Daiktavardžio kaitymas Linkmenų tarmėje

LT ET LU VL UE RALBOTYROS K LLA 1-0 8-2 LMA, T LE ET ‘UV OS 'T -S9R€ M O CK" SL UA KS A DE EMO F-JA ODMIANA RZECZOWNIKA W GWARZE LINKMENŲ J. KARDELYTĖ Obszar gwary Linkmeny (liūkmenes; dalej Lkm) zajmuje północną część rejonu Święciany. Do tej gwary należy 50 osad. Największym ośrodkiem są Linkmeny. Na północ od obszaru gwary Lkm rozciąga się on na około 12 km, na południe 8 km, a na wschód i zachód po 7 km. Wielkość obszaru gwary próbowano ustalić, uwzględniając dwa podstawowe kryteria fonetyczne: 1, *#, *dj > ¢, dz, np.: mačai, svécas!, dzatiksmas, mėdzei; 2. dawne długie bałtyckie (i indoeuropejskie) a nieakcentowane zachowało się, tylko skróciło się do półdługiego, pod akcentem d > 0, np.: na.ršjau, ale ndfu, sta.vėjau, ale stdvju (gwarowe o jest znacznie szersze niż Ik, 0). § 1. Rodzaj rzeczowników. Rzeczowniki w gwarze linkmeńskiej mają rodzaj męski, żeński i wspólny. Rodzaj jest zazwyczaj określany morfologicznie, jednak czasami cecha morfologiczna (temat, końcówka, odmiana) wskazuje na płeć przeciwnego rodzaju. Przydawka z określanym wyrazem najczęściej również jest uzgodniona pod względem rodzaju. Np.: pamergi' s (kdks jdunas pamergi's, bet ir —nit, ir graži pamergi's); darbini-kas (tdks ti iš jos ir darbini'kas; baisi darbini'kas td ju. merga; bet ir —and tai darbini ke. nesedi rufiku, sudėjus). Niektóre nazwiska męskie ze względu na swoją formę mają jak gdyby Ik. żeńską końcówkę, np. ; daili.de., dru.teikd, maceikd, mažeika. $ 2. Jeszcze inne rzeczowniki bez różnicy znaczeniowej używane są równolegle zarówno w rodzaju męskim, jak i żeńskim, np.: gi.sldnas || gi.slėne. „Plantago“, paūkšti.s | paūkšte., pū.srubli- .s || pū.srubla., pełnia || pilnate. || pilnati.s,,- pełnia księżyca, łopian || varnalėšas. Także niektóre rzeczowniki z przedrostkami afu.~, api'-, api-, pa-, np.: ažšūlunke. || ažū.lunki- .s „„objazd“, afu.stala. || ažūsstali.s, ažū peče. || ašū.peči.- s, ažū.ve.ja || ažit.ve.ji- .s, ail. kumpee. || aft. kumpi.s, api'tumsa. || api tumsi.s | apitumsi" $ „przyciemność“, apt aušra. || api: jaušri.s || apijaušri s3 pastalė || pastali' s, pasuola, || pasuoli.s, pamiškė || pamiški" s, pabalz || pabali' s, lecz tylko pandsa., paaki' s, paausi's. $ 3. Rodzaj wspólny w dialekcie jest dość częsty. Najwięcej rzeczowników tego rodzaju to rzeczowniki o-tematowe, np.: api.kula „człowiek oszołomiony“, dilba „długi i niezgrabny“, drimbdila, dzusna, i.šiuoka „ten, który ze wszystkich szydzi“, kerepla, kėrpla.