po que que de ido às g andes línguas dos países in luência neme ai e albie os nacionalidade e cidadania imama con undi . dos dicioná ios da língua li uânica e enciklo1 Plačiau s . Es a ubinas das línguas li uanas (www […] VlKK) em sua página web h p://www. lkk.l /nu a imai/s e im a dziai.h ml 2 Kalbų klasi ika o ius y a pa eng as pagal a p au inį kalbų pa adinimų s anda ą Iso 369-1, discu ido na VlKK G ama ikos, o og a ia e decy ybos subcomissão de sessão e ap o ado pelo Di e o do Depa amen o Cus omíneas de 31 de janei o de 2003 o denança No. 1b-88 (Žin. 2003, No. 14-590). 3 Pasaulio ie o a džiai. Eu opa, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2006; Mundo opo i zes. Amé ica, Vilnius: Mosslo e enciclopedijas publicação ins i u o, 2008. 4 Šiuose są ašuose esan ys gy en ojų pa adinimai (be apib ėžčių) bu o aps a s y i VlKK iš- plės inės Žodyno pakomisės posėdyje (2008 02 06), o VlKK 5-ame posėdyje (2008 10 02) ojų bu o p iim as p o okolinis nu a imas N . PN-6 „Dėl ekomendacijos „Dėl als ybių gy en- pa adinimų. D. lIu KEVIčIENė. Vals ybių gy en ojų pa adinimai i au o a džiai 81 pedijose šie du dalykai y a ski iami, iesa, ai i gi kelia p oblemų. a kim, ai, como de ini la į, anglou é am e dadei o pai os homem. Schweica ų ou s ilankenses de inição ambém éški am e dadei o es ado esiden es. čiau kaip apibūdin i ame ikiečius, b azilus, kanadiečius? čia iba a p au o- a a dgio e nomeamen o do esiden e já não é ão yški, ge almen e es as pessoas liga um comum mo adoi o, his ó ia, mas não semp e o igmė ou mesmo odėl okiais a ejais elgiamasi į ai iai – ieni šal iniai ebe adina juos „gy- en ojais“, ki i – „ am ik os nacijos a s o ais“ a ne „ am ik os besi o muo- língua. jančios pau os (nações) ep esen an es. Ou o p oblema mais complicado, como em ge al chama os habi an es de alguns Es ados ou nacionalidades. A é ago a nem em dicioná ios, nem em enciclopédias de odos ap ažodynas (6-a iamųjų pa adinimų nė a. Pe žiū ė i okie šal iniai: Daba inės lie u ių kalbos edição ele ônica; adian e DŽ6e), dicioná io do idioma Li uânico ŽŽ), Vale ijos Vai ke ičiū ės (elek oninis a ian as; oliau – lKŽe), Ta p au inių žodžių žodynas ( oliau – In e nacional dos pala as dicioná io (www VV ŽŽ), pedija (www VlE), Lie u iškoji a ybinė Mokomasis lie u ių kalbos žodynas ( oliau – MlKŽ), Visuo inė lie u ių enciklo- enciklopedija (www l E). Es es es ão a disposição de odos os que in e essam. Na u almen e, em leidiniai pasi ink i odėl, kad y a uni e saliausi, kiek įmanoma no miniai i diccioná ios in e nacionais de pala as as discussas denominações não semp e podem en a po causa de sua lie u iškos o ma, . y. žiū ė a al ez mais como em on e, que conhecimen os jei žodžio negalima adin i a p au iniu. Į Mokomąjį lie u ių kalbos žodyną sob e nacionalidades e nomes de habi an es escolas ecebem mokiniai. Em ele seleciona apenas os mais impo an es nomes, po ém há e dos que não už iksuo em ou as on es. De quase 200 países nomes de população e au o a dzes ap oximadamen e p igiję língua li uânica: a gãnas, -ê5, a is, -ê, albãnas, -ê, aus ãlas, -ê, bal ak oã as, -ê6, lbis, -ê, makedònas, -ê, po ugãlas, -ê, ke i adalis y a iksuojami be eik isuose minė uose šal iniuose, jie seniai adjkas, -ê, u kmnas, -ê, mas sepa i i signi icados: a ganis ania , -ê habi an e do a ghanis ano ù sis, -ė, bòsnis, -ė, b azlas, -ė, islándas, -ė, kazãchas, -ė, knas, -ė, ki gzas, -ė, e a ganas, -ê um homem das nações que i em no a ghanis ão. De a o o nome des a nação é e uk ainiẽ is7, -ė, uzbèkas, -ė i k . Jų a osena lyg i ne u ė ų kel i kokių sun- 5 VlE da eikia a ian ą a ganis aniečiai. In e ne e jis daug dažnesnis, no s a ojama i umpesnė o ma. apsk i ai šie du a ian ai y a painiojami. Ge iausia bū ų eik i juos abu, puš ūnai, mas