Dėl žemaičių „mun-“ ir „num-“

LITEWSKIEJ JĘZYKA GRAMATYKI BADANIA LITWY SRR NAUK AKADEMIA O ŻMUDZKICH ir munnumB. VANAGIENĖ ir V. VITKAUSKAS Żmudzka samogłoska w rdzeniu aš wyrazu pośrednich ir przypadków zaimka osobowego numas „dom” ma samogłoskę x (gwar. o. u). Zatem jų paradygmat aš zaimka w liczbie pojedynczej jest I. następujący: gwara północna (dounininków) Judrėnai Mosėdis Kretinga! aš aš aš mo'nęs mao nes mo.nes monéi monéi mon monéi monė mūni moni monė'm || moné'm moné'm monie monie monie piety 2. (danininky) dialekt Kuršėnai Vainūtas Vidūklė aš aš aš mūni's mones munes min morn moni" muon? || muni mong muni munim monė'm | munim munié monie munié dialekty 3. zachodnie (donininky- )? +]. Aleksandravičius, zaimek osobowy w dialekcie kretyngskim, „Kalbotyra“, t. 10, p. 121. * muion mum, nes < Vidūklė ir W dialektach Nemakščiai il, im, in, ir, il, um, un, ur > iel, iem, fen, fer, uol, tom, tion, ior. * W niektórych zachodnich dialektach żmudzkich obecnie używane są formy z su rdzeniem man- (zob. Gramatyka języka litewskiego, t. I, Wilno, 1965, p. 647), jednak najprawdopodobniej przybyły tam iš wcześniej rozpowszechnionej literatury religijnej napisanej w dialekcie zachodnioaukštaitskim. O tym, że dawniej używana przez zachodnich Żmudzinów su forma mun-, świadczą przedstawione przez nas Karklė ir paradygmaty dialektu Rūsnė oraz ir pojedyncze przykłady zapisane w innych miejscach, por.: atpjd'uk miné vėsa (duonos) kampa: mini“ saki‘k,%o aš tėvi' Rm&; &'k so munė'm, paniodi'so Sg; ana mun} ožlarika gėrė" Krg; mimi, miina Sausgalviai, Šilūtės rai., min Silinifikai, Šilūtės raj. ir itd. O że używana przez kościół forma języka literackiego może wpływać na wymowę poszczególnych słów gwarowych, widzimy pośród wielu gwar północnożmudzkich iš wyliteraturyzir owane słowo dieys dievas dievas, używane obok sūdi'ų, divalau, di'vald'čau || || Krš, sėdėių, deivold au, pūondėivę Lk, Trš, deivaldu Jar, Ms. O używanym przez zachodnich ir Żmudzinów rdzeniu munžr. J. Lebedys, V. Urbutis, Du żmudzki Teksty z a. połowy XVIII wieku, „Baltistica”, IV (2), 1968, p. 301. 14* 21t Kaiklė* Rūsnė aš aš ? mūnes mon mun mūnė monė mūni || munė'm. Samogłoska rdzenia ? występuje u Żmudzinów: zaimek w dzierżawczy ir mano, por.: a) muna Grd, Klm, Krš, Skdv, Sauk, Vdk, Zg&; żona Kaiklė*, Nmš, Pj, Rsn, Sv, Tn, Vn; mgna, mg.wszystkie północne dialekty na żmudzkie południowi Żmudzini ir około Lalikuva, Pavandeng, Ūžventj, Varniūs; formy b) zaimkowe manasis, manoji, por.: mond sis, monūoje Rdn, Trš; mėnda'sęs Lk, Pvn, Uzv; monūoje Rsn; munioji Krš, Sauk; c) įvairūs kitokie tos šaknies vediniai, plg.: mūniška' „jak ja, według mnie“ Krš; muni.škis „maniškis“ Ms, Pp, Rdn, Trš, Skd; monė.