ša, 1 Oprócz trzech znaków akcentowych używanych przy oznaczaniu intonacji, w opisie dialektu stosuje się także znak intonacji środkowej (9, oznaczający albo dźwięk półdługi, albo akcentowaną sylabę wyrazu, np.: bu.va, vi.sas, mat, suolas. du 165 kevėša, kevėrza, kléiva, klipsa „wykrzywiony“, kramiila, kraméza „ten, kto często kaszle“, kvaiša, lepsa, lėrva, hiopauka „nieudacznik“, meleta „ten, kto dużo i szybko mówi“, meketa, miksa, naktipdva „nocny marek“, pakardila „powsinoga“, pakusa „ten, kto innych kusi, namawia“, pašdipa „ten, kto z innych szydzi“, pešend „awanturnik“, pečelinda „wymorusany, okopcony“, fdgla, sanata „ten, kto wszystkim się interesuje, ciekawski, poważny; stosowane wobec młodych“, sti. pena „zasuszony starzec“, si.kata „zasuszony starzec, cherlak“, Saukola „ten, kto głośno mówi, krzyczy“, Jepeta „rozczochrany“, škabalda „niezdarny“, tepsa, vepsa, sa.plina. io-tematowe: mukla, šupla „bezzębny“, trukla „otyły, niezgrabny“. a-tematowe: hivias, taiiskalas. é-tematowe: méme. „cichy, małomówny®, kéve. „kiepski koń“, klabdie. „wyrzutek“, Žubbra, žiūobrė „czarny, brudny“, $ 4. Liczba. Oprócz liczby pojedynczej i mnogiej, tylko z liczebnikiem du i zaimkiem abu używana jest również liczba podwójna rodzaju męskiego. Występuje ona tylko w bierniku, np.: dė baišonū „bardzo dużych“ ~ Aluonu jau iškū'la. ; di kupstelū supi! la, ir gana; abū laukū sū.veš „suvežė“; abū bernokū iSldide., tai h.ka kai pirštas, Moteriskosios giminės girdėtas toks pasakymas: abi aki išditra., gana. ir Rzeczowniki ir występujące tylko w liczbie pojedynczej i mnogiej są takie, jak ir Ik. Jednak często, gdy chce się powiedzieć o ilości lub obfitości materiału, rzeczowniki występujące tylko w liczbie pojedynczej w gwarze używane są w ir liczbie mnogiej, np. ; kietuPaz dilonas ist kepjau; lśni .- jak devi'na. sdula.s; tri saulalas praldisi ir gri*šk namé; przez nich to straszne. sme.lei; toki plėtai ažusėta, kadū juos apkuokna.sma „apeisime, nudirbsime““. Liczebnikowe rzeczowniki w takich wypowiedziach, w których ma się na myśli część materiału, czasami używane są w liczbie pojedynczej, np.: i.šeigai mdrškina. netū.ri; kaszy. jeśli wrzucisz, to będzie ir gęściej; kromka mąki. spójrz; drewno suche, to pali się „bardzo“ pali się; ani tłuszczu, ani maszyna. vi.su. žiėm nemdtee. § 5. Przypadek. Be Ik. siedmiu przypadkom, w gwarze używany ir jest illatiwus (spotykany na całej wschodniej Litwie), np.: miškafi, pieva.n, laukuosna, -an, -nan, ditva.sna, -an, -nan. W gwarze zdarzają się rzeczowniki o akcentuacji odmiennych tematów niż ir Ik. Takie rodzaje są podawane po paradygmacie. § 6. a-, temat ia Liczba pojedyncza kri'mas, mi.škas, piršli's, mėdi.s, kėlas, vagis kré'ma., mi.ška., piršla. kriūtmui, mi. kui, piršlui rim, mi.šku., piršli., ku; krūmu, miškū, piršlū . kritmi, miški, médi., keli bernė, apuoke, pifšli, piršk', vagié kri-man, miškai, mėdin, kelafi a-temat. końcówka ruchoma nigdy nie ) 166 Liczba mnoga kri'mai, miškai, piršlei, médzei krimu., miskic, pirshi, médzu. krii-mam, miškam, piršlam, médzam krūmus, miškūs, piršlūs kriū'mais, miškais, piršleis, . médzeis kri'muos(u), miškuos(ū), médzuos(u), . kelubos kriū'muosna, san, -snans méduosna, (11) -san, -snan miskibsna, -san, -snan; keluosna, -san, -snan wm<mozns< ai-kam. cechy końcówek przypadków rzeczowników - § 7. Lp. mian. wypada. temat ia, ma dwie a końcówki: -i's (akcentowana), -i.s (nieakcentowana) ir -(i)as. -i.s jest skróconą be akcentowo starą końcówką, por. prus. rikijs, estońska zapożyczona forma bałtycka tagijas. Taka końcówka występuje ir we wszystkich ia-tem. rzeczownikach. Te gwary wschodniolitewskie, które nie skracają końcówek (Kupiškis, Svėdasai, Dusetos, Rokiškis, Zarasai, Tauragnai, wszyscy wschodni Dzukowie), również mają taką końcówkę. Su końcówis ką jest tylko jeden wyraz — -vagis, odmieniany jak piršli: tylko lp. s, wołacz, jest i-tematowy. Obok mėdi.s w gwarze występuir je mėdzas. Ta ostatnia forma używana jest w znaczeniu ściętego drzewa (np. : pri.versta ta.ké gražaiis médza. ; ta. Ram keli“ mėdzas gerai vėšteina.s; grafails médza. o nich dugama— tutaj chodzi o materiał budowlany). médzas w tym znaczeniu używane jest tylko w lp., lm. już będą ścięte ne drzewa, ale rosnące. W takim znaczeniu tej formy używają wszyscy ir Dzukowie wschodni, a także zalininkai i žadininkai. W okolicach Gervėč i Pelesy używane w znaczeniu lasu (np.: nūlsekė kdrvė medzafi; gražūs médzas auga). Forma medias będzie zapewne starsza niż medis. § 8. Lp. miejsc. ia-kam. są be końcówki -je: -i. (barytony) ir -i* (oksytonów). Taka końcówka jest iir tematu spółgłoskowego (zob. § § 34, 37, 41, 44). § 9. Vn. il. temat ajest -an(<-*ana); temat ia- -in (<-*ina). Taki illatiw z odpowiednimi samogłoskami końcowymi tematu mają wszystkie pozostałe tematy. § 10. L. su poj. wykrz. wielu a-kom. rzeczowników używa się ir zarówno z wygłosem tematu -e-, jak i z końcówką -ai, np.: apudke || -ai, baravi'ke || -ai, bardne || -ai, kdtine || -ai, kėrpla.še || -ai, kelmė || -ai, pitmini.ke || -ai, paise || -ai, ragė || -ai, ojcowie || -e. Niektóre a-kam. Rzeczowniki występują tylko z końcówką tematu -e, np.: djeve, vaikė, varge, vi're, a inne tylko z -ai, np. ki'mai. Nazwy własne i zastępujące je wyrazy w lp. woł., mają końcówkę '-ai; wielosylabowe mogą występować również bez tej końcówki, np.: addmai || ada.m, jardonimai || jarvonim, juozupai || juozup, mi kai, pétrai, untdnai || usitan, ta.tiū.kai || tdtuk, saneli kai || saneluk, de.dulū.kai || dé.duluk. Formy nazwisk i imion z przyrostkami -(i)okas, =(i)u.kas stanowią tylko czysty temat, np.: dlekfia.k, bilaiša.k, kafdela.- k, kaza.k, uiitaia.k, mateikuk, biiida.fuk, pérruk, staSuk. Formy z przyrostkiem -ojas, -ėjas w lp., woł. końcówką jest iu-tem., np.: artdjau, pja.vėjau. Forma brdli.s w lp. woł. ma postać brdli i bra.laū. Ta płeć jest używana również w skróconej formie i ma tylko znaczenie partykuły —brd i brd (kurt tu brd || brd buvai; tai brd gi.vėnima, bi'ta). 