Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, mokėjimo ir mokymosi

BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 AURELIJA TAMULIONIENĖ Lietuvių kalbos institutas MOKINIŲ POŽIŪRIS Į LIETUVIŲ KALBĄ: ZWIĄZEK MIĘDZY UŻYWANIEM JĘZYKA, JEGO ZNAJOMOŚCIĄ I UCZENIEM SIĘ KLUCZOWE SŁOWA: język litewski, język uczniów, znajomość języka, używanie języka. ADNOTACJA W artykule przedstawiono wyniki badania przeprowadzonego w latach 2018–2019, którego celem było ustalenie, które języki dominują w języku uczniów, oraz pokazanie, jak odpowiedzi udzielone przez uczniów wiążą się z ich nastawieniem do lekcji języka litewskiego, nauczania języka litewskiego i języka litewskiego. Okazało się, że jako codzienny język uczniów, w zależności od dziedziny użycia, dominują dwa języki: litewski i angielski. Większość uczniów wskazuje, że w domu mówi po litewsku, a prawie wszyscy – że czytają książki w języku litewskim. Pozostałe wyniki dotyczące używania języka zależą od wieku: im starsi uczniowie, tym częściej wybierają język angielski (np. do przeglądania internetu, oglądania filmów). Z odpowiedzi udzielonych przez uczniów wyłonił się silny związek między znajomością języka litewskiego a oceną lekcji języka litewskiego: uczniowie, którym nauka języka litewskiego nie idzie, nie lubią lekcji języka litewskiego, i odwrotnie. WPROWADZENIE Badania języka uczniów coraz częściej przyciągają uwagę naukowców i społeczeństwa; rozważa się, w jakim stopniu na rozwój języka uczniów i pogarszającą się umiejętność czytania i pisania mogą wpływać inne języki. Mówienie o zmianach w używaniu języka litewskiego w wieku szkolnym jest ważne dlatego, że właśnie w tym okresie w największym stopniu utrwala się wpływ innych języków, a możliwości oddziaływania na używanie języka są największe w szkole, ponieważ tylko w niej języka litewskiego uczy się obowiązkowo. Po ustaleniu, które języki w największym stopniu wpływają na używany przez uczniów język lietuvių kalbos galias. litewski, oraz po ocenie zależności między językiem litewskim a jego nauczaniem i uczeniem się, można poprzez treści kształcenia oddziaływać również na używany przez uczniów język (pradinių klasių (3–4 kl.), pagrindinio ugdymo (5–6, 7–8 kl.) klasių mokinių), veikiančių AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, litewski i go wzmacniać. Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza związku między używaniem języka przez uczniów, jego znajomością i uczeniem się, oparta na danych z 536 ankiet zebranych w szkołach z litewskim językiem nauczania | 2 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 įvairiose Lietuvos apskrityse: Druskininkų, Kauno, Klaipėdos, Panevėžio, Šiaulių, Vilniaus (celem badania było zbadanie stosunku uczniów do języka litewskiego). W artykule analizuje się 1 Celem artykułu jest, na podstawie analizy wyników ankiety przeprowadzonej wśród uczniów, atsakymai į anketos klausimus, parodantys ryšį tarp kalbos vartojimo, mokėjimo ir mokymosi. ustalenie, które języki dominują w języku uczniów, oraz pokazanie, w jaki sposób udzielone przez uczniów odpowiedzi wiążą się z ich nastawieniem do lekcji języka litewskiego, nauczania języka litewskiego i języka litewskiego. W celu realizacji zamierzenia postawiono następujące główne zadania: 1) przeprowadzić analizę używania języka przez uczniów z różnych grup wiekowych i obu płci w domu, podczas oglądania 2) ustalić, jak uczniowie oceniają posiadaną znajomość języka filmus, skaitant knygas, naršant internete analizę; litewskiego i języków obcych; 3) ujawnić możliwy związek między znajomością języka litewskiego a samooceną tej znajomości. Metodę (obliczeniową) stosuje się do obliczania i przedstawiania Nagrinėjant mokinių atsakymus taikomas aprašomasis analitinis metodas, kiekybinis częstości odpowiedzi. W pierwszym rozdziale artykułu omówiono aktualność i charakter badania, w drugim przedstawiono wyniki badania oraz dokonano porównawczej analizy danych. 