Dėl kai kurių baltų kalbų augalų pavadinimų kilmės

LT E TU V. LŲU (K Ar LB O-T-Y. R O. S. KL AUS I MALI LTIEEOT-- UV O STT S Ri MOK Si LE Ur ArKCAT DEM IJ A DĖL KAI KURIŲ BALTŲ KALBŲ AUGALŲ PAVADINIMŲ KILMĖS A, SABALIAUSKAS Koper (Anethum graveolens) 1, Koper jest starą rośliną uprawną. Jego ojczyzną jest najprawdopodobniej Europa Południowa (por. O. Schrader, Reall., 1,344; J. Hoops, Reall., 1, 468). Koper do leczenia stosowali już starożytni Egipcjanie. Możliwe, że uprawiali go również Hebrajczycy (por. G. Buschan, 147). 2, Ide. W językach znajdujemy różne nazwy tej rośliny. Starożytni Grecy nazywali go gvndov. To słowo próbowano wiązać z gr. gvepos „wiatr, powiew”“. Jednakże do języka greckiego mogło ono trafić również z Azji lub Egiptu (por. Ė. Boisaca, D. ėt., 62). Z greki nazwa ta przeszła do łaciny —anethum, stąd franc. anet(h). Pozostała część języków romańskich ma nazwę koperku wywodzącą się od łac.; feniculum (por. A. Walde, Et, Wb., 282): wł. findcehio, port. funcho, hiszp. fenkuł, a także fr. fenouil, ang. fennel. Rumuni i Mołdawianie mają znów inną nazwę: rum, mdrdr, mołd. mspap. To słowo występuje również w języku albańskim —mardq,,Feniculum officinale, Źródłem tych słów jest łac. marathrum (por. G. Meyer, Et. Wb., 259-60). Języki germańskie mają z kolei inną nazwę kopru o niejasnym pochodzeniu: st. niem. wys. z//, śr. niem. wys. zille, niem; Dill, ang. dill, duń. dild, szw. dill, norw. dill, Z języków germańskich słowo to przedostało się również do niektórych języków ugrofińskich: est. till, fiń. zilli (por. JI. XakyauseH, 2,55); 3, Języki słowiańskie mają również zupełnie inną od wcześniej wymienionych nazwę kopru: ssl. koprs, ros. YyKpon, yKponuka, Kpon, Konep (B. Ilans, 2, 198; 4,485), bałt. Kpon, ukr. Kpin, bułg, xon®p, serb. —chrv. kénap, czes. kopr, słowk. koper, lenk, kopr, wys, luz. kop#ik (por. F. Miklosich, Et. Wb., 129; E. Berneker, Et. Wb., 564). Co do pochodzenia tego słowa istnieją różne opinie; A. Meillet (Etud., 409) uważa je za zapożyczenie, jednak nie wskazuje źródła. Inni językoznawcy sądzą, że słowo to ma pochodzenie słowiańskie; F. Miklosich (Et. Wb., 129) wiąże z wymienioną nazwą kopru nazwę pokrzywy: ros. Kpanusa, bułg. Konpuesa, czes. kopfiva, pol. pokrzywa i in. Również tę grupę skłonny jest łączyć z ssl. koprina, bułg. Konpura „jedwab- ”“, Następnie słowa te, oczywiście przede wszystkim nazwę kopru, porównuje z lit. kvepčti, kvūpas, łot. kūpėt, kvépt, kvépét, kvépes. Z semantycznego punktu widzenia takie porównanie jest całkiem możliwe, lecz z fonetycznego trudno je uzasadnić. Fonetycznie bardzo uzasadnione jest wiązanie tej nazwy kopru z wymienioną nazwą pokrzywy. Tutaj dostrzegamy także właściwe obu słowom przestawienie spółgłos5. Zagadnienia językoznawstwa II, 65 ek. Do takiego porównania F. Miklosiča skłonny jest przyłączyć się również E. Berneker (Et. Wb., jego zdaniem, początki *kopro, *kropro miały oznaczać „pokrzywꔓ. Ponieważ pokrzywa jest używana do celów spożywczych, a także w medycynie ludowej, 564-5). Jo od niej swoją nazwę iš mógł otrzymać również inny krzew, mianowicie koper. Analogiczny przypadek wskazuje on przy słowie baride. Jednak zapewne nie można twierdzić, że byłoby to zjawisko całkowicie analogiczne. Tutaj jedna roślina zastąpiła funkcje drugiej i przejęła jej nazwę, natomiast koper i