Dėl S. Daukanto lenkų–lietuvių kalbų žodynų genezės

LITEWSKIEJ JĘZYKA STRUKTURY BADANIA LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA ZAGADNIENIA, XXVI (1987) GIEDRIUS SUBAČIUS W SPRAWIE S. GENEZA SŁOWNIKÓW POLSKO-LITEWSKICH DAUKANTASA S. Działalność leksykograficzna Daukantasa jest mało zbadana. Jo Charakterystyir kę materiału leksykograficznego słowników przedstawił J. Kruopas! Tutaj zostanie podjęta próba nieco szer- «omówione wyżej S. Historię pisania — słowników języka polskiego i litewskiego autorstwa Daukantasa. 1850 m. powróciwszy į zamieszkair wszy na Litwie w Worniach u M. Valančiusa, pióra historyka S. Daukantas rzadko sięgał (swoje ostatnie dzieło historyczne „Pasako- ‘Jima apie veikalus lietuvių tautos senovėje“ opatrzył 1850 m. datą). Przede wszystkim dlatego, że tutaj nie miał już dostępu do źródeł historycznych, z których korzystał w Petersburgu. Z drugiej strony, narzucenie historykowi ir pracy leksykografa S. Daukanta do tego skłaniało litewskie środowisko, w którym į bezpośrednio su zetknął się z litewskim życiem jo kulturalnym i widział jego problemy. W XIX w., wraz z coraz liczniejszą inteligencją litewską, coraz dotkliwiej odczuwano brak różnego rodzaju słowników litewskich. Szczególnie brakowa- — ło słownika języka polskiego i litewskiego. Język polski był wówczas środkiem komunikacji litewskich inteligentóo w, a jedynym do to tej pory drukowanym — słownikiem języka polskiego i litewskiego był K. słownik Sirvyda „Dictionarium trium linguarum“, po raz ostatni wydany dopiero 1713 m. Stał się on bibliograficzną rzadkością, w praktyce trudno ir dostępną. Wszystko to skłoniło S. Daukantasa do podjęcia wówczas bardzo aktualnej pracy nad napisani- — em słownika — języków polskiego i litewskiego. Już w młodości, studiując w Wilnie, S. Daukantas napisał słownik języków — polskiego i litewskiego“. Iš roku wytłoczonego na papierze J. Kruopas ustalił, że jest to jedna z iš pierwszych prac Daukantasa, ukończona w pisaniu po 1820 m. J. Kruopas mówi, że „zapewne rozpoczynając działalność literacką, S. Daukantas odczuł brak polsko-lite- — wskiego słownika ir ‘sam postanowjį ił go opracować”, Mały słownik ne zachował się w całości, mniej więcej tylko jedna dziesiąta–dwunasta część. Po zbadaniu okazało się, że polski rejestr tego słownika został sporządzony na podstawie trójjęzycznego J. polsko-łacińsko-franc- — uskiego — słownika Litvinskiego (Stownik polsko tacinsko — francuzki — zasadach na stownikėw Knapskiego, Danneta i Troca ulozony i pomnozony przez X. Litwifiskiego. — Warszawa, Wilno, 1815, t. 1—2.). Świadczą o tym wyraźnie zbieżne rejestry polskich słów, wspólność przedstawionych form, poszczególne połączenia wyrazowe czy nawet zdania itp. * Kruopas J. S. Prace leksykograficzne Daukantasa. — Kn. : Zagadnienia językoznawstwa litewskiego, 1961, t. 4, s. 301—316. * Hasła be słownikowe (przechowywany w rękopiśmiennym archiwum LKLI, sygnatura SD 13); jį będziemy nazywać małym, aby odróżnić go od innego Wielkiego — słownika języka polskiego—litewskiego (jest to również nagłówek, be szyfr SD 12), napisany już przez Daukantasa po 1850 m. (zob. o jį tym dalej), 8 Kruopas J. Min. dz., s. 302. 