Gervėčių apylinkių gyvenamųjų vietų vardų leksiniai‑struktūriniai bruožai

LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI, XXVIII (1989) KALBŲ RYŠIAI IR SĄVEIKOS MARYTĖ RAZMUKAITĖ LEKSYKALNO-STRUKTURALNE CECHY NAZW MIEJSCOWOŚCI W OKOLICACH GERVĖČIAI Nazwy miejscowości w okolicach Gervėčiai (rej. Ostrowiec w obwodzie grodzieńskim, częściowo rej. Smorgonie), czyli ojkonimy, podobnie jak inne toponimy (hydronimy i mikrotoponimy), pod względem cech leksykalnych i strukturalnych są bliskie toponimom wileńskim, a częściowo także toponimom południowej części rejonu święciańskiego. Mikrotoponimia tej zwartej i odizolowanej wyspy języka litewskiego położonej w Białoruskiej SRR jest ostatnio, podobnie jak słownictwo gwarowe, w większym stopniu poddana wpływom języków słowiańskich, natomiast ojkonimia tego regionu uległa znacznie mniejszym zmianom. Jak gdyby kontynuuje ona obszar toponimiczny sąsiednich okolic Litewskiej SRR. Zasadniczo należy więc do tego samego regionu, którego typ nazw geograficznych i ich struktura ukształtowały się pod wpływem podobnych warunków i realiów historycznych, kulturowych oraz gospodarczych. Do 1939 r. Gervėčiai wraz z okolicami były miasteczkiem w powiecie wileńskim, siedzibą gminy, do której należało około 150 miejscowości (w tym 23 dwory) (por. Kardelytė 1975, 5). Tradycyjnie okolica ta aż do połowy XIX w. łączyła się jeszcze bezpośrednio z etnograficzną Litwą – głównym obszarem języka litewskiego, zwłaszcza w rejonie Buivydžiai, Nemenčinė, Karkažiškės i Strūnaitis (Vidugiris 1974, 117; 1972, 19). Podobieństwo ukształtowania terenu, powierzchni ziemi i danych fizjograficznych tych okolic znajduje odzwierciedlenie nawet w toponimach, zwłaszcza mikrotoponimach. W artykule uwzględniono nie wszystkie nazwy miejscowe z tych okolic, lecz tylko te, których litewskie odpowiedniki zapisano podczas kompleksowej ekspedycji w 1970 r., prowadzącej zbieranie materiałów do nazewnictwa1. Zasób dostępnych tu materiałów nie jest zatem duży – przedstawiono około 75 ojkonimów z Gervėčiai i sąsiednich okolic (Izabelina, Kiemeliškės, Mikailiškės, Varnionys). Ponieważ nazwy miejscowości zapisano z żywego języka – od użytkowników gwary – w razie potrzeby podaje się niekiedy w nawiasach także gwarowe formy ojkonimów, jak również ich białoruskie odpowiedniki. Ojkonimy, podobnie jak inne toponimy okolic Gervėčiai, powstały od wyrazów pospolitych (w.p.), czyli apelatywów, lub od innych nazw własnych. Oikonimizacja tych wyrazów lub nazw (przekształcenie w ojkonimy) przebiegała w gwarze na dwa sposoby: część ojkonimów wywodzi się od wyrazów pospolitych lub nazw własnych bez formantów słowotwórczych (pierwotne), część zaś uzyskała cechy słowotwórcze toponimów, a mianowicie formanty (wtórne) (por. Vanagas 1970, 28; 53). Ojkonimy utworzone zarówno pierwotnymi, jak i wtórnymi sposobami słowotwórstwa toponimicznego charakteryzują się kilkoma przypadkami oikonimizacji: 1) afiksacją, 2) pluralizacją, 3) złożeniem (por. Po- 1 Nazwy miejscowe okolic Gervėčiai zebrały J. Lipskienė, M. Razmukaitė i A. Vidugiris. 