scieee Open visual document viewer

Jonas Jablonskis – Juozo Damijonaičio vadovėlių recenzentas

Vaida Buivydienė

Full text

84 Lingbos Kul ū a | 83 Vaida BuiVydienė ins i u o da língua li uânica Jonas Jablonskis Juozo DamiJonaičio aDo ėlių ecenzen embo a Jono Jablonskio a i idade discu a e isnag inizada em á ios aspec os (balčikonis 1956; Gi denis, Pi očkinas 1977, 1978; idjiūnas 1997 e e c.), po ém ainda al a abalhos nos quais ele osse mais amplamen e ap esen ado como ecenzen o de guiões escola es. Nes e a igo1 discussam-se cincoas Jono Jablonskio ecenzias duais Juozo Damijonaičio ado ėlio Lie u ių kalbos g ama ica. T umpas manualėlis mokykloms (mokslo p adžiai) leidimams (Damijonai is 1920, 1923), examina-se, qual a in luência a kalbininkas ez ėlesnių leidimų kalbai e sanda ai. aplicam-se à análise mé odos analí ico desc i y inis (desk ip y inis), compa amássico e es a ís ico. Na imp ensa pedagógica li uu a, a a i idade de Juozo Damijonaičio (18711926) compa a i amen e pouco analisada, embo a e e nis as en endessem e a aliassem a impo ância dos abalhos des e pedagogo e da sociedade ( useckas 1926: 9394; okie ai is 1927: 39; Pode ys 1931: 95100). mais a de J. Damijonai is é lemb ado só na segunda me ade do XX. a, menin 100ąsias ani e sá ios de mo e (malėnas 1970: 123124; Juozapa ičius 1971a: 3, 1971b: 3). No início des e século ele no amen e é mencionado em 130-os ani e sá ios de nascimen o (ažubalis 2001a: 1114, 2001b: 13)2. Ponsėž ina, que J. Damijonai is não só li os de língua li uãs, mas ambém ma emá icos, de his ó ia3. a é šiol mais amplamen e discu i seus manuá ios de ma emá ica (ažubalis 1997, 2001a, 2001b). 1 a igo p epa ado de aco do ela ó io, lei o ą 2010 m. ou ub o 7 d. na in e nacional na con e ência Jono Jablonskio Jonas Jablonskis e bend inês li uãos língua cen ená io. 2 lemb anças sob e J. Damijonai į na imp ensa é se pa ilhou sua sise s anūkė bi u ė by au ienė (2006: 2). Ga saus pedagogo e guiões au o iaus nome ainda 1937 m. oi concedido a uma Kauno mokykla. Ac ualmen e em seu nome Kaune in i ulina ga ė, unciona 1996 m. es abelecido p i a us apa as-museiejus, à des e casa a ideng a memo ialinė len a. 3 línguas li uãs ensina na escola de início des inados es es manuá ios: ABC. Rašymo i skai ymo p adžiamokslis ( a šu a, 1906; e cei a edição 1922), T umpa lie u ių kalbos g ama ika . bui yDienė. Jonas Jablonskis Juozo Damijonaičio ado ėlių ecenzen as 85 Como mencionada, p imei o J. Damijonaičio ado ėlio Lie u ių kalbos g ama ika edição oi exp essodin o 1920 m. Kaune. Ele não e a no o o iginalus manualê […] nas isencas indica que e minus, mui os exemplos e pasakymų au o ius ėmė de Pe o K iaušaičio e ygiškių Jono Lie u ių kalbos g ama ikos (Damijonai is 1920: 3). isso oi eno ado, pô em consono e complemen ado an e io J. Damijonaičio ado ėlio T umpa lie u ių kalbos g ama ika (p imei a edição 1909 m.) a ian e. manualélis ab ange odo o cu so de g amá ica da escola p imá ia (P im oji pa e: 1. Pala as pa es; 2. Daik as, daik o peculia idade e ação. segunda pa e: 3. Falbos pa es. e cei a pa e: 4. Sin aksė). Cada seção ou posky io eg as ou de inições g ama icais ilus aiam-se pa ydžiais e complemen am-se a e as. Po exemplo, do segundo seção (Daik as, daik o peculia idade e ação) no início escla ece-se, o que