Normų nestabilumo priežastys būvio konstrukcijose su veiksmažodžiu „tapti“

46 Kultura Języka | 85 RITA MILIŪNAITĖ Instytut Języka Litewskiego PRZYCZYNY NIESTABILNOŚCI NORM W KONSTRUKCJI WYRAŻANIA STANU Z CZASOWNIKIEM TAPTI SŁOWA KLUCZOWE: składnia, wyrażanie stanu, leksyka, kodyfikacja, normy językowe, uzus. 1. ĮVaDINĖs Pastabos rengiant naujus norminamuosius darbus arba naujus esamųjų leidimus, kyla būtinybė peržiūrėti įteisintas normas, ypač svyruojančius, ne visai wyraźne przypadki, porównywać kodyfikację z nowymi danymi uzusu, a niekiedy tę kodyfikację korygować – zaostrzać, łagodzić lub uściślać, różnicować środki wyrazu i ich ocenę. Celem artykułu jest przedstawienie i scharakteryzowanie jednego z problemów współczesnej kodyfikacji i uzusu ogólnego języka litewskiego, związanego ze zmiennością wyrażania stanu w konstrukcjach z czasownikiem tapti oraz z rzeczownikami, a zwłaszcza z wyrazami przymiotnikowymi. Problem ten jest znacznie szerszy niż tylko konstrukcje z tym czasownikiem, jednak przypadek czasownika tapti, jego właściwości semantyczne i gramatyczne oraz uzus dobrze ukazują istotę zróżnicowania wyrazu podobnych konstrukcji i pozwalają poszukiwać przyczyn niestabilności norm. Do tego tematu trzeba stale powracać (por. Kniūkšta 1983: 30–38; Šukys 1997: 20–32; Miliūnaitė 2004: 26–39), ponieważ nawet w dobrze nadzorowanych obszarach użycia języka ogólnego (w głównych dziennikach, przekładach literatury pięknej itp.) przy wyrażaniu stanu nie zawsze przestrzega się skodyfikowanych norm, natomiast w uzusie mniej poddawanym redakcji konkurencja między normatywnymi i nienormatywnymi środkami wyrazu, na przykład nienormatywnego narzędnika wyrazów przymiotnikowych z innymi przypadkami (w artykule nazywanymi alternatywnymi), jest dość wyraźna. zatem normy te nie są stabilne. W praktyce często można znaleźć zdania o podobnym modelu, lecz różniące się – normatywne i nienormatywne – realizacje, por.: r. MIlIūNaItĖ. Przyczyny niestabilności norm w konstrukcjach stanu z czasownikiem tapti 47 Mówiąc prościej, ziemniaki, zwłaszcza przechowywane przez dłuższy czas, stają się trujące, dlatego obecnie przy ich uprawie nie zezwala się nawet na stosowanie pestycydów. (mano sveikata.lt, 2012) Wykopane ziemniaki należy przechowywać w ciemności, w przeciwnym razie zielenieją, kiełkują i stają się trujące. (grynas.lt, 2012 03 31) Wariacje występują nawet w tekście tego samego autora – prawda, w przytoczonym niżej fragmencie artykułu nie z czasownikiem tapti, lecz z daryti, z którym wyrażanie stanu jest zazwyczaj bardziej normatywne: Mówię o wolnej prasie, [...] która jest wolna od interesów postronnych, sprawiających, że rozpowszechnianie wiadomości staje się nieobiektywne i tendencyjne. [...] Kłamstwo sprawia, że zwierciadło mediów jest rozbite, a kto wtedy będzie chciał wierzyć takiemu zwierciadłu. [...] czyni to media maksymalnie wolnymi nie tylko od władzy, lecz także od interesów biznesowych, a wewnątrz mediów konieczne jest ponadto chronienie dziennikarzy przed osobami zajmującymi wyższe stanowiska. (delfi.lt, 2011 05 07) Szukając przyczyn tej niekończącej się1 i nawet nasilającej się w użyciu konkurencji (duża część użycia publicznego nie jest specjalnie regulowana), przede wszystkim należy opisać, co determinuje normę, na jakich kryteriach się ją definiuje, jak odróżnia się przypadki nienormatywne. 