77 dolska 1983, 6). Tuo tarpu pagal leksinę-semantinę sudėtį ir kilmę Gervėčių apylinkių vietovardžiai yra keleriopi: 1) asmenvardiniai (iš vardų, pavardžių, pravardžių), 2) apeliatyviniai (iš b. ž. – daiktavardžių, būdvardžių) ir 3) iš kitų toponimų (oikonimų, hidronimų). Pierwotne oikonimy. W okolicach Gervėčiai odnotowano ich około 19%. 1. Bez podstawy leksykalnej: a) apelatywne – Kolionija (białor. Калёнія2) w okręgu Varnionys (dalej – Varn.), por. słow. kolionija „samotne gospodarstwo, gospodarstwo rolne” (LKŽ VI 311); b) pochodzące od innych toponimów: Gibirdė3 (także Gibirždė, białor. Гібірда) wieś w okręgu Gervėčiai (dalej – Gerv.), por. Gibirdė jezioro, pow. (Tamże); Maliutà (białor. Малюма) w okręgu Gerv., por. Maliutà rzeka (dorzecze Oszmiany); Pelegrindà (białor. Пелегрында) wieś w okręgu Gerv., por. Pelegrindėlė4 rzeka (dorzecze Oszmiany); Palestinà5 (białor. Палесціна) wieś, dawna wieś w okręgu Gerv., por. Palestinė, kraj w zachodniej Azji. 2. Z afiksami słowotwórczymi: a) sufiksalne, apelatywne – Kerplėšinė6 || Kerplėšinà (także Kerplòšina, białor. Керплашына, pol. Керпло́шына) wieś w okręgu Gerv., być może od białoruskiego wyrazu *kerplėšinė, por. kérplėša, kérplėšas „stary, spróchniały pień drzewa porośnięty mchem, kępa, wykrot” (LKŽ V 619–620); b) prefiksalne⁷, apelatywne: Ažūlaukė (białor. Ажўлаўка) w okręgu Gerv., por. ažūlaukė „pole za polem, skraj pola” od ažu- i lauk(a)s; Ažūkapė część wsi Rimdžiūnai w okręgu Gerv., por. ažūkapė „miejsce za cmentarzem, teren za grobami” od ažu- i kapai; Ažūraistis (białor. Ажўроцічы) wieś w okręgu Izabelina (dalej – Izab.), por. ažūraistis „miejsce za bagnem” od ažu- i raistas; Ūžupis (także Ūžupė, białor. Зарэ́чыца) wieś w okręgu Gerv., por. ūžupis, ūžupė „miejsce za rzeką” od už- i upė; Pamedė część wsi Girios w okręgu Gerv., por. pamedė „skraj lasu, okolice lasu” od pa- i mėdis, medžias „las”; Pabaliai (białor. По́бали) w okręgu Mikailiškės, por. pabalys, pabalai „miejsce wzdłuż bagna, przy bagnie” od pa- i balà; Páverbi ai (także Pavérbiai, białor. Па́вербі, Паве́рбі) wieś w okręgu Izab., por. *paverbiai „miejsce wzdłuż wierzb, wierzb” od pa- i gwarowego verbà „wierzba, wierzba iwa”. Oikonimy pluralia tantum. Te nazwy miejscowości, utworzone w wyniku pluralizacji morfologicznej, mają końcówkę mianownika liczby mnogiej. Ponieważ w nazwach miejsc, zwłaszcza oikonimach, forma liczby nie jest kategorią morfologiczną ani gramatyczną, lecz słowotwórczą i pełni funkcję wskaźnika toponimicznego (por. Суперанская 1969, 114; Подольская 1983, 96), w pracach niektórych autorów oikonimy z końcówkami liczby mnogiej uznaje się za derywaty fleksyjne (por. Лемцогова 1970, 124–128). 2 Białoruskie odpowiedniki miejscowych form apelatywnych podano za J. Rapanowiczem (Рапановіч 1982, 16–269). 3 Rašyt. šaltiniuose yra užfiksuota lytis Giberda (Гиберда) (plg. Гошкевич 1905, 31). 4 Hydronim Pelegrindėlė jest najprawdopodobniej wtórny, powstał z hydronimu *Pelegrinda przez dodanie sufiksu zdrobniającego, gdy nad rzeką powstała osada o tej samej nazwie; tego rodzaju późniejszych przekształceń jest na Litwie wiele (por. Vanagas 1970, 126–127). 