é daik as. indicam-se isí eis e nema omos dos daik ų exemplos: isí eis acmuo, ka ė, dalgis, nema om […] Die as, men as, meilė. Fo nece-se a a e a de p on a e pab auk i isomųjų daik ų nomes num b ūkšneliu, nema omųjų d iem (Damijonai is 1920: 15). Daik a a dis, como e mo, ap esen a-se da segunda pa e no capí ulo das Pa es Logos (ibid, 19). a ás do manualê há uma lis a de li os ecomendados a le (11 li os)4 e a i aisymas de e os. Quando apa eceu p imei a edição da g amá ica de J. Damijonaičio, o am imp esso ês J. Jablonskio ecenzijos 1920 m. edi ó ios Li uânia (Jablonskis 1920a) e Š ie imo da bas (Jablonskis 1920b), e 1921 m. Lie u os mokykloje 19215 (Jablonskis 1921). e isões, baseando-se manualêlio con eúdo, J. Jablonskis sucus ai e cla amen e discu iu p incipais manualêlio sanda os assun os, impo an es pa a o ma e ial ensinadoagai e mos e de inições. e iewe a i ma que o aluno em que ap ende aiškių, suno min ų e minų e de inições, po an o o nece me odologia conselhos (Jablonskis 1920a: 3 [1933: 163]; 1920b: 50 [1933: 176]). indica-se mui os e os de co ek u a do di igêlio. ( ilnius, 1909; 9-a edição 1923), Lie u ių kalbos g ama ika. T umpas manualėlis escolas (mokslo p adžiai) (Kaunas, 1920; 8a edição 1939), Vaikų da želis (skai iniai ii sky iui, ma ijampolė, 1922). J. Damijonai is esc e eu e me odikos knygą 1923 m. saiu seu knygelė Pa yzdžiai ašybos i sin aksės eikalui (dik an as). Oi i J. Damijonaičio manualėlis: A i me ikos ado ėlis ( a šu a, 12 d., 19091910), A i me ikos užda inynas (ma ijampolė, 13 d., 19221923; 12 edições), K aš o mokslo skai ymų inkinys (19261928, 2 edições). 4 indicam-se P. K iaušaičio e ygiškių Jono Lie u ių kalbos g ama ikos, ygiškių Jono Lie u ių kalbos sin aksė i Mūsų žodynėlis, Žema eo ija aš ai, ande seno pasakos, a i me ikos skai ės, Va go mokyklai i i ii dalys, Žinėlis i Žiupsnelis knygų. 5 1921 m. Li uânia mokykloje epe e-se a mesma J. Jablonskio ecenzia, que an es de ano oi imp essa na Li uânia. 86 Kalbos Kul ū a | 83 especialmen e na Li uânia de alhada po dois núme os imp imiin a ecenzia J. Jablonskis aqui (1920a: 3 [1933: 160169]) p incipalmen e discu e o ado ėlio sanda ą, en a izando, que [g] ama ikos ex as ė a, pa ece-se, sa iškai dispos o mokslo p adžiai daqueles ado ėlių[6] con eúdo. aisy inus J. Damijonaičio di igêlio assun os ecenzen e ag upa em seis g upos e cada g upo a discu ia o necendo exemplos. isso: 1) me odologia conselhos e aisymai o e ecido de exemplos i de uma no ma ou de inição (Jablonskis 1920a: 2 [1933: 161]); 2) de iciências da me odologia de ap esen ação do ma e ial manualê […] alguns assun os sin ác icos p opõe-se desc e e no início do manualê (Jablonskis, ibid); 3) eg as e de inições nonikslūs šauksmininko, būd a džio giminės, p ie eiksmio apibūdinimai (Jablonskis 1920a: 3 [1933: 163]); 4) di igêlio sanda a J. Jablonskio na opinião, não p ecisa iam seção de g ama ica sob e espécie de ação- e bio, na a i á ia língua, p ijungiamuosius e conjungiamuosius sen inhas e e c., po ém de e ia inclui ki čiação iniciais e esc i a (Jablonskisa: 3 1920 [1933: 167]); 5) inadequados exemplos e a e as alguns exemplos não são bem comp eendidos7, e as a e as mui o complexas pa a alunos da escola p imá ia8 (Jablonskis 1920a: 3 [1933: 167168]); 6) co ecções de e os de co ek ū a