Parūpinamieji veiksmažodžiai „Bendrinės lietuvių kalbos žodyne“

150 Kultura Języka | 84 GERTRŪDA NAKTINIENĖ Instytut Języka Litewskiego CZASOWNIKI KAUSATYWNE W SŁOWNIKU LITEWSKIEGO JĘZYKA OGÓLNEGO KLUCZOWE SŁOWA: język ogólny, czasowniki kauzatywne, użycie, normalizacja, słownik UWAGI WSTĘPNE W centrum leksykografii Instytutu Języka Litewskiego podczas opracowywania Słownika litewskiego języka ogólnego (dalej – bŽ) doprecyzowuje się niektóre normy języka ogólnego, fakty oraz sposób ich przedstawienia. Jedną z grup czasowników, wprawdzie nieliczną, lecz sprawiającą trudności użytkownikom języka ogólnego, krzewicielom kultury języka i leksykografom, są czasowniki kauzatywne. W Gramatyce współczesnego języka litewskiego czasowniki kauzatywne uważa się za odmianę czasowników przechodnich; podkreśla się, że jest to „odrębna, choć nieliczna grupa znaczeniowa, mająca wyraźne wyróżniki formalne” (DlKG 287; lG 226). „Tworzy się je od czasowników przechodnich za pomocą przyrostka -dinti i oznaczają czynność, dzięki której zapewnia się, aby coś się wydarzyło lub zostało zrobione przez innych wykonawców. Por.: statyti namą : statýdinti namą (korzystając z usług budowniczych, rzemieślników), kalti žiedelį : káldinti žiedelį (u kowala), áusti juostą : áusdinti juostą (u tkacza)” (DlKG 287). Jak się podaje, czasowniki kauzatywne (kuratywne) nazywa się również czasownikami przyczynowymi strony biernej. Podstawą ich tworzenia są czasowniki czynności aktywnej (najczęściej o znaczeniu sekwentywnym) (DlKG 399). ZDAŃ Z DOSTARCZANYMI Właściwości komponentów wyrażonych słowami I l CECHY RÓŻNICUJĄCE FORMY I SEMANTYKĘ CZASOWNIKÓW DOSTARCZAJĄCYCH O niektórych formalnych i semantycznych cechach czasowników dostarczających, kryteriach ich odróżniania od czasowników przyczynowych i innych napisano niemało (LKG II 25, 265; Jakulienė 1975; Paulauskienė 1979: 12, 1994: 286; LKM G. NaKtINIENĖ. Czasowniki zaopatrujące w „Słowniku ogólnym języka litewskiego” 151 110, Savičiūtė 1984: 73–78, 1985: 236–251, 1986: 206–209, 1995: 129–141 itd.). oprócz innych istotnych kryteriów formalnych i semantycznych, na podstawie prac Fryderyka Kuršaitisa, Jonasa Jablonskisa i innych autorów (Kurschat 1876: 122; Jab lonskis I 289; lKM 110), za najważniejszą cechę dystynktywną czasowników kauzatywnych uznaje się obecność dodatkowego podmiotu, tj. podmiotu pośredniczącego, na głębokim, a czasem także powierzchniowym poziomie zdania kauzatywnego (tj. zdania z czasownikiem kauzatywnym). Na podstawie danych lKŽ i DŽ2 zbadano właściwości semantyki komponentów głębokiego poziomu zdań kauzatywnych, ustalono prawidłowości uzgodnienia semantycznego (zgodności semantycznej) (savičiūtė 1985: 236–251). Wyłoniły się z nich (zob. tabelę „Semantyczne uzgodnienie głębokiego poziomu zdań kauzatywnych”, tamże, s. 239) trzy główne sytuacje, które można scharakteryzować za pomocą następujących peryfraz: 1) ‘podmiot mający władzę rozkazywania troszczy się o to, rozkazuje, aby ktoś (sługa, kat itp.) coś zrobił’, np. : Król kazał mu ściąć głowę; 2) ‘zleceniodawca (jakaś osoba, która nie umie lub której trudno wykonać określoną pracę) troszczy się o to, zamawia, aby ktoś (specjalista w określonej dziedzinie, rzemieślnik itp.) coś zrobił’, np.: áusdinti (wstęgi), drbdinti (nagrobek), káldinti (krzyż), mẽgzdinti (sweter), sidinti (buty, płaszcz), statýdinti (dom, kościół, pałac), rašýdinti (testament) itd. ; Biskup kazał zbudować kościół; 3) ‘jakaś osoba troszczy się o to, prosi, poleca, aby ktoś (jakiś pośrednik) coś zrobił’, np.: sisdinti (list) itd. Jak wykazały dane zebrane do artykułów słownikowych bŽ, w użyciu języka ogólnego pozostaje najwięcej czasowników kauzatywnych z drugiej i nieco z trzeciej podgrupy. Czasowniki pierwszej podgrupy odzwierciedlają realia przeszłości i zwykle są potrzebne przy pisaniu lub opowiadaniu o starożytności. W zdaniach z czasownikami zaopatrującymi słowa oznaczające przedmiot, materiał lub abstrakcję zazwyczaj nie zajmują pozycji podmiotu pośrednika. Znajduje się jeden czy drugi przykład tego typu, pośredni między kuracją a kauzacją: znaczenie czasownika sdinti, używanego w chemii, w DŽ36e uznaje się za zaopatrujące, natomiast w lKŽ, lKŽe i bŽ – za przyczynowe, np. Sieros rūgštis vartojama metalams [sdinti] (DŽ26e). Po uwzględnieniu różnych kryteriów rozróżniających czasowniki pažndinti, vekdinti, žiódyti DŽ uznaje za zaopatrujące, natomiast bŽ podaje jako przyczynowe. W Słowniku ogólnego języka litewskiego, opierając się na wymaganiach bŽPP i bŽIn, przy pytaniach zaimka kas stara się wskazać główną i fakultatywną 152 Kalbos Kultūra | 84 łączliwość czasowników, jednak oba rodzaje łączliwości nie są od siebie rozróżniane żadnymi środkami formalnymi. W Słowniku łączliwości czasowników języka litewskiego, bardzo pomocnym dla Słownika ogólnego języka litewskiego (sližienė 2004: 35), wskazuje się główną oraz podaną w nawiasach fakultatywną łączliwość jedynego czasownika zaopatrującego siūdinti, ~a, ~o (pa)5 „zatroszczyć się o to, żeby ktoś szył”: Nom Acc (Dat) (išGen) (pasAcc) [C P B O Ac], a także zaznacza się semantyczne funkcje aktantów: Nom Hum acc –Anim Dat +_ Anim pasacc Hum išGen –Anim1. Właściwości łączliwości ilustrują następujące zdania: „Drabužius mama jai siūdindavo pas kaimo siuvėją; Z tego materiału kazałem uszyć mężowi garnitur; Każ uszyć pokrowce na meble; Komu kazałeś uszyć uprząż? ; Rodzice kazali szyć buty, a nie kupowali ich” (sližienė 2004: 35). Zaznacza się, że „Zamiast pasacc w zdaniu może wystąpić loc, oznaczający miejsce, w którym pracuje osoba szyjąca, np. „Niektóre panie każą sobie szyć sukienki wyjściowe w pracowni krawieckiej.“ (2uga uwaga, sližienė 2004: 35). Jak twierdzi Nijolė sližienė, łączliwość zwrotnych czasowników kauzatywnych nie różni się zasadniczo od łączliwości czasowników niezwrotnych: „Użycie zwrotnego czasownika siūdintis różni się tylko tym, że w zdaniu nie występuje celownik, którego funkcję przejmuje afiks zwrotny -s(i) (jego znaczenie może wzmocnić forma zaimka dzierżawczego sau), np. : Z owczych skór uszyłem (sobie) nowe kożuchy.“ (1sza uwaga, sližienė 2004: 35). na podstawie wspomnianych badań czasowników zaopatrujących oraz wyczerpującej analizy łączliwości czasownika sidinti sformułowano następujące hasło czasownika sidinti2: sidinti, sidina, sidino czas. [prp.]3 (co, komu, w czym) troszczyć się o to, zamawiać, aby ktoś (zazwyczaj krawiec, szewc) uszył: Sidinu výrui kostiùmą siuvỹkloje. | zwr. (u kogo): U niego wiele osób zamawia sobie szycie. Teraz jest najkorzystniejszy czas, aby zamówić sobie szycie – stosujemy rabat. | zwr. (co, w czym, u kogo, z czego): Zamawiać uszycie (sobie) obuwia ortopedycznego. Zamawiam sobie płaszcz z gładkiej tkaniny kaszmirowej. Wieczorową sukienkę zamówiła sobie w domu mody u znanego projektanta. Zaproponowano zamówienie uszycia flag dla tych parafii, które jeszcze ich nie mają. | zwr. nieprzech. (czego): Nie lubię indywidualnie zamawiać ubrań, kupuję gotowe. 