151 J. Słownik Litwinskiego zaczęto drukować w Wilnie po śmierci ir po autora. ukończono w Warszawie. S. Daukantas mieszkał już wówczas W Wilnie ir mogło šį tą Wiedzieć o tą słowniku. Policzyliśmy, że J. W słowniku Litwińskiego znajduje się około 24 850 haseł polskich. Ogólnie rzecz biorąc J. Słownik Litwińskiego jest dość prosty, zawiera niewiele informacji gramatycznych. W słowniku często podaje się w osobnych artykułach połączenia wyrazowe, a czasami nawet całe wyrażenia. Wszystko to wskazuje J. Słownik Litwińskiego opracowany do celów dydaktycznych. Wspominają o tym wydawcy ir jo — Zawadzki ir Węcki. W przedmowie piszą, że J. Litwiński „dziełem tym oddał wielką przysługę zwłaszcza młodzieży szkolnej”. Iš J. litewskiego słownika S. Daukantas przepisał wiele słów, ale wszystkie. ne Obliczono, że w zachowanej części tekstu pominięto około 7,5% J. Litvinskio ZodZiy®. Daukantas unikał przepisywania haseł słownikowych o wyraźnie dydaktycznym charakterze. Na przykład pominął podane jako odrębne słowa połączenia Dat sie im Bég lasa dorwač; Dawszy zas braé, obiecawszy nie daé; Gromnyczy seymek; nic Za sobię wažę kt. ir Czasami nie zapisywał w ir osobnych artykułach form tego to samego słowa, np. czotgający sig (choć występuje czoigam sie), częšciami (choć występuje częšcią). Niektóre słowa, jak się zdaje, S. wydały się Daukantowi mało ir potrzebne, więc je pominął, np.: domek, domyczko (choć dom skreślił), domysiny (jest domyślnie), dopuszczenie (jest dopuszczam), fizyonomia (jest fizyonom), gebczaty (jest gebaty), gestwa (jest gestwina) ir t. t. Są słowa, których pominięcie trudno wyjaśnić, np.: gfuchy, godzina, gotowy, choć podawane jų są derywaty. S. Daukantas nie zadowalał się tylko J. Słowami Litwinskiego. Oto między słowami D na literę drobnymi literami wpisał takie, których nie ma J. w słowniku Litwinskiego (po jednym ir między G literami), np. dalowid, danny, dawacz, decydowač, dedukcya, deficit, delegat, delikatny, gotysz itd.: ir (łącznie 38). Jednak te uzupełnienia są bardzo nieznaczne w su porównaniu z zachowanym tekstem (zachowane 2244 artykuły). Daukantas, jako ir Litwin, swój mały słownik najprawdopodobniej przeznaczyłby dla młodzieży naukowej. Jednakże ten słownik byłby użyteczny dla zwykłego inteligenta interesującego ir się językiem litewskim i uczącego się go. ar Niestety, praca nie została całkowicie ukończona (niektóre polskie słowa nie mają litewskich odpowiedników). Można przypuszczać, że po wyjeździe iš z Litwy S. Daukant zainteresował się innymi ir sprawami šį i porzucił dzieło. Inny — wielki słownik — języków polskiego i litewskiego Daukantas pisał już po powrocie iš Zamieszkały w ir Petersburgu W Worniach u M. Valančiusa. O jį J. Šliūpas wspomniał 1883 m. w „Aušrze”, mówiąc, że Valančius Daukantowi „nałożył na barki ciężar napisania jednego polsko-żmudzkiego słownika”. Šliūpas również mówi, że „Daukantas miał przepisać biskupowi polsko-francuski słownik“*. Ta ostatnia uwaga wydaje się do dość dziwna (nawet ir wiedząc, że Šliūpas stronniczo oceniał S. spory Daukanta ir M. z Valančiusem). Co mogło gi skłonić S. Daukantasa do przepisywania takiego słownika? NajwyraJ; źniej Šliūpas jest tu nieprecyzyjny. Udało się ustalić, że S. Daukantas przepisując do swojego wielkiego słownika S. polską część — słownika języków polskiego i francuskiego Ropelevskiego 4 Na tej podstawie można obliczyć, że mały słownik miał około 23 000 słów (J. Kruopas przypuszczał, że 24 000). 