do manual, ex.: pap auki e pab auki e, sob e kielius sob e kelius e e c. (Jablonskis, id.). em essencial a a aliação manualêlio posi i o melho g ama ica pa a a escola p imá ia ainda não há, embo a melho a manualêio seja p eciso (Jablonskis 1920a: 3 [1933: 169]). an as umpas a o ankus espil ilagem, imp esso em Educação (Jablonskis 1920b), é anoniminis9, aqui é mencionada não só o manual, mas ambém a p imei a e isão: esc e e-se que o manual ecenza ês e mui os e os suminėjęs J. Jablonskis, que o au o , esc e endo Pe o, ėmėsi K iaušaičio e ygiškių Jono g ama ika e ygiškių Jono Sin akse10. aigi u inos gal o P. K iaušaičio e ygiškių Jono g ama ikos. 7 Plg.: Ge a ma ė homem o caminho indica; Ši dies meilė é a melho p o esso a (Jablonskis 1920a: 3 [1933: 167]). 8 Plg.: Pa yzdyj: už pik + é p eciso puni , po ge + p ai i (36) c ianças êm no luga c uziukų esc e e galūnę; p eciso du ida se eles (p adžios mokiniai) aqui mokės be a dę būd a džiui giminę sugal o i e esc e e c uzukų luga a (ne ą). (Jablonskis 1920a: 3 [1933: 167168]). 9 Jablonskio au o idade apa ece em Juozo balčikonio compa y uados Jablonskio esc i os (Jablonskis 1933). 10No exce o da p imei a edição é o necida explicação: čia e minus, mui os exemplos e po ce o já pasakymų ėmiau de P. K iaušaičio e ygiškių Jono lie u ių kalbos g ama ikos (Damijonai is 1920: 3). J. Jablonskis ecenziação esc e o: Kas nė ainda p a ęs usa e minus g ama icos assun o de ciência, aqueles podemos aconselha nes e espapo usa como só Dam-čio [Damijonaičio] g -ka [g ama ica] (Jablonskis 1920a: 50 [1933: 176]). . bui yDienė. Jonas Jablonskis Juozo Damijonaičio guiões ecenzen a 87 J. Jablonskiui e a nekuklu pačiam assina i. inal da e isão indicam-se e alguns e os na p imei a e isão mencionados (pelo p elinksnio sulig consumo e po causa som i imo č, kai kin a galūnės). e cei a publicação sob e J. Damijonaičio manualėlį, como mencionada, apa eceu 1921 m. Lie u os mokykloje (essa mais uma ez de Li uânia pe spausdin a ecenzija) (Jablonskis 1920a). Depois de ês J. Jablonskio ecenzijos 1921 m. apa eceu ou a J. Damijonaičio g amá ica edição (Damijonai is 1921), 1922 m. mais um edição, po ém sem no os co eções. 1921 m. edição emi iu apenas alguns co ek ū os e os, de aco do uma J. Jablonskio no a subs i uída me odica de ensino būd a džio (ž . 1 abelę). As ou as obse ações não o am conside adas. Tabela 1. Dos ês p imei os J. Damijonaičio g ama ica pe mi imen os ski umai 1920 m. J. au o iza- Jablonskio ção após ano ações p imei a 1921 m. 1922 m. au o ização au o ização algumas le as são g andes, ou as pequenas. (Damijonai is 1920: 3) čia já como pašykš ė a e mo ( aidžių ūšiai). P. K . e yg. Jono g ama ikoje em ce o luga (5) dizia a es e assun o de ou a o ma: [ ]aidês usadas g andes e pequenas. (Jablonskis 1920a: 3 [1933: 165]) não mudada não (Damijonai - 1921: 3) mudada is (Damijonai- is 1922: 3) būd a džiais chamamos ais pala as, que signi icam peculia idade de coisas. adje i os indicam, qual ou que modo é a coisa. Exemplos: Bom homem. Boa esposa. (Damijonai is 1920: 33) J. Damijonai is em seu manualêly quase isu dá eg as da linguagem ou aíem já explicações, após quais ai exemplos da linguagem. Línguas ciênciale, ypačiai no início, de e se , apa ece, como só a i kščiai. (Jablonskis 1920a: 2 [1933: 