Pirmas žvilgsnis į tinklaraščių kalbą

20 Kultura Języka | 81 RITA MILIŪNAITĖ Instytut Języka Litewskiego PIErWsZe SpOjRzEnIe Na JęZyK bLoGóW I. NoWy PrZeJaW JęZyKoWy W ePoCe InTeRnEtU Znane powiedzenie Billa Gatesa, założyciela korporacji programistycznej „Microsoft”, „Jeśli języka nie będzie w internecie, nie będzie go w ogóle”, z czasem zaczęto parafrazować: wkrótce zastosowano je do przedsiębiorstw i instytucji, a teraz już – także do pojedynczego człowieka. W istocie trudno byłoby znaleźć choć trochę aktywnego społecznie człowieka, o którym nie byłoby w internecie choćby najmniejszej informacji. Co więcej, internet tak silnie przenika codzienne życie, że teraz każdy, kto zechce, może sam stworzyć w nim swój „kącik“. 1. Początek ery blogów Przed dobrą dekadą w światowej sieci zaczęły pojawiać się tak zwane blogi – publiczne dzienniki internetowe, które może pisać każdy, kto ma na to ochotę. Co do ich początków nie ma pełnej zgody, ale najczęściej wymienia się rok 1994, kiedy pewien internauta z JaV zaczął codziennie publikować w internecie swoje wiadomości: opowiadać o obejrzanych filmach, przeczytanych książkach, innymi słowy, prowadzić swoisty dziennik. Obecnie blogi liczy się już w milionach i mówi się, że co pół roku ich liczba się podwaja. Około 2000 roku takie dzienniki zaczęły pojawiać się również w litewskim środowisku internetowym. około 2004 roku, czyli w tym samym czasie, gdy wydawcy słowników amerykańskiej firmy „Merriam-Webster” ogłosili słowo blog („blog”) słowem roku, litewskich blogów zaczęło szybko przybywać, a w latach 2006–2007 nastąpił boom na ich tworzenie w języku litewskim. oto siedmiu autorów, którzy zaczęli pisać blogi w 2007 r. na jednej ze stron internetowych, po około roku przedstawia następujące statystyki: na stronie znajduje się: wpisów – 4123, komentarzy – 18370, łącznie słów – 812101. a więc już dwanaście książek po 300 stron. piszemy trzynasty tom. (www.nezinau.lt, 2008 05 09) odwiedziła r. MIlIūNaItĖ. Pierwsze spojrzenie na język blogów 21 David Crystal, najlepiej znany nam jako autor niedawno wydanej po litewsku książki „Śmierć języka”1, w innej swojej książce „Język i internet”, w jej drugim wydaniu, poświęca blogom (zasadniczo – opisowi ich różnych przejawów) dziewięć stron (Crystal 2006: 238–247). Przyznaje, że wydając w 2001 r. pierwsze wydanie tej książki, spodziewał się, że w Internecie później nastąpią zmiany, ponieważ niektóre z nich już zaczynały się pojawiać, lecz nie przyciągnęły jeszcze większej uwagi społecznej. jednak Crystal nie przewidział, że po pięciu latach konieczne będzie poświęcenie osobnego rozdziału książki zupełnie nowym formom Internetu. Jedną z tych form są błyskawicznie rozpowszechniające się w Internecie blogi, których język różni się od języka innych form internetowych na tyle, że musi być analizowany oddzielnie. zatem czym są te blogi i na czym polega specyfika ich języka? Aby móc odpowiedzieć na to pytanie, musimy szerzej omówić cechy samych blogów, ponieważ tylko w ten sposób będzie można zrozumieć, jaka jest ich rola w komunikacji społecznej, a zarazem zacząć stawiać pytanie do dalszych rozważań: jakie znaczenie ma język blogów i jaki może być jego wpływ na cały rozwój języka litewskiego? 2. Środowisko blogów – Internet nowej generacji (Web 2.0) Pojawienie się i rozkwit blogów wiąże się z jakościowym skokiem Internetu jako ogólnoświatowej sieci komputerowej. około 2004 r. zaproponowano termin Web do nazwania usług i technologii Internetu nowej generacji 2.0. litewskie media pisały o tym: Web 2.0 siła napędowa – dane. Sieć jest przedstawiana jako platforma, na której podstawie mogą być tworzone nowe usługi. Uzyskuje się efekt sieciowy (network effect): im więcej osób korzysta z danej usługi, tym większa korzyść dla wszystkich uczestników procesu. (Vedrickas 2007) Te nowe technologie informacyjne pozwalają łatwo, nawet bez specjalistycznej wiedzy programistycznej, tworzyć i porządkować w Internecie pożądane informacje – prościej i wygodniej niż własne strony internetowe. taką możliwość wykorzystano do tworzenia blogów. jest to publiczna strona internetowa, którą zgodnie z wolą autora można w dowolnym momencie porządkować i aktualizować, a na której najczęściej publikowane są różne informacje osobiste: opowiada się o swojej działalności, zainteresowaniach, wrażeniach z podróży, wyraża opinię na różne tematy, dzieli się informacjami 1 David Crystal. Śmierć języka, Wilno: tyto alba, 2005. 22 Kultura Języka | 81 (na przykład o zakupionym nowym modelu sprzętu gospodarstwa domowego, internetowej wymianie rzeczy, różnych akcjach społecznych), publikuje własne utwory, zdjęcia, nagrania wideo i audio itd. W jednym z komentarzy napisano o tym: Powody pisania blogów mogą być różne: potrzeba dzielenia się myślami i posiadaną wiedzą z innymi ludźmi, uwolnienie się od nagromadzonych negatywnych emocji i ich usunięcie, zaspokojenie własnego ego, wyrażenie własnej indywidualności, potrzeba twórczości – pisanie wierszy, opowiadań itp. (Klaustux)2 Ponieważ wpisy są automatycznie opatrywane datą i publikowane w taki sposób, że najnowszy wyświetla się jako pierwszy, strona internetowa staje się podobna do swego rodzaju dziennika. Każdy wpis ma swój tytuł. Stara się wymyślić go tak, aby od razu przyciągał uwagę i wyróżniał się spośród wpisów innych autorów w zestawieniach najnowszych wpisów, na przykład: • o poniedziałku i pazurach „kotów” • tak, tak... podczas lekcji • Dlaczego lekarze piszą recepty odręcznie? oprócz stałych wpisów, które są publikowane w centrum strony, a ponadto grupowane według tematów i gromadzone w archiwum, na obrzeżach bloga znajduje się wiele różnych odnośników do innych (zazwyczaj przyjaciół i osób o podobnych poglądach) blogów oraz ulubionych stron internetowych. Zwykle pod każdym wpisem znajduje się także sekcja komentarzy, w której czytelnicy bloga mogą wyrażać swoje opinie, a na brzegu bloga może być prezentowana pełna lista komentarzy odwiedzających. Oto jak wygląda tekst, w którym omawiane są blogi, które autor lubił czytać, z podkreślonymi hiperłączami — za ich pośrednictwem można natychmiast przejść do tych blogów: No, jak dobrze, że dziś jest tylko Dzień Matki (no, jeszcze Wniebowstąpienie i św. Floriana, ale to już nie jest istotne), bo wczorajszy konglomerat nie wyróżnił się sukcesem. jednak wynik i tak jest pozytywny: większość wyrwała się na spacer na łono natury, po raz pierwszy wyprowadziła na podwórko komputer, aby posłuchać muzyki na żywo, zjeść pizzę w nowym miejscu albo po prostu podziwiać twórczość młodych pomocników mamy. (vienastoks) autorzy sami decydują, czy pozostaną całkowicie anonimowi — tylko z pseudonimem, czy też podadzą informacje o sobie (imię, nazwisko, datę urodzenia, miejsce zamieszkania — zwykle z dokładnością do miasta itp.). 