Gervėčių apylinkių pavardės

LITEWSKIE JĘZYKOZNAWSTWA ZAGADNIENIA XXVII (1988) LITEWSKI JĘZYK IR BILINGWIZM KAZIMIERAS EIGMINAS NAZWISKA MIESZKAŃCÓW OKOLIC GIERWIAT! Badając nazwiska mieszkańców Gierwiat z semantycznego punktu į widzenia, dzielimy je na dwie grupy: ir osobowe i przezwiskowe. Badając pochodzenie i znaczenie nazwisk obu tych grup, starając się ir uwydatnić ir elementy słowotwórcze, z kolei dzielimy je na jeszcze mniejsze grupy. Nazwiska odimienne. į Nasze nazwiska odimienne wywodzą się od dawnych iš pogańskich imion litewskich ir po od chrześcijańskich imion, które przybyły wraz z chrztem Litwy. Te chrześcijańskie imiona wywodzą się iš głównie z języka hebrajskiego, starożytnego greckiego, łacińskiir ego, germańskiego i innych języków. Nazwiska odimienne wywodzące się iš od litewskich imion pogańskich. Odimiennych nazwisk mieszkańców Gervėtiškiai, iš wywodzących się od najdawniejszych dwuczłonowych imion litewskich, jest stosunkowo niewiele. To: Atminis : lit. at + min- (por. atminti, atmintis. Būga, 1958, p. 223, Kuzavinis, Savukynas, 1971, p. 119); Būtvila : lit. dom- (por. mieszkanie „dom“, być) vil- + (por. nadzieja „mieć nadzieję“) (Kuzavinis, Savukynas, 1971, p. 66, 152); Ulvinas : itd. ul-+ vin- „przyczyna, wina“ (por. vaina „przyczyna“) (Kuzavinis, Savukynas, 1971, p. 152). W okolicach Gervėčių nie iš znaleziono nazwisk wywodzącyir ch się od dawnych litewskich jednopniowych skróconych imion. Kilka nazwisk to derywaty z przyrostkami dawnych litewskich imion, na przykład Mileišis: lit. mil- (por. pa-milti) + eisis, czyli derywaty patronimicznych zdrobniałych sufiksów pieszczotliwych: Giedrditis, ir jego dukski wariant Giedrdiciu- : s, lit. giedr- (por. giédras) (Kuzavinis, Savukynas, 1971, p. 89) + -aitis; Radžiūlis (gwarowa forma dżukijs- : ka Radziulis) lit. rad- (por. rddo) (Kuzavinis, Savukynas, 1971, p. 128) + -iulis (dj > dž > dz). Nazwiska osobowe pochodzące od iš imion chrześcijańskich. Istnieje kilka nazwisk gierwietyckich, pochodzących bezpośrednio iš od imion chrześcijańbe skich, bez żadnych elementów słowotwórczych- -otwórczych. Są to najczęściej różne warianty imion chrzestnych. Iš Od imienia pochodzenia greckiego Aleksdndras spotyka się następujące warianty iš skróconych nazwisk, występujące głównie w językach słowiańskich: Alidchna (por. brus. Aséxua), Alioksa (por. brus. Arėkca), Alidkša (por. brus. Asexwa, Onexwa), Aliocha (por. brus. Anėxa). Iš imię pochodzenia rzymskiego Emilijonas (łac. Aemilianus; Kuzavinis, Savukynas, 1971, p. 79) W Gierwiatach występuje nazwisko Amilionas. ! Nazwiska zbierała Marytė Razmukaitė, jų listę uzupełnili Kazimieras Eigminas, Julius Šalkauskas, Aloyzas Vidugiris, Angelė Žalalytė, ai 67 Nazwisko Jefrėmas pochodzi od iš prawosławnego imienia chrzestnego o Egpem, — iš Jermakas – od prawosławnego imienia chrzestnego Epmoaai, używanego w jo języku potocznym wariantu Epmax. Nazwisko Jeraminas, naszym zdaniem, mógłby być zlatynizowaną formą greckiego imienia Hieronymus Wariant (por. pol. Jaromin || Hieronim), o Ziddras jest — wariantem chrześcijańskiego, zlatynizowanego greckiego imienia Izidor, często występującym w gwarach języka litewskiego. Kilka nazwisk mieszkańców Gervėčiai to skrócone formy imion chrześcijańskich: Bazys — zlatynizowane greckie