1 a – agent (funkcja wykonawcy czynności); C – kauzator; P – pacjent (funkcja obiektu poddanego działaniu, posiadacza stanu); b – beneficjent (funkcja adresata, odbiorcy, posiadacza); o – źródło (funkcja źródła działania, stanu, stanu początkowego); ac – agent kauzator; +anim – istota żywa, a także osoba; –anim – istota nieożywiona; Hum – osoba (także zbiorowość osób, instytucja itp.) (Sližienė 2004: 6). 2 Cytowane są tu artykuły słownikowe dotyczące czasowników kauzatywnych w bŽ, napisane przez autorkę niniejszego artykułu w 2003 r., a następnie uzupełnione i poprawione, zredagowane przez Klementinę Vosylaitė. Po ostatecznej redakcji słownika mogą one ulec zmianie. 3 Oznaczenie [prp.] (= czasownik kauzatywny) w tekście bŽ jest obecnie przeznaczone do celów wyszukiwania. G. NaKtINIENĖ. Czasowniki kauzatywne w Słowniku ogólnego języka litewskiego 153 W Słowniku ogólnego języka litewskiego, podając czasowniki kauzatywne, zrezygnowano ze słownikowo trudnego do zrozumienia sposobu odsyłaczowego, w którym czasowniki te nie są objaśniane, lecz jedynie oznaczane jako prp. (czasownik kauzatywny, DŽ16e), cur. (verbum curativum, czasownik kauzatywny, lKŽ, lKŽe) wiąże się z czasownikami podstawowymi lub ich znaczeniami. W Słowniku ogólnego języka litewskiego stosuje się formułę definicyjną „zatroszczyć się (zamówić, nakazać, polecić, poprosić itp.), aby ktoś (zwykle specjalista w określonej dziedzinie) robił to, co zostało powiedziane przez wyraz podstawowy”. W definicji zaimek kas wskazuje, że istnieje inny wykonawca, który fizycznie wykonuje działanie podlegające nadzorowi. Jeśli to możliwe, semantyka słowa oznaczającego wykonawcę tej czynności zostaje doprecyzowana (sidinti – siùva siuvjas; statýdinti – stãto statýbininkai, (nu)kisdinti – nù kerta (gálvą) bùdelis itd.). stara się podawać jasne przykłady ilustracyjne, w których wskazany byłby podmiot mający moc wydawania poleceń lub dodatkowo wyrażony wykonawca fizycznie realizujący zamówioną (nakazaną, zleconą, poproszoną itp.) czynność, albo stwierdza się, że taka czynność jest wykonywana w przedsiębiorstwie świadczącym usługi (warsztacie, zakładzie naprawczym, atelier itp.), np.: liẽdinti, liẽdina, liẽdino vksm. [prp.], ledinti, ledina, ledino (ką) troszczyć się, zamówić, żeby ktoś (zwykle rzemieślnicy) odlał4: Kùnigas statýdino bažnýčią, liẽdino varpùs. Najeźdźcy cudzoziemcy wywozili dzwony i odlewali z nich lufy armatnie. | zwr. (co, gdzie): Añtkapius liẽdinomės pamiñklų dirbtùvėse. Chociaż taki sposób definiowania często stwarza wrażenie sztucznej, nienaturalnej, rozwlekłej wypowiedzi, dla niefilologów jest jednak bardziej zrozumiały niż oznaczenia słowotwórcze i odsyłacze do wyrazu podstawowego (Naktinienė 2000: 21–22; 2006: 24). 