5 Takie przeniesione nazwy innych miejscowości, krajów, miast, regionów i państw niektórzy onomaści nazywają ekspresywnymi metaforycznymi nazwami miejscowymi (por. Михайлова 1971, 140). 6 Jest to nowsza nazwa wsi; dawniej znajdowały się tu Karmazai. 7 Formalnie rzecz biorąc, te nazwy miejscowe można by zaliczyć także do derywatów prefiksalnych, czyli do oikonimów wtórnych, jednakże biorąc pod uwagę, że podobnie jak wyżej omówiony oikonim sufiksalny najprawdopodobniej utworzono je od terminów fizjograficznych, omawiane są wśród nazw pierwotnych. 78 Oikonimy pluralia tantum z okolic Gervėčių przedstawiono jako odrębną grupę. Są one jednymi z bardziej produktywnych oikonimów dialektu. Ze względu na pochodzenie wyróżnia się tu: 1) oikonimy odantroponimiczne i 2) oikonimy odapelatywne. 1) Asmenvardiniai sudaro didelę tarmės oikonimų dalį: Bajorai (brus. Ба́яры) k. Izab. ap., plg. pvd.8 Bajōras ir b.ž. bajōras; Barauskai (kitaip Ūžupis) k. Gerv. ap., plg. pvd. Barauškas; Daukšiai (brus. Даўкшцы) k., buv. dv. Izab. ap., pvd. Daukšys; Gaigaliai (brus. Гайго́лі) k. Gerv. ap., plg. pvd. Gaigalis; Galčiūnai (brus. Гальчуны) k. Gerv. ap., plg. avd.9 Galčiūnas, pvd. Galčius; Geliūnai (brus. Гелюны) k. Gerv. ap., plg. avd. Geliūnas, pvd. Gėlaitis, Gelūnas; Grūodžiai (brus. Гро́дзі) k. Gerv. ap., plg. pvd. Grūodis, Gruodys; Kalviai (brus. Кавалі) k. Aštravo ap., plg. pvd. Kalvis ir b.ž. kalvis; Karmažos (t. ir Karmažai), senesnis Kerplėsinės (žr.) kaimo vardas, plg. pvd. Karmažā, Karmažas; Karvėliai (brus. Карвелі) k. Varn. ap., plg. pvd. Karvėlis; Miciūnai (brus. Міцюны) k. Gerv. ap., plg. pvd. Miciūnas; Mōckos (brus. Моўкі) k. Gerv. ap., plg. pvd. Mockā; Pėtrikai (brus. Петрыкі) k. Gerv. ap., pvd. Pėtrikas; Radžiūliai (t. Radžiūliai, brus. Радзюлі) k. Izab. ap., plg. pvd. Radziulis, Radžiulis; Rimdžiūnai (brus. Рымдзюны) k. Gerv. ap., plg. avd. Rimdžiūnas, pvd. Rimdžius; Sakalaičiai (brus. Сакалаўцы) k. Gerv. ap., plg. pvd. Sākalas (*Sakalaitis), Sakalauskas; Sakūnai (brus. Заку́ны) k. Gerv. ap., plg. avd. Sakūnas, pvd. Sākas, Sakāuskas, Sakāvičius; Savičiūnai (brus. Савіцюны10) buv. k. Gerv. ap., plg. pvd. Savičiūnas; Valeikūnai (t. Valai-kūnai, brus. Валаіку́ны) vs. Gerv. ap., plg. pvd. Valeikā, Valaikā, Valeikis (galbūt *Valeikūnas, *Valaikūnas); Vaškūnai (t. ir Voškōnys, brus. Вашку́ны) k. Gerv. ap., plg. pvd. Vaškūnas; 2) pochodzące od apelatywów: Girios (biał. Гі́ры) wieś w okręgu Gerv., por. girià „las”; Pridōtkai dawny majątek ziemski przy wsi Galčiūnai w okręgu Gerv., por. starorus. pridōtkas (<pol. przydatek) „dodatek, dodatkowa działka” (LKŽ X 612). Oikonimy wtórne, czyli derywaty. Na tych terenach okolic Gervėčių stanowią one większość – około 40%. Są to: 1) formacje sufiksalne, 2) formacje złożone oraz 3) jeden oikonim złożony. 