škęs Jdr, Vvr; monėškęs Pj, Tn, Vn; mund'tis: uojė mund'tis tu „ojej, tu mój” Krš; munė“*li: jėtus tu munė'li „ojej, tu mój” Krš. Formy zarówno zaimka osobowego, jak i dzierżawcsu zego z rdzeniem mun ir 18—19 a. znajdujemy w pismach żmudzkich pisarzy”, np. : Tas tay ira muna oblubiencius, wiras muna, fargas yr Panniftes muna ŽCh anfay muni 5; fawa žyidu saw ušlubawoie ŽCh 6; tu więcej pieniędzy tak dobrze ne stracić niż w dodatku StnD (dopisek do gałęzi siedemnI astej pieśni); Dziś jeszcze żona mówi i swojemu mężowi: mój własny, w miejsce mojego męża Dauk B 83; pozwolić mi najpierw obiecać, wszystkie przychylne [rzeczy] odrzucić DaukBi VII; Gdzież moja córeczka? Gdzież moja młoda? D 6; Nie mam, braciszku, koni do osiodłania D 84: Część ludzi mieszkających w wielkim biskupstwie ValančŽV II 11; Słońce! nie poluj na moją tu rzekę Klementas LCh 261. Formy z su rdzeniem munseniai przyciągały uwagę językoznawców; na temat ir pochodzenia jų samogłoski rdzennej wyrażano różne opinie. Niektórzy uważają, uw że pojawiło się tu iš a, które, znalazłszy się między dwiema spółgłoskami nosowymi, zgodnie z prawami gwar nį żmudzkich ściemniało, tj. przekształciło się w u (9, w), zdaniem innych rdzeń munsietina podobnymi su formami w innych językach (łotewskich gwar górnołotewskich mun „mnie”, s. słow. mar. Tezy 6) zwolenników pierwszego poglądu: K. Būga: ,,... Żmudzini a między m ir n lub n ir m zastępują w. samogłoską. Wyrazy namai, man, ir kamanos kamūnė Żmudzini wymawiają: numai, mūn lub mūnie, ir kūmunos kamunė „dzika pszczoła”. P. Skardžius: .,... W miejscu rzekomego żmudzkiego numo istnieje tylko namas. Tutaj między n ir m zostało a przekształcone į u (w rzeczywistości į jest to pewien dźwięk między u ir 0) dokładnie tak samo jak w słowach ir kūmunos, mūnie kamanos, iš manie*®, Grinaveckis: V. „Drugi (dyftong am, an — B. V., V.) V. sandas w m, n wielu gwarach języka litewskiego przerwał pierwszy sand, cofając į tylny szereg, przyciemniając, czyniąc jį mniej otwartym... Taki pogląd potwierdza a į 9 wywrócenie ne 4 J. Gerullis ir Chr. Stang'as, Litewska gwara rybaków w Prusach, Kowno, 1933, p. XIV-XV. 5 Tamże, XV. p. 6 Zob. Formy pism Mazvydasu sa, por. J. Senkus, Gwary pierwszej litewskiej książki, LKK, t. I, p. 81. 7 K. Būga, Pisma wybrane, t. 2, Wilno, 1959, p. 282. 8 „Język ojczysty”, Kowno, 1937, p. 95 (P. Dopisek Skardžiusа do J. artykułu Labokasa „Dom Żmudzinów”). 212 nie tylko w tych dyftongach, lecz także w innych przypadkach w otoczeniu m, n, np.: noma: ~ namai, moni' mūnie...” * K. Kuzavinis: „Forma żmudzka mūnie powstała fonetycznie z manie*°. Zgodnie z tym poglądem w „Słowniku ~ języka litewskiego” żmudzkie munirgi jest w większości transponowane jako man-11. i P. Jonikas, zgodnie z prawami swojej opisywanej gwary Pagramantis, fonetycznie przekształca z mannegalėdamas (w Pagramantis am, an we wszystkich przypadkach pozostają nienaruszone) formy manes, min, muni, muni.m. przekształca w mimes, mim, muni, munimi, dodając uwagę, że rdzeń mun- „najprawdopodobniej wywodzi się od man-“2. Podobnie czyni Z. Zinkevičius w „Dialektologii języka litewskiego®”, mówiąc, że „Zamiast auksztaickiego tematu man Żmudzini mają mun- (mūnęs). Zmiana może być fonetyczna, ponieważ zamiast wyrazów kamūnė "dzika pszczoła? kūmanos, namas Żmudzini mają kamunė, kūmunos, nūmas... Zatem a przechodzi w u w otoczeniu spółgłosek nosowych...