Benekainių apylinkių antroponimija

LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA ZAGADNIENIA, XXX (1993) PERYFERYJNE LITEWSKIEJ JĘZYKA DIALEKTY Laima ANTROPONIMIA OKOLIC BENEKAIN W GRUMADIENE Cel badania. W niniejszym artykule podjęto į próbę przyjrzenia się temu odległemu Wschodniej zakątkowi Litwy, który obecnie w większości znalazł się na Białorusi, parafii benekaińskiej, z następującej perspektywy: jak nazwiska miejscowej ludności odzwierciedlają narodowość mieszkańców, wielką migrację i wyraźne zmiany w składzie narodowościowym. Nieoczeki- — wanie pojawiła — się możliwość dokładniejszego omówienia nazwisk mieszkańców niemal każdej wsi ar parafii z ostatnich ar stu lat, ponieważ dysponujemy aż trzema spisami nazwisk sporządzonymi w różnym czasie. Litewskość w parafii benekaińskiej. Jak podano w 1908 r. w „Viltiès” (»Nadziei«)- 〕.л Jeśli chcesz, mogę też kontynuować tłumaczenie kolejnych fragmentów. Nr. 115, W parafii Bieniakonie znajdowało się wówczas iš 4850 około połowy katolików Litwinów. Potwierdzają to również nr 109 „Vilties” z 1908 r. oraz nr 1 z 1909 r., gdzie opowiada się, że ówczesny proboszcz Bieniakoni Sacharka nie znał języka litewskiego, lecz będąc dobrym Polakiem i prawym katolikiem, poprosił władze kościelne, aby jako nieznającego języka litewskiego przeniesiono go gdzie indziej, ponieważ w parafii Bieniakonie miało być wielu Litwinów. W tym samym miejscu zaznacza się, że nawet ksiądz Jankiewicz, wcześniejszy proboszcz Bieniakoni, choć znacznie bardziej przychylny Polakom niż Litwinom, mimo to przyznawał, że w tej parafii około połowy parafian stanowili Litwini. W okresie polskim w parafii działało kilka litewskich szkół Towarzystwa „Rytas” oraz oddziały Towarzystwa św. Kazimierza, chociaż Litwini za nauczanie dzieci po litewsku płacili grzywny lub trafiali do więzienia; litewska szkoła początkowa i progimnazjum działały w Bieniakoniach również w czasie wojny z Niemcami (Kviklys, 1989, 312313). Niestety, obecnie udało się znaleźć zaledwie kilkunastu rdzennych mieszkańców parafii Bieniakonie, znających język litewski, przeważnie w podeszłym wieku. Skład narodowościowy mieszkańców okolic Bieniakoni w ciągu ostatnich stu lat, jak się wydaje, znacznie się zmienił. Ale to tylko na pierwszy rzut oka. W rzeczywistości zmieniają się okoliczności życia. Ludzie z tych samych rodów czy rodzin stają się osobami różnych narodowości: starcy — Litwini, ich dzieci — już mówiący po białorusku Polacy, a dzieci tych ostatnich — mówiący po rosyjsku Polacy. Obecnie najbardziej rozpowszechnionym językiem w okolicach Bieniakoni jest białoruski, a w bardziej oficjalnym środowisku — 82 rosyjski. Jednak mieszkańcy są tu dość osiadli, ponieważ w tych samych wsiach różnorodność nazwisk niewiele się zmienia: przez dziesięciolecia, a być może i stulecia, żyją potomkowie tych samych rodzin i rodów. Trudno powiedzieć coś bardziej konkretnego o składzie