Gimtosios kalbos riteris – ir vienas lauke karys

322 Kultura Języka | 86 Sylwetki ALBINA BATAITYTĖ Rycerz rodzimego języka – i Samotny wojownik Z okazji 80. rocznicy urodzin językoznawcy Pranasa Kniūkšty Jesienią tego – 2013 roku – w bibliotece Instytutu Języka Litewskiego zorganizowano wystawę prac językoznawcy Pranasa Kniūkšty, poświęconą osiemdziesięcioleciu jego życia i działalności. Na jej otwarcie 24 września, aby oddać hołd jubilatowi, przybyli przedstawiciele administracji instytutu, współpracownicy byłego Działu Kultury Języka, którym kierował on przez całe dziesięciolecie (od 1991 do 2001 r.), pracownicy innych działów oraz koledzy. Swoje jubileuszowe urodziny jubilat powitał nie z pustymi rękami – w 2013 r. przygotowano i wydano jego nową książkę Tarp gramatikos ir politikos (260 s., wydał ją Instytut Języka Litewskiego), w której zebrano napisane w ciągu ostatniego dziesięciolecia (ściślej – w latach 2002–2012) i opublikowane w prasie, a także niektóre niepublikowane artykuły. a. bataitYtė. Rycerz języka ojczystego – i wojownik na samotnym polu 323 Ten esej chciałoby się rozpocząć od omówienia wspomnianej książki, ponieważ rozważa się w niej wiele aktualnych i ważnych kwestii, które bezpośrednio wiążą się nie tylko z językiem, lecz także z polityką językową i ustawami wydawanymi przez władze, regulującymi używanie języka państwowego (wskazuje na to również wybrany przez autora tytuł książki). Tym bardziej należy o tym mówić dlatego, że Pranas Kniūkšta jest jednym z tych nielicznych językoznawców, którzy bardzo żywo i na czas reagują na współczesne problemy językowe, rzeczowo i pryncypialnie polemizują z oponentami – przedstawicielami różnych dziedzin, próbującymi szerzyć wrogie, a często i bezczelne poglądy przeciwko językowi litewskiemu, jego porządkowaniu i normalizacji. Książka składa się z siedmiu rozdziałów. W artykułach dwóch pierwszych rozdziałów – „Zasady i założenia porządkowania języka”, „Zjawiska pogranicza norm” – analizowane są tematy czysto językowe. Wiele miejsca poświęcono tu polityce językowej, praktyce, zasadom i ideologii wydawnictwa Kalbos kultūra. W odrębnym artykule „Kazys Ulvydas o kulturze języka i społeczeństwie” omówiono artykuły wieloletniego redaktora odpowiedzialnego Kalbos kultūra, opublikowane w tym wydawnictwie w ciągu 26 (1961–1986) lat jego pracy. Oceniając wkład językoznawcy w rozwój współczesnego języka litewskiego, Pranas Kniūkšta podkreśla, że „nie można wyrzec się idei rozwoju i pielęgnowania języka, wysuwanych przez uczonego”. Publikowane w książce artykuły ukazały się w Kalbos kultūra, Gimtoji kalba i prasie periodycznej (gdzie i kiedy artykuł został opublikowany, podano na jego końcu). Jak autor pisze w przedmowie do książki, najwięcej miejsca poświęcono językowi administracyjnemu. Zajmuje on dwa rozdziały: „język administracyjny” oraz „Pisownia imion i nazwisk w dokumentach”. Chociaż Pranas Kniūkšta za swoje dzieło łabędzie uważa wydaną w 2005 r. monografię Język administracyjny i jego użycie, to, jak zobaczymy dalej, w ciągu ostatniego dziesięciolecia zrobił jeszcze dość wiele w dziedzinie języka administracyjnego. Omawiając nowy projekt ustawy o języku państwowym (s. 107–114), autor pisze, że należy go poprawić. Najbardziej nieakceptowalne są dwie kwestie