„Gėlės“ samprata aiškinamuosiuose žodynuose

BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN Lie u ių kalbos ins i u as GLS SAMPRATA AIŠKINAMUOSIUOSE VOODYNUOSE ESMINIAI VOODŽIAI: ocabulá io, signi icação, signi icância a spal is, de inição, gėlė. ĮVADS PASTABOS Es e a igo obje o de in es igação daik a a džio gėlė signi icado ( éikšmės) e signi icado s (-ių) de inições, o necidas diccioná ios explicaçãoamuosios em línguas li uãs, la ias, usas e inglesas. Em ge al plan as em p eocupação e a kalbinink, e li e a u ologos, e e nologos ou k . No en an o, conc e amen e gėlė a é ago a não ecubė maio maio da a enção dos kalbininkų. Publica á ias a igos de sepa os nomes de lo es ema, exemplo. : Au elija G i ėnienė y ė žibuoklės aizdinį (2014), Rū a Kazlauskai ė nag inėjo žydinčios aguonos (2010), žydinčios saulėg ąžos aizdinius (2014). Džiulje a Maskuliūnienė, Regina K ašy ė é y usios lo es nomes semân icos Janinas Degu y ės e A u o Guobos poesiação c ianças (2010). De p imei a is a pode apa ece , que a pala a gėlė é mui o conc e o, cla o, acilmen e econhecí el e comp eensí el. No en an o panag inėjus des a pala a signi icação (ių) de inição dos li uãos e menė ų línguas explikianamuosias em dicioná ios bem como em ou as on es oma a su gi não poucas ques ões. 1 O obje i o des e a igo […] de e mina , quan o pode ha e de gėlės signi icamen os e compa a gėlės signi icado s (ių) da de inição peculia idades em dicioná ios explica i os das línguas li uanas, la ias, usas e inglesas, ap esen a p opos as sob e a ap esen ação des a pala a Bend inės lie u ių kalbos žodyje ( oliau BŽ). A im de obje i o escala ais a e as: es abelece sinais, ge almen e apelecamus de inindo gênes signi icância (-es), ambém escla ecia adicionais ou kogni y inês ge almen e obse adas, e compa a os de inidos dados nos idiomas li uãos com la ians, pala as e ussos de idiomas ingles de in imis. Como Aloyzas Guda ičius a i ma, as ade inamiais seman íneas pesquisas são mui o impo an es es abelecendo as peculia idades da ca ego ização da ealidade em linguagem: ypa ybės kalboje bene e le e-se mais b ilhan emen e na es u u a do signi icado da pala a, e es a mais se p oeminha é compa ada com ou os signi icados e especialmen e com os co esponden es signi icados de ou as línguas (Guda ičius 2009: 93). Po an o, nes e a igo decidi examina não só gėlės signi icado, dada-a dos expliciniamuosios da língua li uânica 1 Tu ima omenyje Visuo inė lie u ių enciklopedija ( oliau VLEe), Lais oji enciklopedija ( oliau Vikipedija) e Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. O ma e ial da úl ima on e é analisado em de alhe em ou o a igo dos au o es nes e olume do jo nal. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės noção em explicaçãoamuosios dicioná ios |2 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 dicioná ios, mas e em compa ação, como gėlę de ineia p óximos izinhos la ianos, ussos e quan o olimesni anglai 2 . Segundo K is ina Ru ko skos e k . (2017: 30), [k]albinio unidade signi icação, como esul ado da in e p e ação dos humanos do mundo, é nulem a cul u a, e isso <...> de e se pa ody a de inição. Em ou as pala as, dicioná io de di e en e nação as mesmas pala as podem se de inidas de o ma di e en e, i. i. expliqui aqueles seus sinais, que são impo an es e econhecí eis p ecisamen e daquela nação de pessoas. Nes e a igo, com base de inições de signi icados lexynos ekons uojamas leksikog a inis gėlės aizdas 3 ski ingose kalbose. Apie šio aizdo ski umus i e ilius acinais exemplos, simili udes se á alado pos e io men e. Réikšmės diccioná ios ge almen e podem se de inidas com base adicionaline ou kogni y ine signi icado s es a égia de de inição. A segui ap esen a emos adicionais e cogni y inês de inições di e enças. Na de inição adicional, equen emen e usados elemen os de 4 conhecimen os cien í icos, assim p e ende ansmi i maximamen e obje i a dos elemen os de ealidade imagem, baseia-se hie a chine es u u a de ca ego ia in e na, que cons i ui kinininė (hipe oniminė) concei o e speci iniai (ski iamieji) a ibu os, desc úbendo concepção de ní el in e io (hiponiminę) (Guda ičius 2009: 7072; Ru ko ska e k . 