2. CZYNNIKI DETERMINUJĄCE NORMY WYRAŻANIA STANU I OBECNA KODYFIKACJA WYRAŻANIA STANU Z TAPTI Na podstawie literatury językowej poświęconej normom wyrażania stanu, prac normatywnych i danych z użycia można stwierdzić, że normy wyrażania stanu – wybór przypadka w konstrukcjach z różnymi czasownikami – determinują następujące najważniejsze czynniki: 1) semantyka czasownika i jego form; 2) wyrażanie stanu za pomocą wyrazów rzeczownikowych lub przymiotnikowych; 3) charakter stanu (stały lub czasowy); 4) pozycja składniowa – w niniejszym artykule wysuwa się hipotezę, że jest to czynnik. Czynniki te, wchodząc ze sobą w różnorodne interakcje, uzupełniając się wzajemnie lub krzyżując, wyznaczają otwartą na wariantywność przestrzeń, w której, trzeba przyznać, narzędnik 1. stanu jako orzecznikowej części imiennej niejednokrotnie poprawiał także Jonas Jablonskis, por.: bangos [...] tapo tamsiai mėlynomis (= tamsiai mėlynos) (szerzej zob. Piročkinas 1986: 190). 48 Kalbos Kultūra | 85 Twardzi i niezachwiani mogą być tylko ci użytkownicy języka, którzy mają dobre wyczucie językowe. Samo opieranie się na regułach i niepogubienie się wśród nich jest rzeczywiście w kontekście wyrażania stanu. Za punkt wyjścia przyjmijmy kodyfikację czasownika tapti w normatywnym Słowniku nelengva. Panagrinėkime, kaip nurodyti veiksniai reguliuoja būvio raiškos normas su veiksmažodžiu tapti, kartu žvelgdami į šį veiksmažodį ir platesniame współczesnego języka litewskiego (DŽ6e), gdzie norma nie jest w żaden sposób zdefiniowana, lecz zwięźle ukazana za pomocą przykładów ilustracyjnych: tàp‖ti, tapa, tãpo stawać się, przeistaczać się: T. mokytoju, gydytoju. T. žmogumi. Ar ~s svajonė tikrove? Jis tãpo turtingas. Kaip t. turtingam? Należy odnotować dwie ważne kwestie: użycie synonimiczne z czasownikami darytis, virsti i centrum normy: 1) w konstrukcjach z wyrażeniem rzeczownikowym: stać się kim? – narzędnik; 2) w konstrukcjach z wyrażeniem przymiotnikowym: stać się jakim? – przypadki alternatywne. 2.1. Semantyka czasownika Normatywne wyrażanie stanu w konstrukcjach z poszczególnymi czasownikami nie podlega w jednakowym stopniu ogólnym prawidłowościom wyrażania stanu. Czasowniki, z którymi najczęściej tworzy się konstrukcje stanu, można umownie podzielić na różne grupy semantyczne, a grupy te są częściowo powiązane, jak będzie widać, z odmiennością wyrażania stanu. Do jednej z kilku ważniejszych należy również czasownik tapti: 1) czasowniki o znaczeniu egzystencjalnym (būti, częściowo (pa)likti2); 2) czasowniki o znaczeniu odczuwania, udawania (dėtis, apsimesti, atrodyti, jaustis, pasijusti); 3) czasowniki o znaczeniu przemiany (przejścia w inny stan) (tapti, pasidaryti, (pa)virsti, częściowo (pa)likti); 4) czasowniki o znaczeniu nadawania statusu (pripažinti, (pa)skelbti, (pa)skirti); 2 Semantyka czasownika (pa)likti jest dwojaka, dlatego można go zaliczyć do tej grupy tylko warunkowo: w konstrukcjach o wyrażeniu rzeczownikowym jego znaczenie jest bliskie znaczeniu przemiany – „5. wejść w jakiś stan; 7. stać się, zrobić się”, natomiast w konstrukcjach o wyrażeniu przymiotnikowym – częściej znaczeniu egzystencjalnemu „nadal być takim samym” (DŽ6e), por. : kūrinys liko nebaigtas. r. MIlIūNaItĖ. Przyczyny niestabilności norm w konstrukcjach stanu z czasownikiem tapti 49 5) czasowniki oznaczające nazwanie (laikyti „w znaczeniu «uważać za»”, vadinti). Semantyka tych czasowników jest częściowo związana ze wspomnianym już trzecim czynnikiem – charakterem wyrażanego stanu – tym, czy jest on czasowy, czy stały. ma to znaczenie dla wyrażania słów rzeczownikowych. Istnieje wyraźna tendencja