Gervėčių apylinkių gyvenamųjų vietų vardų leksiniai‑struktūriniai bruožai

LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA ZAGADNIENIA, XXVIII (1989) JĘZYKOWE ZWIĄZKI IR INTERAKCJE MARYTĖ RAZMUKAITĖ GERWIECZEK OKOLIC MIEJSCOWOŚCI MIESZKALNYCH NAZW LEKSYKALNO-STRUKTURALNE CECHY Okolic Gierwiat (okręg grodzieński Astravy, iš części — rejonu smorgońskiego) nazwy miejscowości zamieszkanych, czyli ojkonimy, podobnie jak inne toponimy (hydronimy i mikrotoponimy- ), pod względem swoich leksykalnych cech strukturalnych są bliskie ir toponimiš om Wilna i południowej części rejonu święciańskiego. Mikrotoponimia tej zwartej i odizolowanej wyspy języka litewskiego znajdującej się w Białoruskiej SRR w ostatnim czasie, podobnie jak leksyka dialektu, uległa większemu wpływowi języków słowiańskich, lecz ojkonimia tego regionu zmieniła się w znacznie mniejszym stopniu. Ji jak gdyby kontynuuje toponimiczny areał sąsiadujących pobliskich Litewskiej SRR. Zatem zasadniczo należy ona do tego samego regionu, którego typ nazw geograficznych oraz ich struktura były uwarunkowane podobnymi warunkami i realiami historycznymi, kulturowymi oraz gospodarczymi. Gervėčiai wraz z okolicami aż do 1939 r. były miasteczkiem powiatu wileńskiego, centrum gminy, do którego należało około 150 miejscowości (w tym 23 majątki) (por. Kardelytė 1975, 5). Z tradycji okolica ta aż do połowy XIX w. pozostawała jeszcze w bezpośrednim związku z Litwą etnograficzną — głównym obszarem języka litewskiego, zwłaszcza w pobliżu Buivydžiai, Nemenčinė, Karkažiškės, Strūnaitis (Vidugiris 1974, 117; 1972, 19). Nawet podobieństwo rzeźby terenu, powierzchni ziemi oraz danych fizjograficznych tych okolic znajduje odzwierciedlenie w toponimach, zwłaszcza w mikrotoponimach. W artykule oparto się nie na wszystkich nazwach miejsc tych okolic, lecz tylko na tych, których litewskie odpowiedniki zapisano podczas kompleksowej ekspedycji w 1970 r., prowadzonej w celu zebrania materiału do inwentarza nazw!. Dlatego ilość dostępnego tu materiału nie jest duża — przedstawiono około 75 ojkonimów Gervėčiai i sąsiednich okolic (Izabelina, Kiemėliškės, Mikailiškės, Varnioniū). Ponieważ nazwy miejsc zapisano z żywego języka — od przedstawicieli gwary, dlatego w niektórych przypadkach, w razie potrzeby, w nawiasach podaje się także gwarowe warianty ojkonimów, jak również ich białoruskie odpowiedniki. Ojkonimy, podobnie jak inne toponimy okolic Gervėčiai, powstały od wyrazów pospolitych (b.Ž.), tj. apelatywów, lub innych nazw własnych. Oikonimizacja tych słów lub nazw (przekształcenie w oikonimy) w dialekcie przebiegała na dwa sposoby: część oikonimów powstała od wyrazów pospolitych lub własnych bez formantów słowotwórczych (pierwotne), część zaś — uzyskawszy cechy słowotwórstwa toponimicznego, mianowicie formanty (wtórne) (por. Vanagas 1970, 28; 53). Zarówno oikonimy pierwotnego, jak i wtórnego słowotwórstwa toponimicznego charakteryzuje kilka przypadków oikonimizacji: 1) afiksacja, 2) pluralizacja, 3) złożenie (por. ITo1 Nazwy miejscowe okolic Gierwjat zebrali J. Lipskienė, M. Razmukaitė i A. Vidugiris. 