2 Ponieważ w naszej literaturze drukowanej nie istnieje jeszcze żadna tradycja cytowania blogów (w internecie zastępują ją odpowiednie hiperłącza), tym razem przy cytatach podaje się pseudonim albo imię — tak, jak podpisuje się sam autor. Oczywiście szata graficzna i język cytowanych tekstów nie zostały poprawione, aby widoczny był rzeczywisty obraz. r. MIlIūNaItĖ. Pierwsze spojrzenie na język blogów 23 Na stronach internetowych, które pełnią funkcję swoistego skupiska i opieki nad blogami, zazwyczaj podawane są listy najnowszych i najczęściej czytanych wpisów. W ten sposób powstają całe internetowe społeczności3, a w nich – grupy blogerów mających wspólne zainteresowania. Można subskrybować wiadomości z wybranych blogów, sporządza się przeglądy najlepszych wpisów, tworzy się informatory blogerów – słowem, powstaje cała nowa przestrzeń wirtualna. Oprócz blogów osobistych strony internetowe tego gatunku zaczęły tworzyć na swoich witrynach portale informacyjne, a także różne instytucje – stacje telewizyjne, rozgłośnie radiowe itp. (na przykład delfi.lt, alfa.lt, mtv.lt i in.). Dzieje się tak głównie ze względów reklamowych, w celu stworzenia wizerunku łatwej i bezpośredniej komunikacji z interesantami, ponieważ blogi instytucjonalne piszą sami ich pracownicy (i zazwyczaj nieanonimowo). Profesjonalni dziennikarze, wykorzystując popularność tego gatunku, czasami przystosowują go do swoich bezpośrednich celów zawodowych. W globalnej sieci krystalizują się poszczególne rodzaje blogów jako perspektywicznego gatunku internetu (zob. szerzej w dalszej części tego artykułu – Miliūnaitė 2008). Istotną cechą blogów jest to, że funkcjonują one nie każdy osobno, lecz są powiązane różnymi relacjami (hiperłączami, adresami osób o podobnych poglądach itp.) z innymi blogami, a zatem nieustannie zachodzi rozpowszechnianie i wymiana informacji. taki ogół blogów w internecie, wobec braku mocniejszego litewskiego odpowiednika (tinklaraštynas? czyjaś wypuszczona tinklaraštija?), na razie najczęściej nazywa się blog(o)sferą. 3. Autorzy blogów i ich dążenia Wśród różnorodnych informacji osobistych blogerzy podają pseudonim, ale zdarzają się też prawdziwe imiona i nazwiska. Nawet jeśli odrzucimy wprowadzające w błąd dane, które z różnych względów zawsze się zdarzają, nie będzie przesadą stwierdzenie, że najmłodsi blogerzy są od wczesnego okresu dorastania – w przybliżeniu od 12–13 roku życia, kiedy posiada się już pewne umiejętności pracy z komputerem, ponieważ blog trzeba samodzielnie założyć i prowadzić za pomocą określonych narzędzi oferowanych przez strony internetowe. a zatem poziom anonimowości jest bardzo zróżnicowany, lecz znacznie niższy niż w internetowym dyskursie elektronicznym (na forach dyskusyjnych i w komentarzach)4, 3 Specyfiką tych istniejących w internecie społeczności, tworzących sieci społeczne (sociosieci), interesuje się nowa gałąź antropologii – etnografia cyfrowa. 4 pojęcie dyskursu ma kilka znaczeń: 1) dowolny tekst związany ze środowiskiem jego tworzenia i funkcjonowania; 2) określona dziedzina języka (np. dyskurs naukowy, polityczny); 3) interakty- 24 Kultura Języka | 81 gdzie podpisywanie się wyłącznie pseudonimem jest normą komunikacji internetowej. Poziom anonimowości autorów blogów w dużej mierze zależy od adresata: jeśli są nim przede wszystkim przyjaciele, wtedy pewne oznaki tożsamości osoby są potrzebne. To, w jakim stopniu zmniejszenie anonimowości lub całkowita jawność autora wpływa na poziom języka, mogłyby wykazać jedynie szczegółowe badania. Jak dotąd, po przeanalizowaniu niewielkiego zbioru blogów różnego poziomu, pisanych przez autorów w różnym wieku, można przypuszczać, że język autorów piszących teksty nieanonimowo jest bardziej uporządkowany, ponieważ odczuwa się większą odpowiedzialność za słowo publiczne. Rozumieją oni, że trafiają do przestrzeni publicznej, jednak nieco innej, wymagającej większej odpowiedzialności niż anonimowy dyskurs elektroniczny. O języku anonimowych komentarzy internetowych Leonidas Donskis pisze: Czyżbyśmy nie zastanawiali się nad tym, jakie skutki dla piętnastolatków wywołuje barbarzyński język, którym w anonimowych komentarzach omawia się mniejszości narodowe lub najwybitniejszych ludzi kraju? Przecież zatarliśmy granicę między wypowiedzią publiczną a prywatną – to, czego nikt nie powinien słyszeć, gdy ludzie żartują prywatnie, dziś w coraz większym stopniu staje się naszym oficjalnym dyskursem politycznym i pomaga osiągnąć sławę oraz popularność. Czyż nie jest już jasne, że jesteśmy na drodze do usankcjonowania leksykonu karczmy w życiu publicznym i polityce? (Donskis 2008) w blogach tego „leksykonu speluny” jest rzeczywiście niewiele. Sami autorzy blogów twierdzą, że dla blogera „dobre imię, prestiż są bardzo ważne”, ponieważ od tego zależy, czy głoszone przez niego idee będą szybko i szeroko się rozprzestrzeniać oraz czy znajdą oddźwięk. Oto rozważania jednego z autorów w komentarzach na temat reputacji blogera: kiedy napisałem ten swój wpis o viskisieliusie, długo zastanawiałem się, czy może nie należało tego robić? I jeszcze dlatego nie piszę mnóstwa wpisów, że nie chcę zbytnio wychylać się w miejscu publicznym, tj. zasadniczo w środowisku oficjalnym, ponieważ nie jest jasne, czy jest ono formalne, czy nie, dlatego wybieramy gorszy/bezpieczniejszy wariant. Nawet te blogi, które piszę anonimowo, nie są pisane z pominięciem reputacji. w społecznościach online „reputacja” jest jeszcze ważniejsza niż w realnym życiu, ponieważ w rzeczywistości nigdy nie spotkasz tylu ludzi, ilu spotykasz online, chyba że jesteś jakąś Zvonkė5. (Dominykas) wus, komunikacja dyskusyjna (por. Marcinkevičienė 2008: 15–16). W niniejszym artykule dyskursem elektronicznym nazywa się nie ogół tekstów medium elektronicznego, lecz tylko te teksty, które pełnią funkcję bezpośredniej (interaktywnej) komunikacji. Zazwyczaj są to wiadomości o niewielkiej objętości, gdy komunikacja odbywa się w czasie rzeczywistym albo w pewnym odstępie czasu. Mogą być pisane na komputerze