2017: 30). Cogni y inė de inição baseia-se no co idiano, pessoal sąsienie du an e o a o de šnekos mencionando a pala a; 5 e le idos odos os a ibu os de signi icação léxica cen iniai e pe i e iniai, on ei as ígidas pasaulio pažinimu i pa y imu; joje s engiamasi pa ody i, kokios asociacijos kyla kalbė ojo nãob ėžian en e os chamados deno acinių e kono acinių a ibu os, especialmen e se os úl imos associamos com ce os habi uais con ex os (Guda ičius 2009: 7072; Ru ko ska e 2017: k . 30). Pode-se menciona que BŽ au o es mui as ezes combinam adicional (mais cien í ica) e kogni y inę de inição da pala a signi icado (plačiau ž . Gaidienė, Liu ke ičienė 2017). 1. VOODŽIO GL E JO SINONIM APRIBRZTYS AIŠKINAMUOSIUOSE LIETUVI SEPARABOS VOODYNUOSE Visų pi miausia pasižiū ėkime, como gėlė apib ėžiama Lie u ių kalbos žodyne (www LKŽe). De e ia menciona -se que LKŽe é cap u a e gėlės sinônimos e a, × k ie ka, ×k ie kas, 6 2 BŽ au o es esc e endo diccioná io ex o ėmėsi e bem conheinomų (especialmen e ap esen ados nes e a igo) es angei o kalbų žodynų (la ių, usų i anglų kalbų) pa i imi,. 3 Po causa e mo lexicog a inis isão do mundo mais amplamen e c . Ru ko ska i k . 2017: 31. 4 Jão ambém chama clássine, pala aynine de inicia. 5 Je zio Ba minskio (1988), A. Guda ičiaus (2009), K. Ru ko skos e k . (2015) e k . abalhos usam o e mo kogni y inė de inicija. 6 LKŽe um especial sinal […]×[…] ma cimi skoliniai, ne eik ini comuninei lingbai. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gêne a no concei o de gêne a em diccioná ios _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 explica i os |3 ainikas, po ém eles nes e a igo mui o de alhadamen e analisados não se á, 7 só a a és deles mos ada, quan o neaiškumų su ge examinando gêne a į a dijančių denominações signi icados. 1 LENTELĖ. Gėlės, k ie kos, k ie ko, žolyno i ainiko eikšmių apib ėž ys LKŽe An aš inis pala a Da LKŽe s . k ie ka 1. 6. gėlė11 gėlė 1. uma plan a de lo es lindamen e ou o namen al, e inha8 lec a (b us. 1. gėlė, квeткa) pala a de inição he ynas9 he ynas 2. gėlė | kamba inė gėlė10 k ie kas ainikas do signi icado Como is o, da pala a gėlė de inição LKŽe é ‘g aças žydin is ou deco a i inis plan a, he olynas. Em ou as pala as, e balmen e gėlė chamam-se duas espécies de plan as: (a) plan as que lo escem boni amen e; b) plan as, que simplesmen e são puošnūs, g ažūs (mas não necessa iamen e êm g ažų žiedą). Assim LKŽe da pala a gėlė de iniçãoção ixosados ipiškiausi ega pe cokidos sinais žydėjimas e simplesmen e gėlės g ožis. Da abela 1 ê-se que no diccioná io conside ado as pala as k ie ka (k ie kas), e ilha e co onikas são de inêdios sinonímicamen e, ais pode en ende -se que no diccioná io essas pala as são conside adas sinónimas. No en an o, em olhos k in a alguns ilius aciniai exemplos, o necidos 12 LKŽe da pala a gėlė leksikog a iniame s aipsnyje: Pie ose c esce žolynai, a da žely gėlės. K ie kai isso de papie iaus, e da žely gėlės. Gėlės kamba inės, k ie kos da želio (LKŽe). Es es sakiniai mos a iam, que na consciência das pessoas gėlė, k ie ka ( lowe ka) e e ação não e a exa amen e o mesmo di e em seu local de c escimen o, po ou a pa e, aqueles exemplos con adizem um ao ou o, plg.:  gėlė c esce no ja dim, mas não me ose; c esce no qua o, mas não no i ei o; k ie ka ( ie ka) de papie iaus, mas a plan a que c esce no ja dim de in ância não é assim chamada; ie kas c esce no ja dim de in ância, mas não no qua o. 7 Na u almen e, odas essas pala as são sinímimiški só em um signi icado. 8 LKŽe dada e a segunda gêmea signi icação ‘žibuoklė, mas nes e caso ela não é a ual. 9 A pala a k ie ka LKŽe em mais ês signi icados: ‘žiedas, ‘gėlių, žolynų puokš ė e ‘papuošalas. 10 A pala a e ilynas LKŽe em mais signi ica i os: ‘qualque e ilhinho (c escen e ou escin ado) plan a, ‘pik žolė, ‘ ais ažolė, ‘pie a, ejelė, ‘gėlynas, da želis, ‘he ba iumas, ‘puokš ė. 11 A pala a ainikas LKŽe em mais signi ica i os, da qual a p imei a é ‘gėlių ou ou ookių žolynų pynė (pp . apsk i a). 