sprzeczne z ideą języka państwowego: konkurencja innych języków z językiem litewskim oraz definicja napisów publicznych i regulowanie ich używania. Pranas Kniūkšta uważa za wady projektu również to, że zawiera on nadmiarowe części artykułów, niepotrzebne w tej ustawie, a także szczególnie wiele kancelaryjnych szablonów i zamieszania w terminologii aktów prawnych. W opublikowanym obok artykule „Nowy kodeks, stare problemy językowe” (s. 115–126) oceniany jest język nowego Kodek- 324 Kultura Języka | 86 su (jego projektu). chociaż język dokumentu nie jest zły, wskazuje się jednak na niemało rzeczy wymagających poprawy. Autor, który poświęcił wiele czasu i wysiłku na opracowanie Zasad tworzenia i stosowania nazw firm, zasadnie stawia pytanie, dlaczego zmieniono Ustawę o nazwach firm (s. 127–131). Niektóre wspomniane zmiany otwierają drogę do rozpowszechniania się tworzonych bez porządku i bez zasad nazw firm. Pranas Kniūkšta krytycznie ocenia nowe Zasady sporządzania dokumentów, zatwierdzone 25 maja 2006 r. (s. 132–139). Obok znaczących i potrzebnych zmian w tekście autor wskazuje na zmiany dokonane zupełnie niepotrzebnie, tylko po to, by było „inaczej”, albo na zmiany źle sformułowane i nadmiernie zbiurokratyzowane. Szczególnie aktualne i ważne dla całego społeczeństwa artykuły znajdują się w czwartym rozdziale książki (s. 147–170). Mowa w nich o pisowni imion i nazwisk w dokumentach państwowych – w paszportach obywateli Republiki Litewskiej. Są to cztery artykuły: „W sprawie projektu ustawy o imionach i nazwiskach” (2007 07 20), „Czy Sejm obroni język litewski?” (2009 06 19), „Ponownie antykonstytucyjny projekt ustawy” (Kalbos kultūra, 2009, t. 82), „Jaka mogłaby być ustawa o pisowni imion i nazwisk w dokumentach” (2010 06 9–12). opierając się na Konstytucji i uchwale Rady Najwyższej przyjętej 31 stycznia 1991 r., Pranas Kniūkšta zasadniczo broni ustanowionego ustawami porządku – używania języka państwowego w życiu publicznym państwa. Główny wymóg – imię i nazwisko obywatela Republiki Litewskiej w paszporcie lub innym dokumencie muszą być zapisywane w języku litewskim, tj. litewskimi znakami. jednak autorzy tej ustawy nie respektują tego i dążą do zalegalizowania zapisywania w dokumentach imion i nazwisk obywateli Republiki Litewskiej narodowości nielitewskiej znakami alfabetu łacińskiego oraz w innych językach. trwające niemal dziesięć lat poprawki i przeredagowania tego projektu ustawy mają wyraźny cel – zezwolić na używanie w dokumentach obywateli Republiki Litewskiej narodowości polskiej nie języka litewskiego, lecz polskiego. w takim przypadku język polski stałby się drugim językiem państwowym na Litwie. Zdaniem Pranasa Kniūkšty wyjątki dotyczące wyboru języka mogą być stosowane tylko wobec tych obywateli Republiki Litewskiej, którzy zarejestrowali małżeństwo z obywatelem innego państwa (cudzoziemcem). Język jest nierozerwalnie związany z polityką państwa (lub władzy), utrwala akty prawne i inne dokumenty, a jeśli jego używanie jest tutaj osłabiane, słabnie również państwowość. Właśnie to podkreśla autor tych artykułów. Niemało przyczyn słabnięcia języka oraz wysiłków podejmowanych, by im przeciwdziałać, Pranas Kniūkšta omawia w artykule piątego rozdziału „Zapożyczenia, polityka i akty prawne” (s. 173–179). Że nie