lub telefonie komórkowym: komentarze internetowe, wiadomości na forach dyskusyjnych, poczta elektroniczna, wiadomości telefoniczne, szybkie (lub natychmiastowe) wiadomości (na przykład przy użyciu programu „skype”) i in. 5 Nazwisko znanej przedstawicielki świata rozrywki. Por. MIlIūNaItĖ. Pierwsze spojrzenie na język blogów 25 Do czego dążą autorzy blogów, co skłania ich do pisania? Dla jednych jest to przejściowa moda, psychologicznie wyjaśniane pragnienie uwiecznienia się – „Tu byłem ja”. Dla innych jest to pierwsza poważniejsza próba publicznej autoekspresji, ponieważ, jak wspomniano, dyskurs elektroniczny jej nie zastępuje. W przeprowadzonej przez jedną z autorek ankiecie wśród współpracowników kilka odpowiedzi na pytanie, czym jest blog, było dość trafnych: Miejsce, w którym upubliczniasz połowę tego, o czym paplesz. twoja wirtualna forma wyrazu. Dla młodzieży blogi są przede wszystkim kwestią socjalizacji – poszukiwania przyjaciół i osób o podobnych poglądach, a więc próbą utożsamienia się z rówieśnikami (Huffaker, Calvert 2005). Rola języka jest tu również ważna, ponieważ język używany przez młodzież ma specyficzne cechy. Teksty niektórych autorów rzeczywiście bardzo przypominają gatunek dziennika: pisze się dla siebie, z tą tylko różnicą, że czytać może każdy. Czasami przypomina to notes, który człowiek może w każdej chwili odnaleźć w internecie dla własnej wygody. w zapisach tego gatunku dość popularne jest zamieszczenie „notatki dla siebie” (ang. note to (my) self), oddzielając w ten sposób tę część tekstu, która w rzeczywistości jest ważna tylko dla samego autora: Wszystko jest w naszych głowach, wszystko zależy od naszego nastawienia, również mojego! (Uwaga dla siebie. po angielsku to wyrażenie brzmi lepiej, więc proszę się nie gniewać). (serafin) albo jedna studiująca za granicą Litwinka pisze: I to pytanie pozostałoby bez odpowiedzi, wskazując na jakąś bezcelową motywację ku nie wiadomo czemu, ale broszura Strasburskiego Uniwersytetu Zarządzania przyklejona tuż przed oczami bardzo szybko wyjaśnia cel tego wszystkiego. (Uwaga dla siebie – NAUCZYĆ SIĘ FRANCUSKIEGO). (Viktorija) zatem wiek blogerów w niemałym stopniu determinuje również treść publikowanych tekstów, która także zależy od zainteresowań autorów, ich wykształcenia, zajęcia i podobnych czynników. 4. Treść blogów Ponieważ treść blogów nie jest przez nikogo kontrolowana i pozostawiona odpowiedzialności autora (po rozpoczęciu tworzenia nowego bloga na ich stronach przedstawia się ogólne zasady i ostrzega o osobistej odpowiedzialności), dla wielu taki sposób publicznego wyrażania swojej opinii i poszukiwania osób o podobnych poglądach wydaje się bardzo atrakcyjny. 26 Kultura Języka | 81 osób wydaje się bardzo atrakcyjny. Właśnie dlatego w społeczeństwach aktywnych obywatelsko, na przykład w USA, blogi początkowo wykorzystywano przede wszystkim do wyrażania poglądów politycznych, zwłaszcza w związku z walką z terroryzmem, a także do reagowania na różne wydarzenia społeczne, dzielenia się doświadczeniem społecznym itp. dlatego blogi często uważa się za swoisty gatunek dziennikarstwa obywatelskiego. Opinie profesjonalnych przedstawicieli mediów na Litwie na temat roli blogów w naszym społeczeństwie są bardzo sprzeczne: od twierdzenia, że Web 2.0 kształtuje kulturę dyletantów (Virginijus Savukynas), aż po określenie blogów mianem grabarzy profesjonalnych mediów (Virginijus Valentinavičius)6. Jak twierdzą specjaliści, na Litwie znacznie bardziej skłania się ku osobistej treści blogów, blogi są apolityczne. Jednocześnie pojawiają się obawy, że te elektroniczne dzienniki stają się konkurentami profesjonalnego dziennikarstwa. Według Aurelijusa Katkevičiusa blogi najlepiej pokazują, co interesuje społeczeństwo: jeżeli jakiś temat jest w internecie szeroko komentowany, niemal pewne jest, że następnego dnia zostanie omówiony również w gazecie. Mimo to środowisko elektroniczne i najnowsze technologie pozwalają nie tylko wyrażać własną opinię w interesujących kwestiach, lecz także włączać innych rozmówców do wirtualnej rozmowy: [...] ważniejszą rzeczą w blogosferze nie jest dogłębne analizowanie tematu, lecz zaproszenie do dyskusji. Tu ważniejsza jest rola wspólnoty, ponieważ jednym z najważniejszych zadań jest sprowokowanie dyskusji. (Šarūnas Girdėnas) Jeden z blogerów tak opisuje relację blogów z profesjonalnymi mediami: […] tradycyjne media z pewnością muszą się zmienić i znaleźć swoje miejsce na nowej mapie. jednak w takiej czy innej formie zawsze pozostaną. bloger nigdy nie będzie profesjonalnym dziennikarzem. I dobrze, ponieważ każdy powinien wykonywać swoją pracę. Profesjonalny dziennikarz będzie codziennie zbierał i weryfikował informacje, podczas gdy bloger — jeśli nie jest to jego główne zajęcie — tylko wtedy, gdy ma czas. […] dlatego bardzo sceptycznie podchodzę do pojawiających się w blogosferze opinii, że blogi (blogerzy) są/będą lepsze niż media (dziennikarze). uważam, że należy to oceniać nieco inaczej: są to różne rodzaje działalności, z różnymi procesami, a często także celami. Media i blog nie są zamiennikiem, lecz uzupełnieniem, a w przyszłości te dwa kanały będą współistnieć na zasadzie symbiozy. (gedzius29) Sytuacja i odpowiedzialność profesjonalnych pracowników mediów oraz blogerów są różne. Według jednego z autorów blogów dziennikarz przedstawia tekst re6 Opinie te pochodzą z referatów wygłoszonych podczas drugiej konferencji blogerów 5 kwietnia 2008 r. Sami blogerzy dość często je cytują i omawiają (na przykład omówienie konferencji dostępne w internecie: http://www.ore.lt/article.php?action=get&id=1007845). r. MIlIūNaItĖ. Pierwsze spojrzenie na język blogów 27 redaktorowi: „autor bloga – bezpośrednio do czytelnika. Dziennikarz może liczyć na wsparcie redakcji, [...] autor bloga [...] idzie na front bezpośrednio” (vienastoks). a więc form blogów i możliwości ich tworzenia jest nieskończenie wiele, różnorodność autorów i treści jest największa, i to sprawia, że ten gatunek internetowy jest trudny do zdefiniowania, nieprzewidywalny i nieograniczony. wygląda na to, że blogi piszą wszyscy, którym się chce. a kto czyta? Na to pytanie David Crystal dowcipnie odpowiada: wygląda na to, że niestety ogromnej większości z nich nikt nie czyta, z wyjątkiem przypadkowo zabłąkanego lingwisty wędrującego po blogosferze (Crystal 2006: 246). W istocie najbardziej znane i popularne blogi mają wielu czytelników, jak się uważa, więcej niż gazety. a cała pozostała „zapisana” przestrzeń często tak właśnie pozostaje bez odzewu. Tak czy inaczej, sami blogerzy uważają, że ta nowość internetowego świata jest „niezwykle dobrym sposobem rozpowszechniania pomysłów i twórczości samych ludzi, prowadzenia dyskusji oraz poszukiwania osób o podobnych poglądach” (vienastoks). 