12 Sinonimų žodyne pa eikiami okie gėlės sinonimai – žolynas, ainikas (plačiau ž . h p://lkiis.lki.l /sinonimu). ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės concei o em explica iamoisi dicioná ios |4 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Da palyginkime sakinius, ku iais žodžio k ie kas a osena ilius uojama jo leksikog a iniame s aipsnyje: K ie kai só aqueles que com k ie kais (su ‘žiedais paaiškin a a igo au o esų), e ep isso is zolynai (LKŽe), e da pala a zolynas no a igo: Ago a k ie kai, e mui o an igamen e isso zolynai disse (LKŽe). Assim, a pa i pa eik as ilius acinių exemplos ê-se, que en a-se mos a k ie ka e g olyno ski ums. No en an o olesnė ma e ial do ocodino isso não con i ma. Julgando a pa i abe as ilius acinių exemplos a pala a gėlė pode signi ica camba inę ou ja dinho gėlę. No en an o LKŽe há e desses ilius acinių sakinių, dos quais gėlės signi icado nãoaaiškėja, p z. : Gėlės žydėjo. Gėlių são belžiais žiedais, es á e de odo sem žiedos. An a gėlė lo esceu, como a lua eceu. Išnag inėjus e ou os LKŽe ap esen ados exemplos ilus accios da pala a k ie ka (k ie kas) podem islumb a ês a spal ios signi ica i os des a pala a, elacionados com a k ie ka (k ie ko) local de c escimen o:  Tiesiog gėlė (local de c escimen o exa amen e não indicando). Mais eqüen emen e pode-se suspei a que se ala sob e campos, da želio gėlę (pgs., p i aškė k ie kų glėbį kažin, ou de azonėlių), mas pode se e cul i ada gėlė (pgs., lais yk k ie kus, i. e. e da želio, e kamba ine, mas não campos). Mais ilius acinių pa yzdžių: Já e k ie kai p ažydo. K ie kų chepalas me gos a. P i aškė ela me k ie kų plną glėbį. F ie kelių žydizando não e pa a. Bi elė ... nuog k ie kelio lig k ie keliu[i] enka žiedų dulkeles. A p ima e a oda c ie ka p azydo. An e as žyd k ie kelės. Lanis yk k ie kus.  Gėlė de c eches, po exemplo. : Anas inlipė da želin e aško k ie ką. Rū a mais boni inha ie ca. Pina ija bonji k ie ka. Auginsiu da želyj k ie ku es bonjias. Eisma edu em da želį, ski sma edu es k ie keles.  Kamba inė gėlė, p z. : Eu em ma inėlę como lange k ie kelis. Eu jun o à minha ma ynelê como lange k ie kelė, e jun o a i, be nuželi, como kampe šluo elė. An langelio k ie kelės žydėjo, em handelių žiedeliai žė ėjo. Do ci ados LKŽe sakinių escla ece-se que e olynais são chamadas plan as, necessa iamen e c escen es me ose (caim a odė de an e io men e mencionado sakinio Pie ose c esce e olynai, a da žely gėlės). Veja-se quais os a spal ius signi ica i os de g olyno podem se dis inguidos com base em ou os LKŽe o necidos exemplos ilius aciniais des a pala a: Di e o gėlė (sem indica o local de c escimen o exa amen e), po exemplo. : Žolynelis bonjus, ale não sei, kap seu nome. Žolynėlius me gai ės ba s ė. Pa s e inos lo escimen o. Sesule meu, iešnele meu, onde u le a nei e olynelius, onde u pynei ainikelį. Sob eles kojelemos e ilinhas y ou, e nossos b adukai kap lapeliai c i o.  Ga želio gėlė (p ie casa, an e obo, posandin a, pasi ada ou in oduzida conc e e i ga želio gėlė), exemplo. : Až odos me zolynelius g ažesnė ju ginė. Zelynas pasodina ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės concep a escškinamuosiose diccioná ios |5 isokių _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 nas u kų, mede kų. Passei aguoną, ama ônica e a. Fa ê mo e es belzią o elę, g olynais assodino. P e g yça p ecisa g olynai padzin . G ažių žolynų ažsiauginus. G ėblį padėda au da žely, en epu g olynų: mislijau, eu pasilsiu, e g ėblys mano que pasilsė .  