pokrzywa są prawdopodobnie zbyt różnymi roślinami, aby mogły zastąpić wzajemnie swoje funkcje. V. Machek (Rost., 165) jeszcze inaczej wyjaśnia pochodzenie tej nazwy kopru. Jego zdaniem jest to słowiański rdzeń. Tę nazwę kopru wiąże on również z ros. KponuA0,,- Oenanthe phellandrium““, pol. kropidlo, ros. (0) Kpon, ykpon,,wrząca woda“. Zatem pierwotne znaczenie tego rdzenia miałoby brzmieć ,,gotować, a słowa kropo, kopr, kropidlo oznaczałyby rośliny do gotowania. Jeżeli ta etymologia jest prawidłowa, koper byłby jedną z najstarszych roślin uprawnych używanych przez człowieka. V. Machekas Rost., 165) tak właśnie pisze:,,Anethum —jedna z nejstaršich péstovanych rostlin“ Jednak i to wyjaśnienie jest bardzo wątpliwe. Po pierwsze, poza tym porównaniem nie ma żadnych innych argumentów, że koper byłby rośliną tak wyróżniającą się znaczeniem i starożytnością. Z drugiej strony słowa ykpon najprawdopodobniej nie można oddzielić od czasownika Kponumo (por. A. Meillet, Etud., 219). Ponadto, gdyby koper był tak ważną i starą rośliną, to jego nazwa powinna byłaby być spotykana być może także w innych ide. językach, tymczasem obecnie mają ją tylko Słowianie. W ten sposób słowiańską nazwę kopru na razie trzeba uznać za słowo niejasnego pochodzenia. Z języków słowiańskich ta nazwa kopru przeszła także do innych języków: alb. kopėr, węg. kapor. W późniejszych czasach z języka rosyjskiego przejęły go języki innych narodów Związku Radzieckiego: bask. ykpon, moksz. ykpon, kazach. ykpon, bur.-mong. ykpon, oset. ykpon, eweńk. ykpon, Čuv. ykpon, tuv. YyKpon ir kt. 4, Litewska nazwa tej rośliny krdpas również jest zapożyczona z języków iš słowiańskich. Į do języka litewskiego to słowo najprawdopodobniš iej weszło z języka polskiego (por. A. Briickner, Fw., Pr. 96; Skardžius, Lw., 109; E. Fraenkel, Et. Wb., 288). Znajdujjį emy już ir K. w słowniku Sirvydasa (Di., 104). Występuje on we ir wszystkich dialektach języka litewskiego. Zapożyczony z języka polskiego i występujący w łotewskich dialektach łatgalskich Aropas (Summent, por. 153; E. Fraenkel, Et. Wb., 288). 5. W języku łotewskim najczęściej używana jest nazwa krapo dille. Występuje już w a. XVII-wiecznych zabytkach języka łotewskiego: G. Mancelis (Phras. lett., XVI) pisze „Dillen, Dilles““, J. Langijas (Wb., 27) „Dilles, Dill, herba“. Tak też w przekładzie Biblii Glücka znajdujemy: „juhs dohdaht to desmitu Teesu no Mehtrehm, Dilles un Kimmines“ (por. J. Sehwers, 305). Łotysze šį otrzymali nazwę od niemieckiego słowa. Iš z niemieckiego to słowo trafiło ir į do języka litewskiego: dilė (L. k. žd., dilutė 2,375), (L. k. skr., 2,381; J, Dagys, Jednak 23), w języku litewskim jest on używany bardzo rzadko. 66 6. W zabytkach języka staropruskiego nie znajdujemy nazwy kopru. Istotnie, znajdujemy pruską nazwę miejscową Crapitten (G. Gerullis, Ort., 71), która najprawdopodobniej utworzona jest od Krape (takie pruskie imię osobowe) i przyrostka -iz-. W języku litewskim spotykamy również nazwiska Krapditis, Krūpas, Jednak trudno ustalić, czy te imiona osobowe pochodzą od nazwy kopru, czy od jakiegoś innego słowa, 7. A zatem w językach ide. spotykamy wiele nazw kopru. Języki słowiańskie mają wspólną, niejasnego pochodzenia nazwę kopru, Z języka polskiego tę nazwę kopru przejęli Litwini i niektóre dialekty łotewskie. Poza tym w języku