5 Šliūpas J. Pisma wybrane. — W., 1977, p. 178. 152 rejestr (Stownik polsko—francuzki. — Berlin, 1843—1847, zeszyt I— VIII, s.%. 3412 Zatem to, ka J. Śliūpas uważa za —przepisywanie słownika polsko-francuskiego prawdopodobnie nie jest jakąś odrębną pracą, lecz tylko o przepisywaniem polskich słów do tego samego „polsko-żmudzkiego” słownika. Że S. Daukantas korzystał z S. dzieła Ropelevskiego, wyraźnie pokazuje cała struktura wielkiego słownika (szczególnie częste odwołanie ob. = zobacz „spójrz”), niemal identyczne przykłady ilustracyjne, tak samo w szczególny sposób przedstawione artykuły hasłowe (np. artykuł w Lewo, na Lewo podane w L literze, artykuł w Krotce — K w literze; czasami hasło stanowi ne bezokolico znik, czas teraźniejszy, np., Kradnę ob. krašč ir wiele innych), różne błędy (pvz., słowo Wytryskač S. Daukantas podał je między B słowami na literę — zamiast słowa Buchaé, nie przyjrzawszy się, przepisał umieszczony obok synonim; w taki sam sposób między słowami na literę zamiast C Cieszyciel pojawił się Pocieszyciel). W rękopisie Daukantasa nie zauważono takich polskich słów, S. których nie byłoby w słowniku Ropelevskiego. To prasa tamtych czasów oceniła przychylnie S. słownik Ropelevskiego. „Przegląd Poznański“ pisał, że jest on „nieporównanie lepszy už od wszystkich wydanych do tej pory naszych słowników i dorównuje ir zagranicznym książkom tego rodzaju”“. O wartości tego słownika pośrednio świadczy ir jo popularność; — do końca XIX a. wieku wydano zapewne oryginal7 ne ir 2 plagiatowane wydania. S. Słownik Ropelevskiego jest dość naukowy, choć ir „sudarytas paskubomis“*, W nim każde słowo jest scharakteryzowane gramatycznie, często podaje się kilka form, nierzadko słowo ilustruje się jednym, kilkoma, a czasem nawet dziesiątkami przykładów, podaje się ir informacje stylistyczne. S. Daukantas w niewielkim stopniu skorzystał z całej tej naukowości. Słowa w jego słowniku w ogóle nie mają charakterystyk gramatycznych (choć od czasu do czasu jakieś pojedyncze je otrzymuje, np.: Dlužen, żnia; I, conj. ir, bej; Ją, acc. sing. fem. je; Ksobie, contract. ku sobie; Kwita, indecl). Budowa słownika S. Daukantasa jest znacznie prostsza. Polskie słowa nie są w nim w żaden szczególny sposób oddzielone od litewskich. Zapisuje się jedno lub kilka polskich, ar o po po przecinar ku jedno lub kilka litewskich. Dlatego czasem nawet trudno na podstawie formy rozróżnić, czy słowo jest litewskie, czy polskie (np. takie artykuły słownikowe jak Apteka, Aptieka; Nagietek, ob. nogietek, nagatka; Piramida, pyramida, ob. ostroslup itd. mogą być rozumiane dwuznacznie). Ze 120 skrótów w słowniku S. Ropelevskiego S. Daukantas systematycznie stosuje tylko jeden: ob. Jest on bardzo częsty, niemal na każdej stronie używany po kilka razy. Sam S. Daukantas nie tworzy nowych, lecz używając ob. czasami