Kamba inė gėlė (žodyne dis inguido a spal is do signi icado), p z. : Žolynų isso com ela kožni me ai pilna palangė. G olyną al u ėjau, isso an es das olhas das chlapi e dasha. Teip api ado e ynas jano nepapuoš. Du an e um longo empo su is a g olynai. Piliu [ ]andenio, p ecisa gi e olynus pagi dy . LKŽe ainiko ilius acinių exemplos não há mui os, po an o não se pode dis ingui ais ons de co es, como gėlės, k ie kos (k ie ko) e žolyno, plg. : Vainikai žydžia g ažiom kegėm. Não queb e o co oiko. P isiskink co onikų. Com eles po odo o ainikų e palangês, e seklyčioj sob e mesa [pame k a]. A pa i ci ados exemplos e , que a mais impo an e nes e caso é ‘žiedas ainikas žydi, ele pode se skinamas e me kiamas como puošmena. Salien a-se que na comunhinha ala em essa co oiko signi icados já nebė a. Assim pode aze conclusão, que de odas as qua oas pala as gėlės, k ie kos (k ie ko), žolyno, ainiko signi icâncias, baseado LKŽe ma e ial, quase não di e em. Aí is o que esc e e Li uânia do A lase ( LKA; 1977: 188189): Žydinčio ou nomeamen o de plan a deco a i a gėl elhas a ealas de LKA da ma é ia insc i a neiš yškėja mapa é essencialmen e um e lexo na a ual á ea de consumo des e nome, nos úl imos décadas aumen ado ma cadamen e especialmen e de ido à in luência da linguagem li e á ia. […] Às ezes o signi icado de e a[…] e ol s ainda é explicado: kamba inė gėlė[…] […], kamba inė a da želio gėlė[…] […], da želio gėlė[…]...>, laukų gėlė[…] […], žydin is i nežydin is pas os, da želio plan s[…] […], daugdas de lo es […] […]. Nomeadinho ainìkas signi icado alguns onde explicina a: gėlė ou žiedas <...>, žydin i gėlė <...>. As obse ações dos cole o es LKA indicam que k e ká k e kù ma e ial em alguns luga es é chamado apenas žydin i <...>, da želio <...>, kamba inė <...>, nuskin a <...> gėlė, gėlės žiedas <...>, gėlė e gėlių puokš ė <...>“. Reikšminga é e LKA (1977: 188) o necida ano ação: Kai ku gėlè chamado apenas smulkus <...>, žydin is <...>, bonzus <...> e aynas, de papie iaus pada y a gėlė <...>. A segui ejamos como as pala as em ques ão são de inidas Daba inės lie u ių kalbos žodyne ( oliau DŽ7i). ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Gėlės samp a a aiškinamuosiuose žodynuose |6 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 2 LENTEL. Flowe s, 13 he olyno signi icados de inições DŽ7i An aš inis De inição da Pala a signi icação DŽ7i gėlė a pala a boni amen e žydin is ou u in is g ažius olus plan a: Kamba inės gėlės. Da želio, laukinė, pie ų, miško g. ~ių puokš ė. Pame k ~es e a 1. žolė, gėlė14: Da želio ~ai. Va ai ado nš i ~ais. Plni campos ~ų. Mano ~liai lo esce começou (poez.). D7Ži da pala a gėlė de inição do signi icado quase a mesma que e LKŽe, só suco i icada, o que é aquele ‘deco a y inis plan a (ž . abelę 2). e po an o DŽ7i gėlė pe cebe-se como (a) al plan a, que lo esce lindamen e, ou b) al plan a, que em belžius olas, i. i. de inição. ixosados ipiškiausi ega pe cepokiami gėlės a ibu os žydėjimas e g ažūs olhas. A pala a g olynas DŽ7i signi icação de ine-se não só como ‘gėlė, mas ambém como ‘žolė. Isso é bas an e con uso, especialmen e, quando ap esen ada em uma única de inição, po que na consciência humana g olė e gėlė são duas coisas di e en es. No en an o, al ez possa en ende -se po que assim compo ada g olyno, como ‘gėlės, signi icação nyks a e a pala a g olynas na consciência humana oma e e i -se não an o gėlę, quan o qualque que seja um he binho plan a. compa in emos LKŽe e DŽ7i da pala a e ilhas signi ica i os Se a de inição com BŽ o dada pela de inição des a pala a, ma y íamos que BŽ de is nãoelieka e ilho signi ica i os ‘gėlė, e ilynas de ine-se como ‘be qual e ilinis plan a: Da želio žolynai. Liuce na nepamainom he ynas da ag icul u a lei ei a. Ecologinis kwapiųjų žolynų 15 ūkis. Apibend inan pode a i ma -se que da pala a gėlė signi icação LKŽe e DŽ7i mui o ge al, nãoconc e i, . i. minimi só ipiškiausi ega pe cokiam gėlės a ibuições gėlė pode se ou com g ažiu žiedu, ou com g ažiais lapais, aigi k yp s ama em kogni y inę es a égia de de inição signi icação. No en an o endo em men e analisados os exemplos, dados em ambos os diccioná ios, su ge a ques ão, se gêles signi ica i os não de e ia se a ibuída mais. LKŽe, como mencionado, oi sepa ado do signi icado a spal is ‘kamba inė gėlė. Alguns LKŽe ilius aciniai sakiniai indicam que daželio, laukų e naminėms gėlėms a é o am usados pala as di e en es gėlė, k ie ka (k ie kas), e olynas, po ém isso o am pa ieniai nesis eminiai pa a ojimo casos. Além disso, ilius aciniuose exemplos Visas lo es sume kė (LKŽe) e Gėlių puokš ė. Pame k gėles (DŽ7i) u imos omenyje ‘gėlė nes e diccioná io ambém já não ixou-se. 13 Žodis k ie ka (k ie kas) y a ne eik inas bend inei kalbai, odėl DŽ7i jo nė a. Žodžio ainikas eikšmė 14 A pala a e olynas DŽ7i em mais dois signi icados: ‘pie a, onde quais e olês c escem e ‘žolių inkinys. 