**. W tekście wszędzie podaje te formy z samogłoską w, np.: mim (s. 301), mimes (s. 297), numiū (s. 403), numié (s. 403), numién (s. 405) ir itd. Chr. Stang również wskazuje, że żmudzki dialektalny mungali może pochodzić od man-14. Twierdzeiš nia zwolenników drugiej opinii: A. Mejė: „Języki ir bałtosłowiańskie rozwinęły nową (formę celownika — B. V., V.) V. derywacbe ję, wątpliwości co do wpływu dopełnias. cza: np. mennei i, z inną su wokalizacją rdzenia, lit. dial. munei, s. słow. mond “15. J. Endzelynas: „To samo mun- (t. y. jak w ir łotewskich dialektach górnoziemnych — B. V., V.) V. we wszystkich przypadkach zależnych zaimka osobowego w ir zaimku dzierżawczym ma dialekt litewski (żmudzki)... Ir Gotjo (Gauthiot)... prawdopodobnie słusznie porównał go ze słowiańskim narzędnikiem monojo i celownikiem monč...“ ** Taką samą opinię J. Endzelin wyraził również później!". (Łotewscy językoznawcy także dziś, zgodnie z J. Endzelinem, wyjaśniają formy gwar augsztemskich z wu, np.: mun ,,man“1%), VI. * Grinaveckis, Rozwój cech fonetycznych gwar północno-zachodnich ir jų dzienininków, Prace naukowe Wileńskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego, t. 11, Wilno, 1960, p. 77. 10 K. Kysasuunc, Hekoropbie Bonpochi HCTOpHH MeECTOHMEHHĖŪ B JHTOBCKOM siabike. Kon- ¢epeHiuHs no BonpocaM HCTOPHH GaJATHHACKHX s3bikoB. IIporpaMMa H Te3HChI JJOKJIaJIOB. Buasuioc, 1964, p. 13. „Por.” : Pagal kukavimo, pagal lingavimo, rodos, mano (orig. muna) dukrelė, rodos, mano (orig muna) jaunoji (StnD 23) LKZ VI 792; Mals mano (orig. mano) dukrelė dainiuodama... (D 23) LKŽ VI 82; Kiek ans mane (tarm. muni) yra prikukdęs... (Krš) LKZ VI 794; Ans y greitesnis —ans gal mane (tarm. mani) antklenkti (KlyrŽ) LKŽ VI 49; Klimba braška jau mano (tarm. mitna) seni kaulai (Sauk) LKŽ VI 79; Ar čia seniai išlaidino ant manęs (tarm. md-nes) liežuvį... (Plt) LKZ VII 19; Mama, išlaidyk mane (tarm. muni) pro duris... (Dr) LKZ VII 21, nors kai kada paskutiniuosiuose tomuose parašoma ir kitaip, pvz. : Galėjai pas muni užklenkti (KivrZ) LKZ VI 49; Jklojau į murzą, * kad muni atmintų (Trk) LKZ VI 155; Maliuitali muno! (Lk) LKZ VII 799; Jūso prisiveng, o mune į dumblą sumaišo (Krš) LKŽ VII 756; Oi, mergele muno, oi, jaunoji muno... (D 34) LKZ VII 816. 12 P. Jonikas, Pagramančio tarmė, Kaunas, 1939, p. 59. 13 Z. Zinkevičius, Lietuvių dialektologija, Vilnius, 1966, p. 299. '4 Chr. S. Stang, Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen, Oslo —Bergen —Tromsė, 1966, p. 251. 15 A. Meiie, O6wecaassinckuil sa3bik, Mocksa, 1951, s. 365. 16 J. Endzelins, Latviešu valodas gramatika, Riga, 1951, s. 509. 7 J. Endzelins, Senie slavu un baltu valodu sakari, „Latvijas PSR Zindtpu Akademijas Vėstis“, Riga, 1952, nr 3, s. 40. '8 M. Rudzite, Latviešu dialektologija, Riga, 1964, s. 350. 