Liepiamosios nuosakos dvejopos formos ir jų vartojimas rytų Lietuvos tarmėse

L IETU V.sL UK A. L. B O T Y RO S KL ATU S I MA IT LETT OS aT SR" M. O KS LŲ AKADEMTIJ A DWE FORMY TRYBU ROZKAZUJĄCEGO ICH UŻYCIE W DIALEKTACH WSCHODNIEJ LITWY J. KARDELYTĖ Dialekty naszego języka są z każdym rokiem coraz dokładniej badane. Zebrano również niemało materiału z dialektów wschodniej Litwy. W dialektach wschodniej Litwy spotyka się różne archaiczne pozostałości, które są cennym materiałem zarówno dla dialektologii, jak i dla historii języka oraz gramatyki porównawczej języków bałtyckich. W dialektach tych występuje niemało interesujących zjawisk budowy gramatycznej, o których nasza literatura językoznawcza jak dotąd niewiele wspomina. Tu zatrzymamy się przy jednym fakcie językowym, szeroko używanym w dialektach wschodnich, mianowicie przy dwojakich formach trybu rozkazującego, czyli dwóch czasach. Przykłady dwojakich form można znaleźć w wypowiedziach rosyjskich i niemieckich językoznawców. Prof. J. Endzelīns szerzej omawia już tryb rozkazujący. Łotewskk. ie tryb rozkazujący. tryb. formy be -k porównusu je k. litewskie formy trybu rozkazującego tryb. formami bez «kt., prof. J. Otrembskiego w opisie gwary trockiej* wspomina o użyciu tych form, a także mówi o ich tworzeniu. ir jų W naszej literaturze językoznawczej kwestia ta nie była omawiana. Większość naszych gwar ma tylko takie formy trybu rozkazującego, jak ir Np. nieś, rób, wspinaj się, skręcaj, bądź... nieście, róbcie, wspinajcie się, skręcajcie, bądźcie... Takie formy występują w gwarach żmudzkich, ir zachodnio-- środkowo-- wysokoniemieckich, w zachodniej części gwar wschodniolitewskich, a także u zachodnich Dzuków. W gwarach wschodniej Litwy spotyka się dwojakie formy trybu rozkazującego. Jedne formy są takie, które są używane ir Np. inne różnią się — od pierwszych zarówno użyciem, jak i akcentowaniem. Np. obok form daryk, rašyk, kapok, nešk, tylėk, atsikąsk występują także formy darai, rdsai, kapdj, nėš, ryly, atsikan t 3. Te dwa rodzaje form są niejednoznaczne. Pierwsze formy, tj. te, które są używane również w Ik, w niektórych gwarach wschodniej Litwy stosuje się wtedy, gdy chce się powiedzieć, że polecenie ma być wykonane nie teraz, natychmiast, lecz po pewnym czasie, w przyszłości. Drugie formy, które różnią się od pierwszych, są używa1). Endzelins, Latviešu valodas gramatika, 887 — 893, Ryga, 1951; |. End z elins, Baltu valodu skagas un formas, 211 —213, Ryga, 1948. *J. Otrebski, Wschodniolitewskie narzecze twereckie, 1, 381 —392, Kraków, 3 Formy 1934. gwarowe (z wyjątkiem przykładów ze zdaniami) transponowano na lk. 12, Kwestie językozna181 wcze porusza się wtedy, gdy chce się powiedzieć, że polecenie ma być wykonane natychmiast, niezwłocznie, w danym momencie. Np. przedstawiciel tych dialektów, chcąc, aby ktoś inny natychmiast coś zrobił, wykonał, powie: pasdkai pasaką; darai, ko stovi; nuvėt arklį; paraii žolės; iškas čia duobelę; arnėš vandens; pakal dalgį; nie krzycz jak uwięziony w płocie; va chodźcie pracować, nie stojąc; zaśpiewajcie, zawsze będzie weselej. Jednakże, jeżeli chcesz, aby czynność, praca została wykonana później, ne w czasie, o którym mowa, wtedy powiesz: opowiedz bajkę; zaprowadź konia; sprzedaj trawę; wykop dół; chodź pracować ir t. t. Widzimy więc, że