1 tAbElA. Przykłady prezentacji czasowników zaopatrujących w słownikach DŽ6e lKŽebŽ áusdin‖ti, ~a, ~o prp. tkać 1. ~imas áusdinti, ina, ino cur. (1) tkać 1: Zbuduję łódkę, utkam żagielek KlpD44. | refl. tr. : Ona już nie tka żadnych spódnic z penknyčių, ripsinių ani blakyčių I.simon. áusdinti, áusdina, áusdino czas. [przech.] (co, u kogo, komu) zatroszczyć się, zamówić, aby ktoś (zwykle tkaczka) tkał (1 r.): Zamawia gobelin w prezencie u słynnej artystki włókienniczej. | zwr. (co): Zamówiłam sobie komplet łóżkowej pościeli i zasłon. 4 Zob. drugi przypis. 154 Kalbos Kultūra | 84 DŽ6e lKŽebŽ káldin‖ti, ~a, ~o prp. k a l t i 3: K. noragą, pasagą, pinigus káldinti, ina, ino Š; M 1. cur. 1 kalti 6: Net turi tą rūpiniš akmenų kaldintų kamień kuty r399. 2. K cur. 1 kuć 10: Kldinti pasair gus J. a przy nowej sochy w dinki, wykujcie lemiesze ltr. kupimy go u kowala na radlicę káldinti s.Dauk. I daję ci złotnika i wybił swoje bb1Mak15,6. Wybijam pierścionek J. Jabl. [...] Wybuduj mosteczek przez jezioreczko N174. Nie wybijaj pierścioneczka, nie bij imionka JV74. [...] káldinti, káldina, káldino daryti vksm. [prp.] (ką, kame) bb12Moz20,25. tis, užsakyti, kad kas (ppr. mistrzowie) kowali (3 r.): Krỹžių świeczniki káldinome metãlo kuźniach. | nieg. (co): Zrobi Lemiesza nie będziemy kuć, albo miecz. | zwr. (co, u kogo): J pozwolenie, abyś udał się do pieniądze na swojej ziemi w komplecie ozdób. budówać, budówać ~a, ~o 3. NdŽ wyd. statdink prp. statyti: Domy s. | zwr. : ~tis dom. ~imas(is) nowe stajnie J. Pan (1) (yti), ina, ino [...] statyti 5: kazał stawiać most, troszczyć postawił J.Jabl. Witold kazał budowniczowie) budować: w cioły a1884,22. | refl. tr. NdŽ, Mes namų nesista t di nam, kinius rim pinigų Mrj. Didžioji (ko): część ziemian sama będzie, powiadają, idąc za mi rš. [...] budować komuś, buduje, budował czas. [prp.] (co, komu) się, zamówić, żeby ktoś budować (zwykle różnych miejscach litewskie kościo-Jiẽ nãmą statýdina dùkteriai. DŽ1: | sngr. (ką): Sąsiádas žadã netustatýdintis naujùs lietuvos pãstatus. | neig. sngr. budować sobie pałace nie stylem klasycystycznym, lepiej kupimy mieszkanie. CZASOWNIKI DERYWOWANE WŁAŚCIWOŚCI UŻYCIA Rzadkość i niesystematyczność użycia Czasowniki derywowane – to dawna, lecz zanikająca, używana niesystematycznie5 i usiłująca zachować grupę czasowników języka ogólnego5 autorka artykułu przeprowadziła 26 lutego 2004 r. w Instytucie Języka Litewskiego podczas seminarium tłumaczy i redaktorów niewielką ankietę ustną. uczestników seminarium zapytano, czy mówiąc (nie pisząc, redagując ani tłumacząc), sami używają czasowników sidinti G. NaKtINIENĖ. Czasowniki zaopatrujące w „Słowniku ogólnym języka litewskiego”, s. 155. Spośród 95 czasowników zaopatrujących (w tym przedrostkowych) podanych w DŽ3, wybranych za pomocą środków DŽ3k, dane Korpusu współczesnego języka litewskiego Centrum Lingwistyki Komputerowej Uniwersytetu Witolda Wielkiego, dostępne przez internet, oraz inne internetowe zasoby językowe znajdowane za pomocą narzędzia wyszukiwania http://www.google.lt/, potwierdzają użycie nie wszystkich z nich. Na przykład nie znaleziono nowych przykładów czasownika pikdinti, chociaż taka sytuacja współcześnie byłaby całkiem możliwa, na przykład: pikdinti sklỹpą snui (przez pośrednika), pikdintis bùtą (mieszkając za granicą i upoważniając przyjaciółkę) itp., podczas gdy w słownikach (DŽ26e, lKŽ i lKŽe) czasownik pikdinti ilustrowany jest wyłącznie przykładami folklorystycznymi: pikdin‖ti, ~a, ~o prp. p i r k t i 1: Dirbdinsiu