213 J. Otrembskis:,,Morfem munpasikartoja visuose pirmojo asmens įvardžio casus obligui formose. Jos senoviškumą įrodo s. rusų vienaskaitos naudininkas MOH GO, A. Valeckiené: „Žemaičių tarméje visi įvardžio aš vienaskaitos netiesioginia linksniai turi šaknį mun-: mungs, mun, mune ir t.t.... Žemaičių mungreičiausiai yra sena šaknis, o ne koks fonetinis tarminis perdirbinys iš man-. Vienaskaitos naudininke mun taip pat turi latvių kalbos rytinių šnektų dalis“? ?, Niejednoznacznie wyjaśniana jest także samogłoska rdzenna żmudzkiego gwarowego słowa numas (nd ms, nūms) wu. Słowo to używane jest na całym obszarze gwar żmudzkich i oznacza: 1. mieszkalny dom: Yl, Pvn, Slat, Užv; 2. lm. ojczyznę, rodzinne strony: Akm, Klk, Krš, Pp, Sauk, Trš, Vkš; 3. oborę: Pln, Rs, Vdk,; 4. sień: Dov, Klp, Krg, Plik, Prk* Szczególnie rozpowszechnione są przysłówki: ndėmėi „w domu, do domu” Dr, Jdr, Krtn, Lk, Ms, Pp, Sd, Trš, Vvr; nomi: Lkv, Pj, Pvn, Užv, Varn, Vds; numi' Grd, Pgr, Rs, Skdv, Trg, Vdk, Vn; nomé: Kaiklé®®, Rsn, Sg; nomin Kv, Pj, Sv; npmén Krg; numén Kin Sg, Slu; numué Kim, Nmk, Sauk, Vg. Samogłoskę rdzenia w mają również wyrazy pochodne, np.: numi.nis „domowy” Lk, Pp, Rdn, Sd, Trš; numinis Krš, Krtv, Skdv, Sauk; nomė.škęs „namiškis“ Jdr, Kv, Vvr; numi.škis Ms, Pp, Rdn, Trš; nomėškęs Pj, Šv, Vn, Žv; i-npmi's „įnamys“ Jdr, Pvn, Rdn, Trš, Vds; f'nomd'utę „įnamiauti“ Ms, Pp, Sd, Trš, Vn, Vvr, Žv: i"'numauti Krš, Krtv, Sauk; i‘nomeni'nks „įnamys“: a[§] stati"so didę bota, ko'r galésp ketures i'nomeni'nkos irsilė*stė- *s Prk: nod'mnešis „namie nešiojamas“: paskūoli'n[- k) kūokę nūors koské'le nė"mnešę Ms; ng'msū'rks „namų saugotojas, prižiūrėtojas“ Mžk; ng'msaū'rks Klk, Pp, Pvn, Rdn, Trš, Užv, Vds; nurūsarks Krš, Krtv, Sauk; prynumis „priemenė“ Kalėtė**. Žodį įnumys, tikriausiai atėjusį iš žemaičių, turi vakarų aukštaičių tarmės apie Šakyną, Gruzdžiūs, Šimkaičius. Forma inums vartojama latvių Gramzdos tarmėje ir kai kurių rašytojų raštuose; latvių raštuose taip pat randama forma inumnieks®. Šaknį numrandame ir 17—19 a. žemaičių rašytojų raštuose: Broley idant nuog wilku ne atraftumime|Laukie bandos drafkomos | numan tekiekime Slavočinskis LCh 77;...nu numu iki numu waykščio, ga/padas prasidama ZCh 25;... tynay numelufy ubagifzkufy, kaypo ubagay, ubagifzka kamarely nunuwmoje ZCh 43; Palinkat tusztczius Numus, dyrbat nor apylsi Poška LCh 269; Buwa garsas aplynkuy yr wysy Zyndja Jog numus to Zemayjcze dytoras dabéja Stanevičius LCh 313; Sesu sesery wiszne wadyn todel jog jy ysztekiedama netrukus palaus buty numyszke '* J. Otrebski, Gramatyka jezyka litewskiego, t. 3, Warszawa, 1956, p. 136. * Gramatyka języka litewskiego, t. 1 (męs. red. K. Ulvydas), Vilnius, 1965, p. 647 (autorka rozdziału A. Valeckienė); zob. także Valeckienė, O A. rozwoju struktury morfologicznej języka litewskiego, w: : ir Morfologiczna struktura języka ir litewskiego i jej rozwój, Vilnius, 1964, p. 10; A. Valeckienė, O rozwoju powstawania systemów deklinacji nieosobowych zaimków współczesnego języka litewskiego, „Baltistica“, ir I (2), Wilno, 1966, p. 131. * Por. J. Balčikonis , Synonimy ir słowa „priemenė”, „Baltistica”, II (2), Wilno, 1966, p. 191. *# J. Gerullis ir Chr. Stang, cyt. dz. XV. p. * J. Balčikonis, cyt. s., p. 191. * J. Endzelins un E. Hauzenberga, Papildindjumi un labojumi K. Miilenbacha LatvievalSu odas vardnicai, t. 1, Ryga, 1934-1938, p. 501. 