161]) Bom homem. Boa esposa. (...). Pala as: bom, boa, bonzus, bonzi, medinis, medinė eiškiame, quais são kalbamieji daik ai, e pažymime kalbamųjų daik ai peculia idade, būdą. (Damijonai is 1921: 33) ambém (Damijonai is 1922: 33) Essas edições di e em não só po causa de co igidos e os. Paki usi di igêlio sanda a, . i. g ama ica subdi idida em dois g aus (nouas e mim o necido ao in és 88 Kalbos Kul ū a | 83 aigi po p imei os ecenzijų J. Damijonaičio manualėlis kei ėsi mui o nedaug. isso não icou J. Jablonskio desape cebida, po an o em 1922 na Li uânia apa eceu qua e a sua e isão com mui as ano ações de p imei os ecenzijos, lamen ando que o au o não usou p ecoesnios conselhos11. o e iso enume a a é dez co igí eis emas, abo dados nas p imei as e isões, po exemplo, lemb a que de e ia ala sob e ki į, sob e esc i a, e i a alguns de assun os excessi amen e complexos, e c., alguns dos quais obse ações p é ias comple am12. e isão acabaama pik oka a obse ação que o au o negi domis nuleidžia daodamo lhe aconselho (Jablonskis 1922: 4 [1933: 275]). Po ap a ó ia ecensiação apa ecida em J. Damijonaičio g amá ica edição (1923)13 já conside ada em mui os J. Jablonskio ano ações, subs i uída lide êlio sanda a. au o aisê mui os coisas: emenda de inições, e mos, me odica de ap esen ação do ma e ial mokomosios. o manual oi complemen ado com no as de inições, eg as de o og a ia, iniciais de iação, co igidos e co ek ū os e os (2 abela ap esen a alguns exemplos de co eção). da pa e). O p óp io au o nas ano ações explica que no segundo g au ka ojama algumas eg as g ama icais, saídai os já no p imei o g au (Damijonai is 1923: 75). ais o manual o nou-se consis ensse e sis emingue mais. P incipal peculia idade da eno ada edição g ama ica sanda os ensino concen ais: desen ol endo os mesmos emas, ap o undando mokinių žinias e 11 Plg.: P ieš d ejus me us del ši o ado ėlio já esc e i lie u oje e paskum lie u os mokykloje ecenziją, ma cando, o que nele ais e a pa a pos e io es edições. esse manual em mui as das minhas ins uções mas não usou de pos e io edição. di igêlio assim poupada, me pa ece, sem necessidade: mais quais-ne-quie emendamen os ele é ealmen e necessi ados. (Jablonskis 1922: 4 [1933: 273]). 12 Plg.: unido no luga (89) disse-se que p ie eiksmiai, que se o ma am de eiksmažodžių, chamam-se di ili iai. P imei ajoje sua ecenziação disse eu, que naquela manei a de e ia e pala as en endidamai, ne egė ai, gulomi chama des subdi i iais (?). Kodel au o ius ha seu de inição, colocado em p ie eiksmių sky ių, ligi šiol isai ne aiso? com as c ianças é p eciso ala de o ma cla a e p ecisa. (Jablonskis 1922: 4 [1933: 274]). 13 i ula es lape esc e e-se que es a é segunda edição, embo a depois 1920 m. publicação (pi mo) ainda o am 1921 e 1922 m. edições, nos quais o am esgo ados co ek ū os e os e conside ado-se algumas J. Jablonskio ecenzijas no as. mais a de (1925) edição g ama ical, embo a i ulação chamado emendisy u edição, quase nadao não di e e do 1923 m. edição, só 20 ecomendado li os de lei u a lis a complemen ado po mais qua o, ex i padas e co ek ū os e os. . bui yDienė. Jonas Jablonskis Juozo Damijonaicio guiões ecenzen 89 habilidades. em segunda pa e do manualêlio ep ojadas pa es da linguagem, po ém já mais complexa e de alhada, ap esen a-se