Metaforinis raiškos būdas administracinėje lietuvių kalboje

RASUOLĖ VLADARSKIENĖ Lietuvių kalbos institutas METAFORINIS RAIŠKOS BŪDAS W JĘZYKU LITEWSKIM ADMINISTRACYJNYM KLUCZOWE SŁOWA: metafora, znaczenie słowa, tłumaczenie, język administracyjny, terminy metaforyczne ADNOTACJA Zbadano metaforyczny sposób wyrażania w administracyjnym języku litewskim. W niniejszym artykule analizuje się, w jaki sposób w języku administracyjnym, charakteryzującym się szczególną precyzją (jednoznacznością), jasnością i obiektywizmem, stosowane są obrazowe formy wyrażania myśli oraz jakie ujawniają się właściwości wyrażania metaforycznego, uwarunkowane specyfiką użycia tego języka. Można wyróżnić środki wyrazu pochodzenia metaforycznego, powstałe w języku litewskim, które utraciły obrazowość i stały się szablonowe, oraz metafory przekładowe, które weszły do języka litewskiego za pośrednictwem tłumaczeń, głównie aktów prawnych. Uwzględniając specyfikę obszaru użycia tego języka, artystyczne środki wyrazu metaforycznego są w nim bardziej charakterystyczne dla swobodniejszych gatunków dokumentów, których forma wyrazu jest bliższa stylowi publicystycznemu. WSTĘP Jednym z obrazowych środków wyrazu artystycznego – metafora – jest rozumiana jako przeniesienie nazwy jednej rzeczy, czynności, stanu, zjawiska lub ich właściwości na inną rzecz, czynność, stan, zjawisko lub ich właściwość. Przedstawiciele lingwistyki kognitywnej rozszerzyli pojęcie konwencjonalnej metafory artystycznej i dowiedli, że myślenie i mówienie za pomocą metafor jest istotną cechą postrzegania świata (Lakoff, Johnson 1980). Wyróżnia się metafory językowe i poetyckie. Metafory językowe są rezultatem wtórnej nominacji RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforyczny sposób wyrażania w administracyjnym języku litewskim | 2 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 vaizdingumą ir semantinį dvilypumą, vartojamos nominaciniais ir komunikaciniais sumetimais. pośredniej, zachowują one pewien Metafory te są obiektywne, systemowe i odzwierciedlają kolektywny pogląd na logiczne związki między obiektami. Metafory artystyczne są używane jako individualios, atlieka estetinę funkciją. Aloyzas Gudavičius teigia, kad metaforas galima laikyti mąstymo bei pažinimo būdu, figury stylistyczne, są one subiektywne, co realizuje się za pomocą wypowiedzi metaforycznych. (Gudavičius 2009: 125). W wypowiedziach metaforycznych powinny występować określone sygnały lub bezpośrednie wskazówki dla słuchacza dotyczące tego, jakie skojarzenia powstały w świadomości mówiącego podczas mówienia o przedmiocie aktu mowy. (Gudavičius 2014). A zatem metaforę można rozumieć jako określoną strategię myślenia – zdolność myślenia o jednych rzeczach jako o innych. Taki sposób myślenia pomaga pojmować abstrakcyjne rzeczy, które są konkretyzowane (przypisuje się im właściwości fizycznej formy, rozmiaru, ciężaru, ilości, wyglądu itp.) lub uczłowieczane (przypisuje się im cechy właściwe człowiekowi), a także określa się ich położenie w przestrzeni. Badania metafor pomagają lepiej zrozumieć, w jaki sposób ludzie poznają otaczający świat, z czym utożsamiają zachodzące zjawiska i jakie dostrzegają ich cechy. Celem niniejszego artykułu jest zbadanie stosowania metaforycznych środków wyrazu w administracyjnym języku litewskim oraz porównanie ich właściwości w przygotowywanych na Litwie i tłumaczonych dokumentach Unii Europejskiej Sączących się dokumentach. Źródłami