łotewskim używana jest nazwa kopru pochodzenia niemieckiego. Czasami spotyka się go również w niektórych zabytkach języka litewskiego. O języku staropruskim nie można powiedzieć nic pewnego. Kminek (Carum carvi) 1. Kminek już w dawnych czasach był powszechnie używaną rośliną przyprawową. Zdaniem Dioskurydesa (De mat. med., 3, 61) najlepszy kminek uprawiali Egipcjanie, zwłaszcza mieszkańcy delty Nilu (por. G. Buschan, 148). Hipokrates nazywa kminek abisyński po prostu królewskim —*$ptvoy BaotAittdy (por. V. Hehn, 206). Najprawdopodobniej chodzi tu o gatunek kminku Cuminum Cyminum. W Europie najbardziej rozpowszechniony jest gatunek kminku Carum carvi. Nasiona tej rośliny występują już w wykopaliskach osad palowych Robenhausen w Szwajcarii (por. G. Buschan, 149). Starożytni Słowianie używali kminku podczas obrzędów przyjmowania noworodka do swojej wspólnoty (por. JI. Hnnepsie, 183). Coś podobnego do zwęglonego nasienia kminku znaleziono wśród innych ziaren w wykopaliskach grodziska w Gabrieliškiai (por. W. Swederski, 245). Jednak z powodu braku innych mocniejszych danych nie można wyciągnąć żadnych wniosków na temat uprawy kminku na ówczesnej Litwie, 2. Większość ide. języków ma tę samą nazwę kminku, którą najczęściej otrzymały od siebie nawzajem drogą zapożyczeń. Grecka nazwa kminku +*0ptyvy jest najprawdopodobniej zapożyczeniem z języków semickich, por. hebr. kammén, aram. kamménd, asyr. kaminu i in. (por. O. Schrader, Reall., 1, 655). Porównując te semickie nazwy kminku z grecką, rzuca się w oczy pewna niezgodność wokalizmu, dlatego niektórzy, na przykład P. Kretšmer (KZ, 29, 440-1), skłonni są w tę opinię wątpić. Łączy on z wymienionymi wschodnimi nazwami kminku gr. sxapwyia obok *žpoy (łac. scammonia) „taki rodzaj pnącza”- “. Należy jednak powiedzieć, że wokalizm dawnych zapożyczeń wschodnich często się nie zgadza, dlatego, jak się wydaje, zupełnie słusznie większość językoznawców uważa gr. *dptvov za wyraz o wspólnym rdzeniu z wymienionymi nazwami kminku w językach semickich (por. O. Schrader, Reall., 1, 655; K. Lokotsch, Et. Wb., 84; Weigand, 1, 1169; E. Berneker, Et. Wb., 681; V. Machek, Rost., 157; A. Brūckner, St. et., 239). Z greckiego ta nazwa kminku dostała się do języka łacińskiego —cuminum, O stąd różnymi drogami do języków germańskich i romańskich: st. niem. wys. kumil < kumin, śr., niem. wyż. kminek, niem. Kimmel, ang. cumin, szw. kminek, duń. kommen, hol. kmin, wł. comino, hiszp. comino, port. kumin, rum. kminek, pleśń. Kūmex. Również to słowo przeszło do innych języków europejskich: 67 węg. komény, fiń. kumina (por. T. E. Karsten, IF, 26,249), est. kddmen itd. 3. Tę nazwę kminku mają również języki słowiańskie: ssl. kjumint, ros. muus, KMUK, muson, KuMux (B. Hane, 4,408), bałt. kmen, ukr. KMUH, czes. kmin, serb.-chorw. xdMUH, pol. kmin, słoweń. kumin, kum, czimin (por. F. Miklosich, Et. Wb., 117; E. Berneker, Et. Wb., 681). Jak widzimy, w językach słowiańskich występują różne warianty fonetyczne tego słowa. Wyjaśnia się je różnicami źródła, z którego zostały zapożyczone, albo powstały już na gruncie języków słowiańskich, 4. W językach bałtyckich również występuje nazwa kmynu pochodząca od tego rdzenia; do nich także przedostała się ona różnymi drogami. W dialektach języka litewskiego i w zabytkach piśmiennictwa spotyka się różne