mais eó icos conhecimen os. ape inando o manualêlio sanda , esc i a e oda no os capí ulos (p.ex., E imologias14), bu14 P imei a ecenziação J. Jablonskis ašo: au ó io sua calig a ia i aš ei usa a pala a g ama ika, da pala a e imologija, pa ece, não es á de odo no manualêly, daquelas duas pala as signi icado em manualêly de odo nãoaaixkin a; mencionado só manualêlio inal seção an aš ei a pala a sin aksė, mas e seu signi icado nem onde nãoaaixkin a. (Jablonskis 1920a: 3 [1933: 167]). Tabela 2. Jono Jablonski ano ações e Juozo Damijonaičio aiximas g ama icas Pi mas leidi-J. mas (1920) após No a Jablonskio p imei a edição segunda edição (1923) unsas le as čia já mažosios são didelės, usadas aquelas (Damijonai is luga (5) 1920: 3) lui ou a: [ ]aidês como pašykš e ada ki-( aidžių ūšiai). P. K . pequenas. Jono pasaky a es eam usadas g andes e pequenas. (Jablonskis 1920a: 3 [1933: 165]) e mo Didžiosios e e yg. aidês. le as g ama icale em ce o ce o o maio es e meno es. eika-(Damijonai is 1923: 3) linksnį, ku-jednoje mjes u eiškiame diz que linksnį, adikiame šauksmą, šauksmimininku, and ha não engano, espąs à (...) is del o pala asely is não no seu luga (apaku ia P. K . e simą, só (23) au o o ius pelo qual eiš as į linksnių adiname šauks ašy a: ha as linksnis, i and ki ų pe gun a (?) me: illėk, a le! o! a le šauksmininko ly is, nea sakome em klau- 1920: k eipiamemos em ki yg. Jono pessoa ou coisaik ą. e pap asšauksmininką dedame (Jablonskis linksnių eilę. 1920a: 2 [1933: Šauksmininkas neį auk iuo eilę, só pašauksmą, mūsų kalboje y a name linksnių. Digayninku, k. a.: o! a pala a aik-e! aik-ai! o! (Damijonai is ex o es á 23) čioje, e čioj eilu ėje). g ama ikoje (17) oji aquele šauksmininko gêmeo é em čiau o mulada. (Damijo- 165]) nai is 1923: 22) D ibalsis ie ado ėlyje pala a p azódis adžioje esc e es j, k. a.: ieškosu esc e a jie abalha, eles eles, eles, jied i, esc e e i, 1920: 10) (jų, juos, jais..). (Damijonai is 1923: 12) Educação no abalho quais escolas classes es a g ama ica é a ibuída, pois au o em nenhum ado ėlio sanda ą, o nou ainda mais impo an e. Assessionando as a e as disse-se que p žiobalsis ie da sem j je esc e es sem iešmas, ieduonos p ecisa (com j). (Jab ą a mesma j, que esc e emos a. publicada e J. Damijonaičio pa aisy o ado ėlio ecenzia (Jablonskis 1926). luga sob e isso não esc eęs. Es a ques ão já e a ak ualus e isando as d i-D ibalsis ie da pala a no começo šomas sem j. mas di igêlyje i-(...). só isso em pala as (Damijolonskis 1922: 4 [1933: 274]) e em ou as daquelas pala as ly yse nai is ecensia de alha e longa, ao ecenzen ainda pe manece não limpašku, a p imei as edições g ama icais, e abo dando no a dois laipsnių (i. y. pa es) di igêlio, J. Jablonskis spėja, que g ama ica é a ibuída às classes p imá ias, po ém algumas a e as (como e ecomendadas lei a li os) mais 90 Lingbos Kul ū a | 83 usios pa ys e chy iai apildy i (p z., P immasis g adis15, Sin aksės sky ius16), ap esen ada no os de inições (p z., e imologijas, g amá icas e sin aksės) (Damijonai is 1923: 166). oi le ada em con a a obse ação de J. Jablonski de que se ia necessá io paminhei da pala a ki į (akcen ą), ensina às c ianças alguns dos nossos assun os de esc i a [...], explica lhes, como se le am esc e endo pala as de um im de linha pa a ou a