5. Problem terminologii angielski wyraz blog został po raz pierwszy użyty w 1997 roku. jest to słowo o nietypowej budowie. Najpierw zaczęto używać połączenia web log, później złożenia weblog (po litewsku dosłownie byłoby to „sieć + dziennik7”). Jeden internauta obdarzony poczuciem humoru „zetymologizował” ten weblog jako połączenie angielskiego zaimka osobowego we („my”) i rzekomego czasownika blog („blogujemy”, tj. „piszemy bloga”), a zatem wyodrębnił derywacyjnie nieistniejący człon blog. Później zaczęło pojawiać się wiele derywatów neologizmu blog, oznaczających różne rzeczy związane z blogami – samych ich autorów (blogger), czynność (blogging), ogół blogów internetowych (blogosphere), wpisy na blogach wysyłane za pomocą telefonów komórkowych (moblog), a także blogi zawierające nagrania wideo, nagrania dźwiękowe lub zdjęcia (videoblog (vlog), audioblog, photoblog) itd. Jednego z najnowszych rodzajów blogów, nazywanych po angielsku klog (od knowledge log), w litewskiej części internetu jak dotąd nie udało mi się znaleźć. Blogi te tworzą głównie organizacje i instytucje do celów biznesowych (dzielenia się doświadczeniem) oraz edukacyjnych. 7 Jedno ze znaczeń angielskiego słowa log (skrót od logbook) podaje się jako „dziennik (okrętowy, pokładowy)” (alKoNas), jednak w języku litewskim może mu odpowiadać także słowo dienynas (por. DŽ6: „księga danych jakiejś instytucji lub osoby, wypełniana codziennie lub z zaznaczeniem daty; dziennik”). 28 Kalbos Kultūra | 81 W nieuregulowanym użyciu internetowym zapożyczenie blògas, choć przypadkowo stało się homografem litewskiego przymiotnika blõgas, zaczęło się gwałtownie rozpowszechniać wraz z pierwszymi litewskimi blogami. Tę homonimię chętnie wykorzystuje się jako grę słów: rogoznyj zakończył [...] hasłem: „nie ma tego dobrego, co nie wyszłoby na bloGa” . Zatem odtąd pogarszanie się życia oznacza nie to, na co zwykli skarżyć się ci, którzy urodzili się Litwinami, lecz całkiem przeciwnie – więcej wolności i odpowiednio więcej radości. (Virgis Valentinavičius) Oto jeszcze jeden wpis na blogu (podkreślone miejsca oznaczają hiperłącza blogowe): Nie blog, lecz dobry i piękny Właściwie przeczytałem blog Aušry o jej podróży w góry, potem – blog Ievy o piraniach i postanowiłem napisać dobry. o teatrze. albo, dokładniej, o cyrku. a jeśli jeszcze dokładniej – postanowiłem dużo nie pisać, lecz lepiej pokazać. Dobry i piękny. Dziewczyny zbyt skomplikowanie patrzą na życie. Dla nich wszystko zawsze jest zł’e. a mnie czasami bywa i dobr’e. dlatego o tym właśnie piszę. Tym bardziej że także nasz przywódca IT, Antanas, wciąż domaga się „dobr’ych wiadomości”. (Andrius Vaitkevičius) Najczęściej oczywiście używany jest zapożyczony wyraz blogas (różne jego warianty pisowni: blog’as, BLOGas). rzadziej – dziennik, dziennik elektroniczny lub internetowy, bardzo rzadko – kaupas, a chyba najczęściej ze wszystkich litewskich wariantów, pretendujący do miana oficjalnego słowa języka ogólnego – tinklaraštis. propozycję zastąpienia blogów dziennikami elektronicznymi ich autorzy omówili na swojej pierwszej konferencji w 2007 r., a ten problem terminologiczny uczestniczący w tej konferencji Virginijus Valentinavičius skomentował wówczas na swoim blogu następująco: sporo wesołości wzbudziła wiadomość, że Państwowa Komisja Języka zakazała słowa „blogas” i proponuje używać, jej zdaniem, poprawniejszego „dziennik internetowy” – wygodne i eleganckie, mniej więcej jak kozaki dla blondynki (znów ręka komisji – automatyczny spellcheck właśnie poprawił słowo używane przez mojego dziadka – „kerzavi”.) Dlaczego szanowna państwowa komisja językowa nie chce zakazać słowa „komisja”? Przecież jest nie litewskie, a do tego wyraźnie zbyt krótkie i zbyt wygodne. poza tym, jak daleko może sięgać regulacja języka w internecie? czy trzeba będzie zatrudniać językoznawców do redagowania komentarzy do artykułów? czy nasze chwalebne państwo zorganizuje oddział wirtualnej policji, aby wyszukiwać i karać internautów piszących, mówiących i myślących niepoprawnie? a po uporaniu się z internetem, czy będzie można zająć się językiem rozmów telefonicznych? r. MIlIūNaItĖ. Pierwsze spojrzenie na język blogów 35 potocznego i niestandardowego języka. Za podstawowe kryterium odróżniające język i styl kilku blogów analizowanych w swojej książce od języka ogólnego Crystal uznaje następujące: gdyby ten tekst był przygotowywany do druku, zostałby poprawiony. Styl blogów odzwierciedla nieskrępowany tok myśli, który nie zawsze pokrywa się z granicami zdania gramatycznego, i to przybliża ten język do takiego, jakim autor mówi. Dopóki nie pojawił się język ogólny, w takim stylu pisano listy, a w średniowieczu nikt nie zwróciłby na taki styl uwagi (można o tym wnioskować z niektórych rękopisów procesów sądowych), ponieważ był on normą wszystkich tekstów pisanych. Później, w drugiej połowie XVIII wieku, zastąpiły go wymagania języka ogólnego i publiczne teksty pisane zwykle nie ukazywały się w nieopracowanej formie. Blogi – znów wyjątkowa możliwość zobaczenia nieopracowanego języka pisanego. Jest to język pisany w swojej najbardziej nagiej, niczym nieosłoniętej formie (Crystal 2006: 245). 