167 § 11. Dg. naud, formy są końcówkbe owe s. $ 12. Dg. miej. formy są dwojakie: końcówka su -fonetyczir nie skrócona forma (bez -u). Częściej używana jest pełniejsza t. końcówka, su tj. -su. Taka końcówka występuje ir w innych tematach. Mot, g. używana tylko su -su, m. g. już ma tendencję do skracania. Ši końcówka występuje w dawnych pismach w innych ir językach indoeuropejskich (por. skr. dšvėsu, ssl. duséxs), także w okolicach Śvenčionėli i Śvenčion, formy z tą końcówką są su jeszcze używane przez wszystkich przedstawicieli dialektu; $ 13. Dg. il. ma trojaką końcówkę*: -uosna, -uosan, -uosnan. $ 14. W dialekcie a-, ia-tematowe są ir następujące wyrazy: atdsta.gai, baldnas, briūnduolas, kulnas ,,kulnis®, nū.maras, pėdas „pėda“; ave.ti's, jurgi.ni.s „jurginas“, dugni’s, ludakaiti.s „lydeka“, pagdlvi.s ,,pogalve, pafasti’s, paduni.s, ramūni.s, skri-beli.s; ufigli.s (dar žr. § 2). § 15. Dviskiemeniai IV kirčiuotės žodžiai vn. šauksm. gali kirtį turėti šaknyje, ir galūnėje, ir pvz.: maiše || -ė, vafge || -ė, vaike || -ė, Tylko słowo diéve zawsze akcentuje rdzeń. Skrócone formy lp. ir rzeczowników pospolitych zastępujących nazwy własne _atstojanciy słodžių trumpesnės lytys vn. woł. akcent mają w rdzeniu, np.: kazuk, pétruk, ufita.n, tdtuk, saneluk. Tylko wymawiając te słowa z su określoną intonacją (wołając z iš daleka), akcentowana bywa ir czasami końcówka słowa, np.: kazdl.k, untdn, saneli.k. We wszystkich pozostałych przypadsu kach miejsce akcentu pokrywa się z lk. miejsce akcentu. § 16. W dialekcie, w odróżnieniu od Ik. akcentowane są następujące rzeczowniki ai I i-tematowe: paradygmat akcentowy. akam. : amdtini.kas, dodrini.kas, gi.slėnas, kalnas, kuodas, skūndas, tėvas (we wszystkich lp. ir dg. w przypadkach zachowane jest stare miejsce akcentu) ;. rzeczowniki z su przyrostkiem -u'nas: bastiū'nas „ten, który się włóczy“, keikū'nas „ten, który przeklina“, raudinas „ten, który płacze“, sailū'nas „,ślinotoku““, šnibždit'nas ,,czarownik, zaklinacz““. ia-tematowe: gi"vaplauki.s, guoli.s, gurvėli.s „twarda bryła ziemi“, por.: difva.j vieni gurvėlei, sū.vis neišakėta, stuobri.s. II akcentuacja. a-tematowe. : kostka, kmi nas, laustii.vas, plefitas. ia-kam. : aple.pailgra.bladuiiti.s „grėbliadantis““, virži.s, fvagi.li.s $1.85 ,,skambaliukas. III koniugacja akcentowa, a-kam. : grdbe.stas, dgrastas, akubtas (vn. I), nerka, ifitapas, jaśmin, kdimas (vn.I), grzywa, pdvi.das, pu.dimas, strzelba (zob. I). ia-kam. : api.vakari's, rid pesti.s, terpesi’s, ve. Skeli’s, va.ke.ti's; rzeczowniki z przyrostkami: su -éjas®, np.: a.rejas, pja.vėjas, kirtėjas, rišėjas, ša.kėjas; -i'nas, np. : olszyn, brzozin, chmielin, dębin. § 17. 0-, t0-tematy Liczba pojedyncza łąka, gałąź, gitd, marty łąki, widły, gi.fa.s, mareds łące, gi.rei łąk., gi.fu. ) . Bogu, Saki, gitū . Boga.j, szakej, gi.ta.j, vilnej Š. szdka, mū.ša Il. łąka.n, szakėn, gi'Pa.n, vilūdn <t"oOozZns 2 Zr. A. Laigonaité, Les noms de lieu en langue lituanienne contemporaine, dissertation pour le grade de candidat en sciences philologiques, manuscrit, 31-35, Vilnius, 1956. 