są to jedynie luźne rozważania, dobrze pokazuje „Język i A. BataitYtė. Rycerz języka ojczystego – i wojownik samotny 325 Obrazki polityczne z Dieveniškės” (s. 180–192), gdzie po ukończeniu Uniwersytetu Wileńskiego sam pracował i w praktyce doświadczył, co oznacza zderzenie języka z polityką (na południowym wschodzie Litwy trwa ono do dziś). Nawiasem mówiąc, sprawy tego regionu analizował w wydanej w 1990 r. książeczce Wileńszczyzna i język litewski (wydanej osobno w językach litewskim, polskim i rosyjskim). Po niełatwych walkach na froncie językowym, zwycięstwach i porażkach, od razu innym kolorem rozbłyska i powiewa przeszłością szósty rozdział książki (s. 195–213) – cóż wart jest sam tytuł! – Rycerze Języka Ojczystego. To jeden z redaktorów Wielkiego słownika języka litewskiego, redaktor przygotowujący i odpowiedzialny trzytomowej akademickiej Gramatyki języka litewskiego, wieloletni redaktor wydawnictwa „Kultura języka” Kazys Ulvydas (100. rocznica urodzin, 1910–1996), terminolog Kazimieras Gaivenis (zmarły przedwcześnie, 1934–2003), wybitny leksykograf Antanas Lyberis (1909–1996), fizyk, akademik Adolfas Jucys (1904–1974). Interesujące są wspomnienia autora, wyczerpująca i pełna wrażliwości ocena dorobku tych językoznawców, wyraziste rysy osobowości, miłe, ciepłe słowa. Swoją drogą, Pranas Kniūkšta pisał o wybitnych językoznawcach litewskich – Jonasie Jablonskisie, Kazimierasie Būdze, Juozasie Balčikonisie, Antanasie Salysie. Rodzima salancka kraina (rozdział 7, s. 217–253) również jest jasna, a może znacznie rozjaśniona po badaniach syna tej ziemi, który nie na darmo jadł chleb. Przede wszystkim publikuje się tu dokumenty dotyczące przejęcia kartoteki wielkiego Słownika języka litewskiego oraz inne cenne informacje. Swoją drogą, w tym miejscu należałoby na krótko się zatrzymać. Kartotekę słownika, pod koniec wojny, latem 1944 r., do Salant przeniósł językoznawca Antanas Salys, ówczesny dyrektor Instytutu Języka Litewskiego, i przekazał ją pod opiekę miejscowemu księdzu. Wybitny językoznawca pochodzi z tej samej krainy – jego rodzinną wieś od rodzinnej wsi Pranasa Kniūkšty dzieli zaledwie siedem kilometrów (Salys pochodzi ze wsi Rektė, Kniūkšta – z Barzdžių). Spośród językoznawców starszego pokolenia Pranas Kniūkšta bardzo cenił Antanasa Salysa, pisał o nim z okazji jubileuszowych dat, opierał się na jego pracach, często go cytował, a w kulturze języka, można powiedzieć, podążał wytyczoną przez niego drogą. Niestety, językoznawcy nie kontaktowali się bezpośrednio – dzielił ich nie tylko wiek, lecz także granice państw. Prawdą mówiąc, Salys przyjechał na Litwę w 1969 r. i odwiedził Instytut Języka i Literatury Litewskiej. Tak więc ostatni rozdział książki poświęcony jest rodzinnym stronom: badaniom pochodzenia nazwy Salantai, nazwisk mieszkańców rodzinnej wsi Bardžiai, w tym także własnego nazwiska, które wymagały zarówno czasu, jak i wysiłku. Należało odnaleźć źródła archiwalne, zbadać je, wyciągnąć wnioski, porównać ze współczesnością 326 Kalbos Kultūra | 86 faktami. Wszystko to autor wykonał bardzo starannie i wnikliwie1. Omówiona została także gwara mieszkańców Salantai, a „Žemaitėška ruoda so pajoukavėmās“ zasługuje na uwagę nie tylko Żmudzina. Po takim dość zwięzłym omówieniu książki Między gramatyką a polityką