Kalbininko Algirdo Sabaliausko garbinga sukaktis

Z. ZINKEVIČIUS. Godny jubileusz językoznawcy Algirdasa Sabaliauskasa 367 ZIGMAS ZINKEVIČIUS GODNY JUBILEUSZ JĘZYKOZNAWCY ALGIRDASA SABALIAUSKASA GODNY JUBILEUSZ Wybitny litewski językoznawca, członek korespondent Litewskiej Akademii Nauk, autor wielu książek naukowych i popularnonaukowych oraz artykułów (jego dorobek obejmuje aż około dwóch tysięcy jednostek bibliograficznych!), odznaczony dwoma Orderami Wielkiego Księcia Litewskiego Giedymina, doktor habilitowany, profesor Algirdas Sabaliauskas 26 lipca 2009 roku ukończył 80 lat. Jubilat urodził się w Mariampolu. Tutaj w 1948 r. ukończył gimnazjum im. Rygiškių Jonasa (które w czasach sowieckich utraciło to imię). Wśród jego nauczycieli był litewski językoznawca Jonas Kalbelka, z którym Jubilat ponownie spotkał się podczas studiów lituanistycznych na Uniwersytecie Wileńskim, gdzie najbardziej interesowała go historia języka litewskiego. Zapamiętał się młodzieniec o chciwych oczach w pierwszej ławce, starannie zapisujący każdą myśl wypowiedzianą przez wykładowcę. Aktywnie zaangażował się w działalność Kółka Języka Litewskiego, był wybierany jego przewodniczącym. Na zebraniach wygłaszał referaty o czasownikach atematycznych (temat jego przyszłej pracy dyplomowej) i spółgłoskowym temacie rzeczowników. Ważnym wydarzeniem była wizyta w Rydze z młodszym studentem, który później został znanym badaczem języka litewskiego, Jonasem Kazlauskasem. Wtedy obaj spotkali się z wielkim łotewskim 368 KALBOS KULTŪRA | 82 językoznawcą Janisem Endzelīnem. Wszystko to skłoniło A. Sabaliauskasa do zainteresowania się łotewistyką. Dobrze nauczył się języka łotewskiego. Później przetłumaczył na język litewski kilka książek łotewskich pisarzy, został wybrany zagranicznym członkiem Łotewskiej Akademii Nauk. W ostatnich latach studiów na uniwersytecie (1953) rozpoczął pracę w Instytucie Języka i Literatury Litewskiej, z którym później związał całe swoje życie. W Instytucie ukończył aspiranturę (wówczas nazywaną doktoranturą), napisał i obronił rozprawy doktorską, a później także habilitacyjną (obecnie habil. dr). Przez cały czas pracował w Dziale Historii Języka i Dialektologii – przeszedł drogę od młodszego pracownika naukowego do głównego pracownika naukowego; W latach 1997–2000 był dyrektorem odtworzonego Instytutu Języka Litewskiego. Jubilat wiele zrobił, badając historię litewskich słów. Na ten temat opublikował niemało artykułów i obszerniejszych studiów. Temat jego rozprawy doktorskiej brzmiał: Pochodzenie nazw roślin uprawnych w językach bałtyckich (1958), a temat pracy habilitacyjnej: Badania leksyki języków bałtyckich (1975). Opublikował trzy obszerne studia z tej dziedziny: Rozwój leksyki języka litewskiego, Nazwy zwierząt domowych w językach bałtyckich oraz Z historii terminologii hodowli zwierząt w językach bałtyckich. W 1990 r. wydał dzieło podsumowujące Leksyka języka litewskiego. Interesował się zapożyczeniami z języków bałtyckich i bałtyzmami w innych językach oraz je badał. Drugą dziedziną działalności A. Sabaliauskasa, której poświęcił wiele czasu i energii, była historia badań nad językiem litewskim i ogólnie nad językami bałtyckimi. Na ten temat opublikował wiele artykułów i artykulików, a wszystko podsumował w dwutomowym dziele Historia badań nad językiem litewskim: tom I – do 1940 r. (ukazał się w 1979 r.), tom II – 1940–1980 (ukazał się w 1982 r.). Jest to najpełniejsza i najlepsza historia językoznawstwa litewskiego i ogólnie bałtyckiego. Za tę pracę autorowi przyznano nagrodę państwową. Obecnie pisana jest trzecia książka, w której zostaną omówione badania nad językiem litewskim (bałtyckimi), przeprowadzone w ostatnich dziesięcioleciach, po 1980 r. Całość uzupełniają książeczki: Badania języków bałtyckich (1986) oraz Językoznawcy