1. Możliwości badania języka blogów świat blogów jest tak szeroki i różnorodny, że chcąc, można by udowodnić wszystko: że język litewski się pogarsza, że jest już ledwie żywy, albo przeciwnie – wszystko zmierza ku lepszemu, ludzie stają się coraz bardziej piśmienni. Niemniej jednak po rozpoczęciu bardziej konsekwentnych badań powinny ujawnić się także pewne tendencje. Jak można było zauważyć również na podstawie przedstawionych wcześniej przykładów, dąży się do publicznego porozumienia autorów w kwestiach językowych, nie można więc powiedzieć, że ta odmiana języka funkcjonuje całkowicie chaotycznie. dlatego przede wszystkim należy spróbować ustalić, jak kształtują się normy języka blogów, do jakiego standardu językowego się dąży. powinno się wyjaśnić, czy orientuje się on na standard powszechny, czy też istnieją jakieś odmienne kierunki. ponadto należy ocenić, jaki jest stosunek tej odmiany języka do innych odmian językowych, przede wszystkim do języka ogólnego. Nie mniej ważne jest zbadanie, jakie środki wyrazu są charakterystyczne dla języka blogów i jakie funkcje pełnią one w tekstach tej odmiany języka. wydaje się, że istnieją dobre możliwości zainteresowania się również językiem i stylem poszczególnych autorów (idiolektami). Po postawieniu celu zbadania języka blogów i sformułowaniu problematyki związanej z takimi badaniami, różnorodność autorów, tematów i stylów pisania, która ukazuje się przed oczami, zmusza do poszukiwania konkretnych kierunków i zadań badawczych13. należałoby 13 Szerzej o możliwościach socjolingwistycznego badania języka blogów oraz o cechach języka blogów jako pewnej odmiany użycia języka zob. r i t a M i l i ū n a i t ė . miejsce języka blogów w schemacie współczesnego użycia. – Czasopismo internetowe Język litewski, 2008. Dostęp w internecie: www.lietuviukalba.lt 36 Kultura Języka | 81 oraz fakt, że ta odmiana języka ze względu na specyfikę internetu jest bardzo otwarta na szybkie zmiany. Najbardziej uchwytne kryteria, które pomogłyby zorientować się w bogactwie blogów, mogłyby być dwojakie – według autorów i według treści blogów: 1) cechy społeczne autorów: • wiek (różne grupy wiekowe), • sytuacja społeczna, • wykształcenie. 2) tematyka. Przez długi czas w badaniach rzeczywistego użycia języka pisanego istniała znaczna luka, ponieważ większą część litewskiego języka pisanego stanowił język publiczny, który zwykle docierał do adresata jedynie za pośrednictwem pośredników – redaktorów językowych. Wypracowania uczniowskie, nieopracowane rękopisy itp. są znacznie trudniej dostępne do takich badań, ponieważ nie są przeznaczone do publicznego udostępniania, lecz tylko dla ograniczonej liczby osób. język blogów nie jest porządkowany przez nikogo z zewnątrz, tworzony jest bez pośredników. a zatem blogi pokazują rzeczywiste użycie języka pisanego. stabilna, utrwalona na piśmie forma blogów oraz swobodny dostęp do tekstów stwarzają wszystkie warunki, by spełniły się marzenia badaczy języka – bezpośrednio obserwować tworzony i funkcjonujący język naturalny. dla kodyfikatorów języka ogólnego takie badania mogą pomóc zorientować się, jakie zmiany w języku litewskim zachodzą w środowisku zbliżonym do języka ogólnego, jak te dwie odmiany języka publicznego – język ogólny i swobodny język internetowej przestrzeni (język internetowy) – oddziałują na siebie. Zdaniem jednego z blogerów język ogólny to to, co opiekunowie języka próbują włożyć w usta mówiących, natomiast język internetowy to to, co mogliby z ust ludzi z powrotem zabrać (r.Zu). Celem niniejszego artykułu nie jest objęcie całej tej różnorodności. chodzi o ujawnienie tylko jednej czy drugiej bardziej wyrazistej cechy języka blogów. dalej będzie się opierać na wpisach blogowych zgromadzonych na potrzeby wstępnego badania rozpoznawczego (łącznie jest ich blisko stu14), pochodzących ze źródeł internetowych wskazanych na końcu artykułu. 2. Cechy języka litewskich blogów Aby lepiej uwidocznić cechy języka blogów, warto porównać ich język z lepiej zbadanym dyskursem elektronicznym (w jego wąskim znaczeniu wspomnianym w przypisie 3). wpisy blogowe mają zazwyczaj do 100 słów długości, rzadziej do 14 Aby dokładnie zbadać język blogów, należy utworzyć reprezentatywną i metodologicznie uzasadnioną bazę danych. Tym razem celem artykułu jest jedynie, w najbardziej ogólnym ujęciu, przyjrzenie się trudnym do ogarnięcia obszarom blogosfery. r. MIlIūNaItĖ. Pierwsze spojrzenie na język blogów 37 200 słów. Tym szczególnie wyraźnie różnią się od komentarzy, które najczęściej składają się z kilku zdań i, co najważniejsze, same, bez tekstu głównego, który jest komentowany, są zupełnie nieinformatywne (Marcinkevičienė 2005: 23). Tekst blogów jest dłuższy, ma samodzielnie rozwijany temat, a zatem także strukturę logiczną (co najmniej kilka akapitów). Jednocześnie nie ma już całkowicie swobodnej anonimowości, która w dyskursie elektronicznym pozwala zachowywać się bez ograniczeń, dlatego we wpisach na blogach pojawia się więcej osobistości i odpowiedzialności. Wyraźnie wpływa to również na ich język: staje się on bardziej uporządkowany. Tworzenie takiego języka wymaga większego wysiłku niż dyskurs elektroniczny. Choć język i styl tej dziedziny dopiero zaczynają się rozwijać, mimo to widać, że wiele elementów przechodzi z dyskursu elektronicznego. Jednak z czasem, jak należy przypuszczać, pojawią się również pewne mody pisarskie, wyznaczą się granice, poza którymi niektóre rzeczy będą się czytelnikom wydawały popisywaniem się autorów. Jak było widać, sami autorzy to wyczuwają, próbują przepraszać, jeśli sądzą, że odchodzą od wyobrażonego powszechnie przyjętego standardu. O cechach języka dyskursu elektronicznego Asta Ryklienė (2000: 101) pisze: szybkość i bezpretensjonalność kanału technicznego – internetu – decydują o nieoficjalnym i nieformalnym, spontanicznym i nieprzemyślanym pisaniu krótkimi frazami, z poprawkami, wtrąceniami, elipsami, inwersją, skracanymi wyrazami, leksyką nieoficjalną. W tekstach blogów również się to pojawia, ale w bardziej umiarkowanym stopniu. Kolejną ważną różnicą między językiem blogów a dyskursem elektronicznym jest to, że „w komunikacji internetowej jej uczestnicy mimo wszystko bardziej postrzegają ją jako proces, przebieg (język mówiony), a nie jako wydarzenie, produkt (język pisany)” (Ryklienė 2000: 102). Celem blogerów jest stworzenie „produktu”, tj. wpisu na określony temat, który inni mogliby przeczytać i na jego temat dyskutować. To zasadniczo decyduje również o bliższym związku tekstów blogów z językiem pisanym: na skali języka pisanego i mówionego dyskurs elektroniczny znajduje się bliżej zapisanego języka mówionego, natomiast blogi – bliżej tradycyjnego języka pisanego. Jednak i tutaj forma pisana pozwala postępować w taki sposób, aby nie oddalać się zbytnio od języka mówionego, a zatem tworzy się wrażenie żywego, naturalnego języka. Styl blogów jest najczęściej zbliżony do stylu publicystycznego (z wyjątkiem tekstów własnej twórczości). Można tu znaleźć teksty różnych gatunków – od wiadomości lub reportażu, komentarza analitycznego po recenzję książki lub koncertu (na temat gatunków publicystycznych zob. Bitinienė 2007, Marcinkevičienė 2008). 