należałoby powrócić także do biografii jej autora. Trzeba powiedzieć, że fakty z życia i działalności językoznawcy Pranasa Kniūkšty oraz jego prace bardzo konsekwentnie opisała Rasuolė Vladarskienė w 81. tomie Kalbos kultūra z okazji jego 75. rocznicy urodzin. dlatego po pięciu latach niektóre rzeczy można jedynie krótko powtórzyć, a niektóre być może bardziej uwypuklić lub podkreślić. wyczerpującą ocenę dorobku Pranasa Kniūkšty przedstawił historyk języka Algirdas Sabaliauskas w swojej książce Historia badań języka litewskiego, wydanej w 2012 r. 1980– 2010 r. (s. 229–233). Urodzony 24 września 1933 roku w Barzdžiuosè (gm. Salantai), tutaj dorastający i kończący szkołę średnią w Salantai, Pranas Kniūkšta w 1954 r. wstąpił na Uniwersytet Wileński. Studiował język i literaturę litewską, był zdolnym, pracowitym i aktywnym studentem. Po studiach mógł od razu rozpocząć pracę naukową, jednak z powodu nieprzychylnej opinii, którą pisywali ówcześni sekretarze komsomolscy, jako „nie w pełni dojrzały politycznie” nie był rekomendowany nawet do pracy pedagogicznej. Paradoksalnie, z powodzeniem pracował na tym stanowisku przez sześć lat w Dziewieniszkach (1959–1965). Sam opisuje ten okres dość obiektywnie we wspomnianej już książce oraz w książeczce poświęconej historii rodziny. Po przeniesieniu się do Wilna Pranas Kniūkšta od 1967 r. rozpoczął pracę w Instytucie Języka i Literatury Litewskiej. Kierownik Wydziału Współczesnego Języka Litewskiego, językoznawca Kazys Ulvydas, prowadząc wykłady na uniwersytecie, już wcześniej zapamiętał go jako zdolnego studenta. W ciągu trzech lat młody językoznawca ukończył aspiranturę w instytucie i w 1971 r. obronił rozprawę doktorską z zakresu filologii (obecnie – doktorską) „Przymiotniki z przyrostkiem -inis i ich gramatyczne synonimy”. Na jej podstawie wydano osobną monografię Przymiotniki z przyrostkiem -inis (1976). Jak sam autor pisze w swojej autobiografii: „obroniłem rozprawę i zostałem skierowany do prac z zakresu kultury języka i socjolingwistyki”. Socjolingwistykę rozumiano wówczas jako dwujęzyczność i rozpowszechnianie języka rosyjskiego. Wszyscy się od niej uchylali, ale Pranas Kniūkšta miał do niej inne podejście – kierował ją ku używaniu i porządkowaniu języka. 1 Z historią rodzinnych stron pięknie łączy się również historia rodu Kniūkštów. jest to przygotowana przez tego samego autora i wydana w 2013 r. książeczka Žvilgsnis į giminės istoriją. a. bataitYtė. Rycerz języka ojczystego – i wojownik samotnie walczący w polu 327 od 1972 r. zaczął przygotowywać i redagować wydawnictwo „Kalbos kultūra”, w latach 1994–2003 był odpowiedzialnym redaktorem tego wydawnictwa. nie tylko redagował, uczył młodych autorów pisać, lecz także sam pisał – w „Kalbos kultūra” opublikował około 100 (większych lub mniejszych) własnych artykułów2. W 75. zeszycie „Kalbos kultūra” Pranas Kniūkšta omawia 25 numerów wydawnictwa, opublikowanych w ciągu 17-letniego okresu (1986–2002). konsekwentnie dokonuje przeglądu i ocenia wszystko, co w tym czasie napisano i opublikowano, jakie zmiany wpływały na samo wydawnictwo – przypomina redaktorów i autorów, najważniejsze powstałe wówczas kwestie polityki językowej, omawia kształtowanie i strategię języka. „Zadaniem «Kalbos kultūra» jest analizowanie współczesnych