a ganus 6 an e io men e oi cho a as, -ė de aco do an e io men e com o nome des e país Cho a ija. bosnamai.l kumų, po ém alguns onde (especialmen e na in e ne ) ainda se i puš ūnus galima a o i kaip sinonimus. passam ai ães, albaneses, e po ugalães. é p eciso dize que a p e ei u a -ie is, -ė é mui o 7 Fiksuojama i o ma uk ainas, -ė, ji ku kas e esnė už a ian ą uk ainie is, -ė. Plačiau apie šiuos du žodžius ž . Mi li ūnai ė . Kalbos a o ojų apklausų komen a ai, www.kal- p odu i a, Ka ais de e dade é di ícil esol e , po que um nome com a p e ei u a -ie is, -ė é 82 Kalbos Kul ū a | 81 conside ado no ma i o, e ou o não. nessas ocasiões, pa ecia ale a p io idade de da aus aliečių, bosniečių, b aziliečių, islandiečių, kiniečių, libiečių, makedoniečių p e e ência não ao sis ema iskidade, mas à adição8. In e ne e ambém são usados ne e ai su ja gy en ojų pa adinimai da omi i ais a ejais, kai isai ne inka. kazachs aniečiai, ki gizs aniečiai, adžikis aniečiai, u kmėnis aniečiai e uzbekis aniepa adinimų: Kazachs ãnas, Ki gizs ãnas, Tadžikis ãnas, Tu kmėnis ãnas, desde an igo em e ou os eg asingus apelinimus: Kazãchija, Ki gzija, Tadžkija, Tu kmnija, Uzbèkija. De eles aze mais cu os au o a dzii, po an o ilgesni, usai, moldo ai9 e pan. čiai. okios o mos a si ado iš als ybių, ku iose gy ena šių au ų žmonės, Uzbekis ãnas. ačiau eikia nepami š i, kad lie u ių kalboje šios als ybės sunkiau iš a iami isai ne eikalingi. Pasi aiko a ian ų aze baidžanai, bal a- Alguns nomes são um pouco mais a os, mas eles são encon ados em um ou enciklopedijoje, žodyne, plg.: alžy iẽ is, -ė, a gen iniẽ is, -ė, bi miẽ is, -ė, bo- ou o l as, -ė, columbiẽ is, -ė, kos a ikiẽ is, -ė, ku ei iẽ is, -ė, laosiẽ is, -ė10, pe ujiẽ- is, -ė, š ilankiẽ is, -ė i k . anali i analógicos nomes de população ou e nias nas an e io men e mencionadas on es não egis ados, po ém eles são egula men e ei os com o p e ixo -ie is, -ė, odėl šie isiškai aisyklingi žodžiai u ė ų a si as i i žodynuose (beje, dau- gelis deles usados na in e ne ), plg.: bangladešiẽ is, -ė, beliziẽ is, -ė, gaboniẽ is, -ė, g enadiẽ is, -ė, g inėjiẽ is, -ė, kip iẽ is, -ė, leso ie is, -ė, libaniẽ is, -ė is, -ė is, -ė is, mali, -alie is, - -11, mau iciẽ is, -ė is, -ė is, -ẽ is, -ė is, -ė is, - imo ie is, -ē is, -ē is, -ē is, -ē is, -ē is, -ē is, -ē is, -ē is, -ē is, -ē is, -ē, -ē is, -ē, -ē is, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, -ē, 8 Plačiau ž .: l i u k e i č i e n ė D. sob e nacionalidades e nomes de habi an es com p e ega -ie is, -ė. Kalbos kul ū a 74, 2001, 6065; M iliūnai ė . Kalbos consumido es pesquisas de comen á ios, www.kalbosnamai.l 9 O apelido moldo é egula es da ybos e comple amen e jus i icá el, po que ago a es ado e seu pa adinimas nebe Molda ija, be Moldo a, ačiau au o a dis molda as jau seniai įsigalėjęs keis i não ale iam. 10 Laosie is andamas ŽŽ, l E i VlE. Šiuose šal iniuose pa eikiamos d i o mos – lao (pa- g indinė) e laosiečiai. nossas necessidades bas ak as o mas laosiečiai, especialmen e u in omeny, que essa nação ala laosiečių kalba ( okia o ma za ikso a e Kalbų klasi ika o iuje). 11 au o ė quan o hesjojo, se os habi an es des e país chama em Ma šalo Salų (Respublikos) esiden es, ou ma šaliečiais. Nus ė ė dois a gumen os: (1) o ma salie is é mais cu o, e po an o e mais con enien e; 2) em algumas on es es angei as (pgs., uN E M) já designa e a língua ma shalenses (angl. Ma shallese, anc. ma shallais, isp. ma shallés). Po isso, melho nome mais cu o, se p ecisasse nomea aquela língua. D. lIu KEVIčIENė. nomes de população e e nomo é gies 83 sepa adamen e de e ia discu i -se g upelê de nomes de população, que não co espondem eg as, que do localo é gio, que acaba com o p e ei o -ija, é p eciso e i a (sei possí el) aze