bywa niekonsekwentny (np. przed amalia, grędzidlo, niedožierca i in. podane są odsyłacze do wyrazów emalia, grazel, niedozor, lecz tych ostatnich w słowniku nie ma — zostały pominięte przy przepisywaniu polskiego rejestru). Oczywiście, to tylko niedopatrzenie, które zostałoby poprawione podczas przygotowywania słownika do druku. Z licznych przykładów ilustracyjnych słownika Ropelevskiego S. Daukantas wybierał tylko pojedyncze. W trzecim i drugim tomie są one w ogóle rzadkie, być może nieco więcej tylko w pier- * Autor (Stanistaw Ropelewski) znany jest jedynie z dzieła: Estreicher K. Bibliografia polska XIX stulecia. —Kraków, 1878, t. 4, s. 88. " Przegląd Poznanski. —1848, t. 6, s. 230. 8 Tamże, s. 230. 153 mamie. D przykładów w artykułach dotyczących liter jest zapewne — 135 (124 najwięcej w artykułach słownikowych). D w literze iš jest w sumie 2286 słowa, więc tylko 5,4 % su przykładami ilustracyjnymi. Podając przykłady ilustracyjne, S. Daukantas zazwyczaj pozostawia je niezmienione, tylko niektóre skraca. Z przykładów S. Ropelewskiego: Być posądzonym, podejrzanym o deizm; o Doniosłem mu przez kogoś jego z przyjaciołom, że tak o się stało; co Doczekał się pociechy z dzieci. S. Daukantas przekształcił Być posądzonym o deizm; Doniosłem mu przez kogoś; Doczekał dzieci. W bardzo rzadkich przypadkach S. Daukantas nieco przerabia przykłady, np. z Zdecydowany jestem wszystkiego się chwycić i Decydować o wszystkiem tworzy jedno — zdecydowałem się na wszystko. Czasami podaje swoje, bardzo proste ilustracje, np. : ir Dycht i jest; dziedziniec przed stajniami. S. Daukantas przeniósł i do swojego ne słownika wszystkie S. polskie słowa podane przez Ropelevskisa. Nie zamieścił części nazw miejscowych, np. : Genewa, Genua, Mołdawia, Kaffa „wieś na Taurydzie”, Kair (chociaż zamieścił Afryka, Chwalenskie morze, Dania, Francya, Galilea, Galicya, Niemen, Paryż). Pominął także wiele nazw osobowych (np.: Adam, Daszko, Elżusia, Jagiello, Julian, Kaifasz, Kain i in.; chociaż wypisał Judasz, Junona, Neptun, Pawel, Pitagor i in.), część nazw z zakresu systematyki biologicznej (np. : agaryk „grybas kempinė“, albatros, alka „pingvinas“, ara „tokia ilgauodegė papūga“, dafnia, kablion „menkė“, kaczyniec „puriena“ ir kt.). S. Daukantas neįtraukė tam tikrų tarptautinių žodžių ir (pvz.: alkohol, analyzowač, archeologia, arytmetyka, automat, elektrometr, ewakuacya, kadr ir kt.). Jis praleisdakai kuriuos moteriškosios giminės profesijų pavadinimus, vo pvz.: aspirantka, autorka, kadzicielka, kalkulatorka, nors atitinkamus vyriškuosius pavadinimus pateikdavo. S. Ropelevskio žodyne daugelis darinių pateikiami atskirais žodyno straipsniais. S. Daukantas dalį jų (czasami ir ne także form) pominął, — jak się zdaje, te, które wydawały mu się ne tak potrzebne. Oto jo uwzględnił atom, elipsa, kacermistrz, kacerny, kajdany, lecz pominięto atomiczny, eliptycznie, eliptyczny, eliptycznošč, kacerstwo, kacerz, kacerowač, kajdanki itd. ir Skądinąd S. Daukantas nie uzupełnił rejestru polskich słów. Jednakże nie wszystkie jego artykuły słownikowe są takie jak u S. Ropelevskiego. S. Daukantas czasami bowiem wyodrębniał w osobnym artykule