zjawisk językowych, ocenianie ich oraz przedstawianie zaleceń dotyczących ich użycia” – pisze autor (Tarp gramatikos ir politikos, s. 30). jednak językoznawca zauważa, że ostatnio w wydawnictwie dominują artykuły przeglądowe, brakuje oceny, normowania i zaleceń dotyczących użycia konkretnych nowych zjawisk językowych. W znacznie później napisanym artykule „Słowa i pragnienia postmodernistów języka”, opublikowanym w czasopiśmie Gimtoji kalba (2011, nr 3, s. 25–30), Pranas Kniūkšta polemizuje z postmodernistami nowego pokolenia (lituanistami i in.), którzy propagują „wolność języka”, proponując całkowite odrzucenie kryterium poprawności językowej i pozostawienie użycia języka bez kontroli. „[n]ie należy sądzić, że najbardziej naukowe badania to sondaże socjologiczne i obliczanie danych empirycznych. najważniejsze jest zbadanie lingwistycznej istoty zjawiska [...], a wyniki takich analiz pożądane jest już zestawiać z danymi dotyczącymi użycia języka” – mówi językoznawca, ponieważ daleko nie zajdzie ten, kto „zadowala się zbieraniem faktów empirycznych i usprawiedliwia wszystko, co tylko uda się znaleźć w języku żargonowym, makaronicznym czy po prostu niechlujnym” (Tarp gramatikos ir politikos, s. 54). Przyjmując te myśli autora, z obecnej praktyki językowej można przedstawić typowy schemat artykułu o orientacji socjolingwistycznej: w jego części wstępnej zwykle wymienia się zagranicznych autorów i dzieła (podając datę wydania), w niektórych przypadkach cytuje się ich myśli, aby nagiąć je do wyznaczonego celu artykułu (wykaz źródeł na końcu artykułu – około 2–3 strony literatury anglojęzycznej). dalej – środki techniczne – metody badawcze (najczęściej sondaże) i narzędzia. tabele, schematy, dane statystyczne. chociaż i tak wszystko jest już policzone (w procentach i setnych ich częściach) i oczywiste, to jeszcze drugie tyle wyjaśnia się tekstem (ważna jest objętość artykułu 2 do 2013 r. ukazało się 85 numerów Kalbos kultūros (od 81. numeru nazywanych tomami). 328 Kalbos Kultūra | 86!). i co z tego? „T a k j e s t, j a k j e s t”, – powiedziałby jakiś polityk czy ekonomista (kiedy nie potrafi powiedzieć nic więcej). a socjolingwista (-tka)? Nie ma analizy lingwistycznej, tym bardziej rekomendacji, przedstawiono jedynie społecznie nagie fakty użycia, czasem nawet wyraźnie ukierunkowane. W pracy nad normowaniem języka Pranas Kniūkšta zawsze uznawał wyższość żywego języka nad sztucznymi regułami i ostrzegał językoznawców przed niebezpieczeństwem nadmiernej normalizacji: „Pracując nad porządkowaniem języka, musimy pozostawić przestrzeń także dla wolności języka. muszą być uznawane warianty norm i ich stopniowa zmienność, należy rozróżniać większe (rzeczywiste) i mniejsze (kodyfikacyjne) błędy, odmienne wymagania różnych dziedzin i stylów użycia języka, prestiżowy i zwykły język ogólny [...]