żagrelę, ~siu jautukus, kaldinsiu noragėlius (d.) (DŽ26e). pirkdinti (yti), ina, ino 1. cur. pirkti 1: Dirbysiu żagrelę, pirkdysiu jautukus, kaldysiu noragelius KlpD44. ar pikdinsi wianiczek? czy dasz dorelėlį? JV218 (lKŽe). Obecnie w bŽ jest 107 czasowników kauzatywnych, z których 39 to czasowniki bezprzedrostkowe: áusdinti, darýdinti, drbdinti, gabéndinti, griáudinti, grsdinti, kál dinti, kárdinti, kãsdinti, kéldinti, kẽpdinti, kipdinti, kisdinti, kùldinti, kùrdinti, kviẽs dinti, ledinti, máldinti, mẽgzdinti, mùšdinti, nérdinti, nẽšdinti, plãkdin ti, ra šýdinti, ráudinti3, sidinti, sisdinti, skélbdinti, skùsdinti, statýdinti, šáudinti, šaũkdinti, taisýdinti, varýdinti, véldinti, vepdinti, vesdinti, vẽsdinti, vẽždinti. Spośród nich do „Słownika częstości współczesnego pisanego języka litewskiego” trafiły tylko kál din ti, sidinti, statýdinti (Grumadienė, Žilinskienė 1998). Ponieważ grupa czasowników kauzatywnych jest mała, obok nich używa się innych czasowników prostych (niekauzatywnych), wyrażających podobne sytuacje, chociaż zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku prace wykonują nie sami zleceniodawcy, lecz specjaliści z odpowiedniej dziedziny: krawcy, budowlańcy, fryzjerzy itp.; dotyczy to także czasownika statýdinti, gdy sytuacja jest jasna, tj. gdy chodzi o to, że podmiot nie szyje ani nie buduje sam, lecz zleca te prace i za nie płaci. zaproponowano 3 warianty odpowiedzi: „Zawsze używam”, „Czasami używam”, „Nigdy nie używam”. uczestnicy seminarium, odpowiadając twierdząco, podnosili rękę. Opinię na temat czasownika sidinti wyraziło 29 uczestników seminarium: „zawsze używam” – 14 (48 proc.), „czasami używam” – 4 (14 proc.), „nigdy nie używam” – 11 (38 proc.). Opinię na temat czasownika statýdinti wyraziło 24 uczestników seminarium: „zawsze używam” – 6 (25 proc.), „czasami używam” – 16 (67 proc.), „nigdy nie używam” – 2 (8 proc.). to, że specjaliści językowi – tłumacze i redaktorzy, od których działalności w dużej mierze zależy stan ogólnego języka litewskiego, sami w języku mówionym nie wszyscy lub nieregularnie używają wspomnianych czasowników, tylko potwierdza, że użycie czasowników kauzatywnych w ogólnym języku litewskim nie jest bardzo rozpowszechnione. 156 Kalbos Kultūra | 84 np.: sidinti, ale taisýti, trupinti, siaũrinti (páltą); statýdinti, ale įreñgti, mryti (nãmą); kipdinti, ale šukúoti, garbanóti, pláuti, dažýti (pláukus). Nierzadko takie czasowniki są używane w jednym zdaniu, np. : Czasami do zakładu krawieckiego zgłaszają się także mężczyźni. Jednak nie zamierzają niczego zlecać do uszycia, najczęściej chcą naprawić ubrania (G); Uszyć sobie nową sukienkę czy naprawić starą? Czasowniki kauzatywne występują nie ze wszystkimi przedrostkami. Na przykład w DŽ3 podano áusdinti, išáusdinti, ale nie ma pri(si)áusdinti; w wypadku czasownika parašýdinti dysponowano danymi, ale, jak się wydaje, nie dysponowano nimi w wypadku czasownika rašýdinti (ten ostatni został już podany w DŽ5e6e) itd. Nie od wszystkich znaczeń czasownika podstawowego tworzy się odpowiednie znaczenia kauzatywne. Na przykład mẽgzdinti (dzianiny) jest znaczeniem kauzatywnym, natomiast agukai mẽzga, žieda užsmezga nie mają kauzatywnych odpowiedników. Rozpowszechnienie w dialektach Nieprecyzyjne użycie czasowników kauzatywnych i ich podstawowych (sprawczych) czasowników powstało również dlatego, że duża część mieszkańców Litwy nie wie, co oznaczają czasowniki kauzatywne, ponieważ w swoich rodzimych gwarach ich nie ma. to głównie Auksztotysze wschodni i południowi. Użycie czasowników sprawczych zamiast ogólnolitewskich czasowników kauzatywnych jest czasami odnotowywane również w LKŽ i LKŽe, np.: siti [...] 