Latviškos pavardės Lietuvoje

LITEWSKIE ZAGADNIENIA JĘZYKOZNAWSTWA, XXVIII (1989) KONTAKTY JĘZYKOWE IR INTERAKCJE ALEKSANDRAS VANAGAS ŁOTEWSKIE NAZWISKA NA LITWIE Na Litwie jest stosunkowo dużo łotewskich nazwisk, jednak do tej pory pozostają one całkowicie niezbadane. Już z tego jednego powodu nie będzie jų możliwe szczegółowe omówienie wszystkich. Dlatego w artykule podjęta zostanie ne próba zarówno przedstawienia wszystkich nazwisk pochodzenia łotewskiego, jak i omówienia kryteriów, na podstawie których nazwiska łotewskie można odróżnić od litewskich. Przede wszystkim należy podkreślić, że mowa będzie wyłącznie o okresie współczesnym, a więc o ir współczesnych nazwiskach łotewskich w dzisiejszym języku litewskim. Należy to podkreślić z wielu bu powodów, wśród których przede wszystkim trzeba wymienić fakt, że liczba łotewskich nazwisk na Litwie w ciągu dziejów zapewne znacznie się wahała. Po drugie, ir specyfika rozwoju samych nazwisk łotewskich (stosunkowo późne jų prawne ir usankcjonowanie itd.) zmusza do podkreślenia, że mowa będzie o okresie rozwoju nazwisk łotewskich, tą kiedy już się ukształtowały i utrwaliły ir (CraxrMane 1981, 3—11). Kryteriów pozwalających odróżnić nazwiska łotewskie od innych, w tym — przypadku przede wszystkim od nazwisk — litewskich, jest niemało, jednak czasami nė jedno z jų nich, rozpatrywane oddzielnie, ar ir wszystkie razem nie są w stanie dokładnie odpowiedį zieć na pytanie, które nazwisko jest łotewskie, które — litewskie, ar a które ma jeszcze inne pochodzenie. Z powodu to ir łączna liczba łotewskich nazwisk na Litwie jest dość trudna do określenia liczbowo. Nie oznacza to jednak oczywiście, że kryteria wyodrębniania łotewskich nazwisk są nadmiernie niejasne ar jų iš w ogóle nie istnieją. Mówiąc o kryteriach rozróżniania, można by je pogrupować w dwie części: kryteria lingwistyczne i nielingwistyczne į (ekstralingwistyczne). Kryteriami — lingwistycznymi nazywa się tu takie, ir które pozwalają odróżnić łotewskie nazwiska od innych wyłącznie na podstawie faktów językowych. Kryteria tej grupy są najczęściej fonetyczne, leksykalne i morfologiczne (słowotwórcze). Kryterium fonetyczne występuje wtedy, gdy fonetyka wyrazu wskazuje, że nazwisko jest łotewskie. Weźmy kilka przykładów. | Bėrzinis Lkv 3, Ppl (łac.), Kdn 4 (łac.), SIE (łac.) (9)*. O tym, że to nazwisko jest łotewskie, w pierwszej kolejności świadczy spółgłoska z: łot. Bėrzinš (Salnais, Maldups 1931, 150). W języku litewskim zamiast z występuje ž, por. litewskie nazwisko Beržinis (w różnych miejscach Litwy). Birzgalis Rz (łot.). Por. łot. Birzgalis (Salnais, Maldups 1931, 77 i in.), Birzgals (Tamże, 22 i in.). Z łot. bifzs „brzezina” i gals „koniec”. Podobnych litewskich nazwisk nie ma. * Liczba po skrócie nazwy miejscowości zamieszkania wskazuje, ile w danej miejscowości jest rodzin noszących to nazwisko, a liczba! w nawiasach po lokalizacji oznacza ogólną liczbę rodzin o tym nazwisku. 