fonetyczne warianty tej nazwy: kmynas, akmynas, tkmynas, kvynas, knynas, kimjnas, kimelis, kimulis, kėmelis, kemelys (por. J. Dagys, 74). W języku literackim używana i najbardziej rozpowszechniona w dialektach jest forma kmynas. Znajduje się ona już w naszych dawnych pismach (C. Szyrwid, Di., 86; M. Daukša, P., 314). Do języka litewskiego wyraz ten musiał przedostać się z języka białoruskiego albo polskiego (por. A. Brūckner, Fw., 95, 101; Pr. Skardžius, Lw., 104; J. Otrębski, Tw., W 3,29). języku litewskim grupa spółgłosek km—nie jest zwyczajna. Dlatego dla ułatwienia wymowy km—w niektórych dialektach rozbito na dwie sylaby, w ten sposób powstały formy: akmjinas (Rk, Sdk, Zr, Trgn), ikmynas (Všk, Grž), kimynas. | J; Niemal we wszystkich Żmudzinach spotyka się formę kvjinas. Forma ta powstała drogą dysymilacji z formy kmfinas. iš Takie v ir m wymienianie się obok innego dźwięku nosowego występuje również w innych językach ide.: w pol. dialektach swintarz < cementarz (por. M. Niedermann, TiZ, 2, 440), wł. novero < Clot. numerus, w późnym skr. śravana < śramana, vimamsū < mimamsa (por. J. Wackernagel, KZ, 43, 282). W języku litewskim taką wymianę widzimy również w wyrazie bezvénas < bezménas < bait. 6a3men (por. E. Fraenkel, IF, 53,127). Także w gwarach łotewskich znajdujemy formę bazvanc tego samego pochodzenia (por. M. A. Alksnis, FBR, 12,26). W rejonach Linku­vy i Szadowy czasami występuje forma Aknjinas, powstała drogą asymilacji z formy kmjnas. W słownikach litewskich Prus Wschodnich znajdujemy formę knyvai (por. P. Ruhig, Lex, 1, 65; Chr. Mielcke, Wb., 1, 125; G. Nesselmann, Wb., 223). Forma ta mogła powstać drogą metatezy z formy kuynai, por. łot. senalas; lit. iš sčlenos, łot. notal: lit. nuolat, łot. gazore < garozė (por. J. Endzelins, La. Gr, 235). Ponieważ w żywym języku forma ta nie występuje, jej pojawienie się we wspomnianych słownikach próbuje się wyjaśniać również w inny sposób. Forma ta znajduje się w rękopiśmiennym słowniku D. Kleina (=Lexicon Lithuanicum in usum eorum..., por. G. Gerullis, KZ, 50, 233). Mogła tam zostać błędnie zapisana zamiast Avynai, a stąd przedostać się także do innych słowników (por. Pr. Skardžius, Lw., 105). Formy z formantem -/į trafiły do języka litewskiego z języka niemieckiego, co obrazowo ukazuje także geografia tego słowa (Kbr, Vrb, Nm, Sdr, Gl, Plv, Sat, Grš); w słowniku G. Nesselmana (Wb., 353) obok formy laukkmynai znajdujemy także formę laukkimmėlei. Są to kalki z niem. Feldkiimmel (por. K. Alminauskis, 5; w języku łotewskim również znajdujemy nazwę kmynu od tego samego rdzenia. W gwarach oraz w innych zabytkach językowych spotykamy różne warianty tej nazwy: kimene, kimins, Rimens (EM, 2, 381; EH, 1, 703), kimenis (EH, 1, 703), kimans (EH, 1, 702), kimuni (EH, 1, 703), kimele (EM, 2, 381), kémele (EM, 2, 373), kérmeles (EM, 2, 376), kiemeles (EM, 2, 390), kinepes 68 78). (EM, 2, 382). Forma kimene mogła trafić do języka łotewskiego z języka niemieckiego, por. niem. cimin, albo z języka rosyjskiego (por. EM, 2, 381). J. Zėveris (306) skłonny jest uważać ją za zapożyczenie z rosyjskiego. iš „Dla nazwy kmynu z formantem -i źródłem był język niemiecki. Formę kimeles znajdujemy już w słowniku G. Mancelisa. Formy kėmele, kiemele najprawdopodobniej pochodzą od niem. dolnoniem. komel (por. J. Sehwers, 66, 306; EH, 