nomes com o p e ei o -ie is, -ė. ais apelidos são: gambiẽ is (ė: Gambija), keniẽ is, -ė (ė: Kenya), mau i ani, -ė is (: Namibija), namibiẽ is, -ė (ė: anzani), -ẽ is (ė: anzanija), -ẽ is (ė: Zambiija). como e de e ia se usadas as o mas gámbis, -ê, kènis, -ê, mau i ãnis, -ê, nambis, -ê, anzãnis, -ê, zámbis, -ė12. po ém mencionada eg a em demasiadas exceções pa a que ela possa se seguida em odos os casos. dú idas não causa adqui alėję pan. Quando se az um no o nome, an e io men e não egis ado, p e e i ia escolhe o habi ual com o adjun o -ie is, -ė13. assim agiam os usuá ios da língua na in e ne gausu o mas de com o p e ei o -ie is, -ė, po ém mais cu as o mas de quase não. Há á ios es ados, cujos adiciniai pa adinimai aus alas, -ė (: aus alija), b azilas, -ė (: b azilija) i nomes são d ižodžiai, mas em eles condicionalmen e pode se is o como em jednažodžius. êm em men e ais denominações, cujos kai omas segundo dememb o, e p imei o não, plg. : Bisáu G inja, Bu kna Fãsas, Kòs a Rikà, San Ma nas, Siè a Leònė. Alguns alguns des e ipo uni ó dicamen e nomes de habi an es já o quis ados em mui as on es esc i os, exemplo, kos a ikiẽ is, -ė ( ambém plg. pue o ikiẽ is, -ė: Puè o kas). analogicamen e pode aze -se bisaug inėjiẽ is, -ė, bu kina asiẽ is, -ė, sanma iniẽ is, -ė, sie aleoniẽ is, -ė. di e en e é complicingá ias es u u a (keliažodžių) dos nomes dos países g upo. Vienažodžius nomes de habi an es de eles aze se ia keblu, po an o balia aqueles países pessoas simplesmen e chama esiden es: An g os e Ba bùdos gy én ojas, -a14, Cen nės à ikos Respùblikos gy én ojas, -a15, D ablio 13 Pa a mais sob e esse ipo de apelidismos. l i u k e i č i e n ė D. (min. s .). 14 Simila men e com o nome des e país (i ou os países, cujos nomes são keliažodžiai) o nome dos habi an es a a-se e em ou as línguas, plg. angl. o An igua and Ba buda, isp. de An igua y no en an o es e nome é posidi ado, plg. p anc. An iguais e Ba budien (daomenys de ių kalba da y is *an ig iečio ou *ba budiečio ne e a, po que é impo an e, quem i e naquele es ado, Káulo K añ o (Respùblikos)16 gy én ojas, -a, Naujõsios Zelándijos gy én o- 12 Fo ma zambis, -ė iksuojama DŽ6e. Ba buda, us. (из / житель) Антигуа и Барбуды (duomenys iš uN E M). iesa, kai ku uN E M), angl. An iguan(s), Ba budan(s) (duomenys iš CIa), ačiau many ina, kad lie u- o ne ienoje iš jos salų. 15 Alguns luga es na in e ne das epúblicas da Á ica Cen al e da Á ica do Sul os habi an es são chamados a ieços. sem con ex o isso nãoixlu, po que en ão a ikie is e ia 3 signi icados „a ikos žemyno gy en ojas“). Plg. šių gy en ojų pa adinimus ki omis kalbomis: angl. (da e Cen al A ican, p anc. Cen a icain, isp. Cen oa icano, us. (из житель) da República Cen oa icana (duomenys из uN E M). 16 com skliaus is (čia e con inua) ilgesnė o iciali o ma (kaip i als ybių pa adinimų), sem skliaus- ų – umpesnė. 84 Línguas Kul ū a | 81 jas, -a17, Pãpua Naujõsios Gwinjos gy én ojas, -a18, Saliãmono Sal gy én ojas, -a19, Saùdo A ãbijos gy én ojas, -a20 e k . (plačiau ž . 3 abelę). sepa adamen e de e ia pakalha -se sob e alguns alguns já discu idos nomes quan o a um aspe o di e en e, pois eles, dados sem signi icação de inição, pode iam engana . Como já mencionado no começo do a igo, au o á igos e nomes de habi an es mui as ezes não ba em, po que kažin a é al nação, na qual i en ų só uma nação. Da adição, ge almen e alando sob e bem conhecidos es ados, diz-se que, po exemplo, a le ânia esiden es são la ões, a uc ânia esiden es são uk ainiečiai e e c., embo a isso não seja oda e dade, nesses es ados i e e ou os si eikia chama odos os es ado esiden es, en a izando, que lá i e não bių população compos a pode e desconhece . po an o, no inal do a igo pa eikianimen o. Alguns apelidos