62 Cėlinis Kri 5 (łot.). Z łot. Celinš (Salnais, Maldups 1931, 50): łot. celš „droga” lub być może celis „kolano, das Knie“. Litewskie nazwisko brzmiałoby *Kėlinis lub *Kelinis. Obecnie nie ma takich litewskich nazwisk. Celmas Krp 2 (łot.). Z łot. Celms (Salnais, Maldups 1931, 75): łot. celms „pień“. Por. litewskie nazwisko Kėlmas. Cėlminis Brż (łot.), Krp 2 (łot.), RdN 2 (łot.) (5). Z łot. Celminš (Salnais, Maldups 1931, 8 i łot.): łot. celms „pień“. Litewskie nazwisko *Kelminis lub podobne, przynajmniej obecnie, nie jest znane. Cieminas Zml (łot.). Z łot. Cieminš (Salnais, Maldups 1931, 94 i in.): łot. ciems „podwórze“. Litewska forma nazwiska *Kieminis lub podobna jest nieznana- .l Czersis Brž. Z łot. Cers (Salnais, Maldups 1931, 89 i in.), por. łot. cers „krzak“. Znane i dość częste litewskie nazwisko Kėras. Ddrzinis RAN (łot.). Z łot. Darzins (Salnais, Maldups 1931, 66 i in.): łot. darzs „ogród warzywny“. Litewska nazwisko DarZinis (Brz) najprawdopodobniej jest później zmienioną formą od Darzinis < Darzinš. Zvainikas Brž. Z łot. Zvejnieks (Salnais, Maldups 1931, 25 i in.): łot. zvejnieks „rybak“. Znane jest również litewskie pospolite słowo žvėjininkas „rybak“, ale ze względu na spółgłoskę na początku wyrazu ž nazwisko Zvdinikas nie mogło od niego pochodzić. Za kryterium leksykalne uważa się takie, przy którym łotewskie pochodzenie nazwiska ujawnia leksem, tzn. gdy nazwisko wywodzi się lub jest utworzone nie od litewskiego, lecz od łotewskiego słowa pospolitego. Mając na uwadze to, że w językach litewskim i łotewskim istnieje znaczny zasób leksyki wspólnej dla obu tych języków, staje się jasne, że kryterium to może być dostatecznie skuteczne głównie w przypadkach, gdy odpowiednie apelatywy języka łotewskiego różnią się od litewskich. Apogas Skd (łot.). Z łac. Apogs (Salnais, Maldups 1931, 264), por. łac. vv. Apuogs, Apuogi k.: łac. apudgs „puchacz“ (Endzelins 1956, 41). Znane jest również podobne litewskie nazwisko — Apuokas Ds 4, Kn, Ob 2 (7): lit. apuokas. Auzinis Brz 2, RAN (3). Z łac. Auzinš (Salnais, Maldups 1931, 20 i in.): łot. auza „owies“. Por. odpowiednie litewskie nazwisko AviZinis Pgg, Vrn (2). Balodis Brz 3 (łac.), Kri 10 (łac.), Lnkv, Pbr (łac.) (15). Z łac. Balodis (CtantMane 1981, 140): łac. balodis „gołąb“. Por. lit. Balafidis —częste nazwisko, o rodzinach. Biezumas Kri 5 (łac.), Žml 3 (łac.) (8). Z łac. Biezums (Salnais, Maldups 1931, 75):łac. grubość,- uZsispyrélis; „powolny, ospały człowiek“, biezs „gruby“. Birzniekas Kn 2. Z łot. Birznieks (Ctantmane 1981, 174): łot. birznieks „ten, kto mieszka w brzozowym lesie, birztwoje“. Būmanis Jnš 2. Z łot. Būmanis (Salnais, Maldups 1931, 28 i 130 in.), por. łot. nazwy miejscowości Biimanis, Būmani, Būvmani: łot. bū(v)manis „cieśla“ (Endzelins 1956, 151) < niem. śr. doln. būwman (Miilenbachs 1925, 360). Būrgis Zr 4. Por. łot. Burgis (Salnais, Maldups 1931, 266 i in.), Burga (Tamże, 79), łot. vv. Bufgi, Burga: łot. burgis „czarownik, czarodziej” (Endzelins 1956, Miilenbachs 147; 1925, 353). Burvys KI, Kn, Pln 6, Plt 2 (10). Z łot. Burvis (Salnais, Maldups 1931, 150 i in.), Burva (Tamże, łot. 141), vv. Bu#fvji, Bufvi : łot. czarownik „czarodziej” (Endzelins 63 1956, 148; Miilenbachs 1925, 335). Pruska nazwa miejscowa Burvite jest również porównywana z łot. būrvis (Gerullis 1922, 24). Calytis Pp 2 (łot.). Z łot. Calitis (Salnais, Maldups 1931, 26 i in.), Calits (Tamże, 61 i in.): łot. calis „kurczątko”. Céplis Brz 5, Pbr, RAN 3, Všk (łac.) (10). Z łac. Ceplis (Salnais, Maldups 1931, 