do wyrażania stałego stanu mianownikiem i innymi przypadkami alternatywnymi, natomiast czasowego lub zmiennego – narzędnikiem. Grupa czasowników oznaczających przemianę (przejście w inny stan) jest najbardziej skomplikowana – konstrukcje stanu czasowniki te tworzą z różnymi przypadkami zarówno słów rzeczownikowych, jak i przymiotnikowych: jedne czasowniki skłaniają się ku narzędnikowi, inne – ku przypadkom alternatywnym (szerzej zob. w podrozdziale 2.2). Jak wskazano w DŽ6e, czasownik tapti został skodyfikowany w jednym znaczeniu3, które opisano za pomocą synonimicznych czasowników darytis, virsti (one, jak wspomniano, należą do tej samej semantycznej grupy przemiany, czyli przejścia w inny stan). W Słowniku łączliwości czasowników języka litewskiego (Sližienė 2004: 297–298) wyodrębniono dwa znaczenia czasownika tapti: 1) „stawać się kim/czym“ (W baśni żmij staje się pięknym młodzieńcem); 2) „stawać się kim/czym poprzez nabywanie jakichś nowych cech (innego zawodu, innej pozycji w społeczeństwie, innej oceny, statusu itp.)“ (Niektóre szkoły stały się gimnazjami). podaje się także uwagę, że „[c]zasownik tapti, utraciwszy związek z narzędnikiem i używany z mianownikiem przymiotnika lub rzeczownika, pełni funkcję łącznika w orzeczeniu złożonym, np. : Jis tapo piktas, žiaurus ir negailestingas. [...]“. przypadki wyrażeń przymiotnikowych nie są szerzej charakteryzowane, ponieważ pod względem syntaktycznym nie jest to związek rządu. Po przeanalizowaniu przykładów pierwszego znaczenia czasownika tapti w LKŽe — „stawać się kim/czym, czymś, przeobrażać się w coś“ — można wyróżnić następujące najważniejsze jego podznaczenia: 1) przejście w inny stan: tapti akmeniu (egle, varna...); 2) przejście do innego statusu (czasowego lub stałego): tapti varguoliu (valdytoju, bendrininkais...); 3) nabycie cechy: a) uzyskanie cechy wewnętrznej: stać się zdrowym (szczęśliwym, martwym...), b) uzyskanie cechy zewnętrznej: stać się bogatym (biednym, czerwonym...). 3 W Słowniku języka litewskiego (lKŽe) podano więcej znaczeń czasownika tapti – łącznie osiem, lecz tylko pierwsze „stawać się jakimś, czymś, przeobrażać się w coś” oraz częściowo drugie „stać się, wydarzyć się, nadawać się”, podobnie jak wskazano w DŽ6e, rzeczywiście funkcjonują we współczesnym użyciu. 50 Kalbos Kultūra | 85 Zatem określenie znaczeń czasownika tapti wyłącznie za pomocą synonimów nie ujawnia wszystkich osobliwości jego semantyki. Ponadto ważne jest ustalenie, czy czasownik tapti i jego synonimy virsti oraz darytis (należące do tej samej grupy znaczeń, gdy mówimy o konstrukcjach oznaczających stan) wykazują jakiekolwiek różnice znaczeniowe. Przyglądając się uważniej współczesnemu użyciu, można zauważyć, że semantyka tych trzech czasowników (podobnie jak normy wyrażania konstrukcji oznaczających stan) pokrywa się tylko częściowo (zob. rys.). Wyodrębnia się wyrażanie konstrukcji rzeczownikowych i przymiotnikowych, a najważniejsze są dwa różne aspekty zmiany obiektu (lub podmiotu) i cechy: przeobrażenie (zasadnicza zmiana) vs zmiana częściowa. Zatem czasowniki te, już ze względu na różnice znaczeniowe, nie mogą być używane całkowicie zamiennie. RYS. Synonimia czasowników tapti, virsti, pasidaryti (D – w konstrukcjach z rzeczownikowym wyrażeniem, b – w konstrukcjach z przymiotnikowym wyrażeniem) Nie można również tracić z oczu tego, że czasowniki darytis (pasidaryti) i virsti mają tranzytywne odpowiedniki versti i (pa)daryti, natomiast tapti jest używany tylko jako