narodowościowym mieszkańców okolic Bieniakoni, ponieważ nazwiska pozostają te same, nieco "przystosowane", a ludzie — już różnych narodowości. ; Źródła badań są trzy. Za pierwsze uważa się rękopiśmienną księgę ewidencyjną z lat 1884–1902, odnalezioną przez autorkę podczas ekspedycji w 1985 r. w rejonie werenowskim, w okolicach Bieniakoni, wspólnie ze studentką Uniwersytetu Wileńskiego Teresą Vaišnytė, pochodzącą z tych stron (ze wsi Ramaškoniai, z parafii Armoniškės), a spisaną przez miejscowego człowieka. We wsi Padegučiai (Padzegucie), położonej 4 km na północny wschód od Bieniakoni i 8 km na południowy wschód od Solecznik, miejscowy mieszkaniec Aleksander Mozolis (ur. w 1913 r.), mówiący wyłącznie po białorusku i uważający się za Polaka, łaskawie pozwolił przepisać księgę ewidencyjną swojego dziadka („Lista Rejestracyjna. Gmina Bieniakonie. Powiat Lida. Województwo Nowogródzkie. 1884–1902”- ), napisaną po polsku. W księdze tej zapisano nazwy okolicznych wsi oraz ir nazwiska wielu ich mieszkańców: tych, których wcielono do armii, którzy coś większego kupili lub sprzedali, kto dokąd wyjechał lub skąd przybył itp. Į ją W ten czy ar inny sposób trafił się po co iš najmniej jeden przedstawiciel każdej rodziny zamieszkałej we wsi. Jest to źródło sprzed mniej więcej stu lat. Drugim źródłem jest 1984-1988 m. Instytutu Literatury ir Języka Litewskiego ir Nazwiska osób zapisane przez miejscowych mieszkańców podczas iš organizowanych każdego lata ekspedycji tų Uniwersytetu Wileńskiego — osób uważanych tutaj za miejscowych, których sąsiedzi znali rodziców i dziadków. Na wsiach ludzie dobrze pamiętają, kto i gdzie przyszedł do iš żony, ile kto miał ziemi. ką O Wsie benekaińskie są zazwyczaj niewielkie, rzadko zdarza się 15 więcej niż rodzin, ir niemało jest takich małych wioseczek, gdzie po 2-3 było zaledwie gospodarzy. Niewiele, ir ale zapisano takie nazwiska, których przedstawiciele, według jų świadectw starych mieszkańców wsi, ar byli niegdyś sąsiadami, lecz teraz już wymarli lub się wyprowadzili. Wiele wsi wokół Benekainis zanika, starzeje się, zaledwie jeden czy drugi (Jūodkiškės, Dainava) rozrastają się, zazwyczaj kosztem przybyszów iš z Ukrainy ir z głębi Gudzi. Ne ci ludzie decydują o składzie narodowościowym mieszkańców okolic Benekaini, ponieważ często są tymczasowi. Chociaż tutaj nazwiska nie są ir badane, jų wkrótce trzeba będzie przyjrzeć im się poważniej, į ponieważ to właśnie oni zajmują miejsca miejscowej młodzieży, zwabionej do miast. - To drugie źródło jest najdokładniejsze, zweryfikowane w rodzinach starych mieszkańców; nazwiska zapisywane są tak, jak wymawiają je miejscowi: najczęściej po białorusku, bardzo rzadko po litewsku, nieco wykształcar eni starsi ludzie, którzy służyli w wojsku, ir jeszcze po polsku „tłumacz0 ą”, młodsi — najczęściej po rosyjsku, tak jak zapisano w paszportach. Trzecim źródłem są sporządzone przez rady gmin wykazy wszystkich mieszkańców w języku rosyjskim (1985 r.). Metodyka badań. Wybrano tų nazwiska mieszkańców poszczególnych wsi, które powtarzają się we wszystkich trzech źródłach. Część wsi podupadła, część mieszkańców w naszej dekadzie przeniosła się 3-4 do samotnych gospodarstw, į część wyjechała į do Polski ar į do Wilna, dlatego nawet nazwisk powtarzający6596 ch się we wszystkich trzech źródłach jest naprawdę wiele. 