214 Stn D 20 (przypis); Taki wissą sawą gywenimą szenden dar kalnienaj ir Zamieć te wody n 6 majs nu wissopirmojo ir wissoweczojo sawo trobesio wadinamo n 6 m 6 DaukB 30; Wadino ji Nominie, nu słowo z ust jego, które zawsze swoje domy odwiedza i Dauk B 83; Jak ja przeżyję? Jak ja się doczekam? I stare mateczki, stare domki I D 10; Nam był ju niski, ale dość szeroki, w którym niegdyś mieszkali sami mieszkańcy su Żmudzi Valané ZV 1 8. Co do pochodzenia u samogłoski be w wyrazie numbalsis, oprócz już omówionej opinii o fonetyczna ej zmianie samogłoski między spółgłoskami nosowymi*- *, twierdzi się także, że samogłoska ta mogła powstać w wyniku oboczności samogłosek. Takie poglądy wyrażają R. Trautmann®, E. Frenkelis? ". Wyraz numai skłonny jest wyjaśniać za pomocą apofonii gwarowej ir R. Šmitleinas? *?. „Słownik języka litewskiego” rdzeń numzwykle transponuje na nam-, lecz gdy jako przykład ilustracyjny podaje się pisma dawnych iš pisarzy żmudzkich, pozostawia num-*. Iš Z przytoczonych źródeł wynika, że historia zaniku samogłoski w rdzeniu przypadków zależnych zaimka pierwszej ir osoby liczby pojedynczej w dialektach żmudzkich jest ściśle związana z badaniem su losu a samogłoski między spółgłoskami nosowymi. Dlatego przede wszystkim należy dokładniej przeanalizar ować a kwestię samogłoski między m ir n zawsze przechodzi w w. Jeśli jest to prawo wspólne wszystkim dialektom żmudzkim, to wówczas rdzenie mun-, numbus ir fonetycznie powstały ze starszych man-, nam-. iš — W su wyrazaa ch z samogłoską między m, n W dialektach żmudzkich zapisano ich niewiele, jednak pokazują one, co następuje. , 1. Wyrazy kūmanos, kamūnė na Żmudzi wymawia się kū'monas, kamonie (kamunie) tylko na į zachód od linii Mažeikiai — Telšiai — Tvėrai — Kvėdarna?" (zob. Zem. ), tj. ne cały obszar dialektów żmudzkich, jak może wynikać z iš niektórych przytoczonych cytatów, w tych słowach a samogłoskę między spółgłoskami m ir n „przekłada“ į u. Wschodnia część Żmudzi wymawia te słowa su a, np.: dpmesitri's, pagrūa'ži'ntas kū'manas blėzgo'nčes Vds; kamūrnę i"gė"Is Pvn; spseréis i kamanė.kę ę golies pri ščimo'nta (ogrzewanej ściany pieca) Rdn; ka‘manas grazé-snes — i sveéps kor važduji Trš; kama fu bija'u tiola iš Krš (Rūdėnų km.); a piršlė“s važūrsi, ka su kamanums atkli-s Krš (Pažiužmės km.); ten miod a z trzmieli Grd; już ka mój §vénéums, ne kuoznd: dina Grd; dla trzmieli so konia postawić*c ki'mė Vn; kama'nes ké rpiese suguluses Skdv ; su kamanums važū'dava Skdv; su kamanuéms pamd-uc arkli's Pašilė į (į vakarus nuo