“ (Kalbos kultūra, 68 zesz., s. 38–39). Język jest żywy, nieustannie się zmienia, nie można wtłaczać go w wąskie ramy norm i reguł ani sztucznie hamować jego rozwoju, ale nie powinien też być jak rzeka bez brzegów, spławiająca wraz z wodą wszelkie śmieci. To, że tęskni się za językowymi śmieciami i próbuje ponownie przywrócić je do użycia, dobrze pokazuje opublikowana w prasie przed paroma laty rozmowa nowych ideologów językowych, w której uczestniczyło kilku działaczy dziedziny kultury. Na ich napastowanie, lekceważenie ogólnego języka litewskiego i pracy językoznawców, aroganckie i bezczelne poglądy rozmijające się z elementarnymi wymogami normalnej dyskusji Pranas Kniūkšta odpowiada w swoim artykule „Co głoszą nowi ideolodzy języka?” (Między gramatyką a polityką, s. 55–59). „Dlaczego uczeni mężczyźni i kobiety wypowiadają się tak dziwnie? – pyta autor artykułu. – w ten sposób walczą oni z obrońcami języka i oficjalną ideologią języka litewskiego. używają metafor, hiperboli, nie unikają obelg [...].” Wszystkie te argumenty mają jasny cel – języka litewskiego nie trzeba bronić, nie trzeba normalizować, nie trzeba porządkować. Cały swój najbardziej dojrzały i najbardziej pracowity okres życia językoznawca Pranas Kniūkšta poświęcił pielęgnowaniu i porządkowaniu języka ojczystego. W wydanej w 2008 r. bibliografii jego prac znajduje się łącznie 358 publikacji, w tym 13 książek, pozostałe zaś to artykuły opublikowane w pracach językoznawczych, periodycznych wydawnictwach językowych, gazetach i czasopismach. W ciągu ostatnich pięciu lat doszło do nich jeszcze 20 artykułów i dwie nowe książki (Między gramatyką a polityką oraz Spojrzenie na historię rodu). O języku administracyjnym, który językoznawca konsekwentnie badał po odzyskaniu przez Litwę państwowości oraz rozszerzeniu się zakresów i potrzeb jego użycia, była już wcześniej mowa, jednak należy jeszcze wspomnieć o ważnej pracy z tej dziedziny A. Bataitytė. Rycerz języka ojczystego – i wojownik samotny na polu bitwy 329 Porady dotyczące języka kancelaryjnego, których wydano 5 edycji3. W ciągu ostatniego dziesięciolecia Pranas Kniūkšta napisał i wydał kilka ważnych dla praktyki języka administracyjnego broszur: Nazwy instytucji, przedsiębiorstw i organizacji (2004), Napisy publiczne. Po dokumentach i ulicach Wilna (2006), Nowości w zasadach sporządzania dokumentów. Poprawki i przeróbki (2007). Dla użycia języka i jego normalizacji ważna jest również wydana w 2001 r. książka Pranasa Kniūkšty Językowe użycie i porządkowanie, do której autor włączył swoje artykuły napisane w ciągu trzech dziesięcioleci (do 2001 r.) na różne tematy językowe. Została ona omówiona w 75. zeszycie czasopisma „Kalbos kultūra”4. Rozumiejąc wielką odpowiedzialność szkoły za kształtowanie kultury i piśmienności społeczeństwa, językoznawca nie pozostał na uboczu – w 1983 r. opracował (wraz z Antanasem Lyberisem) „Mokomojo lietuvių kalbos rašybos ir kirčiavimo žodynas” (ukazało się ponad 10 jego wznowień). Dla uczniów przeznaczona jest również inna publikacja – „Lietuvių kalbos žinynas” (Pranas Kniūkšta jest jej redaktorem i autorem 3 rozdziałów). Językoznawca przez całe życie nie pozostawał obojętny także wobec literatury, lubił nie tylko deklamować, lecz także analizować język pisarzy, zwłaszcza poetów. W 1981 r. wydał książkę „Rašytojas ir žodis”. W nowej książce „Tarp gramatikos ir politikos” opublikowano dotąd nigdzie niezamieszczony artykuł „Poezijos ir sintaksės dermė” (na podstawie wierszy Justina Marcinkevičiusa), w którym analizuje się harmonię myśli poetyckiej i języka; niestety, jak mówi autor, we współczesnej poezji często jej brakuje. Kończąc ten esej, jego autorka chciałaby uwydatnić portret językoznawcy jeszcze kilkoma