38 Kultura Języka | 81 2.1. Wolność pisania Tworzenie blogów można by nazwać swoistym reality show języka, kiedy wykonuje się codzienne prace, myśli się codzienne myśli, ale po zapisaniu tego wszystkiego przedstawia się to publiczności. Aby stworzyć obraz naturalnego pisania, czasami lubi się pokazywać przekreślony tekst, który autor napisał, a następnie, po zmianie zdania, przekreślił, tak jak ma to miejsce podczas pisania ręcznie na papierze. Oto wpis dziewiętnastoletniego studenta: 10 zobowiązań 1. Przestać przeklinać. Chociaż nie używam przekleństw w internecie, w rzeczywistości mi się wyrywają. Za dużo, zbyt często. 2. Lenić się. Nie lenić się. 3. Dobrze się uczyć. Nie dla ocen i stypendium, lecz dla siebie. Tylko dla wiedzy. 4. Żyć stylowo, umrzeć luksusowo. 5. Jeśli to możliwe, podczas podróży używać przyjaznego środowisku paliwa  nóg. 6. Nie kłamać, chociaż staram się robić to jak najrzadziej. უბ 7. Survive. or Die Trying. <span style="color:#ff0000">*</span> 8. Tak wygląda życie. 9. Przyszłość nie jest pisana, ona jest tworzona. 7. Starać się we wszystkim dostrzegać pozytywną stronę. […] (hattori) a więc język blogów – swobodne użycie publiczne. Znany dziennikarz Virginijus Valentinavičius, dyrektor portalu informacyjnego alfa.lt, rozluźniony, pozwalający sobie rozwiązać krawat, lecz zachowujący pewien dystans wobec czytelników, uwarunkowany zarówno omawianym tematem, jak i nieutajnioną tożsamością osoby (tym bardziej statusem kierownika portalu), na swoim blogu pisze o poprawności politycznej [niektóre ciekawsze elementy językowe wyróżniłem. – R. M.]: Poprawność polityczna: aspekty praktyczno-olimpijskie […] a kto pozwolił piłkarzom deptać trawę? Oj, kto odważy się ograniczyć wyłącznie do mężczyzn i nie napisze „kto pozwala piłkarzom(-kom) deptać trawę”? Ojojoj – dlaczego w nawiasach żeńska końcówka, a nie męska? Marksizm in action oznacza, że wszystko ma swoją materialną przyczynę, a politicall correctness (PC) jest takim sposobem myślenia, który usilnie domaga się wyjaśnienia wszystkich tych przyczyn. […] Kilka stron Spectatora, tekstu napisanego lekką ręką, który nie robi niczego poza konsekwentnym stosowaniem liberalnych (w amerykańskim znaczeniu) idei w praktycznych sprawach, takich jak olimpiada. Ale ...ale...ale... – konsekwencja i logika to dominacja eurocentrycznego racjonalizmu nad pierwotnym irracjonalizmem, represja ogólności wobec szczegółowości, dominacja rozumu nad głupotą – eeehm, no tutaj chyba należałoby poszukać innego, bardziej PC, niwelującego wykluczenie słowa. beje, a dlaczego pisze się czarne na białym, a nie odwrotnie, i jak za to odpowiedzą biali, heteroseksualni, niezmieniający płci mężczyźni-chrześcijanie oraz globalny kapitalizm? r. MIlIūNaItĖ. Pierwsze spojrzenie na język blogów 39 No i litewski Kościół katolicki for that matter. I Kościół polski, jednym słowem rzeczpospolite struktury dominacji. a swoją drogą, dlaczego w języku polskim spółgłoski dominują nad samogłoskami? To be continued in all newspapers. W przytoczonym fragmencie widoczne są również charakterystyczne dla języka mówionego zdania pytające, które mają stworzyć iluzję bezpośredniej rozmowy z czytelnikiem. Więcej niż w zwykłym języku pisanym jest wtrąceń (beje, na, ironiczne vienžo), wykrzykników (oj, ojojoj, eeehm), powtórzeń (Bet... bet... bet...). Istnieją również sposoby ortograficzne stworzone w celu ułatwienia swobodnego języka pisanego (przyspieszenia samego pisania). W tym przypadku wskazuje na to przedstawienie w tekście obcych nieodmiennych elementów (PCesnio, Spectator’iaus), tak aby po odczytaniu brzmiały jak w naturalnym języku mówionym, tj. z końcówkami. Oczywiście rzucają się w oczy także angielskie cytaty wtrącone do tekstu (słowa, połączenia wyrazowe, a nawet całe zdanie). w oficjalnym języku mówionym lub pisanym autor nie mógłby sobie na to pozwolić. 2.2. Stosunek do języka ogólnego Do określenia jakości ogólnego języka litewskiego zaproponowano kilka stopni: 1) niski – z dużymi zaburzeniami systemu; 2) zadowalający – bez poważnych błędów językowych; 3) dobry – bez większych naruszeń norm; 4) wzorcowy (Klimavičius 2002: 23). Badając język blogów, funkcjonujące w nim zjawiska można charakteryzować według zgodności lub niezgodności z normami języka ogólnego, a więc także wprowadzić coś w rodzaju takich stopni, jednak podejście do zjawisk językowych powinno mieć tu charakter nie wartościujący, lecz jedynie stwierdzający. Na blogach człowiek ma swobodę wyboru takiego sposobu mówienia (pisania), jaki w konkretnym przypadku wydaje mu się najbardziej celowy. Ponieważ jest to sfera publiczna, lecz oficjalnie nieregulowana, nie ma obowiązku przestrzegania norm języka ogólnego, tym bardziej regulowania tego za pomocą jakichkolwiek oficjalnych środków. Dlatego należy podkreślić, że raczej nie byłoby celowe postrzeganie języka blogów jako jakiejś zniekształconej formy języka ogólnego czy też odstępstwa od przyjętych norm języka ogólnego. Podobnie jak dyskurs elektroniczny, blogi są pewnym środowiskiem użycia języka, w którym mogą przejawiać się różne odmiany języka. Oczywiście jedną z nich może być także język ogólny, jego swobodniejszy styl. Język tego środowiska, podobnie jak gwary czy żargon społeczny i zawodowy, nie wchodzi w zakres świadomej regulacji (kodyfikacji) norm językowych. Rzeczą każdego człowieka jest, jakiego języka będzie używał i jak pozwoli oddziaływać na siebie środowisku, które może zmusić go do zmiany sposobów ekspresji językowej (na przykład do pisania bez znaków diakrytycznych). 