badania są akty prawne i inne dokumenty opublikowane w Rejestrze Aktów Prawnych (https://www.e-tar.lt/portal/lt/legalActSearch) oraz litewskie tłumaczenia dokumentów opublikowane w portalu prawa Unii Europejskiej Eur-lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=lt). Zbadano użycie języka w ostatnich latach. Podobnie jako źródła, w celu wyjaśnienia już utrwalonych metafor, wykorzystano także Poradnik języka kancelaryjnego, do którego trafiły jedynie najbardziej charakterystyczne środki wyrazu językowego stosowane w dokumentach końca XX wieku. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforyczny sposób wyrażania w administracyjnym języku litewskim | 3 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Przedmiotem badań są metaforyczne środki wyrazu w dokumentach, które analizowano za pomocą metod opisowej i porównawczej. W ostatnim czasie w litewskim językoznawstwie przeprowadzono niemało badań metafor językowych. Badano terminy metaforyczne z różnych dziedzin: informatyki i technologii Maskaliūnienė, Paura 2013; Stunžinas 2018), jūreivystės (Drukteinytė 2015), teisės komputerowych (Celiešienė 2016; (Gedzevičienė 2018), budownictwa (Stunžinas 2006), ekonomii (Vladarskienė 2012) i in. Aušra Kamandulytė (2019) badała metafory z leksemem oznaczającym kolor zielony, Ona Petrėnienė (2010) – użycie metafor w tekstach popularnonaukowych, opracowano publikację Metafory konceptualne w dyskursie publicznym: słownik metafor konceptualnych. Jako odrębny problem analizuje się tłumaczenie takich metafor (Pažūsis 2014, Zaikauskas 2014 i in.). Metaforyzacja w administracyjnym języku litewskim była badana głównie z perspektywy przekładu (Gražytė, Maskaliūnienė 2009; Kamandulytė 2019), analizowano także metaforyczne terminy prawne w tekstach podstylu prawnego (Gedzevičienė 2018). Jak widać, największą uwagę badaczy przyciągają terminy metaforyczne, tj. połączenia rzeczownikowe; wprawdzie Dalia Gedzevičienė wyodrębniła jako osobną strukturalną grupę metaforycznych terminów prawnych także metafory czasownikowe. SPECYFIKA METAFORYCZNEJ EKSPRESJI W JĘZYKU ADMINISTRACYJNYM Język administracyjny jest najsilniej regulowaną odmianą języka ogólnego. Kazimieras Župerka wskazuje, że stylowi administracyjnemu właściwe są następujące cechy stylistyczne: oficjalność, standardowość (szablonowość), rzeczowa precyzja, jasność, zwięzłość, logiczność; niewłaściwe zaś – indywidualność, emocjonalność, obrazowość (Župerka 1997). Oznacza to, że w tej dziedzinie użycia języka unika się indywidualnych i obrazowych środków wyrażania myśli, dlatego ze względu na specyfikę stylu metafory artystyczne są tu nieodpowiednie. W KancKP można znaleźć niejedno RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforyczny sposób wyrażania w administracyjnym języku litewskim | 4 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 zalecenie, by nie używać słów w znaczeniu przenośnym; na przykład napisano, że „gilus, i często niepotrzebnie używany do wyrażania wszelkiej wielkości, siły lub wagi”, zaleca się „įnešti nevartoti įvairių abstrakčių dalykų padarymo reikšme“. Iš tokių siūlymų galima spręsti, kad administracinėje kalboje buvo stengiamasi neleisti plisti verstiniams metaforiniams pasakymams, kurių perkeltinės reikšmės nebuvo įprastos lietuvių kalboje. Wyróżniającą cechą tej odmiany języka jest standardowość. Właśnie ta specyficzna cecha tego obszaru użycia języka stwarza warunki do stosowania metafor