Bazyliusz (Baziliusz) zdrobnienie (por. pol. Bazyli); Jocius — skrócone iš Jaciftas, o jest to imię Hiacynt (pochodząciš ego od zlatynizowanego Hyacinthus, gr. Hydkinthos) wariant (por. pol. Jac, Jacek, brus. Ayko, Ayyk, Ay); Jocas, naszym zdaniem, tego samego pochodzenia co Jocius; Miklisas — iš Mikaldjus (por. pol. Miklaš, białorus. Mixaaw, Mixaix), Miklūša — iš Mikołaj (por. pol. Miktoszek); Miziejus — iš Michaił (por. białorus. Mice, Mic, lie. nazwisko Misius). Ramys || Remys || Remis || Rėmis mógłby być skrótem imienia chrzcielnego iš Jeremiasz (por. pol. Remiaz iš Jeremiasz). Wariant Ramys można by uznać za skrót dłuższego imienia lub wywodzić bezpośrednio od lit. iš ramūs. Jednak takie założenie nie jest wiarygodne, ponieważ Ramys występuje naprzemiennie z su Remjs || Remis || Rémis. Rzeczywiście, niektóre warianty mogą być jedynie wynikiem niejednolitej pisowni. Juška jest skrótem imienia chrzestnego FOpuii: brus. /Owxa, FOwko (Bipsina, c. 1966, 56); Lukša — skrót imienia chrzestnego Lūkas (por. brus. Jykwa, JTyxa, pol. Lukasz (Bipsuta, 1966, s. 110); natomiast na Białorusi rozpowszechniła się forma cerkiewnosłowiańska Jlyka z pol. Lukasz (Bipsura, 1966, s. 110). Nazwisko Lukša można wiązać także z naszym rzeczownikiem pospolitym /ūkšas „z opuszczonymi uszami; gapa, fajtłapa“. Mocka — skrót imienia chrzestnego Motiéjus (por. białorus. Mayxo, Mamdeii, pol. Maciewicz, Maciej) (Bipsuta, 1966, s. 117); Sduka — skrót imienia Sava || Savelijus (por. białorus. Cayka, Casesniū Bipsuma, 1966, s. 142), pol. Saw-czyk, Saw-icki, Sawa (Bystron, 1936, p. 275), rus. Casuyxuii (IlerpoBerxnū, 1966, c. 351). Można jednak wiązać również z czasownikiem saūkti „wołać przeciągłym głosem“. saūkti „wołać przeciągłym głosem“. ; Pochodzenie nazwiska Valeika oraz jego wariantów Veleika, Valaika, Velaika, Vėlaika nie jest całkiem jasne. Rdzeń najprawdopodobniej pochodzi od skróconego imienia Valys, Valius, wywodzącego się od imion pochodzenia łacińskiego Valentinas, Valėrijus itd. W okolicach Gierwiat niemało jest nazwisk chrzestnych z deminutywnymi, pieszczotliwymi patronimicznymi przyrostkami. Derywat z przyrostkiem -aitis to Bazditis — od Bazys; Česnditis (forma białoruska Yacnoiiyi od Čėsius, Česys (skrót imienia Čėslovas, por. pol. Czesław); Ilijditis (|| Ilijditis) — od imienia chrzcielnego Ilia; Jackditis — od Jacka (skrót imienia chrzcielnego Jakub, por. białorus. ffysxo, flys, pol. Jacek, Jack-owski- ); Jurkditis (białoruska forma FOpkoiiy — od Jūrka, skrótu imienia chrzcielnego Jūrijus (por. białorus. /Opxo, ros. FOpka); Lukaitis (|| Lukditis) — od Lukas; Marcinkditis — Marcifikus (pochodzącego iš od imienia chrzcielnego Martyn; łac. Martinus < łac. Martius; Mars „Mars” (Kuzavinis, Savukynas, 1971, p. 116), por. brus. Mapyin, Mapyinkoy, Mapyinkegiu, pol. Marcinek, Marcink-iewicz, Marcink-owski; Matulaitis (|| Matulčitis, białoruska forma Mamyzoitių — iš Matulis — wariant imienia chrzestnego Motiėjus); Pacditis — iš Pacas (skrót imienia chrzestnego Hnamuū; por. białorus. ITay (Bipsina, s. 1966, 68 90); niejasne, czy Vilditis (*Vilditis) pochodzi od Vilius (skrót od litewskich imion Vilmantas, Viltautas i in.), czy od Vilius (skrót od niem. Wilhelm). W okolicach Gervėčiai znaleziono tylko jeden derywat z patronimicznego przyrostka -ūnas: Morkūnas w białoruskiej formie Mapkyn — od imienia chrzestnego Morkus. Kilka nazwisk to derywaty z przyrostkiem -ulis: Augūlis — od Aūgus (skrót od imienia chrzestnego Augūstas, Augustalis), Janūlis — od imienia chrzestnego Jonas (por. białorus. An, pol. Jan); Paliūlis mógłby pochodzić od Palys (skrót od imienia Palemonas, wywodzącego się z zlatynizowanego gr. Palaimon); Vaičiūlis — od Vaičius [skrót od starosłowiańskiego imienia Wajtiech (białorus. Boiūyex, pol. Wojciech)- ]. Istnieje również para derywatów z przyrostkami -elis, -elė: Petrėlis — od imienia chrzcielnego Pėtras, Mackėlė (|| Mackėlė) — od Mėckus (skrót od imienia chrzcielnego Motiejus, por. białorus. Mayxo, Maysxo). Z przyrostkiem -ikas występuje tylko jedno nazwisko: Pėtrikas (|| Pėtrikas) — od imienia chrzcielnego Pėtras (por. ros. ITempux, białorus. ITemptix, pol. Pietrzyk). Derywatem z przyrostkiem -utis jest nazwisko Damūtis z gwarowym dżukijskim wariantem Damūcis (forma białoruska dasmyys — od Domas (najprawdopodobniej skrót od imienia chrzcielnego Dominykas || Dominirikas). ) Niemało nazwisk gierwetiškiskich jest derywatami imion chrześcijańskich z przyrostkami słowiańskimi: Z przyrostkami -avičius, -evičius: Adamūvičius (|| forma białoruska Adamosiy (Bipsra, 1966, s. 22); por. białorus. Adam, pol. Adam; Bagdonūvičius (por. brus. 5aezdan, pol. Bogdan, który jest najprawdopodobniej kalką z gr. Theodosius: gr. Theos „bóg” i dotos „dar” (LPZ, 1985, s. 154); Baltrukavičius — od Baltrus (skrót od Baltramiėjus) z podwójnym przyrostkiem patronimicznym: litewskim -ukas i słowiańskim —-avičius; Bazavičius (|| Bazėvičius) — od Bazys; Brazavičius (|| Brazėvičius) — od Brazys (skrót od Ambraziėjus); Česnavičius (podana forma białoruska Uacnosiu) od Česys || Čėsius, skrót od Čėslovas; Grigaravičius — od Grigorijus (por. białorus. I'psizop); Janavičius (por. białorus. Au, pol. Jan); Jankūvičius (por. białorus. finxa, ffnxo, pol. Jank-iewicz, białorus. Aukoeiu); Jancėvičius (por. białorus. flnyeeiu: Hoann); Kasandravičius (forma białoruska Kacandpodeiu); Aleksandravičius: Aleksandrovičius — od Aleksandras (LPZ, 1985, s. 937); Laurinavičius (|| Laurynavičius) —od Laurynas; Petrdvičius (|| Petrėvičius): Pétras; Steponūvičius: Stéponas; Urbonūvičius (|| Urbanavičius): Urbonas; Ustinavicius (forma białoruska Ycmwmmdeiu; por. ros. potoczne Yemun < HOcmun); Valansūvičius (por. pol. Wolgsiewicz od imienia Walenty); „Andriuškėvičius | por. białoruskie warianty Axdpywxeeiu: Andpeii (Bipeina, 1966, c. 29), pol. Andruszkiewicz: Andrzey (Bystron, 1936, p. 266 |; Grinévicius (por. brus. I'pwinesiu: I'pueopuii (Bipbuia, 1966, c. 55), lenk. Hryniewicz: Grzegorz); Havrilkévicius (forma białoruska Iajpeiakesiv (Caypsuikessid); por. brus. forma maZybing Iaypeiaxa od Iaspuua); Habrukeévidius (forma białoruska I'a6pykesiu: I'abpyk, T'aepuun- ); Ivaškevičius | forma białoruska Ilsawxesiv: Hean (Bipsina, 1966, c. 86); pol. Iwaszkiewicz: brus. leaw, leawxa; Juknévidius: Jukna (pol. Juchna, Juchno: Juryj, Jurij); Juodzévidius (z wariantami fonetycznymi: Jedzévitius, Jadzévidius; forma białoruska Adseeiu); Juodzkartais może pochodzić od Oda (Bipsuna, 1966, s. 22), ale może też pochodzić od lit. rdzenia Juod-; Marcinkėvičius (por. pol. 69 „ktt rs Ede Lata eit irs EG oh EE