linha (Jablonskis 1921: 108). assim, nas no as edições17 os assun os de ki čiação são ap esen ados E imologijos18 capí ulo (An ajame g au) (Damijonai is 1923: 74), e a o dem de le an amen o das pala as é discu ida Ga sų e le as capí ulo (Damijonai is 1923: 14). ike iam supe io es das classes aos alunos. minimie ecenzijoje o e ece-se ainda conside á eis co igi e melho a , lemb a-se, em o que não oi omado em conside ação anks esnėse ecenzijās, po exemplo, al a al a de manualêlio con eúdo. Da é p opos o co igi cole a i as, ação- e dade e a ibu o de inições. Dêmesio sulaukê no a manualêly lis a assun os, po exemplo, sob e ki į J. Jablonskis suge e começa a explica an es: p ima g adinha au o io sob e ki į nada não diz. Segna me g au em b e e, o que é ki is e escla ecido, me pa ece, u go ai de odos ki čio (esque inio, di eininio e ies inio) assun o. sob e ki į p ecisa a da en endimen o, odos, e no p imei o g au. (Jablonskis 1926: 419 [1933: 374]). ambém é p opos o oca e no úl imo capí ulo ap esen ada a de inição sin aksês, 15 P imei o g au (plg. p imei a edição P imei a pa e) cap ula 3, 4, 5, 6, 7, nelas são examinadas odas as pa es da língua, ap esen a-se de inição de ase e supažindinha com p incipais e secundá ias pa isim da ase. 16 Suplemen ada posky iais: su ap iniai sakiniai; P ijungamieji sakiniai; sujungiamieji sakiniai; Į e p iniai sakiniai (Damijonai is 1923: 155162). 17 u ima omeny an as e e ças edições, pois e cei o, embo a i ulação esc e e que es e pe ezi o edição, do segundo (1923) di e e mui o poucos pa ais algumas a e as (Damijonai is: 8), suplemen ado lis a de li os ecomendendujados pa a le e 18 J. Damijonai is o nece quan o ki okį, do que é habi ual ago a, a de inição da e imologia: a pa e da g amá ica, que i ia os ocabulá ios e os e mos, chaminasi e imologia. (Damijonai is . 1922). Jonas Jablonskis Juozo Damijonaičio manualėlių ecenzen e 91 1923: 166). que, em seu en ende , po complexos ciência começos (Jablonskis 1926: 421 [1933: 376])19. In elizmen e, nos mesmos anos, quando oi imp essa a úl ima ecenzia de J. Jablonskio, J. Damijonai is inespe adamen e mo eu. de alhadas es a e isão comen á ios icou neišho s os. pos e io es se e edições da g amá ica de J. Damijonaičio o am aisimi es o ços dos edi o es. análise indica que suas co igida só co ek u as e os. aigi Damijonaichi ao i o p esen e o am lançadas cinco suas g ama icaas e esc i as cincoas J. Jablonskio ecenzias, nas quais ecenzen discuê p imei a e e ça (pa aisy ą) edições. isanalizando odas as J. Jablonskio ecensions, pode-se a i ma , que em essência olbinis a alo ou J. Damijonaičio g amá ica, especialmen e pa aisy ąjį edição, po ém p ocu ou con inua melho a u u as g ama icas de publicações a qualidade. ecenzen ui p eocupa a não só egula idade da linguagem, cla idade, p ecisão de linguo y os e mos e de inições, mas e pedagogica assun os. aPibenD inamosios Pas abo analisuo as Jono Jablonskio ecensanhas discu iam e co igem es es Juozo Damijonaičio di igêlio g ama ica do idioma Lie u ių assun os: 1) de inição egula idade, p ecisão e cla idade em unção dos alunos amžių (is o cons i ui 28 p oc.), exemplo.: au o iaus eiksmažodžių de inição g ama ikai, me pa ece, não se e. Se as pala as, que signi icam daik o ação, são eiksmažodžiai, en ão e as pala as