1. AKTUALNOŚĆ I CHARAKTER BADAŃ Na Litwie przeprowadzono wiele badań dotyczących postaw językowych różnych grup społecznych, często analizując poszczególne kwestie w odrębnych aspektach. Jednak wciąż brakuje konsekwentnych badań empirycznych ukierunkowanych na używanie języka przez uczniów oraz motywację do nauki w klasach szkoły podstawowej i gimnazjalnych tych szkół, w których językiem nauczania jest język litewski. W ostatnim czasie wiele uwagi poświęca się postawom językowym uczniów. Najczęściej bada się postawy uczniów starszych klas wobec języka litewskiego, prowadzi się badania postaw uczniów szkół mniejszości narodowych wobec języka litewskiego, a także istnieje wiele badań ukazujących związki między stosunkiem do języka ogólnego a stosunkiem do gwar (np.: Aliūkaitė i in. 2017; Ramonienė 2010; 2013; Ramonienė, Extra 2011). Na Litwie i za granicą przeprowadzono wiele badań, których przedmiotem są postawy językowe różnych grup społecznych, a także specyfika używania i znajomości języka litewskiego (np.: Čubajavaitė 2013; Urbaitytė 2018). Analizowano, w jaki sposób nauka języków obcych determinuje mokinių požiūrį į lietuvių kalbą, tirtos sąsajos tarp šių veiksnių ir požiūrio į lietuvių kalbos 1 Dane zebrano w ramach udziału w projekcie finansowanym przez Państwową Komisję Języka Litewskiego kalbų poveikis mokinių lietuvių kalbai ir savimonei: situacija, tendencijos ir galimybės“ (Valstybinės lietuvių „Program badań nad funkcjonowaniem i zmianami ogólnego języka litewskiego, gwar i innych odmian języka”, zatwierdzonym zarządzeniem przewodniczącego Komisji Języka Litewskiego z dnia 16 stycznia 2018 r. nr V-10, instytucja realizująca: Instytut Języka Litewskiego, data zawarcia umowy: 16 lipca 2018 r., nr K-2/2018). AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, mokėjimo ir mokymosi | 3 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 pamokas. Iš pateiktų rezultatų matyti, kad „vaikų požiūris į lietuvių kalbą yra labiausiai susijęs z <...> zainteresowaniem dziecka czytaniem, pisaniem i mówieniem <...>; dzieci lubiące tę aktywność najczęściej twierdzą, że lekcje języka litewskiego im się podobają” (Dabašinskienė i in. 2011: 143). W badaniach podkreśla się znaczenie nastawienia uczniów i motywacji do nauki. Wiele uwagi poświęca się nauce innego (zazwyczaj drugiego) języka. Uznaje się, że o sukcesie w nauce języka decyduje motywacja związana z nastawieniem językowym i środowiskiem nauki (Ushioda 2013; Dörnei 2014). W najnowszych pracach analizuje się nastawienie dzieci i młodzieży do języka litewskiego jos prestižo. Tyrimai rodo, kad vertybinės nuostatos dėl kalbos susiformuoja jaunesniame także w wieku szkolnym; niestety „prestiż języka litewskiego maleje wraz z wiekiem – im wyższa klasa, tym mniej uczniów docenia jego znaczenie społeczne” (Poderienė, 215). Pristatomi naujausi motyvacijos mokytis ir nuostatų dėl lietuvių kalbos modeliai, Vaičiakauskienė 2019: wskazuje się, że „[P]ozytywne nastawienie do języka litewskiego, Litwinów, Litwy i własnej tożsamości wpływa na motywację, a ta z kolei decyduje o lepszej jakości znajomości języka” (Vilkienė i in. 2019: 63). Dane do tego badania zebrano w latach 2018–2019. Wybrano badanie ankietowe. Ankietę składają się z dwóch części. W pierwszej części ankiety przedstawiono pytania ogólne, w drugiej – stwierdzenia, jednocześnie wskazując możliwość wyboru jednej z odpowiedzi (Nie zgadzam się / Ani się zgadzam, ani się nie zgadzam / Zgadzam się). Uczniowie klas starszych (5–8) wypełniali ankietę samodzielnie, natomiast uczniom klas młodszych (3–4) pytania i stwierdzenia ankiety odczytywano na głos, a oni zaznaczali odpowiedzi. Dane zebrane podczas badania opracowano statystycznie ręcznie, analizowano je za pomocą arkusza kalkulacyjnego Microsoft Office Excel. W artykule, uwzględniając jego temat, wybrano do analizy następujące aspekty: 1. Wiek uczniów (klasa). 