2. zob. siūdinti 1 (ilustrowane zdaniami z Kupiškis, Rudominy, Skrobotyszek, Eržvilkas, Miežiškiai, Meškuičiai, Oposa, z książki J. Kardelytė „Gervėčių tarmė”, s. 78, a także z pism J. Paukštelisa (LKŽ XII 631). Idąc za tym precedensem siti „siūdinti” (LKŽe), gdy leksykograficznie sankcjonuje się użycie czasownika podstawowego (sprawczego) w znaczeniu kauzatywnym, być może również w BŽ można by postąpić analogicznie: w hasłach czasowników podstawowych mających odpowiedniki kauzatywne dodatkowo podać odrębne znaczenie jako wariant czasownika kauzatywnego lub jego znaczenia kauzatywnego, np. : Siuvúosi páltą siuvỹkloje (pas gẽrą siuvją). nie tylko usankcjonowałoby to istniejący stan rzeczy i odpowiadałoby interesom dużej części użytkowników języka ogólnego, lecz także pomogłoby czytelnikom słownika dowiedzieć się, że istnieje czasownik kauzatywny. W gwarach wileńskich południowych i wschodnich Auksztotów czasowniki przechodnie z przyrostkiem -inti nie są kauzatywne. Ich znaczenia najczęściej pokrywają się ze znaczeniami odpowiednich podstawowych czasowników języka ogólnego (Naktinienė 1997: 154–162), np. : G. NaKtINIENĖ. Czasowniki kauzatywne w Słowniku ogólnego języka litewskiego 157 pikdinti (yti), ina, ino [...] 2. tr. pirkti: dzieci przeciskają się po płotach, kilka bo rozrywa, koszulę rozrywa, i ty znowu pikdin’ lz. Pikdinta laška lz. any (jie) pik di no cukrų pigiau lz. Stożek skubie, na targ wiezie, a parobki pikdina lKKIII204(lz) (lKŽe). Czasowniki kauzatywne są najszerzej używane przez Żmudzinów, nierzadko przez zachodnich Auksztotów (Suvalkijczyków), rzadko przez szawelszczyków, którzy graniczą ze Żmudzinami; występują w pismach autorów pochodzących z tych stron oraz z Małej Litwy, a także w zbiorach folkloru zebranym na tych obszarach. w dawnych pismach było ich znacznie więcej i były bardziej różnorodne. Czasownik podstawowy zamiast czasownika kauzatywnego W Gramatyce współczesnego języka litewskiego (DlKG 2006: 287) wskazuje się, że „w języku mówionym czasami istnieje skłonność do nieużywania ich (czasowników kauzatywnych – G. N.), do mówienia siūtis paltą zamiast siūdintis paltą. Ponieważ czasowniki te oznaczają zwykłe czynności i z sytuacji mówienia czasami samo przez się wynika (albo jest nieistotne), kto ich dokona”; „ta osoba działająca, która dba o to, aby czynność została wykonana, jest tutaj ważniejsza niż ta, która faktycznie wykonuje czynność” (lKM 1976: 110). Nierzadko nie tylko tak się mówi, lecz także tak się pisze. Rozumienie sytuacji wyrażanych odpowiednimi czasownikami podstawowymi (kauzatywnymi) często zależy od kontekstu, np. atstatýti apléistą pãstatą może oznaczać zarówno bezpośrednie działania właściciela związane z pracą, jak i sytuację kauzatywną, gdy do wykonania prac zostali wynajęci budowlańcy. Nawet jeśli semantyka podmiotu wyraźnie wskazuje, że oznacza on osobę, która sama nie będzie wykonywać pracy fizycznej, często używa