formy różniące się od Ik wskazują na rozkaz, który ma być wykonany teraz, natomiast formy pokrywające się z lk — na rozkaz, który ma być wykonany w przyszłości. Dlatego te formy, których nie zna Ik i inne wyżej wymienione gwary, można nazwać czasem teraźniejszym trybu rozkazującego albo formami z przyrostkiem be -k, formy o znane w wielu Ik ir gwarach, czasem — przyszłym trybu rozkazującego albo formami z przyrostkiem su -k | Czas przyszły trybu rozkazującego tworzy się tak, jak ir Ik, dlatego o tworzenjo iu nie będzie tu mowy. Tworzenie form czasu teraźniejszego jest zupełnie inne. Liczba pojedyncza Tworzenie formy 2. osoby Iš czasowników o-tematowych formalnie przypomina formę liczby pojedynczej czasu teraźniejszego trybu oznajmującego Forma 2. osoby. Np.. czasownika rašyri tryb rozkazujący. tryb. teraźn. |. forma jest rūšai, czasownika baidyti baidai, barstyti — barstai, laužyti laužai, — gaudyti gdudai, mėtyti mžčtai, — plaukyti plaitkai, ardyti -— aidai, vėtyti vétai, laupyti — (lupinéti) laišpai: baidai — žvi. Tblus — — — iš „vyžu.“ (Linkmenys); parašai lakštelį. suonėliui (Linkmenys); sakai, sakai, priekūndai ležūvi. ko (Linkmenys); nemėtai duonos, trupinius rinksi (Salduriskis); pasakyk, mama, nesigėdyk. (Kretuonys); esvd-idai popie n Ty. un, padla.gos (Zibaliské, Švenčionių raj.); ard; kruopé.lbl. (Gražuliai, Švenčionių raj.), pasa-kai, kap tų. ty. vadzini (Dvarapievis, rejon święciański); pada.rai, bralili, grė.bli. (Dūkštas); išardai la.pini. (Dūkštas); parašai pavali (Stelmužė, rejon jezioroski). Te formy czasowników zwrotnych mają końcówkę -ais. Np. klaiisais, klafisais (słuchaj się) dainė.lu. (Linkmenys); mokais (ucz się), dufnas nebu'si (Linkmenys); dairais (rozglądaj się) aplifik sail (Kirdeikiai); md.udaiz_gi (kąp się), ko stovi (Palūšė). Te formy są zawsze akcentowane w rdzeniu. Jeżeli w rdzeniu czasownika występuje czysty ar dyftong mieszany, to intonacja zależy od tego, co akcentuje odpowiedni czasownik w czasie teraźniejszyma m. dzierż. teraźn. l. l.poj. W trzeciej osobie: 1) Jeżeli po dzierż. teraźn. lL l.poj. II os. formy mają akcent na końcówce, to tryb rozkazujący tryb teraźniejszy I. l. poj. II os. formy mają intonację opadającą, np. baidai (baidyki), daūšžai (daužyki), bafstai (barstyki). 2) Jeżeli formy czasu teraźniejszego trybu oznajmującego liczby pojedynczej 2. osoby są akcentowane w rdzeniu, wówczas formy czasu teraźniejszego trybu rozkazującego 1. i 2. osoby mają intonację opadającą. ]}waswo 大发时时彩开奖? Wait malformed. Need exact JSON. Lithuanian abbreviations: ties nuos esam l vns II-jo asm lytys = indicative mood present tense singular 2nd person forms. liep nuos esam I II-jo asm lytys = imperative mood present? ] Need preserve whitespace? Input weird tabs? Return strings. Polish. 182 ]} matimba. Need valid. Note no extra. ] } ] } ] } Np. šaudai (šaudyki), gdudai (gaudyki), lédai (lodyki), valgai (valgyki), saldai (saldyki). Z czasowników o tematach na -i w trybie rozkazującym naszej teraźn. |. formy 2. os. l. poj. mają końcówkę -y. Np. lydy (lydėki), klūpy (klūpėki), ryly (tylėki), pamyly (pamylėki), žydy (žydėki), rary (turėki), gūly (gulėki), ravy (ravėki), neklapsy (neklapsėki- ): pati.li kai AYvi-ra-sni- .s utura (patylék, kai vyresnis kalba. Linkmenys); patiri. la.zdu. (trzymaj