1. Do której klasy obecnie uczęszczasz? __________ 2. Płeć uczniów. 3. Zaznacz swoją płeć: □ mężczyzna / □ kobieta 3. Używanie języka. 6. W jakim języku lub jakich językach zwykle rozmawiasz w domu? □ litewskim, □ polskim, □ rosyjskim, □ angielskim, inny ______________ (wpisz) 7. Įrašyk, kuria kalba paprastai Tu a) oglądasz filmy ___________________________________________ b) czytasz książki _________________________________________ c) naršai internete ________________________________________ AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, biegłości i nauki | 4 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 4. Nastawienie uczniów do lekcji języka litewskiego, nauczania języka litewskiego i języka litewskiego kalbos. 9. Pažymėk, kaip Tau sekasi mokykloje mokytis šiuos dalykus: 9b. Język litewski: 1 – bardzo źle, 2 – źle, 3 – dobrze, 4 – bardzo dobrze (zakreśl) 9d. Język obcy: 1 – bardzo źle, 2 – źle, 3 – dobrze, 4 – bardzo dobrze (zakreśl) Jakie jest Twoje zdanie o języku litewskim? Pomyśl, co o tym sądzisz, i zaznacz odpowiedź, która najbardziej Ci odpowiada. Stwierdzenia Nie zgadzam się Ani się zgadzam, ani się nie zgadzam Zgadzam się 6. Lubię czytać książki. 11. Język litewski jest trudny, trudno mi dobrze mówić i pisać. 14. Lekcje języka litewskiego są nieciekawe. 19. Lubię lekcje języka litewskiego. 25. Nie lubię języka litewskiego. Starano się wybrać te badane miejscowości, które znajdowałyby się w różnych częściach Litwy, dlatego wybrano okręgi: olicki, kowieński, kłajpedzki, poniewieski, szawelski i wileński. RYC. 1. Okręgi wybrane do badania (mapa z internetu, dostęp online: http://www.lietuvoszemelapis.com/apskriciu-zemelapiai) Przy doborze próby kierowano się następującymi kryteriami: wiek badanych (klasa), płeć badanych. TABELA 1. Charakterystyka badanych pod względem znajomości i nauki | 5 Okręg Druskienniki Kowno Kłajpeda Poniewież Szawle Wilno Ogółem: 73 96 62 42 70 193 M. Męż. Kob. Męż. Kob. Męż. Kobieta Płeć Mężczyzna Kobieta Mężczyzna Kobieta Mężczyzna 40 33 44 52 31 31 20 22 35 35 105 88 3,4 5,6 7,8 3,4 5,6 7,8 3,4 5,6 7,8 3.4 5,6 7,8 3,4 5,6 7,8 3,4 5,6 7,8 18 22 33 19 19 58 18 22 22 0 42 0 39 15 16 55 77 64 Klasa AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 2. WYNIKI BADAŃ Uwzględniając cel niniejszego badania, analizowano używanie języka w codziennym życiu uczniów, znajomość języka (samoocenę uczniów) oraz związek między znajomością języka a nauką. 2.1. Używanie języka w życiu codziennym W niniejszym badaniu w pierwszej kolejności analizowano używanie języka wybieranego przez uczniów w życiu codziennym, tj. dążono do ustalenia, w jakim języku uczniowie rozmawiają w domu, oglądają filmy, czytają książki i korzystają z internetu. Uzyskane wyniki pokazują, że w domu większość badanych mówi po litewsku (93 proc.), znacznie rzadziej mówi się po angielsku (20 proc.), rosyjsku (16 proc.), polsku (3 proc.), a tylko w pojedynczych przypadkach mówi się w innych, rzadziej używanych językach: hiszpańskim, francuskim, niemieckim itd. Z wyników wynika, że wybór języka używanego na co dzień nie zależy od płci. Uzyskane odpowiedzi rozkładają się mniej więcej równomiernie: większość dziewcząt (71 proc.) i chłopców (68 proc.) mówi w domu głównie po litewsku, rzadziej po