intranzytywny: miestą padarė neatpažįstamą – miestas pasidarė neatpažįstamas, Ø – miestas tapo neatpažįstamas, miestą pavertė neatpažįstamu – miestas virto neatpažįstamu. Czasownik tapti w jednych przypadkach skłania się ku darytis, w innych – ku virsti. Ta właściwość jego semantyki prawdopodobnie w niemałym stopniu decyduje również o zróżnicowanym wyrażaniu konstrukcji stanu z jego udziałem, ponieważ normy konstrukcji wyrażających stan z czasownikami pasidaryti i virsti są różne. a zatem kryterium semantyczne przy wyborze sposobu wyrażania stanu w tych konstrukcjach nie jest wiarygodne i stanowi jedną z przyczyn, dla których normy konstrukcji stanu z czasownikiem tapti nie są stabilne. por. MIlIūNaItĖ. Przyczyny niestabilności norm w konstrukcjach stanu z czasownikiem tapti 51 2.2. Wyrazy rzeczownikowe czy przymiotnikowe Z czasownikami, z którymi najczęściej tworzy się konstrukcje stanu, wyrazy rzeczownikowe i przymiotnikowe są używane bardzo różnorodnie, normy mają rozmaite zastrzeżenia i wyjątki (zob. tabelę; w niej przykłady z tapti wyróżniono pogrubieniem). TABELA. normy konstrukcji orzeczeniowych z rzeczownikami i przymiotnikami4 (Į – narzędnik; a – przypadki alternatywne)5 semantinės veiksmažodžių grupės Konstrukcijų su daiktavardiškaisiais žodžiais normos Konstrukcijų su būdvardiškaisiais žodžiais normos 1. Znaczenie istnienia (być) a; czasami a i Į5: Wujek jest nauczycielem. Dziadek był introligatorem. Brat będzie bankierem ǁ bankierem. a: Wujek jest bogaty. Przedstawienie było imponujące. Jesień będzie długa i ciepła. 2. Znaczenie odczuwania, udawania (udawać, wyglądać, podawać się za, Bokser wielkiego bogacza ǁ Do i a: Udawał głupca. Wyglądają na dobrych gospodarzy. podaje się za za wielkiego bogacza). Skrzywdzony poczuł się sprawiedliwy ǁ sprawiedliwym. a: Udawał chorego. Szwagierka wygląda na wzburzoną. Sąsiad udaje bardzo pokrzywdzonego. Poczuliśmy się szczęśliwi. 3. Znaczenie przemiany lub częściowej zmiany (pozostać, stać się, zostać, przemienić się) Į i a lub Į: Został przewodniczącym wspólnoty ǁ przewodniczącym. Dwaj kolejni kandydaci zostali członkami partii ǁ członkami. Sen przemienił się w rzeczywistość. Dziecko zostało sierotą ǁ sierota. Do albo a: Sekretarka staje się zbyt bezczelna. Cel stał się łatwo osiągalny. Drewniana łyżka zamieniła się w złotą. Wszyscy pozostali zadowoleni. 4 oparto się na publikacji Porady językowe (KP 2003), chociaż nie wszystkie przypadki zostały w niej wymienione. modele zdań uproszczono, aby ukazywały jedynie istotę wariantów. 5 ekspresję determinuje charakter stanu – stały lub tymczasowy (często wskazuje na to kontekst). 52 Kultura Języka | 85 semantinės veiksmažodžių grupės Konstrukcijų su daiktavardiškaisiais žodžiais normos Konstrukcijų su būdvardiškaisiais žodžiais normos 4. znaczenie nadania statusu (ogłosić, (wy)znaczyć, uznać) Į: Uznano ich za zwycięzców. Dąży się do ogłoszenia papieża świętym. Mianowano go zastępcą. Na i lub Na6: Sąd uznał go za niewinnego ǁ niewinnego. Ogłaszam posiedzenie za rozpoczęte ǁ rozpoczęte. Mianowano nas odpowiedzialnymi za organizację seminariów. 5. Znaczenie nazywania (uważać, (na)zywać) Į: Wciąż uważają mnie za przybysza. Można go nazwać awanturnikiem. Į: Minister uważa te stosunki między państwami za perspektywiczne. Prezydentka nazwała prace rządu historycznymi. Spośród wszystkich grup czasowników jako mająca wyjątkowo zróżnicowane normy skodyfikowane wyróżnia się trzecia grupa, o znaczeniu przemiany lub częściowej zmiany, w której właśnie znajduje się czasownik tapti. Konstrukcje z czasownikiem tapti, znajdujące się między czasownikami darytis i virsti, mającymi różną normatywną realizację (zwłaszcza z wyrazami przymiotnikowymi), można powiedzieć, są z góry skazane na niestabilność. 