kij. Palūšė); śpisz“, śpisz“ da. koguczei nie pieją.ja. (śpij, koguty jeszcze nie piały. Kaltanėnai); dzi.riv, dzi.rii, dziévu. mili: (milcz i boga miłuj. Dotenėnai, rejon święciański); ifravi-_gi dzvi-liku. sdtku. (wyrwij z niego dwanaście arów. Wosiūnai, rejon ignaliński); już nie mrugaj — aż w głowie szumi, „Ża (nie mrugaj, aż w głowie szumi. Saldutiškis- ). Formy tych czasowników zwrotnych są takie same jak w stronie czynnej. tryb. cz. teraźn. lL. poj. Formy zwrotne II os. Np. turfes (trzymaj się, trzymaj się), sėdies (usiądź), gulies (połóż się), klūpies (uklęknij): turies, kat neišlė.ktum (trzymaj się, żebyś nie wypadł. Linkmenys); sa:dies, ko sti.psai (usiądź, po co sterczysz, Kirdeikiai); gulies geraū, jau meira akisū (połóż się lepiej, już sen w oczach. Linkmenys). : Formy te akcentuje się następująco: 1. Jeśli bezokolicznik. nieodm. cz. teraź. I. l. poj. II. osoba akcentowana jest w rdzeniu, dotyczy to również trybu rozkazującego. tryb. teraźn. 1. l. poj. Formy II os. mają akcent w rdzeniu. Np., sédy (sėdėki). 2. Jeśli ozn. tryb. oznajmujący czas teraźniejszy I. lp. Formy II osoby lp. mają akcent na końcówce, podobnie tryb rozkazujący. tryb. oznajmujący te formy nie zmieniają miejsca akcentu. Np. ravy (ravėki), lydy (lydėki), šydy (žydėki). 3. Jeśli czasownik ma krótką samogłoskę rdzeniową w, to tryb rozkazujący pos. czas teraźn. lp. Formy 2. os. są akcentowane tylko w rdzeniu. Np. rary (miej, trzymaj- ), gūly (leż), rūpy (siedź). Wyjątek stanowi przypadek, gdy wtrąciło się skupienie głosek -ks-, -kš-; wówczas akcentowana jest tylko końcówka. Np. stuksy (stuksėki), truksy (truksėki), kriuksy (kriuksėki), niuksy (niuksėki), pukšy (pukšėki). Formy zwrotne są akcentowane tylko na końcówce. Iš tryb. rozk. czasowników tematowych na -a (i)aos. cz. teraźn. l. l. poj. II os. płcie są bezpośrednie. tryb. teraźn. I. temat. Jeśli temat kończy się spółgłoską, to ta spółgłoska jest zawsze miękka, z wyjątkiem k, m. Spółgłosp, m, r ki ir występuir ją jako miękkie i twarde. Spółgłoski dźwięczne uległy ubezdźwięcznieniu. Np., latk (czekaj), /ėk (dial. lak: lėki), sem (semki), grėp (grėbki), bar (barki), gu p (gulki), vėr (veski), sik, né¥ (neški), Bė7 (beski), gel (gelki), sviet (svieski), dur (durki): ain, abgdairai un_,Marti'nu (idź, rozejrzyj się u Marcina. Linkmenys); nedi.ré.ji.s nuvein in Mat ui apklausais (nie przesiadując, idź do Maryte z oświadczynami. Linkmenys); Chlebka t, odgryź, wodą popij i ir będzie dobrze (odgryź 183 kawałek chlebka, popij wodą i będzie dobrze. Linkmenys); ogrzej się przy piecu. ogrzewaj się przy ogniu, na dworze taki chłód (ogrzewaj się przy ogniu, na dworze taki chłód. Kirdeikiai); zamiataj podwórze, dziś twój [ktoś] przyjdzie. Saldutiškis); odwróć się do psa, to i zaszczekasz. Kaltanėnai); powiedz „cześć” Kaiilem (rejon duksztański). Jeśli tryb oznajmujący czasu teraźniejszego. lL. lp., formy 2. i 3. os. mają; sufiks -v-, następnie tryb rozkazujący. wł. jesteśmy l. poj. W końcówce 2. os. występuje albo -j, albo -n, albo pozostaje tylko rdzeń. Wszystkie trzy rodzaje są używane niemal na całym obszarze tych dialektów równolegle. Np. bij, biin, bii (būki), griūj, griūn, griū (griūki), klidly, kliūn, kliū (kliūki), stūj, siūn, siū (siūki), pij, pin, pū (pūki): pabity, da. (pabūk dar. Linkmenys); bų'm ti (būk ten. Ignalina); bu: bu“, kui laki (būk, būk, kur leki. Kaltanėnai); ij nezdairus (siūk, nesidairius. Adutiškis). Jei tiesioginės nuosakos esam. |. vns. II-jo ir III-jo asm. lytys turi priesagą -n-, tada liep. pos. teraźn. Il. l. poj. formy 2. os. są albo z su, albo końcówkowe be n. Np., griaiin, griaii (griauki), maūn, mai (mauki), šaiūn, šaii (wołać), bliaiin, bliaū (bliauki), gafin, gait (gauki), rain, rail (rauki). Obie formy są używane wymiennie: graūn | graū ši.tu. słupa. (Linkmenys); apsmaūn || apsmaū kė.lne.m. (Kirdeikiai); su blaūn || sublaū kai, kū.rve. (Kaltanėnai). Jeśli tryb oznajmujący czasu teraźniejszego. 1. Formy 2. i 3. os. mają samogłoskę rdzeniową y i przyrostek -j-, wtedy tryb rozkazujący. tryb rozk. czas teraźn. I. l.poj. Formy 2. os. są bez końcowego j. Np. gy (gyki), /y (lyki), ry (ryki). W innych przypadkach, tj. jeżeli samogłoska rdzeniowa nie jest y, formy używane są zarówno bez j, jak i z j. Np. atsistdj || atsista (atsistoki), š/uoj šiuo || (šluoki), dainoj || dainuo (dainuoki), Sokiioj || Sokdio (šokuoki), ropdj || ropa (ropoki), nmnwujdj || mya (nujoki), kapdj || kapa (kapoki): dainuoj || dainuo viz bus, ramjaū un_girdés (dainuok, vis bus linksmiau širdyje. Linkmenys); kapd.j kapa | mé.lkas (kapoki malkas. Kirdeikiai); mag nuja pamiškė.n (nujok... || Ignalina), Jeśli bezokolicznik pierwotnych czasowników a-tematowych ma przyrostek -0-, -ėtai tryb. łącz. lp. II os. lp. końcówka to -y. Np. raudy (płacz), giedy (śpiewaj- ), miegy (śpij), dreby (drżyj), ciūry (schowaj się), virpy (drżyj) blizgy (błyszcz- ): neraudi“ $it_baisei (nie płacz tak strasznie, Linkmenys); śpij, kocie, śpij (Kaltanėnai); drabi:, drabi, vis ne, tė bu, šė.lta (drżyj, i tak nie będzie zimniej. Ignalina). Te formy utworzone od czasowników zwrotnych mają końcówkę -ies. Np.. žadies (przyrzeknij), deries (targuj się), knisies (kop się), barfes (broń się): ko Zadies atait, tili (przyrzeknij, że ko przyjdziesz, cicho. Linkmenys); deries graita. i_jedźmy (targuj się szybko... Ignalina); baries, daugaū teip nedaris (barkis, daugiau taip nedarys. Kaltanėnai). Z czasowników a-tematowych trybu rozkazującego formy bez -k akcentuje się następująco: 184 Jeśli w trybie oznajmującym czas. teraźn. I. III os. samogłoski rdzenia to a, e i mają akcent oksytoniczny (w gwarze środkowy), to tryb rozkazujący mian. teraźn. |. l.poj. Formy 2. os. mają skróconą intonację. Np. kas (kaski), pavak (pavoki), pašak (pašoki), nėš (neški), vėr (veski), mé7 (meski). Jeśli w czasie teraźn. mian. teraźn. | w 3. os. samogłoski rdzenia to 7, » i mają skróconą intonację (w gwarach środkową), to tryb rozkazujący poss. esam. Il. sg. Formy II os. również mają skrócony akcent. Np., fp (lipki), riš (riški), kmiš (kniski), rit (riski), par (pūski), lp (lupki), skūr (skuski). Jeśli tryb rozkazujący poss. czas teraźniejszy. 