40 Kultura Języka | 81 2.3. Wariantywność i obfitość elementów różnego pochodzenia Jedną z najbardziej rzucających się w oczy cech tekstów blogów jest wariantywność środków wyrazu językowego. Odzwierciedlenia takiego zjawiska występują również w dyskursie elektronicznym, jednak ze względu na samą krótkość tekstów nie uwidacznia się ono tam w takim stopniu jak w dłuższych wpisach. W swobodnym języku mówionym wariantywność również występuje, lecz ze względu na charakter i fragmentaryczność samego języka mówionego znacznie trudniej ją rejestrować. Można zatem powiedzieć, że na blogach warianty rzeczywistego użycia języka funkcjonują w najbardziej namacalnej postaci i skali, jakiej dziś nie ma w żadnym innym pisemnym przejawie języka litewskiego. Oto fragment wpisu osiemnastolatka na blogu (interesujące warianty wyróżniono pogrubieniem): Słoik miłości cześć, dzisiaj razem z xlapinux15 przygotowaliśmy wspaniały «słoik miłości». to bardzo łatwy do wykonania i dość oryginalny upominek, więc w następne walentynki nie będziecie musieli się już męczyć ani wręczać wszystkim tych znudzonych już bukietów kwiatowych. Najpierw będziemy potrzebować słoika. Ważne, żeby był przezroczysty i miał pokrywkę. Może się zdarzyć, że wybierzecie szklane naczynie, które będzie kosztować więcej niż same cukierki, dlatego bądźcie czujni. Tańsze (i zazwyczaj ładniejsze) słoiki można znaleźć w sklepach z naczyniami (na wypadek gdyby przyszła wam ochota wziąć słoik z tego samego supermarketu co cukierki), a sklepy „po jednym euro” to już w ogóle kopalnie złota. Mieliśmy słoik o pojemności pół litra; dalej będą wam potrzebne cukierki — kupiliśmy drażetki i żelki, ale to, jakie wybierzecie, zależy już od gustu waszej drugiej połówki: [do tekstu wstawiono zdjęcia ilustrujące, jak powstawał prezent. – R. M.] Myślę, że to całkiem sprytny pomysł; oczywiście nie jest to szczyt intelektu, ale wyobrażam sobie, że z jakiejś okazji znacznie przyjemniej dostać słoik cukierków niż jakiś kwiatuszek. albo, jeśli kieszeń pozwala, można podarować i jedno, i drugie. Chociaż ja osobiście lubię wręczać prezenty bez czekania na okazje (Enorca) w języku potocznym użyte przez tego autora słowa sloikas i kvietkas, najprawdopodobniej przejęte od rodziców lub dziadków, są stosowane świadomie, wyraźnie w celu ożywienia stylu. Zróżnicowanie dotyczy nie tylko użycia poszczególnych słów. W tym samym tekście mogą występować zarówno domowe czy zawodowe żargonizmy, jak i wtręty z kilku języków, przez co wyrażanie językowe staje się bardzo różnorodne. Nawet tytuł wpisu jest angielski: trip to seaside W ten długi weekend ze swoją kobietą wyjechałem popodróżować nad morze, konkretnie do Połągi (wiem, że to nie jest najlepszy litewski kurort, jednak mając darmowe lokum, 15 chodzi o autora o takim pseudonimie, który jest zarazem hiperłączem do bloga tego przyjaciela. r. MIlIūNaItĖ. Pierwsze spojrzenie na język blogów 41 całkiem się zgadza). Jak się spodziewaliśmy, było tam wystarczająco dużo ludzi, ale przynajmniej głupich zwierzątek było zaledwie kilka (mam na myśli marozów i inne nieporozumienia natury). Popodróżować było fun, zrobiłem około 1100 km: Wilno - Kłajpeda - Połąga - rodzina teściów - Kowno - Olita - Wilno. Czuję się tak, jakbym normalnie miał wakacje, tylko problem w tym, że w pracy w żaden sposób nie mogę dojść do siebie, nie udaje mi się wejść w rytm i ciągle chce mi się spać. (Povilas) albo wpis dwudziestolatka studiującego technologie informacyjne (podkreślone hiperłącza): Walka ze spamem No tak... Jak zasypało spamem, to zasypało. W ciągu dwóch dób usunąłem z dziennika niemało niemało — 700 komentarzy i wpisów w księdze gości... Polnyj […] [Pominięte łagodne rosyjskie przekleństwo. – R. M.]. laimei, znalazłem rozwiązanie ; ) I znalazłem ją we wpisie Nieznanego dziennika, w którym opowiadał o takim samym problemie. a ten wpis skomentował niejaki Pkmk […] a w tym komentarzu zaproponował korzystanie z usług akismet.com. a tEN znalazłem odsyłacz do achingbrain, który (którzy?) zaadaptował całe to tools dla PHP5. przy tej okazji pobrałem ten tools i zaadaptowałem go do swojego dziennika. :) I oto w ciągu godziny złapał już 41 komentarzy :) Jeee ; ) Wreszcie mogę odetchnąć z ulgą i spokojnie wiedzieć, że rano nie będę musiał grzebać, usuwając całe to gówno... (~tapkius~) Elementy różnego pochodzenia są charakterystyczne dla blogów autorów o różnej tematyce i w różnym wieku. Można sądzić, że autorzy mający większe umiejętności pisarskie i lepiej wykształceni starają się jakoś wyróżniać elementy obcego pochodzenia. oto nawyk profesjonalnego dziennikarza, polegający na wyróżnianiu obcych słów cudzysłowem, pozostaje także na blogu: Niedawno w prywatnej rozmowie usłyszałem urywek czarnego humoru medyków. Wspomnieli, że... potencjalnymi dawcami organów są „britvininkai”. na ten temat tworzy się nawet dowcipy. dzwoni kierownik firmy świadczącej usługi pogrzebowe do sklepu z „brzytwami”. „Ile motocykli sprzedaliście wczoraj?”. „Cztery” – odpowiada sprzedawca. „Aaa, czyli trzy już mamy, czwarty pewnie jeszcze gdzieś jeździ” – podsumował menedżer. [...] Spróbuję spojrzeć na sytuację z zewnątrz. Ponieważ trochę znam się na technice i kulturze jazdy: jestem redaktorem działu motoryzacyjnego alfa.lt, uczestniczę w rajdach i test-drive’ach samochodów. Nie jestem członkiem żadnego klubu motocyklistów, ale nie raz jeździłem zarówno „britwą”, jak i „czoperem”. (Žilvarskas) obce elementy można wyróżniać kursywą [kursywa autorki, wyróżnienie moje. – R. M.]: a nawet jeśli ostateczny wynik się nie zmieni, to tym skurwielom przynajmniej będzie bolało ; ) a i mnie lżej na sercu ; ) ale najważniejsze jest to, że dziś mija dokładnie rok, odkąd zanieczyszczam tutaj eter 42 Kultura Języka | 81 […] stara się nie afiszować z tą swoją cechą, często ubierając komentarze w formę ironii, żargonu lub najprostszego żartu. to wskazuje na takie cechy charakteru, jak poczucie humoru, umiejętność dostosowania się do otoczenia, high communication skills and easy-going chatting. […] Główny problem związany ze stworzeniem tego opisu pozostaje ten sam i dobrze znany tym, którzy odwiedzili to miejsce choć kilka razy – nie umiem pisać krótko. Wszystko wydaje mi się ważne. krócej piszę tylko wtedy, gdy nie mam czasu, ale koniecznie chcę coś powiedzieć... Ale zrobię to. Pewnego dnia ; ) […] ; ) Tak, tak, hooray hooray, blog redVel już przez całe 365 dni wisi online i cieszy oraz irytuje kilku stałych i kilkunastu randomowych odwiedzających ; ) Później jeszcze wrzucę coś w rodzaju annual rewiev, ale teraz nie daje mi spokoju ten pomysł ; ) (redVel) Gdzie indziej, jak już było widać także na podstawie wcześniejszych przykładów, zapożyczenie – słowo lub połączenie wyrazów, a nawet całe zdanie – często zostaje wstawione do litewskiego tekstu bez żadnych znaków wyodrębniających (wszystko wyróżnienie moje. – R. M.): Jedną z rekomendacji dotyczących usability jest przestrzeganie norm kulturowych, na przykład „w lewo oznacza przeciwnie do ruchu wskazówek zegara”. (Dominykas blyžė) W każdym razie l. Donskis miał rację, że jesteśmy u progu zmian w mediach, jednak nie mam tyle entuzjazmu, mówiąc o Litwie. (gedzius29) No cóż, kiedy angażujesz się w tę sprawę on comercial basis, musisz dążyć do tego, aby dochody były stabilne. (e.f.i.) NIE, mówi mi mój rozum, i nadal wracam do opracowywania teorii rachunkowości. Just