Mokslinio ir grožinio stiliaus sakinio ilgis

LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA PYTANIA XXXIII (1995) GRAMATYKA IR LEKSYKOLOGIA AUDRONĖ BITINIENĖ NAUKOWEGO IR ARTYSTYCZNEGO STYLU ZDANIA DŁUGOŚĆ Funkcjonalne style języka najczęściej bada się z jakościowego punktu widzenia: analizuje się tendencje doboru i rozmieszczenia określonych środków językowych. W stylistyce języka litewskiego style artystyczny i ir naukowy charakteryzuje się za pomocą takich cech, jak konkretność obrazowa, emocjonalność, indywidualność oraz abstrakcyjność, logiczność, obiektywność (Pikčilingis 1971 : 287). Jednakże podejście to może zostać uzupełnione o aspekt ilościowy, ponieważ pojęcie tendencji ma charakter statystyczny: większą lub mniejszą aktywność środków językowych, określaną słowami „często”, „rzadko” itp., badacz ustala, obserwując ich „zachowanie statystyczne- ”. Po przeanalizowaniu dostatecznie dużej próby nietrudno obliczyć, jak często, powiedzmy, w naukowych tekstach języka litewskiego podmiot wyrażany jest bezokolicznikiem czasownika lub jaki odsetek stanowią zdania przyczynowe w zbiorze wszystkich zdań złożonych. Wśród wszystkich cech stylów funkcjonalnych szczególne miejsce zajmuje długość zdania. Ten wskaźnik ilościowy dostarcza nie tylko informacji stylistycznej, lecz zarazem jest komponentem struktury zdania; zdanie o długości jednego lub dwóch słów różni się zasadniczo pod względem swojej struktury od zdania pięćdziesięciowyrazowego. Z drugiej strony dobór zdań oraz charakter ich rozwinięcia zależą od sfery działalności, dominującej funkcji języka, treści i innych warunków funkcjonowania języka. A zatem długość zdania niejako implikuje zarówno jakościowy, jak i ilościowy aspekt badania stylu funkcjonalnego. Dlatego długość zdania w różnych językach jest dość często badana. Długość zdania bada się w różnych aspektach. W niektórych pracach przyjmuje się pogląd, że długość zdania jest elementem gramatyki, bezpośrednio związanym z rozwojem gramatycznej struktury języka (Admoni 1966). W innych przypadkach długość zdania analizuje się w kontekście statystyki języka (Meier 1964; Herdan 1960). Liczne są także badania, w których długość zdania traktuje się jako cechę różnicującą style funkcjonalne (Jleccxuc 1962; Įlojie>xxeji 1964; Mucrpur 1967; Arader 1963; Eggers 1962; Tėšitelova 1980) lub styl indywidualny (Yule 1939; Bamak 1974). W litewskim językoznawstwie długość zdania opisał J. Pikčilingis. Wskazuje on, że „o takim czy innym rozmiarze zdania decyduje styl języka” (1971: 137). Celem niniejszego artykułu jest porównanie długości zdania w stylu naukowym i artystycznym; taka analiza stanowi kontynuację wspomnianej już tradycji badań stylistycznych języka litewskiego. Każde badanie statystyczne wymaga przedstawienia operacyjnej definicji analizowanych obiektów, tj. takiego ujęcia pojęcia naukowego, które umożliwiłoby jednoznaczne określenie tego obiektu. Za zdanie uważa się odcinek tekstu od kropki do kropki lub do innego znaku interpunkcyjnego oznaczającego formalne zakończenie zdania (Ammonm 1973: 15). Jednostką pomiaru długości zdania jest słowo, tj. oddzielony odstępami grafem lub ich ciąg. Takimi definicjami określa się, który odcinek tekstu należy uznać za zdanie, a którą grafemę za słowo; ma to szczególne znaczenie w tekstach naukowych, w których dość często występują skróty nazw, pojęcia wyrażane są symbolami, znakami