166 i in.): łac. ceplis „piec, piec grzewczy“. Cirulis Aln, Brž 5, Klp 2, RAN 9, Všk 2 (łac.), Zg (20); Cyrulis Klp 2, Krč (łac.), Stu (4); Cyrulyps Klp, Pgg 5, Slu 10 (16). Z łac. Cirulis (Salnais, Maldups 1931, 18 i in.): łac. cirulis „skowronek“. Cakstas Sl. Por. łot. Cakste (Salnais, Maldups 1931, 131 i in.), Caksténs (Tamże, 513), Čakstinš (Tamże, 155 i in.), łot. nazwy miejscowości. Cakstis, Cakste, Cakstes, Caksti: łot. čakste „taka roślina (lanius excubitor, lanius minor, saxiola rubicola) i „coś małego“ (Miilenbachs 1925, 401, Endzelins 1956, 176) lub łot. čūkste „miękka główka kapusty; „tinginé, mieste Slitinéjanti merga“ (Miilenbachs 1925, 408). Cikstas Brz. Por. łot. Cikste (Salnais, Maldups 1931, 472), łot. nazwy miejscowości. Cikstes, Ciksti: łot. Cikste, pień, kerépla, liurbis, kij” (Endzelins 1956, 181). Dabuolas RAN (łac.). IS łac. Dabols (Salnais, Maldups 1931, 45 i in.): łac. ddbuols „koniczyna”. Por. lit. pvd. Dobilas — częsta pvd., około 60 rodzin. Dabuolinis Brž. Z łac. Dūbolinš (Salnais, Maldups 1931, 18 ir kt.), por. łot. vv. Dūbuolini- :łot. dūbuols „koniczyna“ (Endzelins 1956, 200). Daūdzvardas Imbr, Kn 2 (3). Z łot. Daudzvards (Salnais, Maldups 1931, 528 i nast.), Daudzvardis (Tamże, 546): łot. daiidzvardis,daugiavardis® (Miilenbachs 1925, 444). Daiigavietis Brz, RAN 5 (6). Z łot. Daugavietis (Salnais, Maldups 1931, 490 ir kt.), Daugaviets (Ten pat, 498 ir kt.): łot. daugavietis „mieszkaniec znad Dźwiny“. Inne litewskie nazwiska, takie jak Daugovetas Kn, Dauguvietis BrZ, Kdn, Kn, Pn2 (5), Daugvietis Brž 3 najprawdopodobniej również są później rozwiniętymi lub zmienionymi formami litewskiego Daiigavietis, łot. Daugavietis lub podobne. Spruogis Lnkv, RAN 3, Šš (5). Iš łot. Sprogis (CtaširMane 1981, 141): łac. spruogis „kędzierzawy, kędzierzawiec“. Zviėdras RAN. Iš łac. Zviedris (Salnais, Maldups i 1931, 28 ir in.): łot. zviėdris, zviėdrs „Szwed“. Kryterium morfologiczne lub, być może nawet trafniej, słowotwórcze pozwala określić, kiedy nazwisko ne uznać za o litewskie, a kiedy za łotewskie, na podstawie budowy słowa. Kryterium to bywa decydujące przy wyjaśnianiu pochodzenia nazwisk znacznie rzadziej niż, powiedzmy, kryterium leksykalne czy fonetyczne. Najczęściej środki słowotwórcze dopiero w połączeniu z innymi — lingwistycznysu mi i — nielingwistyczir nymi — motywami wskazują, że nazwisko jest łotewskie. Spośród wyraźniejszych przypadków słowotwórczych charakterystycznych dla języka łotewskiego można wskazać, powiedzmy, derywaty z przyrostkami -niekir, zwłaszcza -inis. Aureniekas Skd (łac.) Por. łac. w. Auerenieks (Endzelins 1956, 55). Być może dalej można su porównać łot. aūrnieks „trębacz myśliwski; myśliwy grający na trąbce“ (Miilenbachs 1925, 226). 64 Bitiniekas Dr (łot.). Kontaminacyjna pvd. iš łot. Bitenieks (Salnais, Maldups 1931, 33 ir itp.) ir lit. Bitinas. O tym, że jest to łotewskie nazwisko, świadczy łotewski przyrostek -niek-. Dla łotewskich nazwisk bardzo charakterystyczny jest przyrostek -inš. V. Według danych Staltmanės łotewskie nazwiska su -inš są nie ne tylko najczęstsze, lecz także ir najbardziej „łotewskie” w ta tym sensie, że większość utworzyła się od łotewskich jų apelatywów. iš Litewskie nazwiska su -inis są