a p imei a is a podem engana idžis e imieji pala as signi icam nação, segundos odos mencionos habi an es do es ado. mas au ų žmonių. ačiau ai isiems puikiai žinoma i nieko neklaidina. Jei p i- com o nome do país (não semp e é cla o, qual nome de que e ka čiais assim se a a e po iena au a, aip i sakoma – os als ybės gy en ojai. be olimesnių als y- azões polí icas21. Menė ais casos dis inguem duas pala as ou duas da mesma pala a muose są ašuose nu odoma, ku y a au o a dis, o ku – gy en ojo pa adi- signi icâncias (plačiau e 4 abelę). pesquisando ais apelidos obse ado que ge almen e (nossos džie is, kongas i kongie is, bosnis i Bosnijos i He cego inos gy en ojas. Pi - não semp e) au o a dzki azem-se com galūnėmis -as, -ė, -is, -ė, a habi an es países apelini17 oks ski umas ka ais da omas odėl, kad au a, ku ios pa adinimas sieja- In e ne , na mídia é di undida o ma naujazelandie is, sob e a qual lingüis as nãoejas pada y as), ne e ai esuda o pusę a da mažiau isų als ybės gy en ojų. dispu ijasi. na opinião da au o a do a igo, ela pode ia se usada. 18 In e ne e há e papuag inėjiečių, e papuasos (mas lá i e não só papujo). Plg. ou as línguas: angl. a Papua New Guinean, p anc. Papouan-Néo-Guinéen, isp. de Papua No a Guinea; papú; papúa, us. (из pap житель) Папуа-Новой Гвинеи (duomenys из uN E M). 19 Segundo analogia com Ma shaliẽ is, -ė (: Ma šalo Salos) de e ia se *saliamonie is, -ė, po ém Saliamono Salos (kaip d ža a) e Saliamono salos (kaip salynas) coincidem apenas em pa e. po isso a pala a *saliamonie is, -ê engadi ia, pois ele pode ia eiks i homem de e de salino ilhas salamono (mas necessa iamen e de es ado), e de salimono ilhas es ado (mas necessa iamen e de salyno), e des e salyno luga , que pe ence ao es ado ilhas salamono. 20 DŽ6e o necem o mą saudoa ãbas, -ė. wi hou abejo, a o ma mais cu a é mais con o á el, po ém de aco do analogia com ou os unicôdiais nomes de habi an es, ei os de doisôdiais nomes de es ados, de e ia se *saudoa abie is, - is. a o ma pa ece ão queis okai, po an o decidida um conjun o compos o de nome. 21 Po exemplo, não é ecomendá el chama bosnium um sé io que i e na bosnijoje e He cego ina. D. lIu KEVIčIENė. Nomes de habi an es dos Es ados e e noma gos 85 e noma gos, é p eciso lemb a -se que isso não são isoladas, singula es mai – su p iesaga -ie is, -ė (plačiau ž . 1 i 2 len eles). Ka ais, jei neaišku, kaip da y i naują pa adinimą, galbū bū ų galima em is i šiuo ak u. be ku iuo a eju, da an a keičian als ybių gy en ojų pa adinimus i pala as, eles en am em ce o sis ema (e não só lingubinę). Se há, po exemplo, iji, kazachų e makedonų kabos, de modo que as espec i as alan es (ne es ados gymakedoniečiai). Se, po exemplo, inidado e obago en ojai) y a idžiai, kazachai i makedonai (ne idžiečiai, kazachs aniečiai i epublicas esiden es bê, sem inidado e obago, o mam mais cinco ilhas. bus adinami inidadiečiais a obagiečiais, eikia nepami š i, kad šią als y- Como de e ia chama -se pas a ųjų gy en ojus? Como já mencionado no início do a igo, aqui discu ida apenas uma dos adinimų dalis. a ei yje u ė ų bū i suno min i i sos inių, k aš ų bei aldų nomes dos habi an es pagy en ojos. IŠVaDos Pode indica -se ce os p incípios, segundo os quais são o necidos (no mados) uns e ou os nomes de habi an es dos es ados e au o a zs: 1) a d i c i j a se a pala a ixada em dicioná ios, enciclopedias ou e c., não há necessidade de a muda , sal o que apa eas em alguns no os ac os, aos quais é necessá io e em con a (p.g., se muda o nome do es ado, pp . muda e o nome de sua população (mas não da nação); 2) a n a l o g i j a se nas ci adas on es não hou e o nome, ele apisa -se po analogia com ou as pala as semelhan es já en inchei adas na linguagem sanma inie is; (jei y a