77 KOJBeKas 1983, 6). Tymczasem pod względem składu leksykalno-semantycznego pochodzenie ir nazwy miejscowe okolic Gierwjat są różnorodne: 1) antroponimiczne (od imion, nazwisk, przezwisk), apelatywne 2) (od b. ž. — rzeczowników, ir 3) iš przymiotników) innych toponimów (ojkonimów, hydronimów). Pierwotne ojkonimy. Tych W okolicach Gierwiat zapisano około 19 %. 1. Bezafiksalne: a) apelatywne — Kolionija (białorus. Kanėnia*) vs. Varnionii (dalej — Varn.) por., por. sł. kolionija „jedno gospodarstwo, gospodarstwo rolne“ (LKZ VI 311); b) iš innych toponimów: GibiFdé® (także Gibiizdé, białorus. T'i6ipda) wieś w gminie Gervėčiai (dalej —Gerv.), por. Gibirdė 1., por. (Tamże); Maliuta (białorus. Maaioma) wieś w gminie Gerv. por. Maliuta rzeka (dopływ Oszmianki); Pelegrinda (białorus. Ilesezptinoa) wieś w gminie Gerv. por. Pelegrindélé* ap. (int. Oszmiański); Palestina“ (białor. ITasecyina) wieś, dawna gmina. Gierw. gmina, por. Palestyna, kraj w Azji Zachodniej. 2. Z afiksami słowotwórczymi: a) przyrostkowe, apelatywne —Kerplésiné® || Kerplésina (także Kerplosina, białor. Kepnaawpvina, także Kepnacwwina) wieś w gminie Gierw. skrót, być może od biał. Z. *kerplėšinė, por. kérplésa, kérplésas „stary, spróchniały pień drzewa, porośnięty mchem, kępa, wykrot“ (LKŽ V 619—620); b) przedrostkowe?, apelatywne: Ažūlaukė (biał. Axcyaayka) vs. Gerv. skrót, por. ažūlaukė „zapolna, pole za wsią“ od ažuir laūkas; Ažūkapė część wsi Rimdžiūnai Gerv. skrót, por. ažūkapė „zakopie, miejsce za grobami“ od ažuir kapai; Ažūraistis (biał. Aocypoiicyi) wieś Izabelino (dalej — Izab.) skrót, por. ažūraistis „miejsce za bagnem“ od ažuir raistas; Ūžupis (także Ūžupė, biał. 3ap3uua) wieś Gerv. skrót, por. ūžupis, ūžupė „miejsce za rzeką“ od užir ūpė; Pamedė, część wsi Girių, gm. Gerv. ap., por. pamedė „skraj lasu, okolica leśna“ od pair médis, mėdžias „las, puszcza- “; Pabaliai (brus. IIé6aai) w gm. Mikailiškių, por. pabaljs, pabaliai „miejsce przy bagnie, nad bagnem“ od pair bala; Paverbiai (także Pavėrbiai, brus. ITdeep6i, ITasép6i), wieś w gm. Izab. ap., por. *paverbiai „miejsce przy wierzbach, wierzbami“ od pair dial. verba „wierzba, wierzba krucha“. Oikonymy pluralia tantum. Te nazwy miejscowości, powstałe w drodze pluralizacji morfologicznej, mają formę lm. końcówkę mianownika. Ponieważ forma liczby nazw miejscowych, zwłaszcza oikonimów, jest kategorią słowotwórczą, a nie morfologiczną czy gramatyczną, i pełni funkcję wykładnika toponimicznego (por. Cymepanckas 1969, 114; Tlomoisbckas 1983, 96), w pracach niektórych autorów oikonimy mające końcówki liczby mnogiej uważa się za derywaty fleksyjnego słowotwórstwa (por. Jlevmrorosa 1970, 124—128). 2 Białoruskie odpowiedniki czasowników języka literackiego podano według J. Rapanowicza (Pamanosiu 1982, 16 —269). * Pismo W źródłach odnotowano płeć Giberda (I'ubepoa) (por. To mk eu 41905, 31). * Nazwisko Pelegrindélé najprawdopodobniej jest wtórne, powstałe wraz ze zdrobnieniem. sufiks później od upév. *Pelegrinda, gdy nad rzeką pojawiła się miejscowość o tej samej nazwie; takich późniejszych przeróbek jest na Litwie niemało (por. Vanagals 1970, 126—127). 