również stosunkowo dość popularne, ale odsetek w litewskiej antroponimii jest znacznie jų mniejszy niż w łotewskiej. Be litewski przyrostek su nazwisk -inis tworzy się iš od mniejszej liczby apelatywów niż łotewski. Dlatego na przykład nazwisko Antinis Brž, Rk 3 (łot.) raczej łotewska niż litewska już choćby ze względu na przyrostek: su litewskich nazwisk, przyrostek -inis wyprowadiš zonych nazw ptaków, tymczasem, jak się zdaje, — nieznana por. łot. Antinš (Salnais, Maldups 1931, 14 ir i in.) i Gulbinš (łac. gūlbis), Strazdinš (łac. strazds), Vanadzinš (łac. vanags) ir itd. (Crantvane 1981, 219—226). Pavardé *Antinis Lietuvoje nežinoma. Z podobnych przyczyn ir nazwisko Barzdinis Jnš (łac.), Krp 2 (łac.) (3) prowadzi iš łac. Būrzdinš (Crantmane 1981, 220): łac. broda „broda“. Nazwisko *Barzdinis jest na Litwie nieznane. W ten sposób można prześledir zić niektóre inne litewskie nazwiska su -iskie pochodzenie łotewskie. Iš spośród innych kryteriów lingwistycznych, którymi od czasu do czasu można się posłużyć przy poszukiwaniu łotewskich nazwisk na Litwie można jeszcze wymienić ir akcentuacyjne. Jednak to kryterium bardzo rzadko odgrywa samodzielną rolę — najczęściej — trzeba je jį łączyć z innymi su (lingwistycznyir mi i nielingwistycznymi). Na przykład, pvdz. DdrZininkas Nj, Rz, Sml może być uznana za (3) łotewską, tylko później nieco zmienioną w języku litewskim, zlituanizowaną, między innymi z powodu be akcentowania po ir litewsku byłaby — *Dafžininkas : dafžininkas „który dogląda ogrodu ar warzywnego i sadu“. Por. łot. Darznieks (Salnais, Maldups i 1931, 57 ir in.): łot. darznicks „ogrodnik“ Wspomniane nazwisko Antinis jest niewątpliwie łotewskie, ir co pokazuje — jego akcentowanie; po litewsku prawdopodobnie brzmiałoby * Antinis. Nawiasem mówiąc, nazwisko znanego litewskiego rzeźbiarza Antinis jest obecnie najczęściej ir akcentowane Antinis. Tak niedokładnie zaakcentowane trafiło nawet do ji literatury naukowej į (Skardžius: spośród kryteriów nielingwistycznych 1941, 258). Iš (ekstralingwistycznych) ważniejsze są du — kryterium ir obszarowe (geograficzne) narodowości. Obaj, choć bardzo ważni, nie ir są absolutni, gdyż znanych jest niemało przypadków, gdy osoby pochodzenia łotewskiego lub uważające się za Łotyszy i tak określające się miały nazwiska pochodzenia litewskiego. Powiedzmy, nazwisko Buividps Właściciele 2 Grz pod koniec lat trzydziestych zapisali się jako Łotysze, chociaż nazwisko jų jest niewątpliwie litewskie, por. — lit. Buividas (około 80 rodzin), Buivydas (około 230 rodzin), Buivydis (10 rodzin) ir itd. Samo przez się rozumie się, że większość Litewski — Litwini z pogranicza litewsko-łotewskiego mają litewskie nazwiska. Dlatego kryterium geograficzne może być skuteczne tylko w pewnych przypadkach. Oba te nielingwistyczne kryteria stają się ważne przede wszystkim wtedy, gdy nazwisko teoretycznie mniej więcej w równym stopniu może być uznane za łotewskie lub litewskie, kiedy ir lingwistyczne ir kryteria t. y. wyjaśniania jego pochodzenia nie są wystarczająco skuteczne. 5. 