19-oji Jono Jablonskio konferencija „Lietuvjų kalbos sintaksės“ šimtmečiui paminėti

230 Kultura Języka | 85 19. KONFERENCJA JONA JABLONSKISA STULECIE SKŁADNI JĘZYKA LITEWSKIEGO Na Uniwersytecie Wileńskim 5 października 2012 r. odbyła się dziewiętnasta (od 1993 r.) konferencja Jona Jablonskisa. Konferencja zorganizowana przez Wydział Języka Ogólnego Instytutu Języka Litewskiego i Katedrę Języka Litewskiego Uniwersytetu Wileńskiego tym razem była poświęcona uczczeniu stulecia wydanej w 1911 r. w Sejnach Składni języka litewskiego Rygiškisa Jonasa (J. Jablonskisa). Wygłoszono pięć referatów poświęconych teorii i praktyce składni: mówiono o użyciu słów, połączeń wyrazowych i zdań, omówiono tendencje rozwoju składni. Podkreślono pożytek i znaczenie Składni języka litewskiego, nazwanej darem dla języka litewskiego, dla szkół: do tej pory bardzo brakowało podręczników zawierających część poświęconą składni. Vitas Labutis (Uniwersytet Wileński) w referacie „Przykłady z I części Składni języka litewskiego Rygiškisa Jonasa, ich źródła, przeznaczenie, sposoby przedstawienia” omówił ponad 2900 przykładów z języka mówionego i pisanego zamieszczonych w publikacji liczącej 110 stron. Większość z nich nie została odnotowana nigdzie indziej. J. Jablonskis, rozumiejąc, że prawa i zasady składni można ustalić na podstawie obfitości przykładów języka mówionego, folkloru i starannie wybranych przykładów języka pisanego, podzielił je dokładnie i precyzyjnie według części zdania, typów zdań i innych cech składniowych, dlatego na takiej klasyfikacji opierano się również w później wydawanych pracach składniowych. Składnia języka litewskiego J. Jablonskisa zachęciła także innych językoznawców do odważniejszego wkroczenia na drogę badań składniowych. AlbINas DruKtEINIs (Uniwersytet Kłajpedzki) przedstawił wyniki badań nad redukcją semantycznych struktur zdania („redukcja semantycznej struktury zdania: typ inkorporacji aktantów”), a także badań uogólniających i badań pojedynczych leksemów. Uczestników konferencji zainteresowało to, że w celu przekształcenia struktury zdania i utworzenia zdania wtórnego często możliwe są warianty (subiektywizacja, substantywizacja predykatu lub redukcja jego struktury itp.) określające odmienną intencję mówiącego. rIta MIlIūNaItĖ (Instytut Języka Litewskiego), aktualizując konstrukcje składniowe wyrażania stanu, wygłosiła na konferencji referat „Wyrażanie stanu w konstrukcjach z czasownikiem tapti: sprzeczność między użyciem a kodyfikacją”. Językoznawczyni wskazała problem, że skodyfikowana norma nie zawsze- 19. konferencja Jonasa Jablonskisa z okazji stulecia Składni języka litewskiego 231 często pokrywa się z rzeczywistym użyciem i nie jest stabilna. Chociaż w konstrukcjach orzecznikowych z czasownikiem tapti powinny być używane podwójne przypadki, jednak w pozycji przydawki, po uzgodnieniu przypadków, takie konstrukcje dość często wydają się nienaturalne. Uwzględniając dane współczesnego użycia, zaproponowano ponowną ocenę kodyfikacji takich konstrukcji oraz, w razie znalezienia mocnych argumentów, jej skorygowanie. RasuolĖ VlaDarsKIENĖ (Instytut Języka Litewskiego), analizując temat „Normalizacja zdań złożonych podrzędnie”, porównała zalecenia dotyczące użycia zdań złożonych przedstawione we wcześniejszych wydawnictwach normatywnych z tymi, których przestrzega się obecnie. Najwięcej uwagi poświęcono członom zdań podrzędnych łączonym słowem kuris. Dyskutowano, kiedy tego typu zdania złożone są poprawne, a kiedy wymagają korekty, ponieważ ich użycie do tej pory nie zostało należycie zbadane. W związku z tym normy nie zostały określone całkiem jasno i użytkownicy języka napotykają trudności. Większość uczestników konferencji była zdania, że najważniejsze jest uwzględnienie znaczenia członu podrzędnego, t. y. tego, czy człon doprecyzowuje słowo lub wyrażenie, z którym uzgadniany jest zaimek kuris. Kolejność działań wywiera nieco mniejszy wpływ na poprawność takich zdań. DaIVa ŠVEIKausKIENĖ (Instytut Języka Litewskiego) w referacie „Syntaktyczny korpus” podniosła problem, że język litewski jest jednym z najmniej skomputeryzowanych języków w Europie. Na Litwie nie utworzono jeszcze korpusów, w których wskazane byłyby również funkcje syntaktyczne, natomiast na świecie takie korpusy (różnią się liczbą języków, formą anotacji i/lub objętością) cieszą się dużą popularnością, a ich dane są szeroko stosowane w różnych technologiach komputerowych. Referentka omówiła plany opracowania syntaktycznego korpusu języka litewskiego, który, utworzony na podstawie gramatyki zależności i z uwzględnieniem zasad gramatyki tradycyjnej, byłby niezwykle wartościowy dla wszystkich użytkowników języka. Propozycje dotyczące rozwijania badań nad językiem i doskonalenia kodyfikacji norm przedstawili nie tylko referenci, lecz także uczestnicy konferencji. Na każdej konferencji imienia Jonasa Jablonskisa, dzieląc się doświadczeniami i spostrzeżeniami oraz aktywnie dyskutując, cieszymy się z tego, że praca normalizacyjna nad ogólnym językiem litewskim jest skutecznie kontynuowana. Otrzymano 2012 12 01 uGNĖ taMaŠausKaItĖ Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, lt-10308 Wilno [email protected]