pe ujie is, galimas i anua ie is, jei y a kos a ikie is, aisyklingas i 3) s i s e m i š k u m a s se não há nem adições, nem analogias, mas pe mi e da ybos eg as o nome az-se com p eesaga -ie is, -ė. Juk al pala as i y a pag indinė šios p iesagos eikšmė. be o, su ja leng iausiai okio ipo pasida os e com as i linguagem consumido es. azendo uma oodê o nome do 4) d i s i n k y u m a s – jei als ybės pa adinimas y a keliažodis i esiden e pode su i quaisque doisp asmybių, esiden es do es ado. ge iau os als ybės gy en ojus adin i sudė iniu pa adinimu: am ik os 86 Kalbos Kul ū a | 81 1 lEN Elė. Vals ybės gy en ojų i au ybių pa adinimai, da omi su p iesaga -ie is, -ė nome de Es ado22 Nome de Habi an es nacionalidade23 nome de espblika a ganis no Islmo nis ano esiden e alž o liudies alžy iẽ is, -ê alžy o esiden e anglos a ganis aniẽ is, -ė „a ga- espblika angoliẽ is, -ê angola esiden e nosjas baidžane esiden es aubaha snd auga bahamiẽ is, -ê bahamų esp enos ė bah einiisau, -ê Demok  inė esp󰅧blika einojas espblika en ojas“ and os Kunigaikš s ė ando iẽ is, -ė „ando os gy- desssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss- sssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss- sssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss- a gen nos esp󰅧blika a gen iniẽ is, -ė „a gen i- sssssss aze baidžno esp󰅧blika aze baidžaniẽ is, -ė „aze - os žmogus“ gy en ojas“ bangladèšo liudies bangladešiẽ is, -ė „bangla- ojas“ en ojas“ G inėjos gy en ojas“ 22 Vals ybių pa adinimai į len elę į auk i dėl d iejų p iežasčių: 1) pagal als ybę leng iau su- si as i dominan į gy en ojo pa adinimą a au o a dį; 2) leng iau sup as i, kaip da omi nag- inėjam os nomes, po que alguns deles êm po duas signi icados. 23 u ima omeny nação, cuja nome (no s isso, como já mencionada, não é p opósi o) chamam odos aqueles als ybės gy en ojai. Visos ki os oje als ybėje gy enančios au os čia neap a iamos. D. lIu KEVIčIENė. Nomes de habi an es dos Es ados e Vals ybės pa adinimas Gy en ojų pa adinimas au ybės pa adinimas bo s nos esp󰅧blika bo s aniẽ is, -ė „bo s anos nacionalo í us 87 esiden e b unėjaus Da usalmas b unėjiẽ is, -ė „b unėjaus esiden e bu kna Fsas bu kina asiẽ is, -ė „bu kina Fasojas esiden e esiden e bu no bu 󰅧ndžio esp󰅧blika bu undiẽ is, -ė „bu undžio Ka als ė bu aniẽ is, -ė bu ano esiden e čdo espblika čadiẽ is, -ė čado gy enčlės espblika čiliẽ is, -ė čilės gy enė- ojas“ ojas“ Dominkos snd auga dominikiẽ is, -ė Dominikos sand augos gy en ogos) gy én ojas, -a24 jas“; Dominkos (Sánd au- Dominkos espblika dominikiẽ is, -ė Dominijas; kos espublikos gy en o- República Domincos gy én ojas, -a25 Džibčio espblika džibu iẽ is, -ė Džibučio esiden e Egp o a bų esp󰅧blika egip iẽ is, -ė „Egip o gy- en ojas Equad o espblika ek ado iẽ is, -ė esiden e do Equado E i ėja e i ėjiẽ is, -ė esiden e daE i ésia 24 nome compos o a o ino quando, quando não é cla o, sob e cuja Dominica (jas são d i) habi an es se ala, única oodis quando do con ex o isso é ósku. 25 V . an e io no a. 1 len elės ęsinys 88 Líbos Cul u a | 81 Vals ybės pa adinimas Gy en ojų pa adinimas au ybės pa adinimas Fdžio sal espblika idžiẽ is, -ė esiden e de Fíji Filipnų espblika ilipiniẽ is, -ė Residen e das Filipinas Gabno espblika gaboniẽ is, -ė esiden e do Gabon Gajnos espblika gajaniẽ is, -ė Gajano esiden e Gmbijas espblika gambiẽ is, -ė esiden e da Gâmbia Gnos espblika ganiẽ is, -ė Ganos esiden e G enad g enadiẽ is, -ė mo ado de G enada G a emlos espblika g a emaliẽ is, -ė mo ado da Gua emal G inėjos esp󰅧blika g inėjiẽ is, -ė „G inėjos gy- en ojas Hačio espblika hai iẽ is, -ė Haičio esiden e Hond o espblika hondū iẽ is, -ė Hondū o esiden e Indonèzijas espblika indoneziẽ is, -ė esiden e da Indonésia I ko espblika i akiẽ is, -ė esiden