angielsku (dziewczęta – 14 proc., chłopcy – 15 proc.), rosyjsku (dziewczęta – 11 proc., chłopcy – 13 proc.) lub w innych językach. W przedstawionych ankietach uczniowie mogli wpisać również kilka języków. Chociaż większość wskazała, że w domu mówi tylko po litewsku, byli też tacy, którzy zaznaczyli, że oprócz języka litewskiego używają również angielskiego, a rzadziej rosyjskiego. Dane te trudno ocenić jednoznacznie. Można przypuszczać, że część uczniów wskazała kilka języków nie dlatego, że w domu komunikuje się w obu językach, lecz dlatego, że zdarzają się pojedyncze przypadki, gdy komunikuje się w obu językach z przyjaciółmi, pisze w mediach społecznościowych itp. Uzyskane dane przedstawiono na ryc. 2 i 3. RYC. 2. Język, którym uczniowie RYC. 3. Język, którym uczniowie mówią w domu: język, którym uczniowie mówią w domu — dane według płci AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, mokėjimo ir mokymosi | 6 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 W badaniu dążono do ustalenia, jak na wybór języka wpływa wiek uczniów. Że w domu mówią po litewsku, wskazało ponad połowa uczniów 8. klasy (77 proc.), dane dotyczące pozostałych klas niemal się nie różnią (64–69 proc.). Że w domu mówią po angielsku, najczęściej wskazywali uczniowie 6. klasy (22 proc.) i 3. klasy (21 proc.), wyniki uczniów klas 5, 7 i 8 stanowią 10–14 proc., a najmniej wśród wskazujących, że w domu mówią również po angielsku, jest uczniów 4. klasy (8 proc.). Komunikowanie się w języku rosyjskim najczęściej wskazywali uczniowie 7. klasy (17 proc.), wyniki przedstawione przez uczniów klas 4, 5, 6 i 8 są zbliżone (10–14 proc.), natomiast najmniej uczniów 3. klasy wskazało język rosyjski jako język używany w domu. Szczegółowe informacje o tendencjach w zakresie używania języka w domu przez uczniów poszczególnych klas przedstawiono na ryc. 4. 4 RYC. Język, którym uczniowie posługują się w domu: dane według klas Odpowiedzi na pytanie, w jakim języku zwykle ogląda się filmy, są bardziej zróżnicowane. Połowa (50 proc.) uczniów wskazała, że ogląda filmy w języku litewskim, pozostali (35 proc.) wybrali język angielski, a jedynie w pojedynczych przypadkach zaznaczono język rosyjski (3 proc.) i polski (1 proc.). Uczniowie wskazali również dość rzadko używane języki, takie jak arabski, koreański czy francuski itp. Można przypuszczać, że nie wszyscy w pełni poprawnie zrozumieli pytanie. Na przykład wybór języka koreańskiego budzi wiele wątpliwości. Można rozważać, że oglądane są koreańskie filmy, które obecnie cieszą się dużą popularnością, ale najprawdopodobniej są one tłumaczone na język angielski lub inny język albo wyświetlane z napisami. Mimo tych okoliczności ujawniły się główne tendencje i są one oczywiste – dominują języki litewski i angielski (zob. ryc. 5). Analizując dane, zwrócono uwagę na to, czy na wybór języka ma wpływ płeć. Wyniki są podobne: że oglądają filmy po litewsku, wskazało nieco więcej AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, dziewcząt (53 proc.; chłopców – 48 proc.), odpowiednio dziewczęta nieco rzadziej oglądają filmy po angielsku w zakresie znajomości i nauki | 7 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 (32 proc.; plg. berniukų – 38 proc.), apylygiai mokinių (mergaičių – 12 proc., berniukų – 13 proc.) ogląda filmy w języku rosyjskim (zob. rys. 6). RYS. 5 Język, w którym uczniowie oglądają RYS. 6 Język, w którym uczniowie oglądają filmy: postawiona przed filmus, proc. duomenys pagal lytį, proc. Vertinta ir tai, kaip kalbos rinkimasis žiūrint filmus priklauso nuo mokinių amžiaus. Dar przeprowadzeniem badania hipoteza, że im starsi uczniowie, tym częściej oglądają filmy w języku angielskim, potwierdziła