8 Les formes avec le Pluriel 3 į pieva.s, gi.fa.s 3 s + suffixe -ėjas au singulier sont accentuées sur la première syllabe, pievu., Saki, gi.Pu., marci § ~~ pieva.m, šakdm, gi.Pa.m, marcom pievas, šakas, gitas į ~~ . pieva.m, šakdm, gi.ta.m, marcom 3 ą i lo A . pieva.su, šakosū, gi.fa.su, ailosu 5 + galva.s, gifa.s . Pieva.sna, -san, -snan; gt.fa.sna, -san, -snan šakdsna, -san, -snan; ailbsna, -san, -snan arų 5 PEE ra pas io-kam. właściwości 0-, końcówek przypadków rzeczowników § 18. Vn. miejsc. jest be końcówkowego -e: -aj (barytonów), -oj (oksytonów). § 19. Dg. końcówki ir naud, jn, są podwójnej liczby: -a.m (barytony) ir -om (oksytone). O vn. il., lm. miejsc. ir il. zob., §§ 9, 12, 13. § 20. W gwarze o-, io-tematowe są ir następujące wyrazy: api vara, aki.vara, baila „strach- “, bulba, gdilista „żałość“, skarga ,,dirsé, litra, mdšala, naga „pazur“, pdgra.psta.s „,pagrėbstai““, pdva „paw“, streld „strzała“, sū'plauka.s ,,huśtawka- ““, šii'na, tirštuma.s, vėša, ū.škunda „przekąsk- ; a“ aild, brukiia, dala dalia „1. dalis“, 2. ladaufid „lodziarnia“, meskefd, mušė, stdlakaja „noga stołu“, sald „sala“, špula, tarpi.kaja, ufefia „szum““. § 21. Żeńskie imiona o temacie na ė w gwarze przeszły do tematów na į ia (zapewne pod wpływem języka białoruskiego), np.: gena, jana, mata, stasa, vila, Formy te zawsze akcentują końcówkę. § 22. W odróżnieniu od Skr. w dialekcie akcentowane są 0-, następujące I rzeczowniki tematów na io: akcentuacja. tematy na o: išrit'ga.s, pdma.ka, vdlunda, žarna (i III), Žduna (i III); rzeczowniki z przyrostkami: —i"*kla, np.: gani'kla, girdi'kla, ma.ki“kla, skerdi"kla; -i'naš*, np.: ba.bi'na, bulbi'na, karvi'na, visti na. io-kam. : atdsaja „część uprzęży®, afd.veja, a także rzeczowniki z przyrostkiem -i'ča, np.: alekni'ca „córka Alekny“, dru.teiki‘ca,Córka Druteiki“, kardeli'ča. su ; ; II akcentacja. a-kam,: lid.ba.s, niedźwiedzica; ia-kam. : édza.s. III akcentuacja, o-temat,: kdmana.s (i I), su.spard; rzeczowniki z przyrostkiem su -iena, np. : avifiend ,nupiautas avižų laukas“, me.žiend „t. p.%, rugiend; iokam. : akéca.s (ir I). IV akcentuacja. a-kam. : du'dd, oskd, valkšna „jedno zarzucenie sieci®. ia-kam,; pirka, także rzeczowniki z przyrostkiem su -éja, np.: pja.vėjd, rišėja, § 23. é-temat W gwarze prawie wszystkie rzeczowniki tematu é są rodzaju żeńskiego. Tylko déde., tėte. (now.), daili de. (nazwisko) jest rodzaju męskiego; także para przykładów rodzaju wspólnego (zob. $ 3). 4 Przyrostek -i'na ma znaczenie augmentatywne i pejoratywne, 169 Liczba pojedyncza Liczba mnoga M. lp., kot lp. kotka lm. D. lp., kota lm., kotów C. lp. kotu lm., kotom B. lp. rzeki; N. kotem lm., kotami Ms. lp., w dole lm., w dołach Š. Idpe liść Il. d.pe.n, do dołu ū.pa.sna, -san, -snan do dołów, į -san, -snan ė-kam. właściwości końcówek przypadków rzeczowników § 24. Vn, miejsc., występuje bez końcowego -e; -a,j (baritonów), -ėj (oksytonów). Dg. narz. i jn. końcówki są liczby podwójnej: -e.m (baritony), -ėm (oksytony). L.poj. il., dg. miejsc. ir il. zob., $$ 9, 12, 13. | Słowo še.vė ~ žievė vn. in. ma dwie końcówki: -i (< -en) — żievi i -u — żievju. Druga końcówka została uogólniona według io-kam. § 25. Rzeczowniki