1. Najczęściej występują formacje sufiksalne utworzone od nazw osobowych (sufiksy mają tu głównie znaczenie lokalne i posesywne): -čižna11: Čiužōvščizna (biał. Чыжоўшчына) wieś w okręgu Varn., por. nazwiska Čiužāiskas, Čižāuskas, Čižovskis; Ramanaūčizna (biał. Раманаўшчына) osada w okręgu Trākininkai, por. nazwisko Ramanaūskas; -ėjos: Milcėjos (biał. Мільцы) wieś w okręgu Gerv., por. nazwiska Milca, Milčius; 8 Pavardės (pvd.) lyginimui pateikiamos iš „Lietuvių pavardžių žodyno“. V., 1985. T. 1. (A–K) ir 1989. T. 2. 9 Skrót avd. (imię) stosowany przy imionach podanych na podstawie komunikatu M. Birili i A. Vanagasa (Бірыла, Ванагас 1968, 12–98). 10 Białoruskie odpowiedniki nazw dawnych, zanikłych wsi i majątków ziemskich podano w formie występującej we wspomnianym komunikacie M. Birili i A. Vanagasa. 11 Sufiks pochodzenia słowiańskiego, spotykany także na zeslawizowanych peryferiach Litewskiej SRR, jest zwykle używany do tworzenia oikonimów od nazw osobowych (por. Razmukaitė 1983, 147, 152). 79 -ina12: Zabelina (białor. Ізабеліна) wieś w okręgu Izabelińskim, por. nazwisko Zabelià, np. Zabielà; Viktasinà (białor. Виктасіна) wieś w okręgu Gervėčiai, por. męskie imię własne Viktasià, białor. nazwisko Виктась (Бирыла 1982, 48); -ynas: Margelýnas (białor. Маргелі) wieś w okręgu Kiemėliškės, por. nazwisko Margėlis; -iškės: Asiniškės (białor. Асяніушки) wieś w okręgu Žodiškės rejonu Smorgońskim (dalej — Smorg.), por. nazwiska Asinskas, Asinauskas (<pol. Osina); Antōniškės (białor. Антоніушки) wieś w okręgu Gervėčiai, por. nazwisko, imię własne Antōnas; Bagdōniškės (także Bagdāniškės, białor. Багданіушки) wieś w okręgu Gervėčiai, por. nazwisko Bagdōnas; Černiškės (białor. Чэрнішки) wieś w okręgu Varnėnai, por. nazwiska Černis, Černys; Karėiviškės13 (białor. Карэйвіушки) wieś w okręgu Gervėčiai (<nazwa miejscowa Karėiviškė), por. nazwiska Karėiva, Kareivà; Kūdiškės (białor. Кудзишки) wieś w okręgu Salos rejonu Smorgońskim, por. nazwiska Kudys, Kudzys; Mikailiškės (także Mikāliškės, białor. Микаліуки) wieś, centrum gminy, por. nazwiska Mikāila, Mikāilas, Mikālas; Pāpiškės (także Pāpiškis, Pāpiškiai, białor. По̄піунки) wieś w okręgu Gervėčiai, por. nazwiska Pāpas, Papys i apelatyw pāpas „pop” (LKŽ IX 350); Petrėliškės (białor. Петпаніушки) dawna wieś w okręgu Gervėčiai, por. nazwisko, imię własne Petrėlis; -inykai (-nykai)14: Babrāunykai (także Babrūnykai, białor. Бабрунікі) wieś w okręgu Varnėnai, por. nazwiska Babrōvas, Babrāiškas, białor. Баброўскі (Бирыла 1965, 28—29); Gudīnuykai (urzędowo białor. Гудзянкі, także Gudziniki) wieś w okręgu Gervėčiai, por. nazwiska Gūdas, Gūdinas, Gudīnas i apelatywy gūdas, gudinis; Šātrinykai || Šātrininkai15 (także Šatėrnykai, białor. Шатэрнікі) wieś w okręgu Gervėčiai, por. nazwiska Šatrys, Šatrinis; -uškės16: Knystūškės (białor. Кністўуки) wieś w okręgu Gervėčiai, por. nazwiska Knystautas, Knystautas. Derywatów sufiksalnych pochodzących od apelatywów jest tu tylko kilka: -ėčiai: Gervėčiai (białor. Гербяты) osada, centrum gminy, od apelatywu gėrvė (por. Maciejauskienė 1988). Najprawdopodobniej istniała tu mikrotoponimiczna nazwa łąki lub bagna *Gervėčia lub podobna, która później przeszła do oikonimów (por. Gervėčia — rzeka pod Musninkai, Gervėtis — jezioro koło Salakas, Gervėčios — łąka w rejonie Wiłkomierza, bagno w rejonie Ignaliny, Gervėčiai — las i bagno w rejonie Uciany itd.).17 -ninkai (-nykai): Bālninkai (także Bālnykai, białor. Бо́льники) wieś w okręgu Varnėnai, por. apelatyw balā. 2. Złożeń w okolicach Gervėčiai jest niewiele — to kilka oikonimów polaryzacyjnych, zbudowanych z dwóch komponentów: przymiotnika i oikonimu (pluralia tantum). Są one rozmieszczone dwojako: a) pierwszy komponent to oikonim pochodzenia antroponimicznego— 12 O sufiksie pochodzenia słowiańskiego w oikonimach Litewskiej SRR por. Razmukaitė, tamże. 13 Wieś nazywana jest także Karėivos. 14 Dialektalny odpowiednik sufiksu -ininkai (-ninkai). 15 Oikonim może też pochodzić od apelatywu — od wyrazu šatrà, używanego w okolicach Gervėčiai w znaczeniu „długa, cienka gałąź, witka, żerdź, żãlga” (LKŽ XIV 542). 16 Plačiau dėl šios priesagos paplitimo Lietuvos TSR oikonimuose plg. Razmukaitė 1983, 150. 17 Sufiks -ėčiai (-ėtis, -ėta) rzadko występuje w derywacji litewskich nazw miejscowości; jest bardziej typowy dla tworzenia innych nazw miejscowych, zwłaszcza hydronimów, i rozpowszechniony, z nielicznymi wyjątkami, tylko na samym wschodzie Litwy, na wschód od linii Pabradė, Utena, Zarasai (por. Vanagas 1970, 141). 80 nazwa, drugi zaś – przymiotnik prosty (nieokreślony)18: Jacinos Didelės (białor. Вялікія Яцыніны) wieś i Jacinos Mažos (białor. Малыя Яцыніны) wieś w okolicach Gervėčių; por. Jokintonės* Didelės || Jokintonės Didžiulės19 (białor. Вялікія Екенманы) wieś oraz Jokintonės Mažos || Jokintonės Mažūtės20 (białor. Малыя Екенманы) wieś w okolicach Izabelinos; b) pierwszy człon to przymiotnik prosty, drugi – oikonim (bez pary opozycyjnej): Nauji Rimdžiūnai21 wieś, por. Rimdžiūnai wieś w okolicach Gervėčių; Senà Rūdnià (białor. Старая Рудня) w okolicach Gervėčių, por. Rudnià wieś w rejonie orańskim i in. 3. W okolicach Gervėčiai odnotowano jeden ojkonim złożony – ofic. Gūdagojis (por. Gudagòjus, białor. Гудагай) miasteczko w okręgu Gūdagojo, utworzony z dwóch apelatywów – gūdas22 i gõjus albo od nazwisk Gūdas i gõjus. Istnieje kilka ojkonimów z okolic Gervėčiai o niejasnej lub nie do końca jasnej budowie słowotwórczej i etymologii: Barškėtas nieistniejący dwór w okręgu Gervėčiai (por. Barškėtas łąka przy wsi Girios); być może nazwa odosobowa, od nazwiska Barškėta, Barškėtis, ale por. apelatyw barškėtas „grzechotka”, od którego mogła pochodzić nazwa łąki23. Bėzdanos (por. także Bėzdenos, Bezdónys, białor. Бяздоны) wieś w okręgu Gervėčiai, por. Bezdónys miasteczko i wieś w rejonie wileńskim. Paliauskai (białor. Палейка) wieś w okręgu Gervėčiai, być może od przezwiska *Paliauskas (< białoruska gwara Paliõuka). Svirtiškės (białor. Свірыны) wieś w okręgu Izabelina, być może por. (?) nazwisko Svirskas, -škis lub apelatyw svirtis. Sniegiónys (por. także Sniegėnai, białor. Снегяны), być może pochodzenia antroponimicznego, od jakiegoś przezwiska o tym rdzeniu (antroponimów z takim rdzeniem nie odnotowano). Vaigisai (białor. Вайгисы) wieś w okręgu Gervėčiai, być może związana