1. os. l.poj. Formy 2. os. mają samogłoskę złożoną czystą lub mieszaną, wtedy akcentowana jest druga część i ma intonację opadającą. Np. lait (leiski), bar (barki), ger (gerki), kul (kulki), vert (verski), šal (šalki), mal (malki). tryb rozkazujący czasowników wtórnych na a-temat. nastrój. czas teraźniejszy, formy 1. i 2. os. są następujące: 1. Tryb rozkazujący czasowników, których bezokolicznik ma przyrostek -au-. tryb rozkazujący Końcówką 2. os. lp. jest -au albo -aun. Obie formy są używane równolegle. Np. šūkaun || šūkau (šūkauki), rékaun || rėkau (rėkauki), riešutaiin || riešuta'į (riešutauki), grybaiin || grybaū (grybauki): širkaun || širkau ir. prisišauksi (Linkmenys); gri-baiin || gri.baū nebizde.le.vi- .s (grybauk, nelakstęs. Kirdeikiai). Jeżeli bezokolicznik tych czasowników akcentowany jest w rdzeniu, to także tryb rozkazujący. tryb rozkazujący czas teraźniejszy. I. lp. Formy II os. mają akcent w rdzeniu. Np., iūkaun || ūkau (ūkauki), siipaun sūpau (sūpuoki). Jeżeli bezokolicznik jest akcentowany w przyrostku, to również tryb rozkazujący. tryb rozkazujący. czas teraźniejszy. I. lp. Formy 2. os. mają akcent w przyrostku. Różnica polega tylko na tym, że w tych formach intonacja jest cyrkumfleksowa. Np. žuvaiin || fuvaii (žuvauki), lapaiin || lapaii (lapauki; lapauti zbierać liście). 2. Czasowniki, których bezokolicznik ma przyrostek -wo-, tryb rozkazujący nuos. teraźn. l. poj. Końcówka 2. os. ma postać -wo lub -yoj. Obie płcie są używane naprzemiennie. Np. dainio | daimioj -(dainuoki), siūbuo || siūbuūoj || (sitibuoki), sopuo || sopriof (sopuoki: sunkiai kvėpuoki), Soko || Sokuoj (Sokuoki). Akcentuje się na końcówce. 3. Czasowniki, których bezokolicznik ma przyrostek -o-, tryb rozkazujący. tryb. teraźn. I. lp. W końcówce II os. znajduje się -oj. Np. kndisioj (knaisioki), Idipioj (laipioki), rdičioj (raičioki), vaikščioj (vaikščioki) neld.i : : $ja.j Site aukštai nule.ksi (nelaipiok taip aukštai, nukrisi. Linkmenys); vd.ikš$ E a.j pa. darže.li. ir. daimioj (vaiksčiok po darželį ir dainuok. Kirdeikiai). Akcentuje się jak bezokolicznik odpowiedniego czasownika. 4. Czasowników, których bezokolicznik ma przyrostek -é-, tryb rozkazujący. tryb rozkazujący l. poj. Końcówką 2. os. jest -ėj. Np. didėj (didėki), mažėj (mažėki), sunkéj (sunkėki): didė.j akmenė.li, magé; j tu „vargė.li (didėki, akmenėli, mažėki tu, vargeli. Linkmenys). Akcentowana jest końcówka. Czasowniki, których bezokolicznik ma przyrostek -in-, -em-, tryb rozkazujący. tryb rozkazujący l. poj. Formy 2. os. to tylko temat. Np. bldgin (bloginki), gėrin (gerinki), 185 soėikin (sveikinki), vdrgin (varginki). dargin (lepinki), barben (barbinki), gyven (gyvenki), darden (dardenki- ), kleben (klebenki), šokden (šokdenki- ): své.ikin graita., paki neišė. (sveikink greitai, kol neišėjo. Kirdeikiai); dd.rgin, dd.rgin, tai_pamati'si koks, ušaūks (lepink, tai pamatysi, koks užaugs. Linkmenys). Formy z przyrostkiem -inkcentowane są w rdzeniu; formy z przyrostkiem -em akcentują końcówkę i mają intonację opadającą. Zwrotne formy czasowników wtórnych tematów na -a mają końcówkę -fes. Np. graudenies (graudenkis), gabenies (gabenkis- ), Sukiojies (Sukuokis- ): šukuojies graita. ir lak (Sukuokis greitai ir lėk. Linkmenys). Akcentuje się jak ties. tryb. cz. teraźn. |. formy zwrotne. Formy 1. osoby liczby mnogiej Formy 1. os. l. mn. są takie same jak w trybie oznajmującym czasu teraźniejszego. tryb oznajmujący teraźniejszy Il. l. mn. formy 1. os. Np. dainuojam (dainuokime), nėšam (nieśmy), tylim (milczmy), bafstom (posypujmy). - Obok tych form l. mn. W 1. os. formach trybu rozkazującego w okolicach Święcian występują również formy z końcówką -te. Np. einamte (idźmy), bėgamte (biegnijmy), važiuūojamte (jedźmy), lipamte (wspinajmy