Kražių). Pastebėta svyravimų net kamonie, kaū"monas vartojimo plote, pvz., Tirkšliuosė sakoma kū'monas (kai kada kū'manas), ir bet visada tik kamanie*!. Zatem słowa kamonie, ka'monas nie wskazują jeszcze bezwarunkowo, że man-, nam- ** O przedstawicielach tego poglądu zob. przypis 7, 8,9, 10, 12, 13, 14. Be to, jeszcze V. Pisani, Il tema baltico *nama- „„Studi Baltici“, t. 4, 1934— 1935, p. 52, drugi przypis. * R. Trautmann, Baltisch-slavisches Wörterbuch, Getynga, 1923, p. 123. ¥ E. Fraenkel, Litauisches etymologisches Wörterbuch, Heidelberg-Göttingen, 1962, p. 482. ® R. Schmittlein, Études sur nationalité la des Aestii, Baden, 1948, p. 90. ** Klykau gęsi łabędzie, o domowe (dial. nOmė.nes) tar, tar, tar, kler, kler, kler (Sts) LKŽ VI 53; Matka została w domu (tarm. ndmėi) bekli buojanti, o aš į targ (Grg) LKŽ VI 79: Nė sami domownicy (gwar. nOmėškė") nie wiedzą, jaka była przyczyna jej pakluikimo (Brs) LKZ VI 163: Pati numie klėbėj przyniosła dziecko (S. Dauk) LKŽ VI 20; Wszyscy pomocnicy, gawędząc, rozeszli się po domu (M. Valanč) LKŽ VI 27. ** Nie udało się dowiedzieć, jak te słowa wymawiają mieszkańcy Kłajpedy. Iš starszych zapisów W kartotece LKŽ znajduje się fiszka iš Dovilų, gdzie zapisana jest forma kūmanos, ale jest to forma dialektalna, ar zliteraturyzowana, trudno ar powiedzieć. "A. Informacja Girdenisa. 215 1 i — i 777 77 —] Vara — ‘oO Mik e, *29g = ns Yy Toke AL r o Sk OKri = m) A “Ws a T EVs 2 ji | TS % 1 i ie: aN. 7 P eGrz iii 7/90; \ 0 M kam r Kod ®lg r = fo" į ®5 este oPkr p Lk by . k, valg ras eekKrtv Rd e Kip a/7 *ę 4 SOT Sauk *5 End /Rf eUiv 224 g . Vy yr Tv 70 fd = RT PRAT i ME EE i Pi po 30 = . $3 IIIA CTI ALL eGrnk kin n See BN Rite Nk WSiv o OCs (Šiu TS e Bt E e *Krk sn „27 Kite W.a2oč hg 2 Ar 30s RTP | 8) ia m kraj *s LJ rnv 72 e Pgg M. Smin o! 'P Cig čk ® sy 2 "Gi Srd = Kdl Pik Ka Ve Vik, —=i Bb eSk eik; o — Ch ®Snt Gr; eink: eBr ZP KAUNAS —= Nm oPiv ®KzR v ———— 00000600 4 oViky 55 : Kbr eGž ešil eVrb j z P ET [TTT] s ®Ki ®Kps gGdi ePjv ik ® dė a eLdvn pa razžę - 1. Granice gwar żmudzki2. ch; mun-. granica wymowy; kūmunos, 3. kamunė obszar wymowy; am, 4. an > om (um), (un) on granica; įnumys 5. granic už Żmudzinów. we wszystkich dialektach żmudzińskich przechodzi w mun-, num-. Raczej jest to inny zachodni przyrostek żmudzińskich dialektalnych słów kamunė, kūmunos (por. jeszcze W Mėsėdis opowiadane mą forkaū'menas obok ka monas). 2. Szeroko znana wśród żmudzkich mieszkańców północy nazwa bagien jest wymawiana kamū'nas ~ Kamanos: pg'ryus (nazwa strumienia) es prasé.ded ėš kamūr'nu, tii pė'Iku Ykš (wieś Purvénu); Akm, Krš, Lc, Lz, Mžk, Pp, Trš, Var, zachowana w nich nazwa jeziorka kamanu ėžė'rs — ~ Kamanų &zeras Akm, Klk, Vgr, Vkš, wieś w pobliżu o bagien nazywana tų pdkamané: ~ Pakamaniai. 