5 Takie przeniesione nazwy innych miejscowości, krajów, miast, krain, państw niektórzy onomaści nazywają ekspresywnymi metaforycznymi nazwami miejscowymi (por. Muxaiinosa 1971, 140). * To nowsza k. nazwa, dawniej były tu Karmazai. * Formalnie rzecz biorąc, te oikonimy można by przedstawić także wśród derywatów prefiksalnych, tj. wśród oikonimów wtórnych, jednak mając na uwadze to, że, podobnie jak przytoczony wyżej oikonim sufiksalny, najprawdopodobniej zostały utworzone od terminów fizjograficznych, omawia się je wśród pierwotnych. iš — 78 Oikonimy pluralia tantum z okolic Gervėčiai przedstawiono w osobnej grupie. Są to jedne z bardziej produktywnych oikonimów dialektu. Ze względu na pochodzenie dzielą się tutaj na 1) odoimienne i 2) apelatywne. 1) Oikonimy odoimienne stanowią dużą część oikonimów dialektu: Bajorai (brus. 5afipbi) wieś w Izab. ap., por. pvd.® Bajoras i b.ż. bajoras; Barauskai (inaczej UZupis) wieś w Gerv. zob., por. przysł. Bardūskas; Daukšiai (białorus. ĮĮdYkuionuki) wieś, dawny folw. Izab. zob., przysł. Daukšys; Gaigaliai (białorus. Iaiizéai) wieś, Gerv. zob., por. przysł. Gaigalis; Galčiūnai (białorus. Tansuynoi) wieś w Gerv. okr., por. nazwę osobową? Galčiūnas, nazwisko. Galčius; Gėliūnai (białorus. earns) wieś w Gerv. okr., por. nazwę osobową. Gėliūnas, nazwisko. Gėlaitis, Gelinas; Gruodžiai (białorus. I'péosi) wieś w gm. Gerv. ap., por. pvd. Gruodis, Gruodys; Kalviai (białorus. Kasai) wieś w gm. Ąstravo, por. pvd. Kalvis i b.ż. kalvis; Karmūzos (także Karmazai), wcześniejsza nazwa wsi Kerplėšinė (zob.), por. pvd. Karmaza, Karmūzas; Karvéliai (białorus. Kapeéai) w. Varn. ap., por. pvd. Karvėlis; Miciūnai (białorus. Miyronti) w. Gerv. ap., por. pvd. Miciiinas; Mėckos (białorus. Mdyxi) w. Gerv. okol., por. nazw. Mocka; Pėtrikai (białorus. ITémpuwixi) wieś Gerv. okol., por. nazw. Pėtrikas; Radžiūliai (lit. Radziūliai, białorus. Pao310.1i) wieś Izab. okol., por. nazw. Radziūlis, Radžiūlis; Rimdžiūnai (białorus. Peimo3siomnsi) wieś w gminie Gerv. por. nazwę osady. Rimdžiūnas, nazwisko. Rimdžius; Sakaldičiai (białorus. Cakxaadiiyi) wieś w gminie Gerv. por. nazwisko. Sūkalas (*Sakalaitis), Sakalaūskas; Sakiinai (białorus. 3akynyo) wieś w gminie Gerv. skr., por. nazw. Sakūnas, nazw. os. Sakas, Sakaūskas, Sakavicius; Savičiūnai (białorus. Caeiuronti“") daw. wieś. Gerv. skr., por. nazw. os. Savičiūnas; Valeikiinai (tj. Valaikūnai, białorus. Banaiixkynoi) wieś. Gerv. skrót, por. nazwę osobową. Valeika, Valaika, Valeikis (być może *Valeikūnas, *Valaikūnas); Vaškūnai (także Voškonys, białor. Baurynoi) wieś w Gerv. skrót, por. nazwę osobową. Vaškinas: 2) apelatywne: Girios (białor. Tips) wieś w Gerv. skrót, por. giria; Pridétkai daw. dwór przy wsi Galčiūnai w Gerv. skr., por. psn. skrót. pridétkas (<pol. przydatek) „dodatek, dodatkowa działka“ (LKŽ X 612). Drugorzędne ojkonimy, czyli derywaty. W okolicach Gierwiat znajduje się ich większa część — około 40 9%. Są to: 1) derywaty sufiksalne, 2) derywaty złożone oraz 3) jeden ojkonim złożony. 