cechami osobistymi. Od 1995 roku miałam szczęście pracować wspólnie z tegorocznym jubilatem nad wydawnictwem „Kalbos kultūra”. Najpierw jako redaktorzy opracowujący, a później jako redaktorzy, wykonać całą pracę redakcyjną i wydawniczą związaną z przygotowaniem publikacji. było dość niezręcznie i niełatwo, ponieważ publikacja wymagała zarówno staranności, jak i odpowiedzialności. Wspólnie pracując, wydaliśmy dziesięć numerów „Kalbos kultūra“. nie mógłbym powiedzieć, że przez te dziesięć lat poważnie się o coś pokłóciliśmy. Oczywiście, czasami redaktor wyrażał niezadowolenie z powodu braku dobrych artykułów do numeru, gdy nie udawało się zgromadzić wybitnych autorów (pracownicy naukowi instytutu nie byli już zobowiązani do pisania dla „Kalbos kultūra“, jak wcześniej, teraz zależało to od ich dobrej woli – kiedy chcieli, kiedy mogli...). 3 łącznie od 1993 r. ukazało się 5 wydań tej publikacji (6 – internetowe). 4 zob. także recenzje: Acta Linguistica Lituanica, 2002, nr 47; Gimtoji kalba, 2002, nr 3. 330 Kalbos Kultūra | 86 zatem przyszło mi poznać jubilata bliżej – jako kierownika działu, redaktora publikacji i, oczywiście, jako osobę. Jako kierownik działu był tolerancyjny – nie liczył ani minut, ani godzin spędzanych przez pracownika przy biurku. Dla kierownika ważne było, co robi i jak to robi. Jako redaktor był wymagający i surowy. Artykuł, który nie spełniał wymagań kultury języka, odrzucał od razu, nie czekając na posiedzenie kolegium redakcyjnego, albo żądał od autora gruntownego przeredagowania go. Jednak był uważny wobec młodych, niedoświadczonych autorów, zwłaszcza młodych lituanistek, które przychodziły pracować w Dziale Kultury Języka. Zauważywszy którąś zdolniejszą, starał się włączyć ją do pracy nad badaniem języka, uczył, jak należy pisać artykuł. Jubilatowi można poświęcić wiele dobrych słów, ale najważniejsze jest to, że jest prawdziwym Żmudzinem: cierpliwym, nieugiętym, pracowitym, obdarzonym poczuciem humoru, niejednokrotnie dającym w życiu publicznym przykład odwagi i obywatelskiej postawy, broniącym nie tylko spraw języka, lecz także związanych z nim spraw państwowych. No i jeszcze – czego dokonałby mężczyzna bez wsparcia dobrej żony? Jak sam pisze w historii swojej rodziny, roztropnie wybrał sobie żonę Genutę Dagytė, koleżankę z roku, lituanistkę pochodzącą z okolic Birż, która do dziś bardzo mu pomaga zarówno w pracy, jak i w życiu. Z okazji jubileuszu językoznawcy Pranasowi Kniūkštie wręczono gratulacje Prezydent Republiki Litewskiej oraz listy z podziękowaniami od Przewodniczącego Sejmu Republiki Litewskiej i mera samorządu miasta Wilna. 18 października w Bibliotece Motiejausa Valančiusa w Kretyndze odbyła się konferencja „między gramatyką a polityką”, poświęcona 80. rocznicy urodzin językoznawcy; wręczono także gratulacje mera samorządu Kretyngi. Wartość człowieka ukazują nie tylko dzieła, złożone lub niezłożone w książki, lecz także energia duchowa, którą emanuje wokół siebie. Poprzez prace naukowe i praktyczną działalność oświatową językoznawca Pranas Kniūkšta wiele zasłużył się narodowi litewskiemu. Życząc jubilatowi dobrego zdrowia i wszelkich sukcesów, mamy nadzieję także w przyszłości widzieć go takim samym – pryncypialnym i wymagającym, pielęgnującym i strzegącym języka ojczystego.