językowych jako jedynego sposobu nazywania różnych pojęć, a obrazowość takich metafor jest przygaszona i odpowiada zwięzłości tego stylu, w żaden sposób nie szkodząc jasności, ponieważ nie stwarza możliwości dwuznaczności. Biorąc pod uwagę, jaki wyraz nadaje wypowiedzi znaczenie przenośne, można wyróżnić następujące metaforyczne realizacje takiej struktury syntaktycznej: 1) metafory rzeczownikowe, które mogą tworzyć: a) rzeczownik użyty w znaczeniu metaforycznym, np.: balsas „prawo głosu” DŽ, kanalas „źródło, z którego coś się otrzymuje; „sposób, droga, którą coś się otrzymuje” DŽ, pamatas „istotna, najważniejsza rzecz, na której opiera się wszystko inne, podstawa” DŽ, slenkstis „wyraźna granica zmiany” DŽ, spraga „brak” DŽ, šaltinis „to, co daje początek, skąd coś wychodzi” DŽ; b) związki rzeczownikowe, których główny człon jest używany w znaczeniu przenośnym, np.: [administracyjna, podatkowa] našta „brzemię”, [jakościowy, uczniowski, konsumencki] krepšelis „koszyk”, [logistyczny, dostawczy] grandinė „łańcuch”, [kolejowy, napięciowy, powietrzny] mazgas „węzeł”; c) metafory cechy, w których w znaczeniu przenośnym używany jest człon zależny, np.: aukštos pareigos „wysokie stanowisko”, sunkus nusikaltimas „ciężkie przestępstwo”, sidabrinė ekonomika „srebrna gospodarka”, juodoji rinka „czarny rynek”, žalioji korta „zielona karta”, žalioji įmonė „zielone przedsiębiorstwo”, žalioji paslauga „zielona usługa”; 2) czasownikowe połączenia metaforyczne, np.: obejść ustawę, wystawić czek, pociągnąć do odpowiedzialności, rozwiązać komisję, naruszyć zasady, zapobiec przestępstwu, uprzedzić; RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforyczny sposób wyrażania w administracyjnym języku litewskim | 5 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 3) stałe metaforyczne połączenia wyrazowe, np.: za zamkniętymi drzwiami, do końca życia. Metaforycznie skłania się do opisywania pojęć ogólnych, aby można było przewidzieć ich pagrindinį ypatumą, pvz.: vieno langelio principas, tvirtos rankos pozicija, plyno lauko investicija. PRZYPADKI WYRAŻEŃ METAFORYCZNYCH W PORADACH DOTYCZĄCYCH JĘZYKA KANCELARYJNEGO W poradach dotyczących języka kancelaryjnego (dalej – KancKP) odnotowano najbardziej charakterystyczne dla XX wieku użycie administracyjnego języka litewskiego. Obok zalecanych, poprawnych przypadków wyrażania podawane są również zalecenia dotyczące tego, jakie środki językowe są niewłaściwe dla tej dziedziny użycia języka. Po przejrzeniu KancKP widać, że do tego wydawnictwa trafiły przede wszystkim standardowe wyrażenia metaforyczne używane w litewskim języku administracyjnym, czyli od dawna utrwalone w języku szablonowe środki wyrazu metaforycznego, wśród nich najwięcej czasownikowych połączeń metaforycznych, w których w znaczeniu przenośnym używane są czasowniki lub ich formy, np.: odwołać konferencję, odwołać z urlopu, odwołać z delegacji, odwołać do pracy, cofnąć zezwolenie, zwołać posiedzenie, (wy)ciągnąć na światło dzienne, wysuwać kandydatów, podnosić kwalifikacje, stawiać wymagania, ujawniać braki. Związków metaforycznych rzeczownikowych podano mniej, jednak niektóre są bardzo charakterystyczne dla języka administracyjnego, np.: wysokie stanowisko, otwarte zebranie, rok bieżący, pismo przewodnie, strona trzecia. Metaforyczne związki języka administracyjnego odpowiadają ogólnym kierunkom metaforyzacji ustalonym przez badaczy językoznawstwa kognitywnego. D. Gedzevičienė ustaliła, że „treść oznaczana pojęciami prawnymi jest metaforycznie wyobrażana jako pewien materialny obiekt, z którym wykonuje się jakieś fizyczne działanie albo który ma cechy i właściwości charakterystyczne dla pewnego obiektu (najczęściej rzeczy, rzadziej – człowieka lub zwierzęcia, a jeszcze rzadziej – innego obiektu przyrody)” (Gedzevičienė 2018). Zasadniczo spostrzeżenia te odnoszą się również do języka administracyjnego, którego metaforyczne RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforinis raiškos būdas administracinėje lietuvių kalboje | 6 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 wyrażanie się także charakteryzuje się rzeczowością, tj. np.: dołożyć starań, wydać dokument, przyjąć dokument, zwrócić pełnomocnictwa, wycofać z obiegu, pokryć wydatki, skreślić saldo, skreślić premię. W języku administracyjnym ważne jest rozmieszczenie w przestrzeni, ponieważ w tej dziedzinie istnieje bardzo wyraźna struktura, podkreślana jest hierarchia, zapewne dlatego wybrano taki kierunek metaforyzacji – opisywanie pojęć jako obiektów znajdujących się w przestrzeni. Ruch w przestrzeni wskazują takie związki czasownikowe, np.: obejść ustawę, zasady, kwestię, problem; dojść do wniosku; włączyć do porządku obrad, włączyć do wykazu; pociągnąć do odpowiedzialności, nałożyć odpowiedzialność, nałożyć grzywnę, (wy)stawić na widok publiczny, zgłaszać kandydatów, podnosić braki, podnosić kwalifikacje, stawiać wymagania; wytoczyć, umorzyć sprawę; przenieść saldo; zawiesić uprawnienia, członkostwo; awansować, zdegradować stanowisko. Chociaż w KancKP częściej podawane są czasownikowe połączenia metaforyczne, można jednak utworzyć z nich rzeczownikowe, które mogą być używane jako terminy, np.: pociągnięcie do odpowiedzialności, włączenie do wykazu, zgłaszanie kandydatów, podnoszenie kwalifikacji, umorzenie sprawy, zawieszenie uprawnień. Z otwartością (zamkniętością) przestrzeni wiążą się wyrażenia: otwarte zebranie, w głosowaniu jawnym, pozostawił kwestię otwartą, list otwarty; posiedzenie zamknięte, za zamkniętymi drzwiami; otworzyć, zamknąć konto itp. Osobno należy wspomnieć o kierunku w górę i w dół; bardziej aktualny, częściej realizowany jest kierunek w górę, gdy trzeba oznaczyć rzeczy ważniejsze, bardziej znaczące. W KancKP napisano, że przymiotnik aukštas, -a w pewnych przypadkach jest używany w znaczeniu wielkości, ważności lub godności: aukštas // didelis svečias, aukštos pareigos, aukšta kategorija, aukšta kvalifikacija, aukštas lygis. Stosowana jest również forma określona aukštasis svečias, aukštasis mokslas, aukštoji mokykla oraz stopień wyższy i najwyższy: aukštesnė įstaiga, Lietuvos Aukščiausiasis Teismas, perkelti (skirti) į aukštesnes (žemesnes) pareigas, paaukštinti, pažeminti pareigas. KancKP rasta tik keletas suasmeninimo atvejų, nors personifikacijos kryptis būdinga administracinei kalbai ir tai aiškiai pasakoma: „Dokumentas gali būti suvokiamas ir kaip RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforyczny sposób wyrażania w administracyjnym języku litewskim | 7 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 veikėjas, ir kaip priemonė“. Ryškiausias suasmeninimo pavyzdys – juridinio subjekto (organizacji) nazwa jako osoby prawnej, a także osoba trzecia może być określoną organizacją. Z właściwą administracyjnemu językowi szczególną precyzją dążenie do policzenia i ponumerowania wszystkiego, tj. ustalenia jasnego porządku, wiąże się również z metaforyzacją