się czasownika podstawowego (kauzatywnego), a nie czasownika kauzatywnego oznaczającego zapewnienie wykonania czynności, np. : Didkas pastãtė (// pastatýdino) rmus. Czasownik pastatýti został użyty nawet w starannie opracowanym podręczniku, w którym, mówiąc o władcy, lepiej byłoby wybrać podstawowy wariant normatywny – czasownik kauzatywny pastatydinti (wyróżnienie autorki artykułu), np. Poza Wielkim Murem zbudował on (Cin Shi Huangdi – wtrącenie G. N.) pałace, w których mieściło się 10 000 ludzi. 700 000 jeńców wojennych i powołanych chłopów budowało jego ogromną komnatę grobową (Świat I 210). Istnieją także inne przypadki użycia tego rodzaju (Savičiūtė 1985; SavičiūtėNaktinienė 1995). Co ciekawe, podobne zjawiska użycia czasowników kuratywnych obserwuje się nie tylko w języku litewskim, lecz także w językach fińskim i norweskim (Rackevičienė 2001: 29; 2002: 138, 142–144). 158 Kultura Języka | 84 Czasownik zaopatrujący zamiast czasownika podstawowego Nie rozumiejąc różnic między czasownikami zaopatrującymi a podstawowymi (sprawczymi), czasami używa się czasowników zaopatrujących do opisywania sytuacji, w których podmiot sam wykonuje czynność, np.: siuvja sidina (=siùva) kostiu m lį i tak dalej. Chociaż takie użycie raczej trudno uznać za uzasadnione w języku ogólnym, jego przypadki zostały odnotowane w gwarach, np.: mẽgzdinti (yti), ina, ino […] 3. tr. dziergać: a jau i žmogui mgzdini pirštines? Kzr. A ja mam kaptur …, wydziergany przez dziewiarki JV416. | refl. tr. Żakiecik zaczęłam sobie dziergać Kzr (lKŽe); numẽgzdinti […] 2. tr. wydziergać: Wydziergała człowiekowi kurtkę Kzr (lKŽe). Najprawdopodobniej podobne użycie czasownika kauzatywnego w znaczeniu niekauzatywnym zostało odnotowane także w zdaniu zapisanym przez J. Jablonskiego: statýdinti […] 3. […] W miastach bardzo dobre piece do wypalania cegieł J. Jabl (lKŽe). Skłonność do takiego rodzaju nieprecyzyjnego użycia, jak pokazują przykłady z internetu, prasy i języka mówionego, jest szczególnie charakterystyczna dla czasownika káldinti, choć miejsce wykonywania odpowiedniej pracy nazywa się (monètų, medãlių) kalyklà, a nie kaldyklà. Przy użyciu uogólnionym i przy braku bardziej szczegółowego kontekstu niejasne jest, co ma się na myśli, mówiąc (pisząc) káldinti krỹžių, medãlį, monetàs, pamiñklą, pnigus itd. – zamówienie na wykucie krzyża, medalu, monet, pomnika, pieniędzy czy też wykonanie zamówienia, czyli konkretną pracę specjalistów. w poniższym przykładzie z kontekstu wynika, że mowa o konkretnych czynnościach fizycznych, dlatego powinien był zostać użyty czasownik podstawowy (kauzatywny) nukálti (wyróżnienie autorki artykułu): Wielu interesowała prasa do bicia monet wykonana według starożytnego modelu. Uderzyć w nią ciężkim młotem i samemu zrobić pieniążek mógł każdy, kto miał na to ochotę […]. Kto chciał, mógł od razu tutaj nauczyć się rzemiosła kowalskiego i być może nawet coś wykuć (= nukalti) dla swojej ukochanej. (lŽ 2004 06 02: 24). Wielu chciało wybić (= wykuć) monetę (podpis pod zdjęciem; tamże). Twórcy ludowi podczas święta Dni Miasta będą wybijać (= kuć) także „lokalną walutę“ (t: lietuvos rytas, 2001). Mimo to wieloznaczność podstawowego czasownika kalti, przy braku w zdaniu dopełnienia, może powodować niejasności co do tego, co jest na myśli – wbijać gwóźdź w