słowo, które S. Ropelevski podał razem z su innym, bliskim słowem. Np. S. Ropelevski podał słowa danny i datliwy w jednym artykule, o S. Daukantas wyodrębnił datliwy jako osobne hasło. Wyróżnił S. Daukantas wyróżnił także wyrazy abrewiacya abrewiator, ir expens expensowač, ir kalamajka kalamajkoir wy i in. Prawdą jest, że takich samodzielnych przekształceń S. Daukantasa jest bardzo niewiele. W przybliżeniu obliczono, że w słowniku S. Ropelevskisa znajduje się około 65 000 polskich haseł?. Objętość polskich wyrazów w słowniku S. Daukantasa policzył J. Słowa — 56 567 Kruopasa. Można więc stwierdzić, że przepisując S. Daukan- * Liczba ta została uzyskana na podstawie średniej liczby wyrazów na jednej stronie, wyliczonej po iš policzeniu wyrazów zaczerpniętych z około jednej trzeciej różnych miejsc słownika. 10 Kruopas J. Min. str., p. 305. 154 ten pominął około 8,5 tysiąca, czyli 13 9, S. słów ze słownika Ropelevskiego. Porównując różne miejsca w słownikach, widać, że pomijał je nierównomiernie. Z początku wypisywał mniej słów (np. A brakuje litery 46,7 %, B — 24,1 94), o później ne wybierał je tak skrupulatnie (np. w C literze brakuje 16,8 94, D — 13,8 %, F—-16,5%, G—8,1% H-143%, LJ—11 94, N-4,1 95, 0-39%, ZZ22Z28,2 %). Można przypuszczać, że z czasem S. Daukantas obawiał się, że zbytnio zawęzi swój słownik, i zaczął pomijać coraz mniej. Również wyłania się prawidłowość, że polski rejestr jest znacznie pełniejszy w przypadku tych liter, przy których pozostawiono niewiele litewskich odpowiedników (N, O itd.). Kolejna tendencja — zmniejszać liczbę wyrazów międzynarodowych, zwłaszcza w tych literach, w których jų jest ich wiele (4, F, H). Tekst dotyczący wielu liter napisano podobnie: przepisywano polski rejestr słownika S. Ropelevskisa, a do części słów od razu dopisywano litewskie odpowiedniki. Teksty dotyczące liter N, O, S, T, U napisano jednak inaczej. Przy części liter O i S oraz w całości przy literach T i U znajduje się wyłącznie rejestr polski (z bardzo rzadko występującymi litewskimi odpowiednikami). S. Daukantas, chcąc przyspieszyć pracę, najwyraźniej postanowił dopisać litewskie odpowiedniki później, po sporządzeniu rejestru polskiego (ale dopisał je tylko do słów na literę N). Warto zauważyć, że zapisując tylko ten rejestr, Daukantas odsuwał na bok przykłady ilustracyjne — po prostu nie pozostawiał na nie miejsca. S. Daukantas w niewielkim stopniu redagował swój słownik. W pierwszym i trzecim tomie tylko przy niektórych polskich słowach znajduje się dopisany później litewski odpowiednik — można to ustalić na podstawie koloru atramentu. Poważniej zredagowany został tylko drugi tom, a dokładniej materiał dotyczący litery N w tym tomie. Wyraźnie widać, że wiele litewskich słów dopisano później, innym atramentem. S. Daukantas jednak nie tylko dopisywał słowa: redagując, jednocześnie sprawdzał tekst ze słownikiem S. Ropelevskiego (wskazuje na to zapis przy 2. tomie, s. 88. i 99 dołączonych kartek z 12 i 14 hasłami słownikowymi; gdyby S. Daukantas nie porównywał tekstów, nie mógłby zauważyć, że w obu przypadkach pominął tutaj po jednej kolumnie słownika S. Ropelevskiego). A zatem autor