z przyrostkami -ote., -u.te., -elu.t@. vn. woł. formy liczby mnogiej są przeważnie tylko czystym tematem, np.: galva.t (i) „główeczko”, meFga.t (2), višča.t (£), mdrut(i) „Marysiu”, stdšut(£- ), sanelut(- ?), ruiikelur- (). Spółgłoska końcowa jest najczęściej twarda, rzadziej miękka. Te formy zawsze akcentują rdzeń. Bardzo rzadko używa się form z końcowym -e, np.: mergdte, danti.ze, skarali..te. Takie formy mają akcent zawsze w przyrostku. Rzeczowniki z przyrostkiem -elore. vn. wołacz, częściej używane z -e, rzadziej — czysty temat, np-: aveldte, galveldte, ka.jeldte. Te formy akcentują przyrostek. § 26. Wszystkie rzeczowniki ė-tematowe, przed których końcem tematu znajdują się spółgłoski J, r, s (rzadziej x, £), np.: sdula., kepū.ra., pū.sa., odmieniają się według podanego wyżej paradygmatu, tylko samogłoski końcówek uległy jakościowej zmianie zgodnie z fonetycznymi prawami dialektu. § 27. W gwarze ė-tematowe są również następujące wyrazy: atvirū,te,, aukšlė „aukšlys (ryba)*, dalga., darbi "meta., kasdpine. „kaspinas- “, krikitdsuola, „,najbardziej zaszczytne miejsce przy stole“, kd'lare, „młócenie“, ldive. „łódź“, mdlate. „mielenie“, mušdmira. „muchomor“, saldainę., tarpd.kalna., rdše., ugnidkura., verpate. „przędzenie“, žibiūikštę. (zob. także § 2). O wyrazach typu pūl.snis, d.snis zob. § 42. § 28. W odróżnieniu od Ik. w dialekcie akcentowane są następujące rzeczowI niki o temacie na é: akcentuacja: garbe. „garbė”“, me.li ‘nie. (jagoda), Zdrkla.~ziklé; rzeczowniki z su przyrostkami -eli‘te., -elu.te., ~U.l@., np. : galveli'te., mergelite., ba.beli.tee., sukneli.te., kašū.tee., runki.te.. II akcentowanie: kdla.~kalé, [Ela.~1elé, mi.sla., rupi'še., skrdgZdee.~skregidé, žvaigžde, III akcentowanie: buožė, duobė, indrė „nendrė“, ri.kštė, sailė, starble ; rzeczowniki su przyrostek -i.kle, np.: baidi.klė, šaudi.klė, ve.ti.kle.. IV akcentowanie: blizgė, gfiu,štė, gri.štė, kele~kielé, šlu.gė, 170 § 29. u-, rdzenie rzeczownikowe Wszystkie rzeczowniki o rdzeniach u-, iww gwarze są rodzaju męskiego. Liczba pojedyncza tutgus, V. medūs, plodzus turgaus, K. medals, puodzaus zufgui, N. puodzui D. tufgy., pubdzų. | Narzędnik. rušgum || turgū, medui; pubdzum || puodzu Msc. tufguj, medi, paktaišuj || paktaūši. Š. sunail, pubdzau Il. tušgun, meduii, paktaiišun || paktaūšin Liczba mnoga turgai, puodzei turgiū'*, puodzu; turgdm, puodzam . turgūs, puodzus OZns In. turgais, puodzeis Vt. tuFguos(u), s(u) S. su.nai, puodzei Il. turguosna, -san, -snan; pakfailiuosna, -san, -snan, § 30. Jednosylabowe u-, iw-tematyczne rzeczowniki lp. we wszystkich przypadkapak?aiiduoch zachowały końcówki swoich tematów, tylko w lm. Skłania się do przejścia do tematów a-, ia-, (nie wszystkich słów, np.: medum używa się tylko w rodzaju u-tematów- ), chociaż u-, iu-tematów. Końcówki są używane częściej. § 31. Wielosylabowe rzeczowniki obok swoich końcówek tematowych mają również końcówki ia-tematowe, np.: vasardjus || vasardjas, vasardjaus || vasardja., vasarėjun || vasarėjan || vasarėjin. §. 