678 65 Būlinis Zml 4 (łot.). Z łot. Balin (Endzelins 1956, 91). Teoretycznie możliwe jest także litewskie nazwisko *Balinis lub *Balinis (por. lit. Šilinis, Miškinis i in.), ale po pierwsze, takiego nazwiska na Litwie w ogóle nie ma, po drugie zaś i najważniejsze — geografia nazwiska (pobrzeże łotewskie) i narodowość jego właściciela (Łotysz) niewątpliwie wskazują, że nazwisko Balinis jest łotewskie. Baltinas Mzk 3 (łot.), Trk (4). Z łot. Baltins (Rigas un Jūrmalas... 1971, 66), Baltinš (Crantmane 1981, 224): łot. balts „biały“. W tym przypadku nazwisko Baltinas należy uznać za łotewskie z dwóch najważniejszych powodów — ze względu na geografię i narodowość (okolice Mažeikiai). Są podstawy, by przypuszczać, że także inne nazwiska z północnej Litwy — Baltynas Y1 3, Ms 2, Skd 4 (9) oraz Baltinis RAN 9, Baltinis Sd — mogą być później zmienionymi formami łot. Baltins lub Baltinš. Litewskie nazwisko *Baltinis ani podobne nie jest znane. I w ogóle litewskie nazwiska — derywaty z przyrostkiem -inis od przymiotników — są bardzo rzadkie. Būlderis Ob (łac.), Pn, Ppl, Rk (łac.) (4). Z łac. Bulders (Salnais, Maldups 1931, 97 i in.), Buldurs (Tamże, 265 i in.), por. łac. vv. Bulderes, Buldurs, Bulduri (Endzelins 1956, 142). Być może łotewskie nazwiska i nazwy miejscowe wiążą się z łac. bulduris „gaduła, jąkała, krzykacz”. Odnośnie do buldur-: bulder por. łac. buldurėt: bulderėt (Miilenbachs 1925, 348). O tym, że nazwiska Būlderis nie można wywodzić z zapożyczenia litewskiego (znanego tylko ze słownika A. Juški) bulderis „człowiek tłusty, grubas, tłuścioch”, świadczy jego geografia, a przede wszystkim — narodowość (dwóch z jego czterech właścicieli jeszcze do niedawna uważało się za Łotyszy). Diévinas Plng 6 (łac.). Z łac. Dievinš (Salnais, Maldups 1931, 291; Crantmane 1981, 225): łac. dievs. Litewskie nazwisko *Dievinis lub podobne jest nieznane. Analizując pochodzenie nazwisk, najczęściej można oprzeć się nie na jednym z wymienionych tu kryteriów, lecz na dwóch, a nawet kilku. Dlatego wyjaśnienia pochodzenia stają się znacznie bardziej przekonujące. Na przykład w wyjaśnianiu pochodzenia nazwiska Bėrzinis ważne jest nie tylko kryterium fonetyczne (z zamiast ž), lecz także kryterium narodowościowe (niemal wszyscy ludzie noszący to nazwisko są lub byli narodowości łotewskiej) oraz geograficzne (nazwisko to znane jest głównie na samej Palatwii). Łotewskie pochodzenie nazwiska Bitiniekas wskazuje nie tylko kryterium słowotwórcze (przyrostek -niek-), lecz także narodowościowe (jego właściciel był Łotyszem). Większość takich lub podobnych przypadków. Na podstawie tych kryteriów najczęściej udaje się ustalić takie łotewskie nazwiska, które genetycznie są zazwyczaj bałtyckie, tzn. powstały z łotewskich (rodzimych lub niekiedy także zapożyczonych) wyrazów pospolitych. Nazwiska tego rodzaju pojawiły się w języku łotewskim stosunkowo późno, nie zawsze w sposób naturalny, w wyniku rozwoju imion osobowych, lecz bardzo często sztucznie. Są to najczęściej nazwiska rozpowszechnione na Łotwie w pierwszych dziesięcioleciach XIX w. (CranTmane Znacznie bardziej złożona jest sytuacja w przypadku takich nazwisk, które mogły pojawić się na Łotwie wcześniej i które najczęściej są genetycznie 1981, 8). niełotewskie (zwykle niemieckie). Trudniej odróżnić je od podobnych nazwisk litewskich z tego względu, że większość kryteriów lingwistycznych (fonetyczne, leksykalne, słowotwórcze) często traci swoją moc, ponieważ nazwiska tego typu nie mają właściwych dla tych dwóch języków bałtyckich językowych cech dystynktywnych. Wówczas trzeba w większym stopniu opierać się na kryteriach nielingwistycznych — narodowościowych, geograficznych itp. ar 66 Béikmanas Dr 2. Najprawdne opodobniej iš po prostu niem. Beukmann (Gottschald 1954, 213) ar pan., o iš nazwiska łotewskie pochodzenia niemieckiego Beikmanis (Rygi un Jūrmali... 