się). Formy te z końcówką su -re są najprawdopodobniej analogiczne do białoruskich form trybu rozkazującego l. poj. l. mn. 1. os. (uaémre), albo do form trybu rozkazującego tryb rozkazujący lm. 2. os. lm. rodzaj (zob. poniżej). Formy 2. osoby liczby mnogiej Formy 2. osoby liczby mnogiej rodzaju 2. osoby lm. tworzy się od trybu rozkazującego tryb rozkazujący jest. Il. l.poj. II os. l.mn., po dodaniu końcówki -te, -e. Np. daraite (darykite), Rlailsaite (klausykite), bafstaite (barstykite- ), dainiojte (dainuokite), šokinčjte (šokinėkite), detė (dėkite), lintė (lįskite), rirė (riskite), būjtė (būkite), šiiktelte (šūktelkite): klaiisaite, kas ti, bir bja (klausykite, kas ten birbia. Linkmenys); visi dainuojte (Linkmenys); rirė, rirė akmenus (Kaltanėnai); gdzie, dokąd gi lecicie, zostańcie (dokądże lecicie, zostańcie. Ignalina); svtectė jus, itu. i_ainté kalkuozan (Adutiškis). Końcówka liczby mnogiej Sangraziniy jest -tės. Np. klaiisaités (Klausykités), šluojtės (šluokitės), praustės (prauskitės), šukuojtės (šukuokitės). Dwusylabowe l. mn. II os. Formy są akcentowane tylko na końcówce i mają akcent krótki. ir Np. /iprė (wchodźcie), neštė (nieście), sukté (skręcajcie). Formy trzyi wielosylabowe są akcentowane odpowiednio tak jak formy l. poj. formy 2. os.: ir jeżeli l. poj. W 3. os. akcent pada albo na rdzeń, albo na przyrostek, albo na końcówkę, to również w l. mn. 2. os. będzie miała akcent albo na rdzeniu, albo na przyrostku, albo na końcówce. Np. mdkaite (uczcie), gūlyte (leżcie), rasaite (piszcie), sédyte (siedźcie), padaimiojte (zaśpiewajcie), važitojte (jedźcie), bėginžjte (biginékite), rylyrė (milczcie), miegyrė (śpijcie), pakylytė (podnieście się), panėšyrė (przynieście), išravytė (wyrwijcie). 186 Miejsce akcentu form zwrotnych jest takie samo jak ta form niezwrótnych. ir Np. mokaités (uczcie się), Sukuojtés (czeszcie się). Tutaj opisano użycie dwojakich form trybu rozkazującego, z tworzeniem takim, jakie występuje w gwarach wschodniej Litwy: w okolicach Saldutiškis, Linkmenys, Ignalina, Adutiškis, Tverečius, Dūkštas i in. ir okolicach. Dwojakie postacie trybu rozkazującego spotyka ne się tylko w gwarach wschodniej Litwy, lecz w części południoweir j. W tych gwarach południowych tworzenie przyrostków form trybu be rozkazują- -k cego jest niemal takie samo, tylko czasami różni się jednym lub drugim szczegółem. Be ich, dialekt południowy, tryb rozkazujący. forma nieosobowa. czas teraźniejszy. I. ir czas przyszły. I. rodzaj często używa równolegle be różnicy znaczeniowej. Formy trybu rozkazującbe ego, -k przyrostki to ir Gierwiat, Lazunów, Opsy (Białorusi TSR) kt. ir w okolicach. Np., pagiedzi“ kokū' gra: gičsmi“ zu (okolice Gierwiat- ); šluojtė, meigos, pir ku: (okolice Gierwiat- ); palukté, gri-dza ir O grūrdza (okolice Gierwiat); momula, "nebėdavdėj (okolice Lazun); landz iš „papeččs (okolice Lazun); vdigai dūonu: i, dud Zmonému (okolice Lazūn). Na Żmudzi, u zachodnich Dzuków i w ir innych dialektach znane jest takie powiedzenie: „gdy jest —Kkertdi, gdy nie ma —kentai““. W tym przypadku mogą to być albo skostniałe formy dawnego optatiwu, albo formy utworzone w ten vo sposób ze względu na rytm. "Trudno rozstrzygnąć, jak dawne są te formy. Prof. J. Endzelin twierdzi, że liczba pojedyncza k. trybu rozkazującego w języku