niealfabetycznymi itp. 169 ir — lu ir Badana próba obejmowała teksty różnych dziedzin nauki (humanistycznych, przyrodniczych, matematycznir ych, technicznych), podstylów (teoretyczne34 go, iš dydaktycznego, metodycznego10 ), z których losowo ir wybrano tysiące zdań, oraz teksty prozaiczne 32 (autorskiej iš narracji), w których również 10 przeanalizowano tysiące zdań. Analizowano jedynie ne długość każdego zdania, ale także niektóre ir cechy struktury zdania, takie jak typ zdania oraz liczba — członów zdania złożonego. Przy ustalaniu typu zdania oparto się na klasyfikacji zdań przedstawionej w „Gramatyce języka litewskiego” Dane (1976) przetworzono VU W centrum obliczeniowym program do analizy statystycznej „Paula”, napisany w języku PL/1. Omawiając otrzymane wyniki, należy uwzględnić į dwa zastrzeżenia: po pierwsze, abstrahuje się od długości słów, jų leksykalnego ir znaczenia gramatycznego, tj. wszystkie słowa tworzące zdanie traktuje się jako równoważne; po drugie, długość każdego zdania mierzy się całkowitą liczbą słów, dlatego jo cechy określane w dziesiątych, a nawet ar setnych częściach są pewną abstrakcją. Aby ściśle scharakteryzować długość zdania, musimy podać odsetek zdań, których długość wynosi od jednego słowa do — możliwie największej liczby słów (w naszej próbie — 121 słowo). Lecz to byłoby niewygodne, ir a nawet niezrozumiałe dla czytelnika. Dlatego praktycznie wszyscy badacze operują głównymi parametrami rozkładu częstości długości zdań, średnią długością zdania (x). Jednak ten parametr zbyt przybliżenie opisuje rzeczywisty rozkład zdań w tekstach, dlatego niezbędne są również inne parametry — odchylenie standardowe (s), współczynnik zmienności (v), amplituda wahań. Istotne znaczenie ma asymetria rozkładu: częstości długości zdań układają się zazwyczaj z asymetrią dodatnią, tzn. średnia długość przewyższa zarówno modalną (najczęstszą), jak i medianową (dzielącą próbę na dwie równe części) długość zdania (zob. tabelę 1). Tabela 1 Parametry rozkładów długości zdań stylu naukowego i artystycznego Funkc. Śred. Stand. Zm. | Wahania. | Mediana | Moda | Asymetria | Współcz. styl długość * | odchylenie. s | współcz. v | ampl. współcz. stand. odchylenie. Naukowy 18,0 8,8 48,8 2—57 16,3 16 0,79 0,06 Artystyczny 12,3 9,9 80,5 1121] 10,4 5 0,93 0,04 į Dane przedstawione w tabeli świadczą o tym, że ir długość zdania w naukowym stylu artystycznym jest różna. Istotność statystyczną tej różnicy (z uwzględnieniem wielkości į próby) ocenia się następująco. Średniej długości t= 3,38, p<< tzn. 0,001, różnica średniej długości jest statystycznie bezwzględna. Różnica odchyleń standardowne ych jest tak wyraźna (t= 2,1, p< 0,05), jednak również statystycznie istotna. 170 Współczynniki asymetrii różnią się dość istotnie (t= 2,0, p< 0,05); sprawdzenie w tym przypadku istotności statystycznir ej współczynnika zmienności, amplitudy wahań oraz różnic między medianą a modą jest dość kłopotliwe, ale różnice bezwzględne nie budzą wątpliwości. Chociaż długości zdań w obu stylach mają rozkład prawostronnie asymetryczny, w stylu artystycznym cecha ta jest znacznie wyraźniejsza. W rozkładzie długości zdań stylu naukowego mediana i moda różnią się od ir średniej długości o dwa słowa, natomiast w stylu artystycznym moda różni się o aż o słów 7 (mediana ir różni się tu o dwa słowa). Rozkład długości zdań stylu naukowego jest bardziej zwarty (mniejsza