wschodniosłowiańscy na polu lituanistyki (1990, wraz z Jonasem Palionisem), a także popularne – Jak badano język litewski (1984), My Bałtowie (1986, 22002, przekład angielski We, the Balts, 1993). Wiele artykułów z tej dziedziny opublikował na Litwie i za granicą: o badaczach języka litewskiego, instytucjach badawczych, organizacjach, publikacjach i wydarzeniach ważnych dla lituanistyki i bałtystyki, zwłaszcza w wydawnictwach encyklopedycznych (w samej Encyklopedii języka litewskiego (1999) jest ich aż 563!). Daje nam to prawo nazywać Algirdasa Sabaliauskasa Nestorem litewskiego językoznawstwa, najwybitniejszym popularyzatorem lituanistyki. Co oznacza już sam udział w takim zagranicznym wydawnictwie, jak Lexicon Grammaticorum: Who‘s Who in the History of World Linguistics (Tübingen, 1996; członek kolegium redakcyjnego). Z. ZINKEVIČIUS. Zaszczytny jubileusz językoznawcy Algirdasa Sabaliauskasa 369 Jako największy popularyzator nauki o języku litewskim Algirdas Sabaliauskas opublikował wiele różnorodnych artykułów o charakterze popularyzatorskim i wydał książeczki, które wzbudziły zainteresowanie społeczeństwa: Žodžiai keliauja (1962, 21993), Žodžiai pasakoja (1965), Žodžiai atgyja (1967, 21980, 32000, przekład angielski 1973; japoński językoznawca Ikuo Murata przetłumaczył poszczególne rozdziały tej książeczki na język japoński!), Šimtas kalbos mįslių (1970, 22001). Dla uczącej się młodzieży w 1994 r. wydał jeszcze jedną książeczkę opowiadającą o pochodzeniu słów – Iš kur jie? Wszystko to poszerzało horyzonty ludzi, popularyzowało język litewski i Litwę za granicą, podnosiło poczucie własnej wartości samych Litwinów, ukazywało zainteresowanie językiem litewskim w szerokim świecie. Jubilat niemało dokonał także w innych dziedzinach nauki o języku litewskim, na przykład wraz z Kazisem Morkūnasem zbadał język mieszkańców Mierzei Kurońskiej, pisał na tematy praktycznego używania języka litewskiego, publikował artykuły dotyczące kultury języka, ortografii i morfologii. Aktywnie uczestniczył w wydarzeniach sekcji językowej Towarzystwa Krajoznawczego na Uniwersytecie Wileńskim. Ważny był jego cykl wykładów telewizyjnych o pochodzeniu słów języka litewskiego, badaczach języka litewskiego itp. Wniósł duży wkład w przygotowanie i redagowanie prac zbiorowych. Od samego założenia czasopisma naukowego Baltistica (1965) – był członkiem jego kolegium redakcyjnego. Jeden z redaktorów wyboru pism Jonasa Kruopasa oraz książki Władimir Toporow i Litwa. Był członkiem kolegiów redakcyjnych różnych wydawnictw filologicznych i bibliograficznych, rozmaitych rad, komitetów i komisji. Zaangażował się w organizację konferencji bałtystycznych. Przez około 30 lat był przewodniczącym państwowej komisji egzaminacyjnej lituanistów Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego (dawnego instytutu). Wykładał przyszłym nauczycielom języka i literatury litewskiej, a także szerokiej publiczności. Algirdas Sabaliauskas spośród wszystkich litewskich językoznawców ma najwięcej kontaktów z zagranicznymi kolegami. Autorowi tych słów dane było obcować z Jubilatem przez ponad 50 lat. To wystarczająco dużo czasu, by dobrze poznać człowieka. Niezapomniana jest nasza wspólna podróż w 1975 r. do Tartu, by złożyć gratulacje naszemu przyjacielowi, estońskiemu językoznawcy Paulowi Ariste, z okazji jego 70. jubileuszu, podróż do Francji w 1986 r. i pobyt u słynnego litewskiego uczonego, jednego z twórców nauki o semiotyce, Algirdasa Greimasa, częste kontakty ze szczerym litewskim przyjacielem, wielkim rosyjskim językoznawcą Władimirem Toporowem i in. Wielokrotnie mieliśmy okazję przekonać się o szczerości, życzliwości i przyjacielskim usposobieniu Jubilata. Pozostaje tylko życzyć Mu dobrego zdrowia i twórczej energii, aby mógł dokończyć wszystko, co jeszcze zamierza zrobić.