e do I aque I no Islmo espblika i aniẽ is, -ė esiden e do I ano Es ado de Is aèliobê is aelê is, -ê esiden e de Is ael Jamika jamaikiẽ is, -ė Jamaicos a ija a is, -ė gy en ojas“ 1 len elės ęsinys D. lIu KEVIčIENė. Nomeações de habi an es dos Es ados e au o a džiai 95 2 lEN Elė. Nomes de habi an es e nacionalidades, ei os com galūnėmis -as, -ė; -is, -ė Vals ybės pa adinimas Gy en ojų pa adinimas au ybės pa adinimas ai ijoje gy enanalbnijos espblika albãnas, -ė čios au os žmogus“ albanijoje gya mėnijos espblika a mnas, -ė enančios au os žmogus“ a mėnijoje i en es nau os aus lija aus elas, -ė aus alija esiden žmogus“ us ias espblika áus as, -ê aus ijoje enančios au os žmogus“ gybal a sijos espblika bal a ùsis, -ê bal a usijoje i an es nação homem belgijos Ka als ė begas, -ê belgijos esiden bol ijos espblika bol as, -ė boli ijos esiden b azlijos b azcinė b azlas, -ė b azilijos gy espblika bulgãblika bulg as, - ė búlga ijos espek o čekblika ček, - ček- en os je anijos gy enančios au os žmogus“ nančios au os žmogus“ Dnijos Ka als ė dãnas, -ė Danijoje gy e- nančios au os žmogus“ s ijos espblika ès as, -ė Es ijoje i e an- čios au os žmogus“ Fede cinė e iòpas, -ė Demok  inė esp󰅧blika E iopias gy- en ojas“ G akijos espblika g akas, -ė G aikijoje gy- enančios au os žmogus“ 96 Líbos Cul u a | 81 Vals ybės pa adinimas Gy en ojų pa adinimas au ybės pa adinimas G 󰅧zija g uznas, -ė „G uzijoje gy- enančios au os žmogus“ Ìndijas espblika ndas, -ė esiden e da Índia Islndijas espblika islándas, -ė Ilandijoje gy- enančios au os žmogus“ Ispnijos Ka als ė ispãnas, -ė Ispanijoje gy- enančios au os žmogus“ I lijos espblika i ãlas, -ė I alijoje gy e- nančios au os žmogus“ Japnija japònas, -ė Japonijoje gy- enančios au os žmogus“ Unidosnêas G ã-B e anha e Šiu ês a ijos K als ė b as, -ė Didžiosios b i anijos esiden e; Unidosnês (Didžiõsios B i ã nijos e Šiáu ės A ijos) Ka als ės gy én ojas, -a32 Kazachs no espblika kazãchas, -ė Kazachs ane (Kazachijoje) esiden es au os žmogus“ Knijas liudies knas, gy e espblika -ė Kinijoje nančios nau os άνθρωπος Ki gzijos espblika ki gzas, -ė Ki gizijoje gy- enančios au os žmogus“ C o ijas espblika k oã as, -ė C oa ijoje enančios au os žmogus“ gyl ijos espblika lã is, -ė la ijoje gy elnkijos nančios au os žmogus“ espblika lénkas, -ė lenkijoje gy e- nančios au os žmogus“ 2 len elės ęsinys 32 denominação compos a é ap esen ada de ido a que a G ã-B e anha não inclui I landa do No e. D. lIu KEVIčIENė. Nomes de população e nacionalo i ões 97 Vals ybės pa adinimas Gy en ojų pa adinimas au ybės pa adinimas lbijas a bų socials inė lbis, -ė čios nau os člo ek bussioji libijoje gy enanliudies Džamah ija Jugosl ijos makedònas, -ė lie u s esp󰅧blika lie ù is, -ė „lie u oje gy e- nančios au os žmogus“ bu usioje epublik espblika Makednija Jugosla ijos na Macedônia au os žmogus“ Mold os espblika moldã as, -ė Moldo oje Monglija gy enančios au os žmogus“ mongòlas, -ė Mongolijoje No ègijos Ka als ė gy enančios au os žmogus“ no ègas, -ė No egijoje Nde land Ka alųs ė gy enančios au os žmogus“ olándas, -ė Nede landes (olandijoje) esiden es au os žmogus“ Po uglijas espblika po ugãlas, -ė homem da nação que i e emPo ugalijoje F ançaja espblika anczas, -ê F ancūzijā umnija gy enančios au os žmogus“ omùnas, -ê umunijā sijos Fede cija ùsas, -ė usijā gy enančios au os žmogus“ gy es ijos a bų espblika s as, -ė si ijas esiden nančios au os žmogus“ sebijos esp󰅧blika sebas, -ė „se bijoje gy e- nančios au os žmogus“ slo kijas espblika slo ãkas, -ė slo akijoje gyslo ėnijos espblikanas, -ė slo ėnijos gysomblika sú ém, - enančios au os žmogus“ suomėŠ èdija Š icas ė, - š edijā š edijā š edija enančios au os žmogus“ 2 len elės ęsinys 98 Lingbos Kul ū a | 81 Vals ybės pa adinimas Gy en ojų