zaczął redagować słownik, lecz nie ukończył pracy. S. Daukantas pisał słownik na dużych arkuszach papieru o wymiarach 35,5 x 21,6 cm. Nie numerował stron, ołówkiem ponumerował tylko składki (I i II t. — po 31 składek, III t. — 36). Składki najczęściej składają się z 6 podwójnych arkuszy, niekiedy zszytych w 2 półskładki po 3 podwójne arkusze, a niekiedy w jedną składkę. Istnieje kilka faktów pozwalających przypuszczać, że S. Daukantas pisał słownik właśnie na takich, już oprawionych składkach. Przede wszystkim wskazywałyby na to nienumerowane kartki. Po drugie, wskazują na to również plamy atramentu w tomie 2. Na początku 4. składki na tekście litery N S. Daukantowi rozlał się atrament. Zalany artykuł słownikowy Nazajutrz, ryta meta i dopisany obok od nowa takim samym atramentem jak inne redagowane słowa wskazuje, że nieszczęście wydarzyło się podczas redagowania rękopisu. Zabrudziła się nie tylko 4. składka, lecz także inne składki (5, 6, 7, 8, 10). Jednak atrament dostał się tylko na pierwsze i ostatnie strony składek, nie dotknął zaś kart wewnętrznych. A zatem redagowany tekst był już złożony w składki, ale nie został jeszcze oprawiony w książki (to ostatnie twierdzenie potwierdzają niektóre słowa zredagowanego rękopisu, które trudno byłoby wpisać do oprawionej książki). Ponadto znaki papierni na papierze słownika wskazują, że papier przed oprawieniem w książki przez dłuższy czas musiał być złożony (lub zszyty) w składki. Znak papierni został bowiem wytłoczony w papierze, 155 tj. wypukły, i na pierwszych kartach każdego składki jest on znacznie wyraźniejszy niż na kolejnych. | Wszystko to wyraźnie wskazuje, że S. Daukantas pisał słownik nie na luźnych kartkach ani na czystym papierze już oprawionym w książki, lecz na składkach złożonych z 12 kart. Fakt ten może nam pomóc doprecyzować także datę napisania wielkiego słownika S. Daukantasa. M. Akelaitis 1856. W liście z dnia X.15/27 do M. Valančiusa wspomina już o słowniku S. Daukantasa: „Jakże byłbym szczęśliwy, gdyby te przygotowane przez S. Daukantasa foliały słownika polsko—żmudzkiego (folijaly... do stownika polsko—žmudskiego) trafiły w moje ręce!*“! * To, że M. Akelaitis pisze już o oddzielnych foliałach słownika, oznacza, że w tym czasie (pod koniec 1856 r.) S. Daukantas miał już słownik oprawiony. A ponieważ, jak widzieliśmy, słownik został napisany i zredagowany jeszcze przed zszyciem go w trzy tomy, zatem do końca 1856 r. musiał już być ukończony (oczywiście mogło się też zdarzyć, że S. Daukantas dopisał lub poprawił później jeszcze jakieś słowo). Data ta zbiega się również ze zmianami w biografii S. Daukantasa —w 1855 r. wyjeżdża on z Worniów, —opuszcza M. Valančiusa i znajduje schronienie w Svirłaukach (na Łotwie) u lekarza Piotra Smuglewicza. Od tego czasu w życiu S. Daukantasa rozpoczyna się okres tułaczy i przez pozostałe ostatnie 8 lat swojego życia nie wraca już do słownika. Decydującym czynnikiem mogło być to, że pokłócił się z M. Valančiusem i prawdopodobnie stracił nadzieję, że kiedykolwiek wydrukuje ten słownik. Można zatem sądzić, że S. Daukantas pisał swój wielki słownik języków polskiego — litewskiego między 1850 