15 A pala a e olynas BŽ em mais dois signi icados e uma signi icação a spal ì: ‘žolių p iaugusi ie a | žemės danga, susidedan i de sozinho augančių ou sė inių paša inių e olių e ‘žolių inkinys, puokš ė. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gêne a de lo em explicaçãoamuosios diccioná ios |7 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 nuskin os gênes, aí aqui alado já não sob e oda plan a (gėlę), mas sob e sua pa e sem šaknų. Reco da-se que LKŽe k ie ka (k ie kas) ainda em signi icado ‘žiedas. Assim men idos exemplos mos am que a pala a gėlė e e i amen e em não um signi icado, e e a p incipal signi icação de e ia se de inida minin mais ípicos gėlės a ibu os. P a a u olha , como gėlė de ine-se e quan o seus signi ica i os a ibui em ou os dicioná ios de línguas. 2. VOODŽIO GL APRESTZE AIŠKINAMUOSIUOSE LATVI KALBOS VOODYNUOSE Es e capí ulo explo a, como gėlė de ine-se em dois aiškinamuosiuose la ių kalbos žodynose MLVV e LLVV. 3 LENTEL. De inições da pala a gėlė signi ica i os em dicioná ios de Žodynas língua la ia Do Ve bo gėlė (la. puķe) 2. Zieds (pa as i ou kā u) <...> 2. de inições Realijų požymiai, ixadas MLVV 1. Deko a ī s, ziedošs laks augs, 1. plan a, ambém pusk ūms <...> | Deko a ī s laks augs ai izdaiļošanai <...> (gėlė como pa e da plan a) ‘ u i žiedą, ‘pp . (gėlė como plan a) ‘deko a y inis, ‘žydin is, ‘žolinis plan a ou pusk ūmis | (naminė gėlė) ‘deko a y inis, ‘žolinis | plan a, ‘namus decošian is de iniçõesse em s iebą LLVV 1. Deko a ī s, ziedošs (k āšņuma 1. ou sa aļas) laks augs, ambém pusk ūms <...> ‘žolinis plan a ou elpu | Deko a ī s (ziedošs neziedošs) elpu augs <...> 2. Zieds (pa as i a kāa u) <...> 2. (gėlė como plan a) ‘deko a y inis, ‘žydin is, ‘da želio ou sel agem pusk ūmis (naminė gėlė) ‘deko a y inis, ‘žydin is ou nežydin is’, ‘naminis augalas’ (gėlė como pa e da plan a) ‘ u i žiedą, ‘pp . em s iebą De odos os p imei os diga-se que nos dicioná ios explica i os da língua la ia designa-se gėlė como ‘a plan a e gėlė como que ‘pa e do cul i o‚ . i. ‘žiedas (ge almen e com s iebu) (ž . abelę 3). A úl ima signi icação ainda pode ia se de inida como ‘augalą sem šaknų‚ ‘nuskin ą plan aą ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Concei o de lo em dicioná ios explica i os |8 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 (gėlę) ou pan. Tal dis inção pa ece lógica, uma ez que nos diccioná ios ge almen e se dis inguem po signi icados ou ma iz de signi icados (se coincidi a denominação), po exemplo, u as e plan as que os conduzem (k iaušė ‘á o e, k iaušė ‘ aisius; banana ‘a og ąžų 16 plan a, banana ‘ aisius). Nag inėjamu caso a elação é o mesmo plan a e sua pa e. É ambém de salien a o ac o de que p imei o o signi icado de lo (‘a plan a) e MLVV, e LLVV em dois signi icados a spal ios, elacionados com o local de c escimen o da lo : 1) ‘ lo es que c escem no campo e 2) ‘ lo es que augančios gėlės’ ilius aciniai pa yzdžiai (LLVV – i apib ėž is) odo, kad u ima omenyje i c escem no nome. A spal io ‘lauke humano semen adas ou plan adas, c escen es em ja dezelios, e sel agens, espon aneamen e c escen es me ose ou pan. gėlės, plg. : S ādī dā zā puķes (Sodin i da želyje lo es); Pļa ā c esce di e en es puķes (Pie oje augo á ias lowe s); Lauku puķes (Laukų gėlės). Assim designa onal ius ambém pa ece bas an e jus i icado, pois as lo es cul i adas em casa ge almen e são só e as (mas não a bus os ou semc úmias). No que diz espei o à de inição de lo es de dicioná ios da língua le ônica, em que dize , que suas mais de alheis do que dicioná ios da língua li uana ap esen am as de inições des a pala a já simplesmen e po que se a ibui não um signi icado, mas ês ( eikšmės ou onsh iai). Na signi icação p incipal descem os ípiskíssimos a ibu os da lo : ‘žydin is, ‘deko a y inis ( ega pe cokiami a ibu os); "plan a de 17 cul i o ou sel