amplituda, mniejsze odchylenie standardowe przy większej średniej długości). Innymi słowy, długość zdań w tekstach stylu artystycznego wykazuje większe zróżnicowanie niż długość zdań w tekstach stylu naukowego. W celu bardziej szczegółowej analizy długości zdań, a zwłaszcza ujawnienia wpływu czynników lingwistycznych i ir ekstralingwistycznych, celowe jest grupowanie zdań i obliczanie częstości występowania takich grup długości. W literaturze zdania grupuje się bardzo różnorodnie. Jedni autorzy wyróżniają grupy równych i nierównych przedziałów długości, nie podając jakościowej oceny tych grup (Crarucruųuzi 1967), inni zaś dokonują jakościowej oceny pogrupowanych zdań: zdania krótkie — do 20 słów, długie — od 20 do 60 słów, bardzo długie — więcej niż 60 słów (Meier 1964: 186). Należy zauważyć, że podstawa grupowania najczęściej nie jest wskazywana ani wiązana z potrzebami stylistyki funkcjonalnej czy składni. W niniejszym badaniu, grupując zdania według przedziałów długości, oparto się na kryterium statystycznym: za podstawę granic przedziałów przyjęto percentyle empirycznego (z próby) rozkładu, „skoki” rozkładu całkowego odpowiadające długościom zdań. Po wyznaczeniu tych granic otrzymano pięć informatywnych grup długości zdań: zdania bardzo krótkie — do 8 słów włącznie, krótkie — od 9 do 17 słów, średniej długości — od 18 do 30 słów, długie — od 31 do 46 słów, bardzo długie — 47 i więcej słów (zob. tabelę 2). 2 tabela Rozkład grup długości zdań (w procentach) Grupy zdań | Bardzo krótkie | Średniej długości | Długie Bardzo krótkie | długie Styl 1—8 9—17 18—30 31—46 | 47 i więcej słów | słów | słów słów | słów Naukowy 10,4 42,8 38,3 7,8 0,7 Artystyczny 43,0 36,2 15,8 3,8 1,2 Widać, że częstości grup zdań stylu naukowego i artystycznego różnią się o jedną „fazę”, tzn. w stylu naukowym najczęstsze są zdania krótkie i średniej długości, natomiast w artystycznym — bardzo krótkie i krótkie; Zdania tych grup w każdym stylu stanowią około 80 proc. Z danych wynika, że zdania wszystkich grup należy uznać za cechy różnicujące styl naukowy i artystyczny (różnice są statystycznie istotne na poziomie 171 p < 0,001). Szczególnie wyraźna jest moc różnicująca bardzo krótkich zdań. Po rozłożeniu tej grupy į na podgrupy okazuje się, że 1—2 ir 3—5 zdania o długości słów w tekstach artystycznych występują aż pięć razy częściej niż w tekstach naukowych. Šį Fakt ten można by wyjaśnić następująco. Kiedy w tekście naukowym próbuje się posługiwać bardzo krótkimi zdaniami (uważa się, że taki tekst jest bardziej przystępny dla adresata), pojawia się problem nadmiaru (redundancji): aby połączyć samodzielne su zdania, potrzebne są dodatkowe — konektory, które w takim przypadku mogą stanowić do 1 /3 tekstu (Schlesinger 1968 : 73). Zatem podstawowa cecha stylu naukowe- — go — podkreślona — logiczność — wyjaśnia brak bardzo krótkich zdań. Z drugiej strony pod względem częstości występowania bardzo długich zdań teksty stylu artystycznego przewyższają teksty (o naukowe nawet — amplitudą wahań): nadmiernie złożona struktura zdania tekstu naukowego może być przeszkodą w pojmowaniu abstrakcyjnej informacji naukowej. Cechy stylu artystycznego: obrazowość, obrazowa konkretność, — precyzja artystyczna, niedopowiedzenie ir (Župerka 1983) — pozwala organizować tekst na podstawie jų asocjacji, konektory łączące zdania są niemal ne zawsze potrzebne, przewagę mają implicytne