się. Wyniki pokazują, że uczniowie niższych klas chętniej filmus lietuvių kalba, 7 klasės mokinių pateikti rezultatai vienodi, o 8 klasės mokiniai jau oglądają wskazują, że nieco częściej oglądają filmy w języku angielskim (zob. rys. 7). RYS. 7 Język, w którym uczniowie oglądają filmy: dane według klas Jak pokazują dane z badania, głównymi językami, w których ogląda się filmy, są dwa – litewski i angielski (zob. rys. 8); znacznie rzadziej filmy ogląda się w języku rosyjskim (w różnych klasach ogląda w nim filmy od 10 do 16 proc. uczniów). AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, umiejętności i nauki | 8 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 RYS. 8 Język, w którym uczniowie oglądają filmy: dane według klas Zdecydowana większość uczniów (aż 85 proc.), poproszona o wskazanie, w jakim języku czyta książki, wskazała język litewski (zob. rys. 9). A zatem niemal wszyscy uczniowie czytają książki po litewsku, znacznie rzadziej czyta się po angielsku (13 proc.), a inne języki wskazano jedynie w pojedynczych przypadkach. Należy zwrócić na to szczególną uwagę: jeśli podczas czytania uczniowie wybierają język litewski, poprzez czytanie i wybór dobrej literatury można pozytywnie wpływać na używany przez nich język. Wyniki według płci są zbliżone (zob. rys. 10): zaledwie o kilka procent mniej dziewcząt wskazało, że czyta książki po litewsku (83 proc.; por. chłopcy – 86 proc.), a odpowiednio o kilka procent więcej z nich wskazało, że czyta po angielsku (14 proc.; por. chłopcy – 10 proc.). RYS. 9 Język, w którym uczniowie czytają książki 10 RYS. Język, w którym uczniowie czytają książki: dane dotyczące czytania książek według płci Wyniki według klas są dość podobne – we wszystkich klasach dominuje język litewski (77–91 proc.). Czytanie w języku litewskim najczęściej wybierają uczniowie klas 5 (91 proc.) i 3 (90 proc.), odpowiedzi uczniów klas 6–8 rozkładają się równomiernie, tj. 82 proc. uczniów tych klas czyta po litewsku, natomiast dane dotyczące klasy 4 nieco się wyróżniają – 77 proc. uczniów AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, tych klas wskazało, że czyta w języku ojczystym i języku nauki | 9 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 po litewsku, 19 proc. czyta po angielsku. Jako inny język, w którym czytane są książki, wskazało od 7 do 16 proc. uczniów w poszczególnych klasach. Uzyskane wyniki przedstawiono na rys. 11. RYS. 11 Język, w którym uczniowie czytają książki: dane według klas jeszcze Dar buvo klausiama, kokia kalba mokiniai naršo internete. Kiek didesnė dalis nurodo, kad internete naršo anglų kalba (47 proc.), šiek tiek rečiau naršoma lietuvių kalba (45 proc.), rzadziej – po rosyjsku (7 proc.) i w innych pojedynczych językach (1 proc.). Dziewczęta kalba renkasi dažniau nei berniukai (49 proc.; plg. berniukai – 38 proc.). Naršymo anglų kalba rezultatas atvirkštinis: mergaitės naršyti internete anglų kalba renkasi rečiau (42 proc.; plg. przeglądają strony po litewsku, chłopcy – 55 proc.). Język rosyjski jest wybierany do przeglądania internetu niemal równomiernie: w tym języku przegląda internet 8 proc. dziewcząt i 6 proc. chłopców. Uzyskane wyniki przedstawiono na rys. 12 i 13. RYS. 12. Język, w którym uczniowie RYS. 13. Język, w którym uczniowie przeglądają internet: przeglądają internet dane według płci Jeszcze przed przeprowadzeniem badania postawiono hipotezę, że im starsi uczniowie, tym częściej wybierają przeglądanie internetu w języku angielskim. Przypuszczenia potwierdziły się – wyniki rzeczywiście pokazują, że starsi uczniowie chętniej przeglądają internet w języku AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, angielskim (zob. rys. 14). Wyraźna