a końcem 1856 r. (wiadomo, że papier słownika został wyprodukowany w XIX stuleciu a. sześćdziesiątym'- ®). V. Merkys, pisząc biografię Daukantasa, nieco niedokładnie ocenił jego działalność leksykograficzną. Biograf przytacza list S. Daukantasa do Narbuta z 1842 r., w którym S. Daukantas twierdzi, że podjął się badania samego języka. V. Merkys wspomina o napisanym w młodości przez S. Daukantasa słowniku języków polskiego — litewskiego (małym) i wyciąga wniosek: „Jak widać, do dalszego przygotowywania tego słownika S. Daukantas powrócił wówczas, gdy pisał do Narbuta wspomniane listy. W rękopiśmiennym zasobie biblioteki Instytutu Języka i Literatury Litewskiej przechowywane są trzy ogromne foliały tego słownika“*, Wydaje się, że V. Merkys uważa tu dwa słowniki S. Daukantasa za to samo dzieło (drugi za kontynuację pierwszego). Pisze on, że „Daukant, który zaczął przygotowywać ten słownik jeszcze na Uniwersytecie Wileńskim, uzupełniał go i poprawiał aż do śmierci”! *, Z takim wnioskiem nie można się zgodzić. Dwa rękopisy słowników języka polskiego i litewskiego S. Daukanta są zupełnie różnymi dziełami. Pierwszy pisał w młodości, będąc studentem i mieszkając w Wilnie, drugi — już mając około 60 lat, w Worniach. Pierwszy został napisany z wykorzystaniem prostszego słownika, przeznaczonego bardziej do celów dydaktycznych, drugi zaś — na podstawie solidnej publikacji z tamtej epoki, nieustępującej światowym standardom. Nie zauważono, by S. Daukant, pisząc swój wielki słownik, czerpał materiał z dzieła z okresu młodości. A mówiąc „brałem11 Janulaitis A. Listy M. Akelaitisa. — „Tauta ir žodis”, 1925, t. 3, s. 296. 12 Krennuros C. A. Znakomstwa na bumagie russkogo i inostrannogo proizvodstva XVII—XX vv. —M., 1959, s. 100. To samo stwierdza pismo działu rękopisów i rzadkich wydawnictw Biblioteki Akademii Nauk ZSRR, obecnie przechowywane przy rękopisie słownika. Twierdzenie J. Kruopasa (Kruopas J. Min. str., s. 305), że papier ten został wyprodukowany właśnie w 1850 r., nie jest uzasadnione. 13 Merkys V. Simonas Daukantas. — V., 1972, p. 203. 4 Tamże, badać p. 204. 156 si język” S, Daukantas raczej nie miał ar na myśli pisania słownika, najprawdopodobniej był — wówczas zainteresowany porównywaniem języków i etymologizowaniem słów. ar (Por. także wniosek, do którego doszedł J. Kruopas, przejrzawszy S. materiał słownikowy Daukantasa: „Widać, że w tym czasie [po r. m.] 1845 S. Daukantowi zależało na pokrewieństwie litewskich słów ze su słowami języków antycznych”5,) TEHE3HC MNOJIbCKO-JIMTOBCKHUX CJIOBAPEH C. JAYKAHTACA Pe31oMe B crarbe ĮaercA KpaTKHĖŪ HCTOpHYeCKHii 0630p JIBYX IIOJILCKO-JIKTOBCKHX CJIOBapeit C. HayKaHTaca, M3BECTHOrO ĮĮESITĖJIS JIMTOBCKOM KYJISTYDEI IIEDpBON IIOJIOBHHbI H cepemuunl XIX B. VcTAHOBJICHbI HCTOYHHWKH ITOJIbCKHX DErHCTPOB OOOHMX CJIOBAapelt, YTO IIOMOIMIO YTOYHHTb HX COOTHOmIeHHMe. BhisBiieno, 4T0 BTODpOHK POLSKO-LITEWSKI SŁOWNIK (1850 — (rok r.) 1856 He OKAZUJE SIĘ PRZEDŁUŻENIEM czarnego (około r.), 1820 przedstawia a SOBĄ SAMODZIELNĄ pracę leksykograficzną. Кроме Того, Вычисляется Метод, Ha Основе Которого Были СосТаблицы Данные CJIOBapH. 1% Kruopas J. Min. str., s. 312.