pa adinimas au ybės pa adinimas š adica ija esiden , - Š adikija Š ica ijas é, - enančios au os žmogus“ Š ica ijašs anežis , nančios au os žmogus“ ( adžikijoje) esiden es ukijos espblika ukas, au os žmogus“ -ė u kijoje gy e u kmėnis nas u kmnas, -ė nančios au os žmogus“ u kmėnis ane ( u kmėnijoje) gy euzbekis no espblika uzbèkas, -ė uzbekis ane nančios au os žmogus“ (uzbekijoje) esiden es au os žmogus“ Veg ijos espblika eñg as, -ė Veng ijoje enančios au os žmogus“ gyVokie jos Fede cinė ókie is, -ė Vokie ijoje gy espblika enančios nau os žmogus 2 len elės ęsinys D. lIu KEVIčIENė. Nomeações de habi an es dos Es ados e au o á dios 99 3 lEN Elė. Nomes de população cons i uídos com a pala a esiden e, -a33 Es ado nome Gy en ojų nome an ig e ba bud An g os e Ba bùdos gy én ojas, -a bsnija i He cego in Es ado da Bòsnija i He cego nos esiden e, -a Cen nės ikos espblika nės ikos Respùblikos gy én ojas, -a D ablio K oulo K ablio Káulo K añ o (Respùblikos) Cen én ojas, -a espblika gy én ojas Jung niai a bų Emy  ai Jung nių A ãbų Emy ã ų gy én ojas, -a Naujji Zelndija Naujõsios Zelándia esiden e, -a Pie ikos espblika à ikos Ppua Naujji G inėja Pãpua Naujõsios G injos gy én ojas, -a (Respùblikos) i én ojas, -a Pusiujo Gwinėjos espblika Pusiãjo Gwinėjos (Respùblikos) i én ojas, -amono slos Saliãmono Sal salén ojas, -a san Tomė e Pie ėpės San Tomė e Resp ã P inses (Demok á icas) Demok inė espblika gy én ojas, -a sado a bijos Ka als ė Saùdo A ãbijos (Ka als ės) gy én ojas, -a sen K sas e Nè is Sen K so e Nè io gy én ojas, -a sen Vinse as e G enadnai Vinse o e G enadnų gy én ojas, -a iniddo e obgo espblika T inidãdo e Tobãgo (Respùs) gy én ojas, -S Sain Vincen sblikojas, Va icno Cs o Va ikãno (Miẽs o Vals ýbės) i én ojas, -a Es adobê Zlio Kšulio espblika Zãlio Kšulio (Respùblikos) gy én ojas, -a 33 abela ap esen a-se apenas aqueles apelidos que meno es o mas de não ( alhos apelidos como dominikie is, -ė, esiden e da República Dominica, -a nes a abelê não cabem). 100 Líbos Cul u a | 81 4 lEN Elė34 Vals ybės pa adinimas Gy en ojų pa adinimas au ybės pa adinimas a ganis no Islmo a ganis aniẽ is, -ê bangladèšo liudies bangladešiẽ is, -ė a gaa gãnas, -ê a ganis ane espblika banglabengãlas, -ė banglade espblika nis ano esiden e i endo nação homem dešo esiden e še i endo nação homem bsnija e He cego in Bnòs e He cego nos gybòsnis, -ė bosnòs i én ojas, -a nanhos nações Fdžio sal espblika ižiẽ is, -ė Fijžio pau as žmogus gy en džis, -ė Fijí esiden ojas chios Kambjos Ka als ė cambodjiẽ is, -ė esiden e homem das nações Kambokhmēs, -ė Cambodjoje džos i en es Koso as35 koso iẽ is, -ė esiden e do Koso o nijoje e em ou o luga albagy en ojas je, Mic onezijoje e i en es albãnas, -ė Koso e, au os žmogus“ Ki ibčio esp󰅧blika ki iba iẽ is, -ė „Ki ibačio em ou o luga i en es pessoas de mik oneziẽ is, -ė „Ki iba y- g upos de nações Madagask o esp󰅧blika madagaska iẽ is, -ė „Mada- gaska o esiden po os malagãsis, -ė „Madagas- i en es na gue a žmogus“ Malizija malaiziẽ is, -ė gy en ojas“ Malaizijos malajiẽ is, -ė Malaizijoje gy enančios au os žmogus“ Mianm o sjunga mianma iẽ is, -ė esiden ojas (bu . bi moje) Mianmabi miẽ is, -ė Mianma e i eman- čios au os žmogus“ Monko Kunigaikš s ė monakiẽ is, -ė Mônaco cidadão36 Monako monegãskas, -ė esiden e de 34 Es a abela cons i uída nou o undamen o do que an es disso si uadas. Nele a alguns dos gy en ojų pa adinimų p idedami i oje als ybėje y aujan ys a su als ybės a du susiję já examinados au o a džiai, po que nem a a ez abelinha ap esen ados nomes são con undí eis. Pab ėž ina, que aqui pelo nome da nacionalidade, di e en emen e negu p imei o e segunda len elês, não pode chama -se daquele es ado esiden e. 35 Sob e Koso o ê. 30 isnašą (p. 90). 