2.2.1. krótko przyjrzyjmy się rzeczownikowej realizacji konstrukcji z tapti. Podobnie jak inne czasowniki trzeciej grupy pod względem swojej semantyki (oznaczać zmienny, a nie stały stan), tapti prawidłowo ma tendencję do występowania z narzędnikiem. Normy czasownika pasidaryti są zróżnicowane, ale narzędnik uważa się za bardziej perspektywiczny. z virsti za normę uznaje się tylko narzędnik; jest on również mocny w uzusie. Podawanie biernika narzędnikowego po czasowniku tapti jako normy zawiera nie tylko DŽ6e, lecz także inne źródła kodyfikacji, jednak uznawane są również alternatywne przypadki (szczególnie częsty jest mianownik). Uznaje się je za regionalizm, normę przestarzałą, lecz niewycofującą się z użycia (częściowo, jak należy sądzić, z powodu przesady i obawy przed narzędnikiem) (KP 2003: 20): tampa (tapo...), nori (gali...) tapti kas trm. ; psn. ǁ tampa (tapo...), nori (gali...) tapti kuo do wyrażania stanu, gdy jest on wyrażany rzeczownikiem lub innym słowem rzeczownikowym 6 O konieczności korekty kodyfikacji norm tej grupy już pisano (zob. Miliūnaitė 2004: 35); rzeczywista norma wyraźnie skłania się ku narzędnikowi. r. MIlIūNaItĖ. Przyczyny niestabilności norm w konstrukcjach stanu z czasownikiem tapti 53 oraz podkreślana tymczasowość, przemiana w coś: Ji tapo g u l b ė (ǁ gulbe). Któregoś dnia i ja zostanę d y r e k t o r e m (ǁ dyrektorem). Bardzo chciał zostać c z ł o n k i e m tej delegacji (ǁ członkiem). Ten przypadek sam w sobie nie nastręcza szczególnych trudności normatywnych, chociaż w użyciu konstrukcja tapti z mianownikiem nie jest bardzo rzadka, por.: : Młoda gwiazda pływania – 15-letnia Rūta Meilutytė została mistrzynią olimpijską. (balsas.lt, 2012 07 30) Czego Litwa musi się nauczyć, aby stać się idealnym krajem [nagłówek]. (alfa.lt 2012 06 24) Trudność polega na tym, że niestabilna, wahająca się norma dotycząca wyrażeń rzeczownikowych nie może nie wpływać również na normy dotyczące wyrażeń przymiotnikowych. 2.2.2. Narzędnik słów przymiotnikowych z wieloma analizowanymi czasownikami uważa się za wpływ języków słowiańskich (zob. Ambrazas 1990: 6–7); są to błędy „od podstaw niszczące tradycyjny system naszej składni”, dlatego są one rygorystycznie poprawiane, por. Šukys 2003: 160 (także 1997: 20–32): Gdy orzeczenie imienne jest wyrażone przymiotnikiem lub słowem przymiotnikowym (imiesłowem, zaimkiem przymiotnym, np.: koks, toks..., liczebnikiem przymiotnym, np.: pirmas, penktas...), narzędnik uważa się za slawizm i nigdy nie należy go używać. [...] narzędnik orzecznika imiennego słów przymiotnikowych, wypierający drugi człon podwójnego przypadka, jest częstym i bardzo dużym błędem, niszczącym tradycyjny system składni języka litewskiego. za bezdyskusyjną normę języka litewskiego uważa się, że imienna część złożonego orzeczenia imiennego (wielu syntaktyków nazywa je złożonym), wyrażona słowem przymiotnikowym (przymiotnikiem, imiesłowem, liczebnikiem porządkowym, zaimkiem przymiotnym koks, toks, bet koks, šitoks, visoks i in.), w zdaniu osobowym musi być uzgodniona z podmiotem (zwykle z rzeczownikiem lub zaimkiem rzeczownym). Czasowniki, które występują wyłącznie z narzędnikiem słów przymiotnikowych (virsti kokiu, -ia), lub konstrukcje, których