zmiana jest widoczna w zależności od znajomości i nauki | 16 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 Podsumowując, można stwierdzić, że związki między znajomością języka litewskiego a stosunkiem do języka litewskiego, a także między znajomością języka litewskiego a oceną lekcji języka litewskiego są istotne, natomiast związek między nauką języka litewskiego a jego znajomością jest bardzo silny. WNIOSKI 1. Po zbadaniu używania języka przez uczniów z różnych grup wiekowych i różnej płci ustalono: 1.1. Uczniowie obojga płci w domu mówią po litewsku, znacznie rzadziej – po angielsku, rosyjsku i polsku, a tylko w pojedynczych przypadkach – w innych, rzadziej używanych językach (hiszpańskim, francuskim, niemieckim itd.). W domu po litewsku mówi więcej niż połowa uczniów wszystkich klas. Najmniej uczniów mówiących w domu po litewsku jest wśród uczniów 7 klasy (prawie trzy piąte), a najwięcej uczniów mówiących w domu po angielsku – wśród uczniów 6 klasy (prawie jedna czwarta). 1.2. Połowa ankietowanych uczniów ogląda filmy w języku litewskim, ponad jedna trzecia ogląda je po angielsku, a pojedynczy uczniowie oglądają filmy po rosyjsku, polsku i w innych językach. Dziewczęta nieco częściej niż chłopcy oglądają filmy w języku litewskim i odwrotnie – chłopcy częściej oglądają filmy w języku angielskim. Uczniowie klas niższych częściej oglądają filmy w języku litewskim, a uczniowie klas wyższych (od 7 klasy) – w języku angielskim. 1.3. Uczniowie obu płci i w różnym wieku czytają książki po litewsku, tylko nieco ponad jedna dziesiąta – po angielsku. Czytanie książek w języku litewskim wybierają osoby w mokiniai, taigi svarbu į tai atkreipti dėmesį sudarant rekomenduojamos skaityti literatūros każdym wieku. To właśnie poprzez czytanie można wpływać na język używany przez uczniów. 1.4. Niemal połowa ankietowanych uczniów przegląda internet po angielsku, nieco rzadziej lietuviškai. Mergaitės dažniau nei berniukai renkasi naršyti lietuviškai. Žemesniųjų klasių mokiniai taip pat linksta naršyti internete angliškai, o nuo 5 klasės, pramokus anglų kalbos, šia przegląda się w języku, który jest używany coraz częściej. Jest zrozumiałe, że na Litwie wciąż brakuje zlokalizowanych programów komputerowych, są one mniej powszechne, a suprasti, tačiau labai svarbu per įvairių dalykų pamokas pagal galimybes duoti mokiniams ponadto w przypadku niektórych używanych w nich litewskich terminów trudno jest wykonywać w internecie zadania w języku litewskim. 1.5. Mokinių kalboje vyrauja dvi kalbos – lietuvių ir anglų. Lietuvių kalbai pirmenybė (nepriklausomai nuo mokinių amžiaus ir lyties) teikiama kaip namuose vartojamai kalbai, ja AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, mokėjimo ir mokymosi | 17 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 czytane książki. Wybór języka do oglądania filmów i przeglądania internetu zależy od wieku: w niższych klasach wybiera się język litewski, w wyższych przechodzi się na język angielski. 2. Po zbadaniu, jak uczniowie oceniają znajomość języka litewskiego, ustalono: 2.1. Mniej niż połowa uczniów uważa, że język litewski opanowuje bardzo dobrze, jedna czwarta – że dobrze, a tylko pojedynczy uczniowie wybrali odpowiedź „bardzo źle”. Dziewczęta oceniają swoją znajomość języka litewskiego lepiej niż chłopcy: ponad jedna trzecia dziewcząt i tylko jedna piąta chłopców ocenia ją jako bardzo dobrą. I odwrotnie: kilka dziewcząt i mniej niż jedna dziesiąta chłopców ocenia swoją znajomość jako bardzo złą. Najlepiej znajomość języka litewskiego oceniają uczniowie 4 klasy. Od 5 klasy sytuacja się zmienia: mniej niż jedna czwarta uczniów uważa, że bardzo dobrze radzi sobie z językiem litewskim, a najmniej takich uczniów jest w 7 klasie. 