1. Najbardziej rozpowszechnione są derywaty sufiksalne od nazw osobowych (sufiksy mają tu przeważnie znaczenie lokalne i posesywne): -čizna““: Čiuždvščizna (brus. Ywwcéywuwsina) wieś w okr. skr., por. nazw. os. Čiuždūskas, Čižaūskas, Čižovskis; Ramanaūčizna (białorus. Pamandmuruvma) w porównaniu z ap. Trakininkų, por. pvd. Ramandūskas; -ėjos: Milcėjos (białorus. Miavy3i) k. Gerv. ap., por. pvd. Milca, Milčius; 8 Nazwiska (np.) dla porównania przedstawiono iš „Słownika litewskich nazwisk”. Wilno, 1985. T. I. (A—K) ir 1989. T. 2. * Avd. (imię i nazwisko) oznaczono przy imionach i nazwiskach, które są podawane iš M. Birilos ir A. W raporcie Vanagasa (Bipsrma, Bamarac 1968, 12—98). 1% Białoruskie odpowiedniki nazw byłych, zanikłych wsi i dworów podano tak, jak wspomniano M. Birilos ir A. W raporcie Vanagasa. "1 Słowiański przyrostek, występujący ir Litewskiej SRR na zslawizowanych kresach, zwykle używany do tworzenia ojkonimów od nazw osobowych iš (por. Razmukaitė 1983, 147, 152). 79 -ina® : Zabelina (biał. I[sabeaina) k. Izab. ap., por. żeń. v. Zabelia, nazw. os. Zabiela; Wiktasina (białorus. Bikmacina) k. Gierw. skr., por. mzb. v. Wiktasia, białorus. skrót Buxmace (Bipsuia 1982, 48): -ynas : Margelynas (brus. Mapzéai) k. w okręgu Kiemėliškiai, por. itp. Margélis; -iškės : Asiniskés (białorus. Acamhwuxi) k. Smurgainių (dalej — Smurg.) rj. okręg Zodiškių, por. pvd. Asinskas, Asinduskas (<pol. Osina); Antoniskés (brus. Anméniwki) k. Gerv. ap., por. pvd., v. Antonas; Bagddniskés (t. ir Bagdaniskés, brus. Bazodniwki) k. Gerv. ap., por. pvd. Bagdonas; CerniSkés (białorus. Y3puiwki) k. Varn. zob., por. pvd. Čefnis, Cernjs; Karéiviskés'® (brus. Kap3ieiwxi) k. Gerv. zob. (<pv. v. Karéiviské), por. pvd. Karéiva, Kareiva; Kudiskés (brus. Kyosiwki) k. Smurg. rj. Salii ap., por. pvd. Kudy)s, Kudzys; Mikdiliškės (t. ir Mikališkės, brus. Mixdaiwki) wieś, okolica wieś, por. przykł. Mikdila, Mikdilas, Mikalas; Papiškės (tyr. ir Papiskis, Papiškiai, brus. Iéniwxki) k. Gerv. zob., por. nazw. Papas, Papys ir b.Z. papas „popas“ (LKZ IX 350); Petréliskés (brus. ITempaaiwiki) wyst. k. Gerv. okr., por. nazw., zob. Petrélis; -inykai (-nykai)*: Babrdunykai (także Babrunykai, brus. Babpywixi) wieś w okr. zob. nazw. Babrovas, Babrdiiskas, brus. babpoycki (Bupsina 1965, 28—29); Gudinypkai (białorus. of. I'yosaniki, t. I'yosinixi) wieś, Gerv. ap., por. pvd. Gudas, Gudinas, Gudynas b.ż. ir gidas, gudinis; Satrinykai || Satrininkai®) (tj. ir SateFnykai, brus. Mam3pnixi) k. Gerv. ap., plg. pvd. Satrjs, Satrinis; -uškės! *: Knystuskés (brus. Kwicmywxi) k. Gerv. ap., plg. pvd. Knystautas, Knystautas. Derywaty sufiksalne pochodzenia apelatywnego jest zaledwie kilka: -ėčiai: Gervėčiai (brus. I 'epefimti) miasteczko, s. ap. od b.