1971, 70). Bidermanas SIE (łac.) Najprawdiš opodobniej łac. Bidermanis (Rigas un Jūrmalas 1971, 76), Bidermanis (Salnais, Maldups 1931, 220 ir kt.), które z kolei są niem. iš Biedermann (Gottschald 1954, 192). Bridagas Žml (łac.). Por. łac. pvd. Bridags (Salnais, Maldups i 1931, 8 ir in.), Bridags (Tamże, 424 ir itp.), Bridūgs (Tamże, łac. 420), w. Bridagi, Bridūgi, Bridęgi ir itp., które J. Endzelin wywodzi z iš niem. śr. żm. vridag? (Endzelins 1956, 130 —131). Bulverkis Brž. Iš łac. Bulverks (Salnais, Maldups 1931, 34 ir itd. ), o ši — greiCiausiai iš niem. Bollverk (Gottschald 1954, 201) ar pan. Danenbergas Krp (łac.). Iš łac. Danenbergs (Salnais, Maldups i 1931, 138 ir in.), o łotewskie nazwisko. jest iš niem. Dannenberg (Gottschald 1954, 566). Zdarzają ir się takie przypadki, gdy nazwisko pochodzenia genetycznie słowiańskiego į Litwa mogła zawędrować iš Łotwy. Takie mogłoby być nazwisko Brūnovas Ppl (łac.), Rim, Smal 4 (6). Być może iš łac. Brunovs (Salnais, Maldups i 1931, 24 ir in.), Brunavs (Tamże, Briinavs 378), (Tamże, łotewsk319). ie nazwiska mogą być slawizmami, por. pol. Brunow (Stownik... 1967, 258), Brunoff (Bystron 1936, 283), niem. < sł. Bru now (Gottschald 1954, 211). Takie przypadki są dość rzadkie. Czasami nazwisko o genetycznie niebałtyckim pochodzeniu może być uznawane za łotewskie, ponieważ wyewoluowało w języku łotewskim z ji jakiegoś innego imienia iš osobowego (najczęściej chrześcijańskiego). Anšencas Brž. Jest to pewnego rodzaju przeksztaiš łcenie łac. Jafičenis, to o imię osobowe jest imieniem iš chrzcielnym Jūnis (Rūke-Dravina 1959, 59). Daūkas Kp 6, Skp Šmn 3, 13, Všn (23). Najprawdiš opodobniej łac. Dauka pan., ar który jest skrótem imienia chrzcielnego iš Davids (Rūke-Dravina 1959, 59). Być może iš Nazwiska przybyłe z ir Łotwy (przynajmniej niektóre) Breficis Klp 2. Zml (3), Brencys Klp 2, Breficius Ms 5, Nv, Pln 2, Plt 11, Sk, Sint 8 (28), Breiicis Brž, Brenčys Kn, Rk 2 (3), Bredicius Klp. Przede wszystkim należy su je wiązać z częstym łot. nazwiskiem Brencis (Salnais, Maldups 1931, 82 ir itd.), wywodzącym się od iš Laurentius (Miilenbachs 1925, 330). W języku litewskim imię chrzestne nie ulega takiemu skróceniu. Czasami za łotewskie nazwisko należy je uznać tylko dlatego, że jego właściciel jest pochodzenia łotewskiego. W innym przypadku takie nazwisko może być w pełni litewskie. ir Na przykład Cigonas SI (łac.) — iš łac. Cygan (Salnais, Maldups i 1931, 213 ir in.): łac. cygunas (por. lit. Cygan). Więcej litewskich nazwisk Cigdnas nie ma. Dość częste są takie przypadki, gdy podobne nazwisko pochodzenia niebałtyckiego (zwykle niemieckiego) jest rozpowszechnione ir na Litwie i ir Łotwie, jednak ze względu na to, że jego właściciel jest czasami Łotyszem, tylko w tym konkretnym przypadku można