1, 707). Forma kérmeles najprawdopodobniej wywodzi się od kémeles, z wtrąceniem spółgłoski r. Takie wtrącenie r między samogłoskę a spółgłoskę, zwłaszcza w zapożyczeniach, występuje w różnych językach; niekiedy spotykamy je także w gwarach języka łotewskiego: iegartnis < iegatnis, mėrtelis < mételis, kūrsis < kūsis, partaga < pataga, paérglis < paeglis (por. J. Endzelins, KZ, 44, 60; La. Gr., 237-8). * Dość dziwna forma Rinepes. Najprawdopodobniej powstała pod wpływem słów kanepes „konopie”, sinepes „gorczyca”. Charakterystyczne jest, że słowo kinepes oznacza w jednym miejscu kminek, w innym — konopie, a jeszcze gdzie indziej — gorczycę (por. EM, 2, 382). Jak widzimy, Bałtowie i Słowianie mają nazwy kminku o tym samym rdzeniu i obcym pochodzeniu. Nazwa ta dostała się do tych języków różnymi drogami. Część Bałtów otrzymała nazwę kminku od Słowian, część —od. germańskich. O nazwie kminku w języku staropruskim. nie ma żadnych informacji. Chrzan (Cochlearia armoracia) 1. A. de Candolle (43, 553) uważa Europę Wschodnią za ojczyznę tej rośliny. Na obrzeżach Morza Czarnego rośnie dziki chrzan. Zdziczały chrzan można czasem spotkać także na terytoriach Litwy i Łotwy (por. P. Snarskis, 381; P. Galenieks, 2,344). Brakuje wiarygodnych informacji o stosowaniu tej rośliny w starożytności. P. Einhorn w swojej „Historia lettica” (35) podaje, że Łotysze nie używają roślin przyprawowych (por. J. Sehwers, 305).1 2. Tam paša. w językach spotyka się różne nazwy chrzanu. Jednakże nazwy te najczęściej nie są stare: są zapożyczone z języków sąsiednich albo stanowią stosunkowo niedawno utworzone w językach rodzimych złożenia, których jeden komponent oznacza inną roślinę, najczęściej „rzodkiew”, por. port. rabano de cavalo (rabano „rzodkiewka“, cavalo „koń“), ang. horse-radish, szw. pepparrot (peppar „pieprz“) (od fińskiego piparuutti), niem. Chrzan. Szwedzka nazwa tej rośliny wskazuje, że Szwedzi musieli poznać pieprz wcześniej niż chrzan. 3. Starą nazwę chrzanu mają języki słowiańskie: ssl. chrēno, ros. xpex, bałt. XxpoH, ukr. xpin, bułg. xpaw, serb.-chorw. xpėčk, słoweń. chrzan, czes. kfen, 1 Jednak P. Einhorn mógł mieć tu na myśli importowane z krajów wschodnich rośliny przyprawowe (pieprz itp.). 69 sen. czes. chfėn, słowk. chren, pol. chrzan, wys. łot. khrėn, dial. luž. ksén, połab. chfon (por. F. Miklosich, Et. Wb., 90; E. Berneker, Et. Wb., 402; A. BynnnoBuu, 1,91; M. Vasmer, Et. Wb., 3,271; F. Stawski, St.et., 1,84). Pochodzenie tej nazwy próbowano wyjaśniać na różne sposoby. Jednak wyjaśnienia te są jak dotąd bardzo nieprzekonujące. J. Lioventalis (AfslPh, 37,384) bardzo sztucznie próbował odtworzyć ide. prolytes *kerdind- -s, *(s)kerdind-s, *kserdind-s, wiążąc je z skr. ksard-h „palący, żrący”, łac. seresco „suszę”. Równie nieudana była jego próba (ZfslPh, 7,407) powiązania tej nazwy chrzanu z niderl. schrijnen „szczypać, palić“. Jeśli pod względem semantycznym te porównanir ia są umotywowane, to pod względem fonetycznym są trudne do przyjęcia. W sprawie innych podobnych wyjaśnień por. M. Vasmer, Et. Wb., 3,271; F. Stawski, Sl.et., 1, 84. Najprawdopodobniej tego samego rdzenia co słowiańska nazwa chrzanu jest również gr. xepgiv. Šį słowo to wspomina już Teofrast. On (IX, pisze: 15,5) „...rośliny, które jedni nazywają dzikimi rzodkwiami (S*yavov gygiav), inni — lekarze kerain“ (por. O. Schrader, Reall., 2,55). Ir Grecy, a Słowianšį ie mogli otrzymać nazwę chrzanu z jakiegoś języka wschodniego (por. V. Machek, LP, 2,158; Rost., 66). Od Słowian wspomniana nazwa chrzanu różnymi drogami przedostała się do innych języków: śr. niem. wys. kręn, kręne, fr. cran, rum. macedoński (aroman.) hreanu, rum. dacki (dacorum.) hrean (por. A. Rosetti, 44), mołd. xpax itd. ir W późniejsiš zych czasach słowo to z języka rosyjskiį ego weszło do wielu innych Związku Radzieckiego języków: erz. kKpėx, bask. kepsn, tadż. xpex, kazach. xpe, lezg. XpeH, oset. Xpex, bur.-mong. XpeHX, awar. XpeH, Czuw. xėpeH, tuw. Xpex itd. ir 4. Iš taka nazwa chrzanu trafiła do języków ir į bałtyckich. Šį to słowo znajdujemy już K. W słowniku Szyrwida (Di., 27). Į do języka litewskiego mógł trafić z języków iš rosyjskiego lub białoruskiego (por. Pr. Skardžius, Lw., 110; A. Brückner, Fw., 97; J. Otrębski, Tw., 3,26; B. H. Kocrenbuuukui, 218). taka nazwa chrzanu (kriénas) jest używana we wszystkich gwarach litewskich. Zna jį ir Gwary łotewskie Łatgalii (por. P. Galenieks, 2,344). 5. Jednakże poza tym w gwarach łotewskich i w ir języku literackim używa się innej, ne pochodzenia słowiańskiego nazwy chrzanu. W gwarach w ir różnych zabytkach językowych występują różne warianty tej nazwy: mdrrutks (EM, 2,584), merrutks, mérarutks (EM, 2,620), mėr(r)uks (EH, 1,809), mdrakas (EM, 2,583), mūraka (J. Endzelins, La. Gr., Te słowa 76). są zapożyczeniami z języka niemieckiego, iš tylko drugi komponent słowa został przetłumaczony (por. J. Sehwers, 78). Zmienność fonetyczna jest wyjaśniana różnorodnoiš ścią źródła, z którego słowo zostało zapożyczone (niem. doln. mahrreddick, śr. niem. doln. merreddich) albo zmianami już na gruncie języka łotewskiego. Dwie ostatnie formy powstały na drodze asymilacji. Taka asymilacja samogłosek jest w językach bałtyckich zupełnie niezwykła, dlatego możliwe, że mamy tu do czynienia z wpływem języka liwskiego (por. J. Endzelins, La. Gr., 76). W języku łotewskim znajdujemy nazwę chrzanu od tego rdzenia, w której drugi komponent nie został przetłumaczony — mėrdikis (EM, 2,618; J. Sehwers, 299). Nazwy chrzanu znajdują się już w XVII-wiecznych zabytkach języka łotewskiego. G. Mancelis (Phras, lett. XVI) pisze ,,Merrettich, Swati Ruttki, Mahra — Ruttki““, Langijas J. (Wb., 114) — ,,Mahrrutki, Meerettig. Sonst heissen sie swahti Rutki“ (plg. Į. Sehwers, 299). 70 Spotykana jest nazwa chrzanu od tego rdzenia także bez śladów drugiego komponentu —marene (EH, 1,792). 6. Przeglądając nazwy chrzanu, widzimy, że języki słowiańskie mają starą nazwę chrzanu o niejasnym pochodzeniu. Nazwa ta przeniknęła także do innych języków indoeuropejskich, wśród nich również do języków bałtyckich. Występuje ona w gwarach litewskich oraz w niewielkiej części gwar łotewskich Łatgalii. Pozostałe gwary łotewskie mają złożoną nazwę chrzanu pochodzenia niemieckiego, najczęściej z przetłumaczonym drugim komponentem. O nazwie chrzanu w języku staropruskim nie ma żadnych wiadomości. SKRÓTY alb, = albański port. —portugalski ang. —angielski franc. — francuski aram., — aramejski rum., —rumuński asyr. —asyryjski ros. —rosyjski wys., — wysoka litewszczyzna st. — starożytny awar.—awarski serb.-chorw. —serbsko-chorwacki biał., —białoruski skr. — sanskrycki bask. —baszkirski bułg. — bułgarski bur.