ż. gėrvė (por. Maciejauskienė 1988). Najprawdopodobniej był to mikrotoponim, nazwa łąki lub bagna *Gervėčia czy podobna, która później przeszła do ojkonimów (por. Gervėčia rz. koło Musninkai, Gervėtis jez. przy Salakas, Gervėčios łąka w rej. uciańskim, bagno w rej. ignalińskim, Gervėčiai las i b. w rej. uciańskim i in.).! "- -ninkai (-nykai): Balninkai (t. Balnykai, brus. Bdnonixi) w. w gminie Varn. ap., por. b.ż. bagno. 2. Złożeń w okolicach Gierwiat niewiele — to kilka polaryzacyjnych ojkonimów, utworzonych z dwóch komponentów: przymiotnika i ojkonimu (pluralia tantum). Są rozmieszczone dwojako: a) pierwszy komponent — oiko12 pochodzenia antroponimicznego Z tego względu sl. sufiksy pochodzenia w oikonimach Litewskiej SRR, por. Razmukaitė, tamże. 13 Wieś nazywana jest także Karéivos. '* Gwarowy odpowiednik przyrostka -ininkai (-ninkai). 15 Oikonim może mieć również pochodzenie apelatywne — od biał. ż. šatra, używanego w okolicach Gierwian w znaczeniu „długa, cienka gałąź, witka, żerdź, tyczka” (LKŽ XIV 542). 16 Szerzej na temat rozpowszechnienia tego przyrostka w ojkonimach Litewskiej SRR por. Razmukai150. tė 1983, 7 Przyrostek -éciai (-étis, -éta) rzadko występuje w tworzeniu litewskich nazw miejscowości z przyrostkami; jest on bardziej charakterystyczny dla tworzenia innych nazw miejscowych, zwłaszcza hydronimów, i rozpowszechniony, z nielicznymi wyjątkami, tylko na samym wschodzie Litwy, na wschód od linii Pabradė, Utena, 80 Zarasai (por. Vanagas 1970, 141), pierwszy, drugi zaś — zwykły (nieokreślony)** przymiotnik: Jacinos Didelės (brus. Banikia Hlysinoi) wieś i Jacinos Mažos (brus. Mangia flyčinoi) wieś Gerv. par. ; t. Jokintones* Didelės || Jokintones DidZiulés'® (brus. Banikia Exenmdnoi) wieś i t. Jokintones MaZos || Jokintones Mažūtės*? (brus. Maatin Ekenmdnoi) k. Izab. ap. ; pierwszy b) komponent to prosty — przymiotnik, drugi ojkonim — (bez pary opozycyjnej): Nowi RimdZitinai** wieś, por. Rimdžiūnai k. Gerv. przyp. ; Stara Rūdnia (białor. Cmapdada Pyous) vs. Gerv. zob., por. Rudnia k. rej. orański ir itd. 3. Złożonych oikonimów W okolicach Gervėčiai odnotowano jeden of. — Gūdagojis (t. Gudagėjus, brus. T'ydazdii) miasteczko. Gūdagojo ap., utworzoiš ny z dwóch apelatywów — gūdas** i gėjus lub pvd. Brzydki i gej.. Istnieje kilka o ir niejasnej lub całkowine cie jasnej etymoloir gii Oikonimy okolic Gierwiat: Barškėtas rzecz. męski rzeczownik dzierżawczy Gerv. przy. (por. Barškėtas przykład. przy wsi Girių); vtv. może być nazwiskiem osobowym iš pvd. Baršketa, Barškėtis, ale por. b.ż. tego rdzenia barškėtas „barškalai”, od iš którego mogła pochodzić nazwa łąki®®, Bėzdanos (t. ir Bėzdenos, Bezdonys, brus. Basddnoi) k. Gerv. zob., por. Bezdėnys miasteczko ir k. rejon wileński Paliauskai (białor. ITanėyka) vs. Gerv. por., być może iš przezwiska *Paliauskas ( < brus. dial. Paliduka). Svirtiškės (brus. Ceipwųsina) k. Izab. m.in., ewent. por. (?) nazw. Svirskas, -skis ar nazw. wł. dźwignia. Sniegionys (t. ir Sniegénai, brus. Cniefinoi), być może pochodzenia osobowego, od iš jakiegoś przezwiska z tym rdzeniem (nie odnotowano antroponimów z takim rdzeniem). Vaigisai (brus. Baiizucvi) k. Gerv. ap., być może związana z antroponimami, su por. pvd. Vaiginas, Vaiginis, Vaigduskas ir i in. Zavelcai (brus. 3aečnsysi) k. Gerv. skr. Najprawdopodobniej jest to derywat przedrostkowy języka słowiańskiego, por. przyim. za- (3a-) ir słowiańską rzeki Neris nazwę Velja (brus. Bena, Beina)*?. Zarówno pierwotnych, jak i wtórnych ojkonimów W okolicach Gierwjat przeważają iš nazwy miejscowe pochodzące od nazw osobowych; leksem jų apelatywnyiš ch jest mniej, a ir innych toponimów jest bardzo iš niewiele. * Skrót od „Bendrinis“ k. byłoby Jokintdnys (por. Liūikmenys, t. Lifikmenes k. rejon ignaliński ). '* Nieokreślona, prosta forma przymiotnika jest charakterystyczna dla tworzenia złożonych ojkonimów ir Litewskiej wschodniego skraju SRL, por. nazwy miejscowości: Naūijas Paličsius k. (rejon ignaliński- ), Naijas Strūnaitis w., Nowa Pašaminė w., Nowe Šaminiai k. (rej. święciański) ir itd. (Litewskiej Encyklopedia podziału administracyjno-terytorialnego LSRR. 1976, 194, 195, 196). 19 Ta wieś przez ludzi nazywana jest ir Didžičkiemis. * Jeszcze por. łm. skr. ir Mażūk(i)emis. * Obecnie wieś nazywa się Komsamolska. ** Odnośnie do znaczeń tego słowa por. A. Etymologie hydronimów z gudšaknis według Vanagasa (Vanagas 1981, 125—126). Por. także. S. Zob. także komunikat (1985, 55—56). * Karaliūna tutaj. hydronimy tego rdzenia Barškėtis, Barškėta (jez. koło Święcian), Barškičtis (rz. koło Molėtų) i ir in. (Vana gas 1981, 59), co potwierdzałoby myśl, że oikonim łatwiej wiązać z apelatywesu m. *4 W sprawie takich form hydronimów por. Vanagas 1981, 382—383. 6. 678 81 Najbardziej produktywnymi sposobami tworzenia oikonimów na tych terenach będą zapewne sufiksacja, pluralizacja (co jest charakterystyczne ir Litwy wschodniej części terytorium TSR). Oikonimów utworzonych w drodze derywacji jest tutaj około 30 9, ir oikonimów pluralia tantum podobnie. Dla podsumowania przeglądu przedstawia się Mikromodel oikonimii okolic Gierwiat byłby następujący: Oikonimy według pochodziš enia: odos. i$ apelat. iš od innych nazw miejscowych. (obraz leksykalny) 59 % 23% of Oikonimy według budowy: pierwotne pl. tantum wtórne (derywaty): (obraz strukturalny) 19 % 329% afiks. złoż. derywaty pochodne 30 % 99 Pozostałe (~10 94) przypadają oikonimom o niejasnym ir pochodzeniu słowotwórczym. Wydaje się, że taki „mikromodel” — mógłby z su niewielkimi odchyleniami — pasować ir do oikonimii wschodnich krańców Litewskiej SRR. Be z czego być może z ir powodu elementów słowotwórczych właściwych sąsiednim ir gwarom, z powodu samej leksyki, podobieństwa leksemów oraz innych przyczyn ponad połowa omówionych tu oikonimów okolic Gierwiat (o 40) odpowiednikach w wymienionym Na obrzeżu Litwy. Przewaga nazwisk jako oikonimów iš pochodzenia osobowego wskazywałaby, że większa część nazw miejscowości w tym regionie powstała stosunkowo późno, a ich powstanie było uwarunkowane już własnością prywatną. jų | LITERATURA Karaliūnas S. Opozycja etnolingwistyczna „wyraźnie mówiący” — „niewyraźnie, niezrozumiale mówiący” oraz