32. W liczbie mnogiej zarówno rzeczowniki dwusylabowe, jak i wielosylabowe we wszystkich przypadkach mają temat a-, ia-; końcówki. Tylko słowo pjetu.s (w znaczeniu — posiłek południowy) we wszystkich przypadkach zachowało temat na w; końcówki, tylko l.mn. a-kam. : V. pietus K. pe.tū* pe.tūm N. G. pietūs In. pe.tum || pe.tais Naud; , in. formy są podwójne. 171 Przypadki mieszania tematów § 33. W gwarze lkm. tematy ioraz tematy spółgłoskowe są pomieszane (końcówki tych samych wyrazów są częściowo tematu i-, a częściowo tematu spółgłoskowego- ). Ponadto często używane są te same formy również z końcówkami tematów innych (a-, ia-, 0-, i0-, é-). Takie wyrazy, których tematy w różnych przypadkach są pomieszane, dzieli się na 5 grup według mniej lub bardziej jednolitych końcówek przypadków (uwzględniono przede wszystkim końcówki lp. dopełniacza oraz lm. mianownika i dopełniacza). Do pierwszej grupy zalicza się czyste rzeczowniki tematu i-. Takich rzeczowników znaleziono w gwarze niewiele. I § 34. Liczba pojedyncza Liczba mnoga M. akis dki.s D. akies, nėse.s akū*, nėdšu, akei akim N. 1 B. aki. N. akis In. aki~akia akim Vt. aki", nėsi. akisū || aki“sū || aki'su Š. naktie, ndse dki.s Il. aakin, nėsin aki'san, -sna, -snan § 35. Tak odmieniają się akis oraz dalis, makštis, naktis, ndsis, pdltis, Salis. Większość przypadków tych wyrazów zachowała końcówki rdzenia 7., tylko najczęściej są one zmienione pod wpływem fonetycznych praw gwarowych. § 36. l.poj. miejsc. jest jak dopełniacz, tylko bez końcówki -je, l.poj. i l.mn. liczba pojedyncza zob. §§ 9, l.poj. 13. ind. wszystkie te słowa mają temat iokońcówkę: aki, ndšu, nakeū, dali, Zodis makštis lp. in, obok io-tematu. końcówki mają ir i-temat. końcówkę: makšči || makštim; słowo šalis lp. in. ma tylko i-temat. końcówkę: šalim (w gwarze to Słowo jest nowe). Dg. naud., in. są to formy liczby podwójnej (barytony nie różnią ir się akcentem, np.: ndsim). Dg. miejsc. używane są trzy formy. Forma akist ma starą końcówkę (por. § 12) i jest używana częściej. Formy z końcówkami =i*su i r ‘su są kontaminacyjne (por. lit. akysé). Trudno byłoby powiedzieć o akcencie form aki‘su, nakti'su itd., czy jest to akcent dawny, czy też akcent został wycofany z końcówki, ponieważ w gwarze nie rozróżnia się, jaki jest intonacyjny charakter akcentowanej sylaby tych form — krótkoopadający czy długoopadający, -8-31. Liczba pojedyncII za k Liczba mnoga V. pirtis piftes || pifti.s K. pireés; pirci N. pircei || pirter pirtim G. pif. | pirtis, svirtis N. pircū || pirti pirtiṃ Msc. pirtį“, svirti. pirtisš || pirti'sū || pirti'su W. Sirdie, svirte Fvéras || žvėri.s Il. pirtin; pirti*san, -sna, =snan 172 § 38. Tak jak pirtis odmieniają się širdis, ir šwzis (akcentowanie IV) „obszar zajmowany ar jednym zamachem