to let you know, i’m not dead :) (Viktorija) oprócz elementów obcego pochodzenia występują także różne przejawy języka żargonowego. Jeśli żargonem nazwiemy środki wyrazu językowego charakterystyczne dla określonych grup społecznych (najczęściej młodzieży, uczniów), to zobaczymy, że we wpisach na blogach jest on używany wtedy, gdy autor wybrał odpowiedni sposób wypowiadania się i zakłada odpowiedniego adresata. Jedni autorzy robią to najprawdopodobniej nieświadomie, ponieważ nie mają jeszcze umiejętności publicznego wypowiadania się (pisania), inni celowo dążą do utożsamienia się z określoną grupą, „trafienia” w sposób mówienia tej grupy. Na przykład studentka pisze: Jutro, a dokładniej dzisiaj  matkės revision session, pójdę na uniwersytet i załatwię tam mnóstwo spraw. (Viktorija) Podobne teksty niewątpliwie zmniejszają grono czytelników, ponieważ nie dla wszystkich są zrozumiałe, ale tym samym odgradzają określone grupy ludzi o podobnych poglądach i zainteresowaniach. r. MIlIūNaItĖ. Pierwsze spojrzenie na język blogów 43 W ogólnym strumieniu takich tekstów nie ma wiele. Na przykład, gdy zaczęły pojawiać się litewskie blogi, w 2005 r. jeden z autorów studiujących fizykę i elektronikę telekomunikacji napisał: C# i garbage collecting’as Obecnie uczę się .NEt/C#, tzn. chcę być developerem na fali :) W przeciwieństwie do wielu osób produktów Microsoftu z założenia nie uważam za evil, dlatego po niewielkim wykorzystaniu wspomnianych rzeczy ośmielam się wyrazić swoją opinię. .NEt framework’as to wspaniała rzecz, lepszych nie ma — jest w nim niemal wszystko, czego tylko można potrzebować, i wszystko jest ze sobą kompatybilne. Minusem C++ i wcześniejszych framework’ów/lib’ów było to, że trzeba było wszystko ze sobą uzgadniać, a często nic dobrego z tego nie wychodziło, np. za pomocą boost::filesystem przeiterowujesz jakiś tam katalog, wyniki zapisujesz do std::vector’a i na koniec wkładasz je do jakiegoś wx::listbox’a. Krótko mówiąc, nic dobrego. a teraz o C#. w gruncie rzeczy jestem człowiekiem nauki i jak dotąd najbardziej podobny do mojego wymarzonego języka jest C++. C# jest dobry, ponieważ poprawia niektóre złe cechy C++, ale niestety nie ma większości dobrych cech C++ (no, C# 2.0 obiecuje to trochę naprawić). a teraz szerzej o jednej takiej rzeczy — garbage collectingu. (saulius) zrozumiałe, że sens takiego tekstu mogą pojąć tylko tacy sami „developerzy”, jak sam autor. Badanie zróżnicowania językowego blogów i elementów różnego pochodzenia mogłoby pomóc lepiej zrozumieć, kiedy środki wyrazu są używane przez autorów w sposób umotywowany i świadomy, a kiedy utrwaliły się w ich użyciu jako konkurencyjne warianty. 2.4. Ortografia i interpunkcja w języku blogów, podobnie jak w innych przejawach tak zwanych medialektów (zob. Hjarvard 2004: 75–97), tj. języka funkcjonującego w środowisku elektronicznym, przede wszystkim zwracają uwagę formalne różnice w stosunku do tradycyjnego języka pisanego i drukowanego: różne specjalne znaki graficzne, skróty itp. Ponadto autorzy blogów przenoszą różne nawyki ortograficzne ze swojej codziennej działalności pisemnej: pracy (jeśli są to osoby piszące), komentarzy i krótkich wiadomości. dlatego różnorodność stylów ortograficznych jest największa. Można znaleźć teksty bez litewskich liter, mogą też występować zarówno przykłady bardzo uproszczonej, jak i niemal idealnej ortografii. W wielu miejscach wyraźnie widać słabe umiejętności ortograficzne (užmiestyn, išspręndė, esu devintam dangui), które bez wątpienia jeszcze bardziej podsyca moda na „szweplowanie”. pisać zdania bez spacji, oddzielając je tylko znakami interpunkcyjnymi, jak to zwykle bywa w krótkich wiadomościach telefonicznych w celu zaoszczędzenia 44 Kultura Języka | 81 Parę dni temu przyłączyłem się do akcji zatytułowanej Co to jest blog?.Jaki jest cel tej akcji?jest on bardzo prosty – zapoznać niektórych Litwinów z takim dobrem jak blog (lit. pamiętnik internetowy), żeby potem ludzie nie myśleli […] (człowiek, który ma coś do powiedzenia) swobodnie obchodzi się z nazwami własnymi. Czasami bardziej znane nazwiska pisane są małą literą, a nazwy symboliczne w ogóle nie są wyróżniane: czy Microsoft i szefowie kapitału inwestycyjnego zastanawiają się, dlaczego adidas nie kupuje Nike, toyota nie kupuje Forda, Coca-Cola nie kupuje Pepsi? Nawet gdyby pozwoliły na to służby nadzoru konkurencji? Bo najprawdopodobniej powstały wewnętrzny chaos, konkurencja i uzgadnianie linii produktów, „wojny kadrowe”, zwolnienia i odejścia najbardziej utalentowanych wraz z urażonymi ambicjami byłyby najlepszym prezentem odpowiednio dla reeboka, Volkswagena i… eee… napojów owocowych ze Święcian. (vienastoks) interpunkcja tekstów blogowych jest podobna do interpunkcji dyskursu elektronicznego (por. Ryklienė 2000: 102) – stosunkowo swobodna, często sprawiająca wrażenie niedbałości, znaków interpunkcyjnych jest mniej, niż powinno ich być przy pisaniu w języku normatywnym. jednak jeśli jakiś autor całkowicie ignoruje zasady interpunkcji i pisze bez przecinków, spotyka się z odporem czytelników: taki tekst czyta się zbyt trudno. 2.5. Emotikony we wpisach blogowych różne emocje wyrażane są zarówno za pomocą bardziej charakterystycznych dla dyskursu elektronicznego znaków emocji16, jak i tradycyjnie rozumianych emotikonów wyrażonych w formie słownej. różnorodność takich emotikonów – zarówno litewskich, jak i zapożyczonych, rozmaicie przetworzonych i najprawdopodobniej stworzonych tutaj na poczekaniu przez samego piszącego – jest duża. Oto tylko kilka przykładów: eeehm: [...] eeehm, no tutaj chyba trzeba by poszukać innego [...] słowa. et: Ech, kiedyś, gdy los się uśmiechnie, trzeba tam znów wrócić. grrrrrowl: Grrrrrowl!!! Pewnego dnia smoki zawładną całym Wszechświatem i zapanuje tysiącletni pokój. miejsca, we wpisach dość rzadkie: yep: Yep, wpadam w trans, ujrzawszy przed sobą segregator liczb i wykresy Excela. muahahaha: Skierować zmysły ku dobrym rzeczom, a złe pozostawić samozniszczeniu. Muahahaha. 16 Aiškinamasis kompiuterijos terminų žodynas (KtaŽ) įvairius grafinius ženklus emocijoms reikšti (angl. emoticon) siūlo vadinti jaustukais, tačiau šiame straipsnyje (ir ne tik jame) tai nėra patogu, nes žodis jaustukas vartojamas tradicine kalbos dalies reikšme. Šiame straipsnyje vartosenoje įvairuojantys grafiniai ženklai, įvardijami kaip šypsniukai, šypsenėlės, veidukai ir pan., vadinami znakami emocji.