3. Czasownik manyti i jego su liczne derywaty we ir wszystkich gwarach żmudzkich wymawiane se są z su samogłoską rdzeniową a*?, np.: mani“k ta'msta, mo ms i" ga'lva diejūos Vds: gėra: mand'us pri“ malū'na Pj; ons jau manéis sé'rkte, da'r vo isigo'ndęs Sts; dsp laba' mani‘ta, né‘kénto leiZpunesu Rdn; vind: būoba' vaikiibū'- su fū suki mani‘ti's Krš; neapmand-u kou bedari‘te: pieste été'nt er pd.snakte ates Sts: i'šmana'u Kv; nie wiem, co robicie Brs; ka'p ané: té'rp séves ka'lb, més neismané m Prk: o.nc. przy tej pracy nic nie pomyślałem Nvr; nie pomyślałem, że. tu če sądzi Ll; pėrmja'u biiobas, numani‘k, li'sa pina celendro.ka pri‘selé*da —i“ viedra e né'sa's Lkv: kad ani: pates nenusemana, kor as ai-so prasite Pvn; kas par esmani-tioje: paii-mso dé'ria —eslaksti's vėsė nėkė' Rdn. Išimtį sudaro tik Švėkšnos apylinkės Skomankaime iSgirstos formos: mond: tab dé'rbda ms; moni‘te galė ka'p niore, “tek ti'liek; mona moni'mo, čė négera. Sprendžiant iš Švėkšnos tarmės tį formų, pvz., vienaskaitos ir kg to daugiskaitos naudininkų aném, geré'm, send'm, gražo'm, laukė'ms, va ki ms, vi'ro"ms, arklė'ms, ir minėtasis manyti tarimas yra, tikriausiai, 4. Neveikiamosios rūšies būtojo laiko dalyvių formose, jų vediniuose balsis a visada išlaikomas, pvz.: trénamii'n vaisto toro Pvn; morze. dom kwiat Jdr; jest zabierana, jedź Trš; jej synowi oddają wnuczkę Pj; jego trzy oddawane, trzy oddają" *vi'g Užv; rogé: rąbiemy Pkl; vago'rkla' é'r i" daigė.namis Plng; ona była już z sė*na ga'rbenama Ms; sū'nkė: i gū"unameęs Nvr; penamiioji kū'ule Yl ir t.t. Wszystkie te przypadki nie pozwalają zgodzić się z kategorycznymi twierdzeniami, że rdzenie munir numyra powstały fonetycznie z man-, nam-. Ponadto należy przypomnieć, że zasięg mun-, numarealasjest znacznie większy od zasięgu przejścia dyftongów am, an w om (um), on(un), toteż wydawałoby się, że a w tych rdzeniach przechodzi w o (u) niezależnie od wspomnianego przejścia dyftongów, co już nie jest przekonujące. Ustaliwszy, że a w otoczeniu spółgłosek nosowych przechodzi w w niezbyt ściśle regularnie, rdzeń pośrednich przypadków zaimka osobowego żmudzkiego aš mungalibyśmy śmielej wiązać z formą mun łotewskich gwar liczby pojedynczej celownika, stc. słow. max i, jak wskazuje S. Karaliūnas*- *, nawet z zaimkami języków anatolijskich: hetyckim am (m)uk „mnie, ja, mi”, licyjskimi emu i amu, lidyjskim amu „ja, mi“. Żmudzkiemu numas nie odpowiada żaden wyraz w językach pokrewnych. Jednakże, mając na uwadze warunkowość przejścia samogłoski a w w między spółgłoskami nosowymi, skłanialibyśmy się ku przypuszczeniu, że bardziej przekonująca jest opinia, iż żmudzkie numma inną samogłoskę rdzenia. 32 Por. także w starszych pismach: Dwy paskutynenses atgranžas tayp reyk yszmaniti StnD 17 (dopisek); Wysadoos wyineyp teyszmana Pabrėža; wislab parmanyset DaukBi VII; nelabs žmoniū pramanimas DaukBi IX ir itd. 33 S. Karaliūnas, Najdawniejsze kontakty języków bałtyckich i słowiańskich (dysertacja na stopień kandydata nauk filologicznych, maszynopis), Wilno, 1966, s. 288; C. Kapamionac, Древнейшие отношения балтийских и славянских языков (автореферат), Вильнюс, 1967, s. 11. 217