-mong. —buriacko-mongolski czes., —czeski czuw., —czuwaski duń. — duński erz. —erzyjski est. —estoński ewenk. —ewencki gr. —grecki hebr. —hebrajski ide. — indoeuropejski hiszp. — hiszpański wł., —włoski kazach. — kazachski łot., = łotewski pol., — polski lezg. —lezgiński lit., —litewski łac. —łaciński łuż., —łużycki (Łużyczanie) moksz. —moksha mołd. —mołdawski Norw. — norw. hol. —holenderski oset., —osetyjski połab., —połabski słowen. —Słoweńcy słowac. —Słowacy csł., —starocerkiewnosłowiański fiń., —fiński szw. —szwedzki tadż., —tadżycki tuw. —tuwiński ukr. —ukraiński węg. —węgierski śr. —środkowoniem., — dolnoniem. —żmudzkich * ‘Gl —Gelgaudiškis, rejon szacki. Grš —Griškabūdis, rejon naumiestiski. Grž —Grūžiai, rejon joniszkielski. Kbr —Kybartai Nm —Kudirkos Naumiestis Plv —Pilviškiai, rejon wilkawiski. Rk —Rokiškis Sdk— Sudeikiai, rejon uciański r. Sdr—Sudargas, rejon szacki. Snt — Sintautai, Kudirkos Naumiestis r, Trgn —Tauragnai, pow. uciański, Vrb —Virbalis, pow. kybartski. Všk —Vaškai, pow. linkowski. Zr — Zarasai 71 LITERATURA 1. M. A. Alksnis, Filologu biedribas raksti, 12, 26-48, Ryga (1932). 2. K. Alminauskis, Germanizmy języka litewskiego, Kowno, 1935. 3. E. Berneker, Słowiański słownik etymologiczny, Heidelberg, 1908–13, 4. E. Boisacq, Słownik etymologiczny języka greckiego, Heidelberg–- Paryż. 1916. | 5. A. Briickner, Słowiańskie zapożyczenia obce w języku litewskim, Weimar, 1877. 6. A. Briickner, Stownik etymologiczny j¢zyka polskiego, Krakow, 1927. 7. A. Byauaosuu, IlepsoOkhirnbie cJiaBane, 1, Kuen, 1878. 8. G. Buschan, Prehistoryczna botanika roślin uprawnych i użytkowych: starego świata na podstawie znalezisk prihistorycznych, Wrocław, 1895. 9. A. De Candolle, Der Ursprung der Culturpflanzen, Lipsk, 1884. 10. J. Dagys, Litewski słownik botaniczny, Kowno, 1938. 11. B. Jlajis, TOJiKOBbIĖ cJioBapb JKHBOrO BeJHKOPyccKoro fsmika, 1-4, Mocksa, 1955. 12. Postyla Daukšy, wydanie fototypiczne, Kowno, 1926. 13. J. Endzelins, Gramatyka języka łotewskiego, Ryga, 1951. 14. J. End zelin, Czasopismo badań porównawczych językoznawstwa na obszarze języków indoeuropejskich, 44, 46-69, Getynga (1911). 15. EH= J. Endzelins, E. Hauzenberga, Uzupełnienia i poprawki do słownika języka łotewskiego K. Mülenbacha, 1-2, Ryga, 1934-46. 16. EM= J. Endzelins, Słownik języka łotewskiego K. Mülenbacha, 1-4, Ryga, 17. E. Fraenkel, Litewski słownik etymologiczny, Heidelberg, 1955-8. 18. E. Fraenkel, Badania indoeuropejskie, 53, 123-34, 1923-32, Berlin-Lipsk (1935). 19. P. Galenieks, Flora Łotewskiej SRR, 2, Ryga, 1955. 20. G. Gerullis, Staro-pruskie nazwy miejscowe, Berlin-Lipsk, 1922. 21. G. Gerullis, Czasopismo badań porównawczych językoznawstwa na obszarze języków indoeuropejskich, 50, 233, Getynga (1922). 22. JI. Xakyaunuen, Pa3sutue H crpykrypa (puHCKOro s3bika, 2, Mocksa, 1955. 23. V. Hehn, Rośliny uprawne i zwierzęta domowe w ich przejściu z Azji do Grecji i Italii oraz do pozostałej Europy. Wydanie siódme. Nowe wydanie opracowane przez O. Schradera, z przyczynkami botanicznymi A. Englera, Berlin, 1902. 24. J. Hoops, Realny leksykon germańskiej wiedzy o starożytności, 1, Strasburg, 1911. 25. T. E. Karsten, Badania indogermańskie, 26, 236-58, Strasburg (1909). 26. B. H. KocTeabuuukuii, PycCKO~TUTOBCKHE S3LIKOBBIE CBSI3H MO CJIOBADHbIM MaTepHaJIaM JIHTOBCKOro fi3blka, Jlennaurpan, 1953 (rękopis). 