semantyka, etymologia i słowotwórstwo lit. gūdas, łot. guds // Międzynarodowa konferencja bałtystyczna (Tezy referatów). Wilno, 1985. S. 55—56. Kardelytė J. Dialekt Gierwiat. Wilno, 1975. Informator o podziale administracyjno-- terytorialnym Litewskiej SRR. Wilno, 1976. T. 2. Maciejauskienė V. Pochodzenie nazwy Gervėčiai //Gervėčiai. Wilno, 1989. S. 259—260. Razmukaitė M. Litewskie oikonimy Litewskiej SRR o budowie przyrostkowej od nazw osobowych //Prace Akademii Nauk Litewskiej SRR. Seria A. 1983. T. 2 (83). S. 146—153. Vanagas A. Tworzenie hydronimów Litewskiej SRR. Wilno, 1970. Vanagas A. Etymologiczny słownik litewskich hydronimów. Wilno, 1981. Vidugiris A. Leksykalne dialektyzmy gwary Gervėčiai //Prace Akademii Nauk Litewskiej SRR. Seria A, 1974. T. 1 (46). S. 117—127. Vidugiris A. Z semantycznych dialektyzmów gwary gierwackiej //Zagadnienia językoznawstwa litewskiego. 1972. T. 13. S. 19-29. Bipsiua M. B. Benapyckas anurpananiųMia. Mincrx, 1982. Bipsrja M. B., Banarac A. IL Jliroyckis anements Y Gejsrapyckait anaMacTeuupi. (Jlaknansr). Mińsk, 1968. T'omresuu WU. M. Bunenckas ryGepuus. Bujnsua, 1905, JleMurorosa B. II. Benapyckas aiikanimis, Mińsk, 1970. Muxaiisosa A. T. O6 3MOLMOHANIBHBIX H IKCIIPECCHBHBIX TOMOOcHOBaX //Onomactuka [ToBoke. [opekmit, 1971. 4. 2. C. 138-142, I. W. Toponimia wschodniosłowiańska. M., 1983. 82 Panamosia AI. H. Słownik nazw miejscowości rejonu grodzieńskiego. Mińsk, 1982. Cynepanckan A. B. Pox un 4ncjio co6crBennbrx numer || Cynepanckas A. B. CTpykTypa HMeHH cobersennoro. M., 1969. C. 108-117. LEKSYKALNO-- STRUKTURALNE CECHY OIKONIMÓW OKOLIC TERVAT Region W artykule rozpatrywane są leksykalno-strukturalne cechy oikonimów zebranych w okolicach Tervat (BSSR, rejon ostrowiecki obwodu grodzieńskiego). Podczas ekspedycji w 1970 r. Na podstawie tego materiału wyróżnia się kilka grup słowotwórczych oikonimów: 1) oikonimy formacji pierwotnej, tj. utworzone od rzeczowników pospolitych lub innych imion własnych bez formantów oraz 2) oikonimy formacji wtórnej, tj. Utworzone od innych rzeczowników pospolitych lub nazw własnych za pomocą toponimicznych formantów lub innymi sposobami (afiksacja, złożenie, zestawienie). Najbardziej produktywnym rodzajem tworzenia oikonimów w okolicach Tervat jest sufiksacja (~30%). Stwierdza się, że jednym z najbardziej popularnych sposobów przejścia przymiotników lub innych imion własnych do klasy oikonimów jest onimizacja, tj. Utworzenie nazw własnych w formie pluralia tantum (~329%). Według ich składni pod względem pochodzenia toponimy okolic dzielą się na 3 grupy: 1) toponimy odapelatywne, 2) toponimy utworzone od antroponimów oraz 3) toponimy utworzone od innych toponimów. Najbardziej produktywne są toponimy pochodzenia antroponimicznego (~ 59%); Toponimy utworzone od innych toponimów stanowią zaledwie ~7%. Stwierdza się, że okolice Tervat pod względem materiału oikonimicznego są częścią lub kontynuacją toponimicznego obszaru samej wschodniej części regionu ŁagCSRR (rejonów witebskiego i połockiego). 6*