liczb, na przykład liczebnik porządkowy trečiasis, -ioji „może oznaczać osobę lub instytucję niezwiązaną bezpośrednio ze sprawą, gdy związek nie jest całkiem przypadkowy: Pieniądze zebrane od ludzi trafiły w trzecie ręce. Zabrania się przekazywania danych osobom trzecim. „Strona trzecia“. Od liczebnika porządkowego antras, -a utworzono przymiotnik antrinis, -ė, używany „do określania czegoś, co następuje po czymś, pochodzi z czegoś lub jest po prostu mniej ważne: kwestie drugorzędne, dokumenty drugorzędne, rzecz drugorzędna“. O tym, że niektóre połączenia metaforyczne są kalkami translatorskimi, świadczą również zalecenia dotyczące użycia przedstawione w publikacji, np. to, że przysłówki są używane w znaczeniach przenośnych rzadziej niż przymiotniki, od których zostały utworzone, np.: „aukštai jest zwykle używane w znaczeniu dosłownym; w znaczeniach przenośnych jest używane rzadziej niż przymiotnik aukštas; nie używać w znaczeniach «wielce, bardzo, dobrze»: aukštai (=wielce) gerbiamas svečias, aukštai (=bardzo, wielce, dobrze) įvertino darbą“ KancKP. Wskazuje się, że rzeczownik ryšys jest używany w znaczeniu abstrakcyjnego związku, natomiast jego podstawowy czasownik rišti, od którego został utworzony – nie. Nie zawsze przymiotnik użyty metaforycznie ma antonim, np. głosowanie jawne, ale głosowanie tajne, nie zamknięte. W KancKP poprawiano słowa użyte w znaczeniu przenośnym, będące oczywistymi kalkami z języka rosyjskiego, na przykład stwierdza się, że „czasownik stać nie nadaje się do wyrażania (=yra) trys klausimai“; būdvardžio glaustas, -a siūlyta „nevartoti laiko trumpumui nusakyti: stanu: W porządku dziennym stoi zwięzły (=krótki) czas, zwięzłe (=krótkie) terminy”; czasownik nuiti „nie nadaje się do wyrażania znaczenia usunięcia, zniesienia ani w innych przypadkach, gdy nie ma brania”; czasownika nukreipti RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforyczny sposób wyrazu w administracyjnym języku litewskim | 8 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 „nie używać w znaczeniach wysyłania, kierowania, przekazywania”; zalecono rzeczownika kelias „nie używać do określania sposobu wykonywania jakiejś pracy lub działalności: Rozważono problemy i drogi ich rozwiązania (=sposoby)”. Wyjaśniając niestosowność terminu ruch pracowników, argumentuje się to następująco: „nie nadaje się do określania zmian; powinno być zmienność: Podejmuje się starania o zmniejszenie zmienności pracowników działu (=zmienności). Ruch pracowników oznacza tylko ich ruchy – niemożność usiedzenia lub ustania w miejscu. Zmienności pracowników w żadnym wypadku nie można nazywać płynnością”. W KancKP odnotowano utrwalone metaforyczne wyrażenia administracyjnego języka, których większość stanowią połączenia czasownikowe, a przeniesienie ich znaczenia wiąże się z konkretyzacją rzeczy abstrakcyjnych, najczęściej poprzez postrzeganie ich jako mających właściwości przedmiotu. Z zaleceń KancKP wynika, że wyrażenia metaforyczne rozpowszechniły się również pod wpływem języka rosyjskiego, dlatego w niektórych przypadkach nie aprobowano takiego sposobu wyrażania. METAFORYZACJA WE WSPÓŁCZESNYM JĘZYKU ADMINISTRACYJNYM Aby wyjaśnić cechy wyrażeń metaforycznych w administracyjnym języku XXI wieku, należy przede wszystkim rozróżnić dwa jego warianty użytkowe: dokumenty wydawane na Litwie, publikowane w Rejestrze Aktów Prawnych, oraz tłumaczone dokumenty UE, publikowane w portalu prawa UE Eur-lex. Należy również uwzględnić fakt, że wyróżnia się podstyle stylu administracyjnego, a wybór środków używanych w języku zależy także od gatunku dokumentu. Jak wynika z analizy metaforycznej ekspresji najważniejszej publikacji administracyjnego języka litewskiego z końca XX wieku – KancKP – umiarkowana metaforyzacja była charakterystyczna przez cały czas administracinei lietuvių kalbai, nors aiškus ir polinkis riboti metaforines raiškos priemones. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforyczny sposób ekspresji w administracyjnym języku litewskim | 9 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Z powodu globalizacji i integracji z UE na administracyjny język litewski w XXI wieku wyraźnie oddziałuje angielski język specjalistyczny, w którym metafory są swobodnie używane. Tłumacze instytucji UE nieustannie stykają się z problemem tłumaczenia metafor. Mówiąc o specyfice pracy tłumaczy UE, Edgaras Platelis stwierdził, że najczęściej nie ma wyraźnej potrzeby tłumaczenia terminu metaforycznego na język litewski również w sposób metaforyczny, ponieważ tłumaczony jest język administracyjno-prawny, który powinien być pozbawiony konotacji i neutralny. Jednakże takie tłumaczenie nieuchronnie prowadzi do nieścisłości i dwuznaczności (Platelis 2018). Dlatego nierzadko, nie znalazłszy odpowiedniego zwięzłego neutralnego litewskiego odpowiednika, metaforę tłumaczy się dosłownie; czasami w tłumaczonym tekście jest ona zrozumiała, a czasami uzasadnienie przeniesienia jej znaczenia pozostaje dość niejasne, ponieważ modele postrzegania świata różnych narodów mogą się różnić. Z tłumaczonych dokumentów metafory rozprzestrzeniają się również w dokumentach litewskich. Na przykład w litewskim języku administracyjnym nie jest zwyczajowo określać dokumentów metaforycznie, jednak trzeba tak czynić, wspominając o dokumentach UE, np. : Strategia jest zgodna z zasadami i prawami dotyczącymi równych szans, uczciwych warunków pracy oraz odpowiedniej i stabilnej w przyszłości ochrony socjalnej, określonymi w Europejskim filarze praw socjalnych ogłoszonym przez Radę Unii Europejskiej. TAR, 2018-04-26, Nr. 6625, uchwała; wnioskodawca zapewnia, że wydatki, o których finansowanie występuje się z wnioskiem o wsparcie, nie były, nie są i nie będą finansowane w ramach działań I filaru wspólnej polityki rolnej z innych funduszy UE ani z innych środków publicznych. TAR, 2018-03-26, Nr. 4480, zarządzenie; <...> z a t w i e r d z a m y wykaz działań ukierunkowanych na produkcję zaawansowanych technologii, usługi oparte na wiedzy, realizację celów Europejskiego Zielonego Ładu i dialog społeczny. TAR, 2020-06-03, Nr. 11976, zarządzenie; Ocena zmian w zakresie regulacji ochrony środowiska i perspektywy wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu z uwzględnieniem konkurencyjności Litwy i równych możliwości z innymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej. TAR, 2020-04-23, Nr. 8531, uchwała. Część tłumaczonych metafor zadomowiła się w języku administracyjnym, ponieważ z powodu „uniwersalnych sposobów myślenia dėsningumų ir panašaus patyrimo daugelis metaforizacijos atvejų kalbose yra panašūs“ RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforyczny sposób wyrażania w administracyjnym języku litewskim | 16 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Kamandulytė Aušra 2019. Terminy metaforyczne z leksemem koloru zielonego. – Studia nad przekładem 12, 51–70. Lakoff George, Johnson Mark. 1980. Metafory, którymi żyjemy. Nowy Jork. Dostęp w internecie: http://theliterarylink.com/metaphors.html Maskaliūnienė Nijolė, Paura Markas 2013. Paradygmatyczne relacje semantyczne i źródła terminów wirusologii komputerowej. – Studia nad przekładem 6, 130–140. Papaurėlytė Silvija 2014. Metaforyczny model WOJNY w litewskim dyskursie zdrowotnym. – Res humanitariae 16, 192–212. Pažūsis Lionginas 2014: Kalba ir vertimas, Vilnius: Vilniaus universitetas. Platelis, Edgaras. 