z antroponimami, por. nazwiska Vaiginas, Vaiginis, Vaigauškas itd. Zavelcai (białor. Завельцы) wieś w okręgu Gervėčiai. Najprawdopodobniej jest to słowiański derywat prefiksalny, por. prefiks za- (за-) oraz słowiańską nazwę rzeki Neris Veljà (białor. Велья, Беля24. Zarówno wśród pierwotnych, jak i wtórnych ojkonimów okolic Gervėčiai przeważają nazwy miejscowości pochodzące od antroponimów; mniej jest nazw utworzonych od leksemów apelatywnych, a bardzo niewiele – od innych toponimów. * W języku ogólnym byłoby Jokintónys (por. Liñkmenys, por. Liñkmenes wieś w rejonie ignalińskim). 18 Nieokreślona, prosta forma przymiotnika jest charakterystyczna dla tworzenia ojkonimów złożonych również na wschodnich peryferiach Litewskiej SRR, por. nazwy miejscowości: Naujas Paliėšius wieś (rejon ignaliński), Naujas Strūnaitis wieś, Nauja Pašaminė wieś, Nauji Šaminiai wieś (rejon święciański) itd. (Informator o podziale administracyjno-terytorialnym Litewskiej SRR. 1976, 194, 195, 196). 19 Wieś ta nazywana jest przez mieszkańców także Didžiūkiemis. 20 Mieszkańcy nazywają ją także Mažakiemis. 21 Obecnie wieś nazywa się Komsamolska. 22 W kwestii znaczeń tego wyrazu por. etymologie hydronimów z rdzeniem guđ- A. Vanagasa (Vanagas 1981, 125–126). Por. też referat S. Karaliūnasa (1985, 55–56). 23 Por. także hydronimy z tym rdzeniem: Barškėtis, Barškėta (jezioro koło Święcian), Barškiėtis (rzeka koło Malat) i in. (Vanagas 1981, 59), co potwierdzałoby przypuszczenie, że oikonim należy raczej wiązać z apelatywem. 24 Dėl tokių upėvardžių formų plg. Vanagas 1981, 382–383. 6. 678 81 Najbardziej produktywnymi sposobami tworzenia oikonimów w tych okolicach są zapewne sufiksacja i pluralizacja (co jest charakterystyczne również dla wschodniej części terytorium Litewskiej SRR). Oikonimy utworzone w drodze derywacji stanowią tu około 30%, a oikonimy pluralia tantum — podobny odsetek. Podsumowujący przegląd mikromodel oikonimii okolic Gervėčiai można przedstawić następująco: Oikonimy według pochodzenia: od nazw osobowych; od apelatywów; od innych nazw miejscowych (obraz leksykalny) 59% 23% 7% Oikonimy według budowy: pierwotne; pluralia tantum; wtórne (derywaty): (obraz strukturalny) 19% 32% afiksalne złożone derywaty złożenia 30% 9% Pozostałe (~10%) przypadają na oikonimy o niejasnej budowie i pochodzeniu. Wydaje się, że taki „mikromodel” — być może z niewielkimi odchyleniami — byłby odpowiedni także dla oikonimii wschodnich krańców Litewskiej SRR. Ponadto, być może zarówno ze względu na elementy słowotwórcze charakterystyczne dla sąsiednich gwar, jak i na samą leksykę, podobieństwo leksemów oraz inne przyczyny, ponad połowa omówionych tu oikonimów okolic Gervėčiai (około 40) ma odpowiedniki na wspomnianym pograniczu Litwy. Przewaga oikonimów pochodzenia antroponimicznego, utworzonych od nazwisk, wskazywałaby, że większość nazw miejscowości w tym regionie powstała stosunkowo późno, a ich powstanie było uwarunkowane istnieniem własności prywatnej. LITERATŪRA Karaliūnas S. Etnolingvistinė opozicija „aiškiai kalbantieji“ — „neaiškiai, nesuprantamai kalbantieji“ ir liet. gūdas, lat. guds semantika, etimologija bei daryba // Tarptautinė baltistų konferencija (Pranešimų tezės). V., 1985. P. 55—56. Kardelytė J. Gervėčių tarmė. V., 1975. Lietuvos TSR administracinio-teritorinio suskirstymo žinynas. V., 1976. T. 2. Maciejauskienė V. Gervėčių vardo kilmė // Gervėčiai. V., 1989. P. 259—260. Razmukaitė M. Asmenvardiniai priesaginės darybos Lietuvos TSR oikonimai // Lietuvos TSR Mokslų Akademijos darbai. A. ser. 1983. T. 2 (83). P. 146—153. Vanagas A. Lietuvos TSR hidronimų daryba. V., 1970. Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. V., 1981. Vidugiris A. Gervėčių tarmės leksiniai dialektizmai // Lietuvos TSR Mokslų Akademijos darbai. A. ser. 1974. T. 1 (46). P. 117—127. Vidugiris A. Iš Gervėčių tarmės semantinių dialektizmų // Lietuvių kalbotyros klausimai. 1972. T. 13. P. 19—29. Бырыло М. В. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1982. Бырыло М. В., Ванагас А. П. Літоўскія элементы ў беларускай анамастыцы. (Даклады). Мінск, 1968. Гошкевич И. И. Виленская губерния. Вильна, 1905. Лемциогова В. П. Беларуская айканімія, Мінск, 1970. Михайлова А. Т. Об эмоциональных и экспрессивных топоосновах // Ономастика Поволжья. Горький, 1971. Ч. 2. С. 138—142. Подольская Н. В. Типовые восточнославянские топоосновы. М., 1983. 82 Раданович Я. Н. Словнік назваў населеных пунктаў Гродзенскай вобласці. Мінск, 1982. Суперанская А. В. Род и число собственных имен // Суперанская А. В. Структура имени собственного. М., 1969. С. 108—117. ЛЕКСИКО-СТРУКТУРНЫЕ ЧЕРТЫ ОЙКОНИМОВ ОКРЕСТНОСТЕЙ ГЕРВЯТ Резюме В статье рассматриваются лексико-структурные черты ойконимов, собранных в окрестностях Гервят (БССР, Островецкий р-н Гродненской обл.) во время экспедиции 1970 г. По данному материалу выделяется несколько словообразовательных групп ойконимов: 1) ойконимы первичного образования, т. е. образованные от нарицательных слов или других собственных имен без топоформантов и 2) ойконимы вторичного образования, т. е. образованные от других нарицательных слов или собственных имен при помощи топонимических формантов или другими способами (аффиксация, словосложение, соположение). Наиболее продуктивным видом образования ойконимов в окрестностях Гервят является суффиксация (~30%). Констатируется, что одним из наиболее популярных способов перехода appellативов или других собственных имен в класс ойконимов является плюрализация, т. е. образование собственных имен в форме pluralia tantum (~32%). По лексическому складу или по происхождению ойконимия окрестностей Гервят делится на 3 группы: 1) отантропонимные ойконимы, 2) ойконимы, образованные от антропонимов, и 3) ойконимы, образованные от других топонимов. Наиболее продуктивными являются ойконимы антропонимического происхождения (~59%); ойконимы, образованные от других топонимов, составляют лишь ~7%. Констатируется, что окрестности Гервят по своему ойконимическому материалу являются частью или продолжением топонимического ареала самой восточной части региона ЛитССР (Вильнюсского, Швенчёнского р-нов). 6