83 Iš ogółem analizowane są tutaj 47 nazwiska mieszkańców wsi, w książce Mozolego wspomniano około 200 nazwisk, tutaj bada się 131 nazwisk. Wszystkie nazwiska są porównywane su „Lietuvių pavardžių žodynu“ (T. 1 — 1985 m., T. 2 x 1989 m.), porównana z nazwiskami przedstawionymi w książce Z. Zinkevičiusa „Lietuvių antroponimika. Vilniaus lietuvių asmenvardžiai 17 a. pradžioje” (1977 m.), a tam, gdzie było to możliwe — również z M. B. Bipuną. „Benapyckas aurpananimia” (1982 m.). Kolejność podawania nazwisk. Pierwsze z podanych imion i nazwisk jest wypisem ze wspomnianej książki Mozolisa; jeśli pisownia tam się różni, warianty podaje się po ukośniku (/), a po dwóch ukośnikach (//) podaje się tę samą nazwę osobową zapisaną po rosyjsku w księgach współczesnych rad lokalnych, ale tylko w przypadku, gdy różni się któryś zapis dźwięku lub wymowa, np. Pilipaje/Oununaūys. Dalej w nawiasach podaje się nazwę wsi zapisaną tak, jak w księdze Mozola, po ukośniku (/) przy pierwszym wymienieniu podaje się, jak wieś nazywała się po litewsku (zapisane podczas ekspedycji). Nawiasem mówiąc, znalazło się tu kilka wsi także z sąsiednich parafii. Skróty oznaczają: LPZ I, II — „Słownika litewskich nazwisk” tomy I i II, LA — Z. Zinkevičiaus „Lietuvių antroponimika. (...)”, Bip —M. B. bipuna. „benapyckas autpananimia”, cyfry — strony, na których wymienia się takie samo nazwisko lub wyjaśnia się jego pochodzenie (z wyjątkiem LPŽ). Nazwiska, które we wspomnianych źródłach badawczych utraciły końcówki, porównuje się z LPŽ, warunkowo „odtwarzając” końcówki, chociaż ir ne wszystkie podczas ekspedycji udało się usłyszeć z su wymawianymi końcówkami. W każdym antroponimie któraś podkreślona sylaba wskazuje, że obecni sąsiedzi danej to osoby akcentują jo nazwisko na tej sylabie. Nazwiska badano pod ir względem pochodzenia i budowy. Okazało się, że mniej więcej połowa nazwisk ma pochodzenie od imion chrzestnych: jedne z litewskimi przyrostkami, — inne su — su ze słowiańskimi. Istnieją nazwiska pochodząiš ce od wyrazów — pospolityciš h, najczęściej litewskich, czasami — iš słowiańskich. Te ostatnie czasami są ir tłumaczeniami, ale zazwyczaj trudno to udowodnić. Należy zauważyć, że podczas slawizowania nazwiska ulegały zmianie: czasami do litewskich przyrostków dobierano słowiańskie odpowiedniki, a czasami do litewskich przyrostkir ów dodawano jeszcze słowiańskie. I. ODCHRZCIEŃSKIE POCHODZENIA NAZWISKA z 1. Su litewskimi przyrostkami Piątą część t. y. 1896, stanowią nazwiska, których rdzeń pokrywa su się z rdzeniem imienia o chrzcielne- — go, przyrostki są litewskie: zdrobniałe -elis, -ulis, -ukas (por. LA 70), patronimiczne -aitis, -onis, -ūnas. LA 75 podaje się ar w wątpliwość, że -aitis jest charakterystyczne Wschodniej Litwie, ale znaleźliśmy nawet takie nazwiska. 