2018. Aktualiausia problematika tarpinstitucinių terminologų susitikimuose. – Vertimo studijos 11, 111–116. Stunžinas Robertas 2006. Lietuviški metaforiniai statybos terminai. – Terminologija 13, 62–73. Stunżinas Robertas 2018. Terminy terminologiczne i metaforyczne informatyki i komputerów. Badania litewskiej terminologii informatycznej i komputerowej, red. nacz. P. Zemlevičiūtė. Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 56–93. Zaikauskas Egidijus. 2014. Sposoby tłumaczenia terminów w przekładach aktów prawnych Unii Europejskiej na język litewski. – Terminologija 21, 71–88. Otrzymano 2020 12 01 Przyjęto 2020 12 30 METAFORYCZNY SPOSÓB WYRAŻANIA W ADMINISTRACYJNYM JĘZYKU LITEWSKIM RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforinis raiškos būdas administracinėje lietuvių kalboje | 17 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Streszczenie Lingwiści kognitywni rozszerzyli tradycyjne pojęcie metafory artystycznej, dowodząc, że myślenie i mówienie metaforyczne są kluczowym elementem postrzegania świata. Badanie metafor pogłębia nasze rozumienie tego, w jaki sposób ludzie poznają otaczający świat, z czym kojarzą jego zjawiska oraz jakie cechy tych zjawisk dostrzegają. Celem artykułu jest zbadanie metaforycznych środków wyrazu w administracyjnym języku litewskim oraz porównanie ich specyficznych cech w dokumentach sporządzonych na Litwie i w tłumaczonych dokumentach Unii Europejskiej (UE). Źródłami badania są akty prawne i inne dokumenty opublikowane w Rejestrze Aktów Prawnych oraz tłumaczenia dokumentów na język litewski udostępnione na portalu prawa UE Eur-lex. Analiza użycia języka w tekstach administracyjnych ujawniła następujące tendencje w stosowaniu metaforycznych środków wyrazu: użycie metafor artystycznych w języku administracyjnym jest ograniczone specyfiką analizowanej sfery, ponieważ obrazowość jest uznawana za cechę niepożądaną, a używane metafory językowe stały się już utartymi środkami wyrazu. Porównanie dokumentów sporządzonych na Litwie i tłumaczonych dokumentów UE pokazuje, że te drugie zawierają więcej metafor, jednak częstotliwość ich użycia zależy również od gatunku dokumentu. Metafory są bardziej rozpowszechnione w swobodniejszych gatunkach dokumentów, których wyrażenia są bliższe stylowi publicystycznemu (np. sprawozdanie, komunikat, powiadomienie, zalecenie, opinia, biała księga, zielona księga, opinia rzeczników generalnych itp.). Podobną tendencję można zauważyć również w dokumentach litewskich; Większość środków wyrazu metaforycznego znaleziono w dokumentach sądowych. RASUOLĖ VLADARSKIENĖ. Metaforyczny sposób wyrażania w administracyjnym języku litewskim | 18 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.15 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SŁOWA KLUCZOWE: metafora, znaczenie słów, tłumaczenie, język administracyjny, terminy metaforyczne RASUOLĖ VLADARSKIENĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno [email protected]