kosy“, a.belis, ackahionis, ašis, atajuomis, atlikuonis, ausis, blužnis, dū.ras, gelažis, geluonis, grūndis, ligėnis, leis, me.sconis, mbteris, perajuonis, prdpultis, rusts, rurkštis, skauturis, svirtis, šaknis, šerdis, tūlžis, vortis, Zveéris, žuvis. § 39. Mian. kilm. wszystkie wyrazy z tej grupy zachowały końcówkę tematu spółgłoskowego -es. Z powodu Ik. wpływu niektórzy młodsi przedstawiciele dialektu zaczynają już (rzadko) używać ir form su i-tematowych z końcówką: ausies, pirtiés, žuvičs. Niektóre wyrazy, których temat kończy się spółgłoskami z, d, liczba pojedyncza np. mają końcówkę ir tematu ē (używaną częściej), ir końcówkę tematu io, np.: prdpultei prdpulcei, || rivkstei rūkščei, || svirtei svircei, vdtei vicei, || chociaż rzeczowniki || grūndis, kūndis, lusts, šerdis używane są tylko z końcówką tematu ē: grūndei, kūndei, lū'tei, šėrdei, su Rzeczowniki z przyrostkami su -uonis,onis rzecz. męskoosobowy naud, masz tylko ia-kam. końcówkę, np.: atajuofiui, atlikubfiui, lighiui, me.scdfiui, chociaż gėluofiui || gėluonei. Vn, in. rodzaje używane są su z dwojaką końcówką: io-temat. ir é-kam., np.: gėlažu || gėlaži, svircu || svirti, tūlšu || tulži. Czasami (i tylko w przypadku pojedynczych słów) używane są formy również z końcówką celownika i-tematowego, np.: širdim, tulžim. Najczęściej używane są formy z końcówką celownika io-tematowego. L. mn. M. zachowała końcówkę tematu spółgłoskowego -es: gėlažes, me.scdnes, fd.wes. Formy z i-tematem.]} tien? Skal translate exact. Need issue Lithuanian text. We must output Polish. Mianownik l. mn. zachowano końcówkę... końcówka jest czasami używana tylko przez młodszych przedstawicieli dialektu. Dg, kilm, niektóre słowa tej grupy mają tylko temat spółgłoskowy końcówkę, np.: did.ru., mteru., žuvūt*; inne słowa są używane równolegle zarówno z końcówką tematu spółgłoskowego, jak i z końcówką tematu inp.: a.beld || a.beldi", ausi?" || ausi, gelažū || gelažd“, skauwurde || skaututū“, žus || Fudd, žoe.rd* || Sveti, šaknit || šakūiū". Słowa ašis, grūndis, kundis, pirtis, prdpultis, ru'kštis, šu'tis, svirtis, širdis, tūlžis oraz rzeczowniki z przyrostkami -uonis, -onis dg. kilm, mają tylko temat i. końcówkę. $ 40. Vn. woł. rodzaje oksytonów są jak-lk., barytony mają é-temat. końcówkę. Rzeczowniki z przyrostkami -uonis, -onis w lp., woł. mają ia-temat, końcówkę: atajuoni, ligdni. III § 41. Liczba pojedyncza Liczba mnoga M. d.gnis d.gnes || d.gne.s || Ū.gni.s D. d.gnes || d.gne.s ū.gfiu, C. d.gnei d.gnim || d.gne.m B. d.gni. u.gnis Narz. ugūiū || ugni u.gnim, d.gne.m Msc. d.gne.j || dni. || ugni“ d.gni.su, Ū.gne.su N. karte || va.verie vdveras Il. d.gnen || d.gnin d.gni.sna, -san, -snan d.gne.sna, -san, -snan § 42. Tak jak d.gnis odmieniają się również iltis, kdreis, kt.birkštis, krdsnis, ‘krivsnis, kūlšis, pintis, pū.snis, skiltis, svirtis, ši'snis, inkštis, va.veris, veFpstis. L. poj., dopełn. Słowa tej grupy używane są z końcówką spółgłoskową i ė-kam. Bardzo rzadko, tylko młodsi, mówią też z końcówką -i, np.: ugnjes. L. poj. L. mn. częst173