7 W strefie dzukowant ia przed i virsta c, przechodzi w powstały w ten sposób -aicis. Być może formant pochodzenir ia litewskiego -šta (Jakszta) (por. Bip 239). 84 O Benekainisie po litewsku obecnie niewielu ludzi potrafi mówić. Ciekawe, że ci sami ludzie mogą tutaj nazywać tę samą osobę zarówno Mikūlskim, jak i Mikūliū, i Mikūlką (Warenawa): zazwyczaj nie przywiązują większej wagi do różnorodności form. Czasami nawet trudno zrozumieć, czy jest to nazwisko, czy przezwisko. A zapytany wyjaśnia, że tych ludzi nazywają różnie, jak kto chce. Ale zaznacza: "pašporti užrašyta pamilija Mikulskij' (i nie dodaje końcówki). Znaleziono 24 nazwiska pochodzenia chrzestnego z su litewskimi przyrostkami. Końcówki do naszych dni zachowały tylko 3: Adamonis, Czepulonis, Jakszta. Kilka nazwisk ma nawet dwa litewskie su przyrostki: -ul-ir -on- — Czepulonis, -elir -ūn-— Pieckelun, -ukir -ait-— Basiukajc, Masiukajc, -utir -ait-—Jakutaic. W tych przypadkach do litewskich przyrostków później dołączono jeszcze słowiańskie: -elir -owicz — Juralowicz, -ulir -skij — Mikulskij, -elir -ewicz — Urbielewicz, -ukir -ewicz —Walukiewicz, Wasiukewicz, Wojtukiewicz. Formy imion chrzcielnych, od których wywodzą się nazwiska tych iš grup, są następujące: wspólne Litwinom i Słowianom, np. Adam-, Jak-, Mac-, Pec-, 1) Urb-, Val-; litewskie: ir 2) Bał- (po słowiańsu sku byłoby o), Kris, Mik-, Pil- (po słowiańsku byłoby su F-); 3) białorusir kie i polskie w kilku przypadkach się pokrywają: Bas-, Jas-, Vas-; 4) białoruskie — Aexenm-, Ileux-; 5) polskie — Szczep-, Mas-. Zatem przeważają wspólne litewsko-- ir słowiańskie formy kriksStavardinés. ADAMONIS (akcentuje ir ADAMONIS) (Woronowo/ Varenavas/Balatna), LPZ I (: Adomas) + -on-; ADOMAIJC //A/JJAMOBHŲ /AZIOMANLb (Degutka/Dzegūciai; Lawcy/ Lauciai), LPŽ I (: Adomas) + -ait-; BALINAJC/BALENAJC (BA JIMHAMIĮb (Lubarty/Liubertai), por. : LPZ I BALYNAS (: Balys «= Boleslavas) + -ynarba -ėn-, taip pat plg. : LA 123 BALINAS: Balbalti? ); (: yra vietovardis Balėnai; BASIUKAJC (Koniuchy/Kaniūkai), LPZ I (: brus. 5aciox, bac) arba LA 68 (: lenk. Bas < Sebastijan) + -uk-, -ait-; + CZEPOLONIS/CZEPULONIS (akcentuje ir CZEPULONIS) INETTYJIOHHUC (Koniuchy), LPZ I (: pol. Szczepan « Stefan) + -ul-, -on-; + DZIEMIENCZUK /ZIEMIENCZUK IBEMEHYYK (Stanisze/Stanisiai), LPZ I DZIMENCIUKAS (: brus. Jesenmui) + -uk-; forma su dz pierwotna; JAKSZTA (Braželce/Bražėliai), LPŽ I, LA 68 (: niem. Jaxt < Jacobus), lecz brus. Axoy = Arua, także brus. -wma: kłamstwo. -ait-, -ut-(zob. Bip 239); JAKUL (Stasino/- ?), LPŽ I (Jakas «= Jokūbas) + -ul-; JAKUTAIC (Mikontany/Mikantėnys), LPZ I (Jakas «= Jokūbas) + -ut-, -ait-; + JASIUKAIC (Degutka; Podzegucie/Padeguciai; Zabtocie/Žūbalis/ Ažūbalis), LPŽ I (: brus., lenk. Jas «= Jan) + -ait-; JASKUL/JASZKUL /ACKYJIb (Podwaryszki/Padvariškės; Zabtocie), LA 78 '(: pol. Jas, Jaska, Jaszka < Jan) + -ul-; LPŽ to I JASKULEVICIUS, JAŠKULIS; JURALOWICZ (Smolina), LPŽ I (: lit. Jurelė «= Juras, białorus. IOpacs <= IOpiū, 85 pol. Juras) + -el-, później + słowiańska -owicz; w gwarze r tylko twarde, dlatego -elvirsta -al-; KRYSENEL/KRISIŪNĖLIS (Woronowo), (? : Krisius «= Kristupas, lenk. Krzys «= Krzysztof) + -el-; LA 113 Krisnelis; LPZ I KRISNICKAS; LAZUK (Kodzie/Kūodziai), LA 164 LAZIS pol. (: Eazarz) + -uk; LPŽ jest II Laziuka (: brus., ukr. Jlazyxa); MACIUKAIC (Lubarty), LPŽ II MACIUKAS, MATUKAITIS (w dialekcie t przechodzi w ¢ wskutek dzekania); LA 67, 79 MACIUKAS (: Macys, skrót. May < Mayeū, pol. Maciej) + -uk-, + -ait-; MASIEL (Romucie- /Ramūciai), LPŽ II (: pol. Mas «= Maciej) + -el-; MIKULSKIJ /MHKYJIbKA (Woronowo), LPŽ II (: Mikas < Mykolas) + -ul-, później + słowiańskie -ski; PIECIUL (Bojary/Bajorai; Bolcienikiele/Balcinykėliai; Lazaryszki/Lėzoriškės), LPŽ II; LA 74 (: Pecas, brus. ITeuw» < Ilemp) + -ul-; PIECKELUN (Kletkieniki/Klčtkinykai; Mikontany; Romucie), LPZ II PECKUS; LA 78 PECKELIS (: brus. /Teusxa «= [lemp) + -el-, + -ūn-; PILIPAJC /IOUJTAIIAALD (Bojary; Romucie; Scilguny/Scilgūnai; Towzginiany/Tauzginionys), LPZ II (: Pilius <= Pilypas) + -ait-; URBIELEWICZ (Brazelce), LPŽ II (: Urbonas) + -el-, vėliau + slaviška -ewicz; gal ir iš ufbti “urbinti, gręžti; neduoti ramybės, nuolat ūdyti, barti, uiti’; WALUKIEWICZ (Towzginiany), LA 214 (: Valius, pol. Wala, Walis < Walenty; także Val-, por. Val-mantas); LPŽ II; Bip 42 (: brus. Baawox «< Barsnyun) + -uk-, vėliau + slaviška -ewicz; WASIUKIEWICZ (Bieniakonie/Benekdinys), LA 80 (: brus. Baciox < Baciaii, lenk. Wasiuk = Wasilij) + -uk-, vėliau + slaviška -ewicz; LPZ II; WOJTUKIEWICZ,/WOJTKIEWICZ /BOATYKEBHY (wymawia Wajtukewicz) (Bolsie/ Balsiai; Brazelce- ); LPZ II (: pol. Wojtko < Wojciech) + -uk-, później + słowiańskie -ewicz. 2. Su słowiańskimi patronimicznymi przyrostkami -owicz, -ewicz Znaleziono 16 (12%) nazwisk ze su słowiańskimi przyrostkami patronimicznymi -owicz, -ewicz. Są to przyrostki wschodniosłowiańskie, lecz w księstwie moskiewskim otrzymywały je tylko osoby szlachetnie urodzone, w Wielkim o Księstwie Litewskim — niekoniecznie. Są to przyrostki patronimiczne, nietypowe dla Polaków (por. LA 54), dlatego ir podstawowe formy imion chrzestnych są najczęściej białoruskie — Pozas, Bozycs, Anspiouxa, Miusxa, Ileusxa, Cunsxa: ANDRUSZKEWICZ (Loszaki/?), LPZ I (: brus. Arapiowxa < Anspei); BOHUSEWICZ /BOTYCEBHŲ (Bieniakonie), LPŽ I BOGUSEVIČIUS (: brus. bozyce «= bozycray); BONDALEWICZ (Woronowo; Koniuchy), LPZ I (: brus. Bana <= Beneaikm); LAWRYNOWICZ/RAULYNOWICZ INTABPUHOBHUY (Kletkieniki; Kodzie), 86 | LPZ II LAURINAVICIUS i RAULINAVICIUS (: Laurynas = Raulynas