27. P. Kretschmer, Czasopismo badań porównawczych językoznawstwa na obszarze języków indogermańskich, 29, 381-483, Gütersloh (1888). 28. L. k. 2d, = J. Balčikonis, Słownik języka litewskiego, 2, Kowno, 1947, 29. J. Loewenthal, Archiv fiir slavische Philologie, 37, 377-94, Berlin (1920). 30. J. Loewenthal, Czasopismo filologii słowiańskiej, 7, 406-8, Lipsk (1930). 31. K. Lokotsch, Etymologiczny słownik europejskich (germańskich, romańskich i słowiańskich) wyrazów pochodzenia orientalnego, Heidelberg, 1927. 32, V, Machek, Czeskie i słowackie nazwy roślin, Praga, 1954. 33. V. Machek, Lingua Posnaniensis, 2, 145-161, Poznań (1950). 34. A. Meillet, Studia nad etymologią i słownictwem staro-cerkiewno-- słowiańskim, Paryż, 35. G. Meyer, Etymolog1902, iczny słownik języka albańskiego, Strasburg, 36, F. Miklosich, Etymolog1891, iczny słownik języków słowiańskich, Wiedeń, 1886. wel 37. G, H. F. Nesselmann, Słownik języka litewskiego, Królewiec. 1851. 38. JI. Huzxepuae, Cnassauckue apessoctd, Mocksa, 1956. 72 39, M. Niedermann, Tauta ir Žodis, 2, 438-44, Kowno, 1924. 40, J. Otrębski, Wschodniolitewskie narzecze twereckie, 3, Kraków, 1932, 41. A. Rosetti, Wpływ południowosłowiańskich języków na język rumuński (w. VI–XII), Bukareszt, 1953, 42. Ph. Ruhig, Leksykon litewsko-- niemiecki i niemiecko-litewski, Królewiec, 1747. 43, O. Schrader, Leksykon realny indoeuropejskiej wiedzy o starożytności, 1, 1917. Berlin, 44, J. Seh wers, Badania językowo-kulturowo-historyczne, przede wszystkim nad wpływem niemieckim na język łotewski, Lipsk, 1936. 45. Pr. Skardžius, Die slavischen Lehnworter im Altlitauischen, Koon 1931. 46. F. Stawski, Stownik etymologiczny jezyka polskiego, 1, Krakow, 1952-6. ‘47. P. Snarskis, Przewodnik po roślinach Litewskiej SRR, Wilno, 1954. 48, W. Swederski, Acta Sociatatis Botanicorum Poloniae, 3, Nr, 2, 242.52, Warszawa (1926). 49. C. Szyrwid, Dictionarium trium linguarum, Quinta editio, Vilnae MDCCXIIL 50. M. Vasmer, Rosyjski słownik etymologiczny, 1-3, Heidelberg, 1950-7. 51. J. Wackernagel, Czasopismo poświęcone językoznawstwu porównawczemu Badania językoznawcze nad Obszary indoeuropejskich języków, 43, 277-98, Getynga (1910). 52. A. Walde, Łaciński słownik etymologiczny, Heidelberg, 53. F. L. K, Weigand, 1910. Słownik języka niemieckiego, 1, Giessen, 1909. O MPOMCXOKAEHMHM HA3BAHHŪ HEKOTOPbIX PACTEHHĖ B BAJITHKHCKHX SI3bIKAX A. H. CABAJISSYCKAC Pesiome Ykpon (Anethum graveolens) YKpor siBJSIETCS AaBHO M3BECTHbIM KyJbTYPHbIM pacTenueMm. B mHzoeBponėfiCKHX SI3bIKAaX BCTPEYAlOTCs pa3Hbie Ha3BaHHA 3TOro pacTeHHsi. CnaBsHCKHE S53LIKH HMEIOT ofliee Ha3BaHHE YKpona (ros. ukraiń., ukr. Krym., Żyd. koral. ). H Pochodzenie danego Nazwa nijakie. wierne BCEero, OHO HMEeT TOT Ke KOpeHb, YTO H CJ/IaBSIHCKOe Ha3BaHHe KpamHuBbl (PyCCK. Kpanusa, Hell kopFiva, 6oar. Konpuea ¥ 1p.) JIuToBLbl Ha3BaHHe yKpona (krapas) NMO3aHMCTBOBa/H y CJaBfiH, CKOpee BCEro y IMOJIAKOB. H3 nosbCKOro si3bika 3TO Ha3BaHHE MONaJO0 H B HEKOTOPbie AHAJEKTbHI JIaTHILLCKOro siabika (koperek). Ho Boofuie B JaTHILICKOM fi3biKe yrnoTpedJsercs Ha3BaHHE YKpOMa HeMenKoro npoucxoxjenus (dille). Huorja rtakoe Nazwa (dilé, diluté) jest wykrywane również w języku litewskim. O Nazwy Ukryta B STARORUSKIM języku że nieco określonego Ciężka praca. 73