2.2. Połowa uczniów wszystkich klas uważa, że bardzo dobrze radzi sobie z językiem obcym, jedna trzecia – że dobrze, a tylko pojedynczy uczniowie oceniają posiadaną znajomość języka obcego bardzo źle. Nie zauważono istotnych różnic w wynikach między różnymi płciami. Najlepiej znajomość języka obcego oceniają uczniowie klas 6– 8 (znajomość języka litewskiego najlepiej oceniają uczniowie klasy 4). 2.3. Uczniowie dobrze oceniają zarówno znajomość języka litewskiego, jak i języka obcego. Podstawowa różnica polega tylko na tym, że ponad połowa uczniów uważa, iż bardzo dobrze radzi sobie z językiem obcym, natomiast oceniając znajomość języka litewskiego, większość uczniów wskazuje, że dobrze radzi sobie z językiem litewskim. Tylko bardzo mała część uczniów wszystkich klas uważa, że bardzo źle zna język litewski i język obcy. 3. Po zbadaniu związku między znajomością języka litewskiego a nauczaniem ustalono: 3.1. Związek między nauczaniem języka litewskiego a przekonaniem, że język litewski jest tiesioginis: jeigu mokiniai nurodo, kad lietuvių kalba sekasi blogai ar labai blogai, tai jie ją laiko trudny, jest wzajemny i odwrotnie. Niezależnie od tego, jak uczniowie oceniają posiadaną wiedzę z języka litewskiego, większość z nich nie zgadza się ze stwierdzeniem, że język mokėjimo ir jos mėgimo esama. 3.2. Esama stipraus ryšio tarp lietuvių kalbos mokėjimo ir lietuvių kalbos pamokų litewski im się nie podoba. Mimo to istnieje związek między oceną języka litewskiego: większość uczniów, którym nauka języka litewskiego nie idzie (wybrali odpowiedź „bardzo labai gerai, yra tik mažiau nei dešimtadalis). AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, źle”), twierdzi, że lekcje języka litewskiego są nieciekawe (uczniowie, którym nauka języka litewskiego przychodzi dobrze pod względem opanowania i uczenia się | 18 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 LITERATŪRA Aliūkaitė D., Mikulėnienė D., Čepaitienė A., Geržotaitė L. 2017: Kalbos variantiškumas ir jos vertinimas perceptyviosios dialektologijos požiūriu: variantų ir vietų vaizdiniai, Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. Čubajevaitė L. 2013: Sociolingvistinis Kauno moksleivių paveikslas. Daktaro disertacija. Prieiga internete: https://www.vdu.lt/cris/handle/20.500.12259/56358. Dabašinskienė I., Balčiūnienė I., Krivickaitė E. 2011: Ar ankstyvasis užsienio kalbų mokymas lemia požiūrį į gimtąją kalbą? – Kalbų studijos 19, 143–147. Prieiga internete: https://www.researchgate.net/publication/265980537_Ar_ankstyvasis_uzsienio_kalbu_mo kymasis_lemia_poziuri_i_gimtaja_kalba. Dörnyei Z. 2014: Motivation in Second Language Learning. – Teaching English as a Second or Foreign Language. Celce-Murcia, M., Brinton, D. M., Snow, M. A. (eds.), Boston, MA: National Geographic Learning / Cengage Learning, 518–531. Poderienė N., Vaičiakauskienė S. 2019: Lietuvių kalbos prestižas: mokinių nuostatos dėl lietuvių kalbos švietimo politikos kontekste. – Lituanistica 65, 3(117), 199–219. Ramonienė M., red. 2010: Miestai ir kalbos I. Kolektyvinė monografija, Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. Ramonienė M., red., 2013: Miestai ir kalbos II. Kolektyvinė monografija, Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. Ramonienė M., Extra G. 2011: Multilingualism in Lithuanian Cities. Languages at Home and School in Vilnius, Kaunas and Klaipėda, Klaipėda / Tilburg: Klaipėdos universiteto leidykla. Urbaitytė K. Kauno kitakalbių kalbinės nuostatos ir tapatybė [interaktyvus], Kaunas: VDU, 2018. Prieiga internete: https://www.vdu.lt/cris/handle/20.500.12259/35646. Ushioda E. International Perspectives on Houndmills, Basingstoke, Hampshire