forma jest zmienna, uważa się za wyjątki (zob. także Rasimavičius 1972a: 18–20; Kniūkšta 1983: 32–34). Czasownika tapti nie uważa się za wyjątek7, narzędnik przymiotnikowy w konstrukcjach z nim poprawia się jako duży błąd, chociaż w użyciu takich błędów i wariantów jest mnóstwo, por. : 7 prawda, Pranas Kniūkšta zalicza czasownik tapti do grupy „czasowników o częściowo samodzielnym znaczeniu” virsti, paversti, padaryti, laikyti, pripažinti, z którymi „narzędnik przymiotnika jako imienna część orzeczenia jest możliwy”, ale być może jest to pomyłka, ponieważ w tym samym artykule tapti zalicza także do czasowników likti, pasijusti, atrodyti, būti, z którymi narzędniki przymiotników i rzeczowników „najbardziej rażą”, i te narzędniki poprawia (Kniūkšta 1983: 33; 35). 54 Kultura Języka | 85 U źródeł demokracji nie było to oczywiste; europejscy i amerykańscy budowniczowie, którzy kładli podwaliny współczesnej demokracji, doskonale rozumieli, że wolę w wyborach może swobodnie wyrazić tylko samodzielny i niezależny obywatel. Bo czym innym jest uwolnić niewolników lub poddanych, a czym innym – stworzyć im warunki do tego, by stali się samodzielni i odpowiedzialni za konsekwencje swojej działalności i wyborów. (alfa.lt, 2012 10 31) na dwie–trzy minuty przed śmiercią człowiek staje się symetryczny. Umierający człowiek, jeśli nie jest ranny, staje się całkowicie symetryczny. (balsas.lt, 2012 10 20) w badaniu odkryto, że znajomość szczęśliwego człowieka zwiększa o 15,3 proc. prawdopodobieństwo, że samemu stanie się szczęśliwym. Jeśli twój przyjaciel ma szczęśliwego przyjaciela, prawdopodobieństwo, że staniesz się szczęśliwy, wzrasta o 9,8 proc. Nawet szczęśliwy przyjaciel siostry twojego sąsiada zwiększa prawdopodobieństwo, że będziesz szczęśliwy, o 5,6 proc. (delfi.lt, 2008 12 05) Mimo to przyznaje się, że niekiedy zdania z normatywnymi konstrukcjami podwójnych przypadków, używanymi w dawnych tekstach, „teraz mogą wyglądać na martwe, nienaturalne” (Kniūkšta 1983: 37; Šukys 1997: 30), dlatego przy zastępowaniu narzędnika konstrukcjami podwójnych przypadków proponuje się również inne sposoby wyrażania (zdania podrzędne i in.). można więc powiedzieć, że różnica między rzeczownikowym a przymiotnikowym wyrażaniem stanu w konstrukcjach z tapti jest kolejną, choć niewielką, lecz od dawna wskazywaną (por. Rasimavičius 1972b: 16–25; Šukys 1998: 256) przyczyną powstawania naruszeń normy – zarówno wskutek analogii wewnętrznych8, jak i w wyniku mylenia się użytkowników. 2.3. Charakter stanu Dla norm dotyczących wyrażeń rzeczownikowych znaczenie ma charakter stanu wyrażanego przez omawiane konstrukcje – czy jest on stały, czy tymczasowy (zob. Kniūkšta 1983: 31–32). wiąże się to z semantyką czasowników (niekiedy nawet z różną treścią różnych czasów tego samego czasownika, zwłaszcza być), lecz bezpośredniej zgodności nie ma. o charakterze stanu (i jego wyrażaniu) może decydować kontekst, na przykład: Przez pewien czas byli dobrymi przyjaciółmi; Byli Francuzami. W konstrukcjach z czasownikiem tapti, mającym znaczenie zmiennego stanu (przemiany), rzeczownikowe wyrażanie stanu, jak już było widać, jest zróżnicowane, lecz to zróżnicowanie nie wiąże się z żadnymi odcieniami charakteru stanu – stałości lub tymczasowości. 8 Jako jedną z przyczyn sprzyjających użyciu narzędnika w przymiotnikowym wyrażaniu stanu często wskazuje się również możliwy eliptyczny charakter takich konstrukcji: Jis tapo išminčium → tapo išmintingu žmogumi → tapo išmintingu.