je traktować jako ją łotewskie. Na przykład. Bliumbergas Klp 3, Kn 15, Šiu 3, Trgn, Trš (łac.) (23). Najwyraźniej tylko nazwisko iš Tryškių ze względu na narodowość właściciiš ela należy uznać za łotewską łot. Blumbergs (Salnais, Maldups 1931, 49 ir itd. ). W innych przypadkach litewskie nazwisko Bliumbergas może być po prostu niem. ir iš Blumberg (Gottschald 1954, 198). go 67 Nierzadko można przypuszczać, że nazwisko jest łotewskie z tego powodu, że podobne nazwiska (lub nazwy miejscowości) występują na Łotwie, albo na Łotwie jų jest ich więcej niż na Litwie, chociaż pochodzenie tych ostatnich nie jest tymczasem całkowicie jasne. Braténas Brž 3, Pnd, Vb 5 (9). Por. łac. zob. Bratenis (Ryga un Jūrmalas 1971, 84), łac. w. Brūtene, Bratini (Endzelins 1956, 126). Bujanas Wik. Por. łac. pvd. Bujans (Salnais, Maldups i 1931, 110 ir in.), łac. ww. Bujani, Bujan, Bujéni (Endzelins 1956, 140), Būjėns (Tamże, Dauksta 151). Rs. Por. łac. zob. Daukste, Dauksts, Daukšta (Rygi un Jūrmalas 1971, 101), łac. w. Daukstes, Daukste, Dauksti, Dauksten (Endzelins 1956, 199). Déjus Graz, Klp 2, Plng 13 (łac.) Slu, V (18). Por. łac. zob. Dejus (Salnais, Maldups 1931, 248), łac. w. Dejus, Deji (Endzelins 1956, 208). Istnieje ir więcej rozmaitych, najrozmaitszych niejasnych, wątpliwych, przejściowych przypadków. A zatem litewskich nazwisk łotewskich Ogólny obraz na Litwie jest be niezwykle barwny i ir złożony. Dlatego praktycznie niemożliwe jest powiedzieć, ile łotewskich nazwisk znajduje się Na Litwiee, j Geografia łotewskich nazwisk, jak ir należałoby się spodziewać, nie jest — rozległa — występują one głównie Łotewskir ie pogranicze zachodnie pogranicze Litwy. Wyjątek najczęściej można wyjaśnić migracją ludności. LITERATŪRA Bystron J. Nazwiska polskie. Lwow; Warszawa, 1936. Endzelins J. Latvijas PSR vietvardi. Riga, 1956. I dala, I. sėjums. A—J. 425 Ipp.; Riga, 1961. I dala. 2. sėjums. K—0O. 505 Ipp. Gerullis G. Die altpreussischen Ortsnamen. Berlin; Leipzig, 1922. 280 S. Gottschald M. Deutsche Namenkunde. Berlin, 1954. 630 S. Lauksaimnieku un citu zemes ipašnieku adresu gramata / Red. Salnais V., Maldups A. Riga. 1931, 1131 Ipp. Miilenbachs K. Latviešu valodas vardnica / Redigéjis, papildindajis, turpindjis Endzelins J. Riga, 1923-1925. T. 1. 839 Ipp. Rigas un Jirmalas pilsétu telefona tiklu dzivok]u telefonu abonentu saraksts. Riga, 1971. 416 Ipp. Riike-Dravina V. Diminutive im Lettischen. Lund, 1959. Salnais V. un Maldups A. Latvijas ciemi. Riga, 1936. Skardzius P. Lietuviy kalbos Zodziy daryba. V., 1941, 768 p. Slownik staropolskich nazw osobowych. Wroclaw; Warszawa; Krakéw, 1965-1967. T. 1. A-D. 580 s. Cranrmane B. D. JlaTsmickas anTpononumus: ®amuauu. M., 1981. 228 c. JATBINICKUE ®AMWJIMU B JIMTBE Streszczenie Bałtyckie dialekty na Litwie występują dość często. Rozprzestrzenione są one głównie w północnej części Litwy. Za główne kryteria językowe wydzielania litewskich dialektów uważa się kryterium fonetyczne (por. lit. celms, im. kėlmas), leksykalne (apogas: arm. apudgs „opona”, mnt. aptiokas), morfologiczne (Aureniekas — por. łot. aiirnieks „trąba myśliwska”). Do językowych kryteriów można zaliczyć kryterium geograficzne (terytorialne) i narodowe (przynależność narodowa). 68