36a CI em 2008 dados, eles cons i uem apenas 16 p oc. de oda a população. D. lIu KEVIčIENė. Nomes de habi an es dos Es ados e sob enomes 101 Vals ybės pa adinimas Gy en ojų pa adinimas au ybės pa adinimas Na󰅧 u esp󰅧blika nau iẽ is, -ė „Nau u gy en- ojas“ nau iẽ is, -ė „Nau u gy e- nančios au os žmogus“37 Neplas nepãlie is, -ė Nepalo nančios nau os homem somlio gynepãlas, -ė Nepale gy e en ojas espblika somaliẽ is, -ê somalio gysomãlis, -ê somalie gys zilando en ojas“ Ka als ė s azilans ã is, -ė enančios au os žmogus“ s azilande gy ailndos ė ailandië is, - do gy en ojas“ ailando ãjas, - ailande Ka alė enančios au os žmogus“ Šal iniãI gy en ojas“ čios au ų g upės žmogus“ CIa: Pasaulio ak ų knyga (The Wo ld Fac book, CIa). In e ne o p ieiga: h ps:// www.cia.go /lib a y/publica ions/ he-wo ld- ac book/geos/bl.h ml DŽ6e 2006: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. s. Keinys. Edição ele ônica, Vilnius: ins i u o da língua li uanas. lKŽe 2005: Lie u ių kalbos žodynas (IXX, 19412002): elek oninis a ian as, Vilnius: lie u ių kalbos ins i u as. Accesso In e ne : h p://www.lkz.l l E: Lie u iškoji a ybinė enciklopedija 18, Vilnius: Mokslas, 19761981; 912, Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija, 19821984. MlKŽ 2000: Mokomasis lie u ių kalbos žodynas. ed. . Šepe y ė. Vilnius: bal os a cos. Ž 2001: In e nacionais pala as de diccioná io, Vilnius: alma li e a. uN E M: Jung inių au ų e minynas uN E M. In e ne o p ieiga: h p:// un e m.un.o g/DGAACS/un e m.ns N e minações da Comissão da língua li uânica. Accesso de In e ne : h p://www. lkk.l /nu a imai/s e im a dziai.h ml e encyclopedijas edi ybos ins i u as. VlE I–XIII 2001–2008: Visuo inė lie u ių enciklopedija 1–13, Vilnius: Mokslo VV ŽŽ 2001: V. Vai ke ičiū ė. Ta p au inių žodžių žodynas, Vilnius: Žo- dynas. Gau a 2008 06 27 Tabela 4 Con inuação 37 CIa duomenimis, Nau u gy ena kelios e ninės g upės (a au os), iena iš jų – nau iečiai, ku ie suda o 58 p oc. isų gy en ojų. likusius 42 p oc. suda o ki os e ninės g upės. aigi, em que a ibui dois signi icados. 102 Logos Cul u a | 81 Wo Ds EFE ING o Na IoNals oF CouN IEs aND Na IoNs Summa y o he o al numbe o 200 wo ds o he lexical seman ic g oup only abou a he pape deals wi h he wo ds e e ing o coun y na ionals and na ions. I ac- knowledges wo p oblems: i s , he wo wo ds a e o en con used and second, ou qua e ha e been s anda dised, he emaining wo ds a e le a he use s disposal. he pape a emp s o s anda dise all he abo e wo ds acco ding o ou main p inciples as iden i ied by he au ho : adi ion: i he wo d is ound in a dic iona y, encyclopaedia e c, i should o he no be changed, unless he e a e new ac s o conside (e.g. a change in he name s a e leads o changing he name o i s na ionals, bu no i s na ion). wi h o he —analogy: i he wo d is missing in he abo e sou ces, i is buil by analogy i mly es ablished wo ds in he language; hus, i we ha e pe ujie is, we nie is as can also in oduce anua ie is, i we ha e kos a ikie is, we can in oduce sanma i- well- o med wo ds. sys ema ici y: i he wo d has no adi ion, nei he can i be made by anal- -ie is, -ė. ogy, bu he ules o wo d-building s ill apply, he wo d is made wi h he su ix language use s coin new wo ds acco ding o he pa e n and usually ind i he easies o apply. dis inc i eness: i he name o he s a e consis s o se e al wo ds and he p ocess o making a single-wo d name migh esul in ambigui ies, a na ional o In he s a e should be hen e e ed o as a na ional o ha s a e. any case, wo ds e e ing o na ionals o he coun y o na ions, ei he in he p ocess o building o changing hem, should be ea ed wi hin a sys em o lan- guage and beyond i . DaNu ė lIu KEVIčIENė lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, l -10308 Vilnius [email p o ec ed]