ažiação, gulėjimas, esc i a se á eiksmažodžiai. Es a pa e da linguagem de inindo-se, emos ikslesni se . (Jablonskis 1926: 418 [1933: 373]); 2) me odica (12 p oc.) são discu idos assun os elacionados com a ensinança ma e ial, comp eensão e consolidação de no os conhecimen os endo em con a as idades dos alunos (plg. 1 e 2 abelas amos as); 3) di igêlio sanda a (suge em-se obse ações, o que al a, o que demais (8%) ge almen e, como as obse ações da me odica, elaciona-se com a idade dos alunos, conside a-se se é con enien e ensina de algumas ma é ias, ex.: da em no p imei o g au de ciência odas as ci cuns âncias espécies não ekeceu (Jablonskis 1926: 419 [1933: 373]); 4) e mos (3 p oc.) indicam-se e mos não adequados e co igem-se (plg. 1 e 2 exempla es das Tabelas); 19 oji (g amá ica) pa e, que explica, como quando elkiasi sepa adas pala as da língua sakiniuose, chama-se sin aksė. - Damijonai is 1923: 166. 92 Líbos Cul u a | 83 5) mencionadas e ou as de iciências (3%) c i icam-se algumas a e as e dados exemplos20, embo a a maio ia dos exemplos g ama icais J. Jablonskis conside ou como su icien emen e egula ingus e adequados aos es udos de linguagem (Jablonskis 1921: 108); 6) p incipalmen e co ige-se e os de co ek u a (46%) es as co igidas e mina cada e isão (na p imei a e isão indicadas 28, na úl ima 15). e isões discu idos assun os da língua J. Jablonskis explica sucus ai, mais amplamen e comen a só ais aisymus, que são no os, anks esnėse ecenzijās nem mencioni. as mais longas e mais comple as são a p imei a e úl ima (da edição a ualizada) e isões. Alguns assun os menciona como e impac amen e, se sob e isso oi ele mesmo esc i oás ou dadoás à no a a sua língua ciência li os. em ge al olbinis a econhece que J. Damijonaičio g ama ikos ala aiški, simples e comp eensí el (Jablonskis 1922: 4). seus linguís icos disposições J. Damijonai is em luga não es á p ensado, em e isões ele espondia só co endo seus manualêlios, po an o não semp e é ób io, po quê em um ecenzen o ano ações conside ou, e em ou o não. Tal ez só em pa e isso possa explica em 1909 um comen á io esc i o a T umpas a i aisymų da g amá ica da língua li uânica, que esc e endo es a li oê lhe cuidadosei daugiau pedagogias equisi os, negu ilologias es edžiojimai (Damijonai is 1909: 302). J. Jablonskio ecenzijų e J. Damijonaičio g ama ica eapa ecimen os compa a i a mos ê, como melho ei J. Damijonaičio manualėliai. Mui as J. Jablonskio p opos as aisci io manualêlio e minos, de inições, me odiką e manualêlio sanda ą indicam que no momen o, quando oi esc i o manualêis e pe mi idos epe o iniai suas edições, e minija de linguo y os li uanos e adição de ensino do idioma ainda só o mo osi, po ém a guidêliam na i a J. Jablonskis já kėlė mui o aiškius equisi os de egula idade, cla idade, p ecisão e p ecisão do idioma. Šal iniai Damijonai is J. 1909: T umpa li uãos linguagem g ama ica, Juozapo za adskio spaus u ė ilniuje. Damijonai is J. 1920: G ama ica da língua Li uânia. T umpas manualėlis mokykloms (mokslo p adžiai), Kaunas: lie u os als ybės spaus u ė. 20 discu indo a a e a, i. e. pasaką a is e a inėlis esc e e a na ajamąja língua, J. Jablonskis diz que ão a a e a esol e se á di ícil não só pa a a c iança, aca ainda alunaili, mas ambém pa a seu p o esso (Jablonskis 1921:8). 10