wskutek gwarowej metatezy, pol. | Rawlus); | MICKIEWICZ (Bazyle/Bazyliai; Romucie), LPZ II (: białorus. Miuska < Jumumpui); PIETKIEWICZ (Bazyle), LPŻ II (: brus. /Teusxa «= ITemp); PIETRUSZKIEWICZ (Braželce), LPZ II (: brus., lenk. Piotruska «= Piotr); RADZIEWICZ/RODZIEWICZ/RODEWICZ /PA/Į3EBHU (Bieniakonie; Podziegucie; Žygi/Žygai), LA 187, LPŽ II RADZEVIČIUS/RODZEVIČIUS/RODAVIČIUS/RODEVIČIUS/RADEVIČIUS brus. (: Pag3ueon = Poj3a), por. bip 105; RAWLUSZEWICZ (Loszaki/?), LA 244, LPŽ II RAULUŠEVIČIUS (: Raulynas, pol. Rawlus), Raulas wynika z metatezy gwarowej iš Lauras; SAKOWICZ (Towzginiany), LA 86, LPŽ II (: Sakas, Sokas «+= Hcaax albo Caxepzon); SIENKIEWICZ/SINKIEWICZ ICHHKEBHŲ (Brazelce; Kiemiele/Kiemčliai, Mirompol/Marijampolė; Zelwidory/? ; Wizgirdy/Vizgirdai), LA 81, LPŽ II (: brus. Cunsxa <= Cumeon); STEFANOWICZ (Podwaryszki), LPZ II (: brus. Cmegan); SZYMANOWICZ (Towzginiany), LA 87, LPZ II (: pol. Szyman); ULEWICZ (Lubarty), LPZ II (: prawosławnych Yass; ? : pol. ul ‘ul’); WOJCIECHOWICZ (Lazaryszki), (: pol. Wojciech); LPZ II VAICEKAVICIUS/ VOICIECHAVICIUS/VAICECHAVICIUS; | ZDANOWICH (Kletkieniki), LPZ II ZDANEVICIUS/ZDONOVICIUS; LA 87 (: pol. Zdan). 3. Su słowiańskimi sufiksami typu -ski Znalezione 6 (5%) nazwiska su rozpowszechnionym w Polsce sufiksem -ski. Należy zauważyć, że tylko jedna forma odimienna jest polska — Broz-/ Brzoz-. Na Litwie -ski miały rodziny szlachetniejsze, dlatego ir takich zeslawizowanych nazwisk jest jednak mniej. BIENIAKONSKI (Woronowo), LPŽ jest I nazwiskiem BENEKONIS; (: pol. Bieniek «= Benedykt, jest nazwą miejscowości Benekdinys); BRZOZOWSKI /BPO3OBCKHH (Podzegucie, Warnakiele/Varnakėliai), LPZ jest I BŽOZOVSKIS/BROZAUSKAS/BRAZAUSKAS, (: pol. Brozik, Brożek < Ambrozy); JASINSKI (Towzginiany), LA 84, LPŽ I (: pol. odpowiednio brus. Jas «= Jan); KATKOWSKI (Towrele/Taurėliai), LA 84, LPŽ I (Katkus wiąże się su z pol. Chodko, Chodek; : brus. Xoaxo, Xoaxa «= Oeozop); PALKOWSKI (Braželce), LA 179 zaznacza się, że jest to nazwa miejscowości Palkiai, hydronim Palkistas; LPŽ II (: brus. ITausxa <= [Tasea Bip 99); SAWICKI (Zabtocie), LA 72, LPZ II (: brus. Caeea, lenk. Sawa; Własny «e Ksawery). 87 4. Su przyrostek -eikPochodzenie przyrostka -eik nadal jest przedmiotem dyskusji. Znalezio2 no su nazwiska z takim przyrostkiem: MIKOLEJKO (wymawia MIKALEJKA) (Zabtocie), LPŽ II (: Mykolas); WALEJKA (Woronowo) LA 214, LPŽ II (: Valius, pol. Wala, Walis <= Walenty, także Val-, por. Val-mantas). 5. Słowiańskie skróty imion chrzestnych Jako nazwiska używane są słowiańskie skróty imion chrzestnych, najczęściej białoruskie. Jų odnotowano 13 (1096). Be bez wątpienia są to nazwiska nieszlacheckich. ANDROS (Kiemiele; Kurze/Kužai), Bip 31 (: brus. Anapoc <= Anapei); APANAS (Huta/ Ūta), LA 71, Bip 35 (: brus. Ananac = Aganacui); BIEN (Woronowo), LA 70, o LPZ I BENYS, BENIUS (: Benis, Benys, Benius == Benedykt; pol. Bieri, Bienia <= Benedykt, brus. Bens <= beneauxm); BORYK (Swity/Svilai) Bip 39 (: brus. bopuk «= Bapuoc); GRYSZKA (Stasino) LA 74, LPŽ 1, Bip 107 (: I'puwxa, I'puwxo «= I'pu2opuū); JURSZA (Huta), LA 71, LPŽ I, Bip 128 (: brus. /Opwa «= IOpuū); MELKO/- MELKA IMEJIbKA (Dajnowa/Dainava; Kletkieniki; Zygi), LPZ 11, Bip 62 (: brus. Measka <= Emenvan- ); MIKURA (Lubarty- ), Bip 91 (: brus. Mixypa = Mixaiad); MISIURA (Cieslukiszki/Céslitikiskés; Woronowo), LPZ II; Bip 93, 96 (: brus. Mic, Miaopa, Miurypa «= Mixarai); PUPKA (Woronowo), LA 249, LPZ II, Bip 179 (: brus. Inka «<= ITyniud); SIERAFINKA /SIERAFINKO/SIERAFIMKA /SIERAFIMKO ICEPAOUHKA /CEPAOUMKA /CEPAOUHKO/CEPAOUMKO (Bolcieninkiele; Kletkieniki; Romuci), Bip 110 (: brus. Cepagumxa), skrót Sierafinka jest charakterystyczny dla języka polskiego, a Sierafimka — dla białoruskiego; LPZ II SERAFINAS/SERAFIMAS; STANISZ (Romucie; Staniszy/Staniai), LA 87, LPZ II (: lenk. Stanisz «= Stanistaw); WINCO/BHUHIA (Woronowo), LPZ II; Bip 47–48 (: pol. Wincenty, rozpowszechnione także wśród katolickich Białorusinów, ponieważ prawosławny skrót Buxewxmuū Buny-+ -yx, -yas etc.); lit. Vincas, Vincentas; WOLYNIEC/WOLYNIEC (Cieslukiszki; Scitguny), LPZ II Valinčius (: Valentas, pol. Walenty, Walenta, brus. Barenmui, Bamim, Barenm, Basms). A zatem nazwisk pochodzenia chrzestnego znaleziono niemal połowę —61 (46%). Jedna trzecia z nich —24 —ma litewskie przyrostki, spośród elementów słowiańskich przeważają białoruskie, a nie polskie. II. LITEWSKIE NAZWISKA POCHODZENIA NIECHRZESTNEGO 1. Tłumaczenie Znaleziono jedno poświadczone obecnie w dokumentach tłumaczenie nazwiska: DULKA ITIMJIMHKA (Dainowa- ); w znajdujących się w pobliżu Svilach (Swity) zapisano tylko DULKA, LA 138, LPŽ I podaje różne interpretacje: 1) dūlkė albo 2) jako wywiedzione od dūla 'człowiek małomówny’, lecz w terenie nazwisko to (być może pod wpływem etymologii ludowej) interpretuje się jako pochodzące od dulkės, co również pokazuje tłumaczenie. 2. Od litewskich słów pospolitych BALANDA/BALANDO IBAJIOH/- IA (Podwaryszki), Lrz I (: balanda, balanda "taka roślina’); GAJDZIS (Zalesie/- ?), LA 139, LPŽ I (: kogut); KIEL /KEJIb (Swity), LA 154, LPŽ I (: kielė); KODZIS (Koniuchy), LA 161, LPZ I (: 1) kutas; 2) kuddis "kas su kuodu’; 3) kuodys "kuoduotasis vieversys"); KORWIEL (Stasino), LA 151, LPŽ I (: karvėlis); ROGAL/ROGALSKI/ROGELSKI IPOT'AJIb (Czyžewsk/? ; Huta; Lazaryszki),LPŻ II (?: róg) + -el-, później + słowiańska -ski; SZARKOIINIAPKO (Bieniakonce/? ; Bieniakonie; Bojary; Scilguny), LA 203, LPZ II (: sroka); SZAMIEL (Mikontany; Swity), LPZ II (: sum "tokia ryba") + -el-; WILBIK (Stasino), LPZ II (2: vilbéti, vilbinti); ZUZA (Koniuchy, Scitguny), LA 221, LPZ II (: 1) zūza 'nepaslankus Zmogus’, 2) ziizti 'ūžti, murméti, zyzti’). 