Motivation. – Language Learning and Professional Motivation Challenges, New York, NY: Palgrave Macmillan. Vilkienė V., Vilkaitė-Lozdienė L., Bružaitė-Liseckienė J. 2019: Lietuvių kalba Vilniaus lietuviškose, lenkiškose ir rusiškose gimnazijose: mokėjimo kokybė, kalbinės nuostatos ir motyvacija, Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. Prieiga internete: https://www.vu.lt/leidyba/images/eknygos/Lietuviu_kalba_mokyklose.pdf. Gauta 2019 12 09 Priimta 2019 12 30 AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, mokėjimo ir mokymosi | 19 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 PUPILS’ ATTITUDE TOWARDS THE LITHUANIAN LANGUAGE: THE CONNECTION BETWEEN LANGUAGE USAGE, PROFICIENCY, AND LEARNING Summa ry The article presents the results of a 2018–2019 study aimed at identifying the most prevalent languages in pupils vernacular, showing the correlation between the pupils’ answers and their own attitudes towards Lithuanian classes as well as towards teaching the Lithuanian language and the Lithuanian language in general. Analysis of the data has revealed that, depending on the area of usage, the daily pupils vernacular is dominated by two languages: Lithuanian and English. The Lithuanian language takes the lead (irrespective of the age and gender of pupils) in several areas: Lithuanian is the language spoken at home and the language for reading books. In other areas, such as watching films and browsing, the choice of language depends on the age, with younger pupils opting for the Lithuanian language, while seniors make a transition towards English. Notably, all pupils choose to read their books in Lithuanian. This is an important factor to note, because it is through reading that the language can be empowered. Analysis of the self-grading of the proficiency of the Lithuanian language has showed that girls tend to give themselves higher grades for their Lithuanian language skills compared to boys. The highest self-grades of Lithuanian language skills have been observed among fourthgraders. Beginning with grade 5, the grades shift and the self-grading tends to go down. The study suggests that pupils tend to give themselves high marks in terms of their proficiency in both Lithuanian and foreign language. The main difference is that the majority – more than one-half – of pupils believe that their foreign language skills are excellent; in grading their own Lithuanian language skills, many pupils rated their Lithuanian language proficiency as good. And only a fraction of pupils across all grades believe that their Lithuanian and foreign language skills are very poor. Investigation of the connection between the proficiency of the Lithuanian language and teaching has highlighted a strong and direct relationship between the self-grade in Lithuanian and the belief that the Lithuanian language is very difficult: pupils who rate their Lithuanian AURELIJA TAMULIONIENĖ. Mokinių požiūris į lietuvių kalbą: ryšys tarp kalbos vartojimo, mokėjimo ir mokymosi | 20 doi.org/10.35321/bkalba.2019.92.13 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 language skills as poor or very poor also say that this language is difficult, and vice-versa. The odpowiedzi uczniów ujawniły również silną zależność między samooceną z języka litewskiego a upodobaniem do zajęć z języka litewskiego, przy czym uczniowie, którzy otrzymują oceny niedostateczne z języka litewskiego, wykazują niewielkie upodobanie for Lithuanian language classes, and vice-versa. SŁOWA KLUCZOWE: język litewski, język rodzimy uczniów, biegłość językowa, użycie języka. AURELIJA TAMULIONIENĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno [email protected]