łotewskim II os. jest identyczsu ny względem dzierż. teraźn. L II os., to samo może występować w języku ir litewskim’. Można sądzić, że w języku litewskim formy czasowników o temacie na -o z przyrostkiem be są starsze niż -k formy z przyrostkiem su -k. W innych językach ide. znajdują się przykłady starego optatywu su -ai-, -oi-, np. greckie gšpot k. (niech niesie), (F)i3o. (niech widzi; -oi oznacza tryb życzący), gockie bairais, -ai k. (nieś, niech niesie), nimais, -ai (weź, niech bierze), haitais, -ai (nazwij, niech nazywa). (formy czasowników o temacie na -ia mogłyby być identyczne z su formami czasu teraźniejszego. tryb. l. poj. 2 os. lp. rodzajami, tylko z su odłamanym zakończeniem : (kul, vert, mėt). W naszych dawnych pismach (w Postylli Daukšy, Katechizmie, „Punktach kazań” Sirvydasa) spotykamy formy trybu rozkazującbe ego z przyrostkiem -k. Formy te są zapisane ir su -7, ir be -i. Np. u Daukšosa Postyli znajduje się Wielki Boże (daj), daj Boże, odpuść (odpuść). Istnieją także greckie ir rodzaje k. su -i: wig <* Aklydhi, (duodi), 85% lecz końcówka greckiego trybu rozkazującego jest właściwie indoeuropejska iš -dhi. Wschodnich W dialektach litewskich formy trybu rozkazującego czasowników tematów na (-i)a dawniej musiały mieć końcówkę; musiała ona su odpaść 7; 7 niedawno, ponieważ spółgłoski końcówek są miękkie (vė?, mėš, kel). W innych słowach, wskutek artykulacji, odpadła nawet spółgłoska (duo? (t) || dio. šhioj || $hio, dainoj || dainuo. kapdj || kapa). Pochodzenie form czasowników i-tematowych jest również niejasne — fonetycznych odpowiedników w językach indoeuropejskich nie znaleziono. W języku łacińskim imperativus jest czystym tematem (audi, lauda, dėlė), lecz tutaj jest to tylko podobieństwo morfologiczne. Litewskie formy tyly, myly, ravy..., najprawdopodobniej zostały uogólnione według innych tematów. 4). Endzelins, Baltu valodu skagas un formas, 213, Riga, 1948, 187 OBOSIKHE ®OPMbl NMOBEJIUTEJIbHOI0O HAKJIOHEHHS M VINOTPEBJIEHHE UX B JĮĮMAJIEKTAX BOCTOYHOH UACTH JIAKTOBCKOH CCP sl. H. KAPJIEJIMTE Rezumé W starożytnej grece występują czasowniki o nieregularnych aorystach (formy bezokolicznika strony czynnej). Formy bez sufiksu -k w niektórych rejonach Litwy Wschodniej używane są wtedy, gdy mówiący chce, aby czynność nie została wykonana teraz, a formy z sufiksem -k-uroby zachowanie było wykonane w przyszłości, przez pewien czas. Rozpatrzono wyłącznie tworzenie form bez sufiksu -k oraz akcent w nich, to znaczy takich form, które nie są używane w języku literackim, a także w innych dialektach. Formy utworzone od tematów czasownikowych na -o, formalnie także odpowiadające formom liczby mnogiej II i III. itp. 4. Niejasne. Nieznane. OEopMbi Ged cyddukca -k HeTOpHueckKH Gojiee jpeBHHe, JeM opmbl ¢ cychihbHKcoM =k. Wskazują na to również inne języki indoeuropejskie; formy utworzone od podstaw czasownikowych na #= (i krótkie) mają zakończenie y (i długie). Ich pochodzenie jak dotąd nie zostało wyjaśnione; formy utworzone od tematów czasownikowych na -a, odpowiadające formalnie formom liczby mnogiej II i III. np. upr. M3BABHT HAKJ., TOJIbKO Če3 KOHEYHOro į (H KpaTkoe). 1 l. MH. 4. coBnajaer ¢ |-biM l. MH. 4. H3BABHT. Haka, II Ji. MH. V. 06pa3yeresi OT MOBEJAHTEJNbHOrO HakJoHeHHs Oe3 cyduxkca -k npH nomomw OKOHYaHHH -Ze, -e.