3. Iš lietuviškų galūnių vedinių BALC IBAJIbKA (Podwaryszki). Jeżeli to BALČIUS, to LPŽ I (: 1) baltas), ale tłumaczenie BALKA wskazywałoby, że 2) może to być skrót ir iš Bolesława, choć ir powstały, jak się zdaje, w wyniku etymologii ludowej) + -us; BALKUS (Bieniakonie), LPŽ I (: 1) balkti arba 2) Bolko «= Bolestaw) + -us; BILDZIS (Bolsie), plg. LA 125 BILDŽIUS, LPZ I BILDZIUKAS (2: ia + -is albo -ys; WOJSZNIS (Bieniakonie, Cieslukiszki), LPZ II (? : vaišinti) + -is albo litewskich -ys. 89 4. Iš słów sufiksalnych = Niektóre nazwiska, np. Wodejka, Woronis, choć budzą ir wątpliwości, zalicza się do tej grupy. Wskazane przyrostki są najprawdne opodobniej elementami słowotwóo rczymi nazwisk, litewskich wyrazów przyrostkowych DUDOJC (Bieniakonce; Bieniakonie; Lenciszki/Lėnciškės; Zabtocie), LA 137, LPZ I (: dūda 1) „taki instrument muzyczny”, 2) „gaduła, ignorant”) ait-; +- GAUDIUL (Bojary), por. LA 141 GAUDIS (-YS?) (?: 1) gafisti, 2) gaudyti, 3) Gaud- (litewski antroponim, częsty człon litewskich nazwisk dwuczłonowych); LPŽ I GAUDUTIS, GAUDELIS (?: iš gaudūs 1) „dźwięczny, donośny, głośny”, 2) „melodyjny”, 3) „smutny, nędzny, żałosny’) + -ul-; GIEDROIC (Kulkiszki/Kūlkiškės; Mikontany), LA 142, LPŽ I (: gičdras 1) „słoneczny, jasny, bezchmurny’; 2) „przejrzysty, czysty, klarowny’; 3) „skardus”; jest jezioro Giedrys) + -ait-; HAJDUL/T AK/YJIb (Woronowo), LA 139, LPZ 1 GAIDELIS; HAIDUKAS; GAIDULIS; AIDULIS (: aidūs „skardus”) + -ul-; LPŽ I wątpi się, czy HAIDUKAS pochodzi od (: gaidys), ale forma białoruska z h bardziej przemawiałaby za pierwszym wyjaśnieniem — (: aidus); MAGUL (Lawcy/?), LA 169 MAGALAS (?: 1) magalas „ten, kto magaliuoja, kręci się dookoła; makalas’, 2) magėti „obchodzić, mieć ochotę”) + -ul-; LPZ II MOGULEVICIUS (?: mogautis „cieszyć się, zachwycać się, delektować się”, 2) mėogis „przyjemność, zadowolenie”, 3) moguoti „pragnąć, pożądać, mieć ochotę”; MITUL (Romucie), LPZ I (?: mitulys, mitulis 1) „zimmitys”, 2) „ten, kto się spasł, otyły; dojrzały, dorosły mężczyzna”); MOZOL (Bieniakonie; Lenciszki; Podziegucie; Warnakiele; Zabtoc), LA 171 odtwarzane MAŽUOLIS mały) (: + -uol-; LPŽ II MAZOLIS (: slawizm mazolis „odcisk”); miejscowi mieszkańcy Litwini wyjaśniają jako LA 171; SKIRTUN (Bolcininkiele), LPŽ II SKIRTAUSKAS (: 1) skirzyć "dzielić na į części, dzielić; brać z iš gromady; rozszczepiać się, pękać, pękać; chrzcić, rozprasz2) ać się, rozdzielać się'; skyrūs, skyrus "różny, inny; nieznoszący towarzystwa, odosobniony, samotny; samolubny, egoistyczny’) + -ūn-; WODEJKA (Kodzie); LPŽ II (? : wstęp) + -eik- (por. uwagę p. 83); WORONIS (Woronowo), LA 215 (: nazw ir miejscowych i wodnych su Vararba Vor-, ten drugi może być pająkiem), iš LPŽ II VARONIS, VORONIS (? : kruk, wrona) + -on-; ? brus. Bapanių. 5. Iš starożytnych litewskich imion osobowych dwuczłonowych Imiona dwuczłonowe lepiej zachowały się na Żmudzi, o we wschodniej Litwie jų jest ich niewiele. Tylko jedno nazwisko į trafiło do naszych wykazów be bez żadnych słowiańskich su przyrostków, — jedynie z końcówką odrzuconą jako oznaką slawizacji: 90