agem (indicação do local de cul i o); ‘žolinis plan a ou semk ūmis (mokslinė klasi ikacija). A de inição do p imei o signi icado de ambos os e mos (i. y. ‘namines gėlės) indica o ex e nal a ibu o da lo ‘deco a i is plan a (i. y. puošnus, g ažus)‚ LLVV ainda é indicada que pode se ‘žydin is ou nãožydin is (de modo que gėlė não necessa iamen e enha de se econhecí el pela sua lo ). Ou o aço da onalidade des a signi icação, ixado em ambos os dicioná ios, e ela a unção da plan a ‘a plan a pa a casas o oš i (ou simplesmen e ‘haminis plan a). An õs signi icados, ap esen ados em ambos os dicioná ios, o único indicado gėlės sinal é ‘žiedas (no malmen e com s iebu). Assim, línguas la ias explicinomosiões dis inguem ês pala a gėlė signi icâncias (a 18 signi icâncias a spal iai), que são de inidos com base mais kogni y ine es a égia de de inição de signi ica i os. 16 BŽ au o es seguem disposições, que, po exemplo, a plan a e sua pa e de em se dis inguidos signi icaméis, e não signi icamãos onal iais. Tal BŽ au o es' disposição é con i mada ambém pelo a o de em alguns casos o plan a e suas pa es apon a em a é com pala as di e en es, po exemplo, obelis obuolys; juodmedis ‘medis pe simonas ‘jo u os. 17 alá eis Li uães não pusk ūmiai, e k ūmai. Plg. VLEe: g lės, pa a ins deco a i os a lauke, camba yia ou šil namyje cul i inam ienamečiai, d imečiai ou mul iamečiai žoliniai plan as, ečiau k ūmai (pa yškin a s aipsnio au o ių), u in ys deco a i inius žiedus, olus, s iebus. <...> (ž . h ps://www. le.l /S aipsnisgeles-43169); plg. Vikipediją: Dauguma lo es e oliniai plan as, likę a bamai (pa yškin a s aipsnio au o ių) (ž . h ps://l .wikipedia.o g/wiki/Gėlė). 18 De a o, os diccioná ios da língua la ia sepa am duas gėlės signi icados, po ém uma das signi icações, di as nos diccioná ios, ainda em a spal į. Po con eniência aqui e pos e io men e au o a do a igo em ais casos calcula signi icado e al ão como sepa ado a signi icado e aço eikšmė (a signi icado a spal is). Apon a-se que se nos diccioná ios dis inguido signi icado a spal is, isso pode conside a -se que isso jáė a ien isa a pala a signi icado. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Concei o de lo es em dicioná ios explica i os |9 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 3. VOODŽIO GL APIPRŽTYS AIŠKINAMUOSIUOSE RUS KALBOS VOODYNUOSE Pasižiū ėkime, como a pala a gėlė de ine- se nos explici inamuosi dicioná ios da língua ussa СЕМ, МАКС e TСД. 4 LENTELĖ. Žodžio gėlė eikšmių apib ėž ys usų kalbos žodynuose Žodynas De inições da pala a gėlė ( u. цветок) Realijų požymiai, ap esen am-se na de inição yse СЕМ19 1. (мн. цветки', -о'в). Орган размножения цветковых растений с венчиком из lepes ko o no peстика e 2. тычинок <...> 2. (мн. цветы', -о'в). Травянистое растение, в пору цветения имеющее яркую, часто ароматную, распускающуюся из бутона головку или соцветие <...> 3. (мн. цветы', -о'в). Яркая, часто ароматная головка или соцветие на стебле травянистого растения (цветка во 2 знач.) <...> 1. ( lo como ó gão de plu alidade) ‘ u i ainikėlį de žiedlapių pe o pies elę e kuokelius plan a, (gėlė como plan a) ‘žolinis ‘žydėjimo empo em yškų, mui as ezes pe umando de žiedpumpu io se espalhadusį žiedą ou žiedyną 3. (gėlė como pa e da plan a) ‘ u i b illan es, mui as ezes pe umando žiedą ou žiedyną, ‘ u i s iebą, ‘p iklauso a e as plan as МАКС 1. (мн. ц в е т ы и спец. ц в е т к и ). Часть растения, обычно имеющая вид венчика из лепестков, окружающих пестик с тычинками. <...> | Бот. Такая часть растения как орган 1. ( lo a como pa e da plan a) ‘pa e do cul i o, ‘ u i co onikėlį de žiedlapias em o no pies elę e kuokelius | (žiedas como plu inimosi o ganas) ‘augalo pa e, Da oi žiū ė as usų kalbos aiškinamasis žodynas Tolkoвый словарь русского языка (ТСОШ), mas nele o ma e ial ap esen a-se p ak iškai 19 analogicamen e como e СЕМ, po an o em len elę ele não incluído. ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės noção em explicinhamuosios diccioná ios |16 ao _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 médio usuá io de línguas li uãs gėlė pode associcijuo is não só com a e ilhinha plan a, mas e com a bus o ou pusk ūmiu. 7. Quase em odos os diccioná ios analisados ge almen e de inam adicionais e cogni y inês gėlės signi ica i os de inições. Das cogni y inių ca ac e ís icas mais equen emen e mencionadas são es as: le es b iskidade (pgn., ‘dažnai b škios co os), chei o (pgn., ‘dažnai ag adonaus cheapo) e des inação (pgn., ‘plan a, cul i ada po (g aços) žiedos, ‘usado como doana). Da analisadas dicynas mais cogni i i es gėlės es a égias de de inição de signi icados segue COLLINS. Só nes e dicioná io de inindo o signi icado ‘ lo a como pa e da plan a indica-se o a ibu o ‘sob essaem apenas um cu o empo. 8. Išanaliza us de inições de signi ica i os de gėlės di língua li uãs, la ias, usas e inglesas, é p eciso cons a a que dicioná ios de língua li uanas de e iam se a ibuída mais des a pala a de signi ica i os. Mesmo úl imos dicynos ilius aciniai exemplos mos am que há duas pala a gėlė signi icâncias ‘gėlė como plan a e ‘nuskin a gėlė. Espe a-se que na língua li uânica há e e cei a pala a gėlė signi icado ‘gėlė como žiedas. No en an o es a p essupos a p ecisa se e i icada com base de ex os e pesquisas. Ob iamen e, que os dicioná ios explica i os da língua li uana da pala a gėlė signi icados de em se de inidos mais de alhadamen e, mais baseado cogni y ine es a égia de de inição de signi icados (kai p imocidade o necida nos en ol en es ca ego izando o empo da ealidade (e, po an o, o lei o do ocódino acilmen e econhecí eis) aos aços deno a o), po exemplo, en a izando gélés colo inį dis ingui ą, k apą, indicando paski į, al ez a é empo de exis ência e paninum. Pa a es es assun os ale ia conside a -se esc e endo leksikog a inį gėlės a igo ao diccioná io das línguas li uanas Bend inės. ŠALTINIAI BŽ: Bend inės lie u ių kalbos žodynas. Redak o ių kolegija: D. Liu ke ičienė ( y . edak o ė), G. Nak inienė, R. Pe okienė, D. S e ikienė, K. Vosyly ė, J. Zaba skai ė. ( engiamas). – Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l . CAMBRIDGE: Camb idge Dic iona y. P ieiga in e ne e: h p://dic iona y.camb idge.o g/dic iona y/english/. COLLINS: Collins English Dic iona y. P ieiga in e ne e: h ps://www.collinsdic iona y.com/dic iona y/english/. DŽ7i: Daba inės lie u ių kalbos žodynas: 7-as pa ais. i papild. leid. Vy . ed. S asys Keinys. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2012; elek oninis a ian as, 2015 (a naujin a e sija, 2017). P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /daba inis. Flowe bank. P ieiga in e ne e: h p://www. lowe bank. u/?p=6522. ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Gėlės samp a a aiškinamuosiuose žodynuose |17 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 LKA: Lie u ių kalbos a lasas 1: Leksika, Vilnius: Mokslas, 1977. LKŽe: Lie u ių kalbos žodynas ( . 1–20, 1941–2002): elek oninis a ian as. Redak o ių kolegija: Ge ūda Nak inienė ( y . edak o ė), Jonas Paulauskas, Ri u ė Pe okienė, Vy au as Vi kauskas, Jolan a Zaba skai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija, 2008). P ieiga in e ne e: www.lkz.l . LLVV: La iešu li e ā ās alodas ā dnīca. P ieiga in e ne e: h p://www. ezau s.l /ll /. LRTB: Lie u os Respublikos e minų bankas. P ieiga in e ne e: h p:// e minai. lkk.l . MACMILLAN: Macmillan Dic iona y. P ieiga in e ne e: h p://www.macmillandic iona y.com/. MERRIAM-WEBSTER: Me iam-Webs e Dic iona y and Thesau us. P ieiga in e ne e: h ps://www.me iam-webs e .com/. MLVV: Mūsdienu la iešu alodas ā dnīca. Red. I. Zuicena, A. Roze. P ieiga in e ne e: h p://www. ezau s.l /ml /. OXFORD: Ox o d Dic iona ies. P ieiga in e ne e: h ps://en.ox o ddic iona ies.com/. Sie a Flowe Finde . P ieiga in e ne e: h p://www.sie a lowe inde .com/en/c/ oses/12?page=1& l =0. SŽ: Sinonimų žodynas / An anas Lybe is. 2-asis pa ais. leid. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2002, XIV, 586 p.; elek oninis a ian as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://lkiis.lki.l . Vikipedija. Lais oji enciklopedija. P ieiga in e ne e: h ps://l .wikipedia.o g/wiki/Pag indinis_puslapis. VLEe: Visuo inė lie u ių enciklopedija: elek oninis a ian as. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as, 2018. P ieiga in e ne e: h ps://www. le.l . МАКС: Словарь русского языка. Под ред. А. П. Евгеньевой. P ieiga in e ne e: h p://slo a i. u/sea ch.aspx?s=0&p=3068. СЕМ: Русский семантический словарь. Отв. Ред. Н. Ю. Шведова. P ieiga in e ne e: h p://slo a i. u/sea ch.aspx?s=0&p=3068. TСД: Толковый словарь живaго великорусского языка. Владимира Даля. P ieiga in e ne e: h p://slo a dalja.ne /sea ch.php. ТСОШ: Толковый словарь русского языка С. И. Ожегова и Н. Ю. Шведовой. P ieiga in e ne e: h p://slo a i. u/sea ch.aspx?s=0&p=3068. LITERATŪRA Ba miński J. 1988: De inicja kogni ywna jako na zędzie opisu kono acji. Kono acja. Lublin: Wydawnic wo UMCS. ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Gėlės samp a a aiškinamuosiuose žodynuose |18 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Gaidienė A., Liu ke ičienė D. 2017. Reikšmių de inição peculia idades Bend inės lie u ių kalbos žodyne: plan as e animais. Bend inė ala 90, 147. acessí el na in e ne : h p://www.bend inekalba.l /?90. G i ėnienė A. 2014. Žibuoklės imagemdinhos con empo ânea em p osa li uãs. Li u ians kalba 8, 111. Accesso na in e ne : h pwww.lie u iukalba.l index.php://lie u iukalba/a icle/ iew/95/75. Guda ičius A. 2009: E noling is ika: au a kalboje, Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla. Kazlauskai ė R. 2010. Žydinčios aguonos imagdinys Li uães poesia. Filologia 15, 53–70. Kazlauskai ė R. 2014. Žydinčios saulėg ąžos imagdinys lie u ių poezijoje. Res Humani a iae XVI, 86107. Maskuliūnienė D., K ašy ė R. 2010. Gėlių nomeiamen os semân ica Janinas Degu y ės e A u o Guobos poesia em c ianças. Filologia 15, 99113. Ru ko ska K., Sme ona M., Sme onienė I. 2017. Ve idades lie u ių pasaulė aizdyje, Vilnius: Akademinė leidyba. Į eik a 2018 07 12 Adop ado 2018 11 12 THE CONCEPTION OF THE WORD FLOWER (LITH. GL) IN DICTIONARIES S u m m a y The a icle deals wi h he meanings o he noun lowe and hei de ini ions in he dic iona ies o he Li huanian, La ian, Russian, and English languages. The s udy has e ealed ha Li huanian dic iona ies only p o ide one meaning o he wo d lowe . La ian, Russian, and English dic iona ies iden i y mo e meanings o he same wo d. Nea ly all o he dic iona ies co e ed usually combine he adi ional de ini ions o he meanings o lowe and hei cogni i e coun e pa s. The mos common cogni i e a ibu es men ioned a e: he b igh ness o a lowe (e.g., ‘usually b igh in colou ), i s smell (e.g., ‘no mally nice-smelling), and pu pose (e.g., ‘a plan cul i a ed o i s (lo ely) blossoms, ‘used as a gi ). ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Concei o de lo es em dicioná ios explica i os |19 _____________________________________________________________________________ BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Tendo analisado as de inições o he meanings o he wo d lowe in he Li huanian, La ian, Russian, and English dic iona ies, nós emos que admi i ha he dic iona ies o he Li huanian language should con ain mo e meanings o his wo d. Illus a i e examples om he la e dic iona ies show ha he e a e wo meanings o he wo d lowe : a ‘ lowe as a plan and a ‘picked lowe . I is p obable ha he Li huanian language has a hi d meaning o he wo d lowe , which is a ‘ lowe as a blossom. Ye his p esump ion needs o be e i ied wi h da a om co puses and su eys. The dic iona ies o he Li huanian language should p o ide de ini ion o a meaning by accen ua ing he ch oma ic mo e de ailed de ini ions o he wo d lowe , in g ea e eliance on he cogni i e s a egy o he dis inc ion o he lowe , i s smell, s a ing i s pu pose, possibly li e ime, and so on. These a e he hings o conside in w i ing a lexicog aphic a icle on lowe o he Dic iona y o he S anda d Li huanian Language (Bend inės lie u ių kalbos žodynas). KEYWORDS: dic iona y, meaning, shade o meaning, de ini ion, lowe . ANELIKA GUIDÍEN DANUT LIUTKEVIČIEN Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email p o ec ed] [email p o ec ed]