sposoby łączenia zdań. Strefę styku obu stylów funkcjonalnych tworzą podgrupy 12—17 słów i zdań, niemal jednakowo częste w obu stylach (w naukowym proc., w artystycznym — 14,8 — 16,3 proc. ). Zatem takie zdania można uznać za niezmienną cechę obu stylów, „stałą językową” ([onexxen 1964 : 24). Można przypuszczać, że zdania o tej długości są optymalne do zrozumienia i zapamiętania: dorosły człowiek najlepiej zapamiętuje zdania o długości 15—17 słów, granica optymalnego rozumienia —20 słów (Ogburn 1963: 101). Oczywiście, granic tych nie należy absolutyzować, ponieważ zależą one od wielu czynników ekstralingwistycznych — charakteru przekazywanej informacji, typu tekstu, właściwości adresata itp. Długość zdania uważa się za funkcję struktury zdania (Jlecckuc 1962: 83), dlatego należy uwzględnić rozkład zdań pojedynczych i złożonych w omawianych stylach oraz ich długość. W stylu naukowym przeważają zdania złożone (55,9 proc.), w tekstach literackich ich częstość jest mniejsza (46,5 proc.); różnica jest statystycznie istotna (p < 0,001). Przewaga zdań złożonych w stylu naukowym jest stabilna i w niewielkim stopniu zależy od czynników ekstralingwistycznych (dziedziny nauki, podstylu, autora). Powszechnie wiadomo, że styl naukowy charakteryzuje się stereotypowością; autor tekstu naukowego musi pogodzić się z myślą, że jego publikacja będzie podobna do innej pracy na ten sam temat. Specyficzny styl syntaktyczny jest tylko pewną możliwością, której realizacja zależy od indywidualnych cech autora pracy naukowej jako użytkownika języka (Buuoxyp), a nie od jego kwalifikacji jako specjalisty. 1980 : 122), ne Takiej stabilności nie ma w tekstach stylu artystycznego; w nich wiele zależy od autora: częstotliwość zdań jednoczłonowych waha się od proc. 26 (Mušinskas) do proc. 70 (Bubnys, Vilimaitė). Ta zmienność może zależeć od tego, który syntagmatyczny — (hierarchiczny) ar typ składni prozy, rozczłonkowany me (zaktualizowany), dominuje w konkretnym tekście artystycznym. Długość zdań wzrasta w prozie syntagmatycznej, gdy "atskiras sakinys integruojamas į vieną sudėtingą sintagminį ciklą" (Apyr:onosa 1972 : 163). W tekstach rozczłonkowanej prozy relacje hierarchiczne zostają wycofane, każdy element informacji stanowi podstawę pojedynczego zdania. Np. : 172 Niezgrabnie dotykali poczerniałych od ulew przedsionków domów, klamek drzwi, progów, pozostawionych w polach pługów, bron i, przedostawszy się przez wierzchołki drzew tam, gdzie Kristupas su Kazimieru wypychał pakułami dno łodzi, liżąc poczerniałe liście olch, pokrywające ziemię, zdawało się, że ir natychmiast pokryją się szronem, gdy ci mężczyźni będą iść z sieciami ir przez łąki, będą one całkiem białe od su przymrozku, ziemia skuta grudą będzie dudnić pod nogami ir po (Radz PV 99). Ir była noc. W chacie ir na podwórzu. Wszędzie noc. Ciemna, głęboka, długa, cicha. Trzaskał klosz palącej się pod sufitem lampy. Przykręcony. Żeby zużywał mniej nafty (Balt SJ 250). Liudas Skirmonis uśmiecha się. Jednowłosy, z ustami ozdobionymi przez mróz. Domom. Przechodniom. Wreszcie tej łuszczącej się murowanej ścianie (Avyž Ch S 8). Jeszcze wyraźniej style różnią się długością ir zdań pojedynczych i złożonych (tabela 3). 3 tabela Rozkłady grup długości zdań pojedynczych i złożonych (procentach) Grupy zdań bardzo krótkie | średniej | długości bardzo Typ zdania Styl | krótkie długości długie 1—8 9—17 18—30 31—46 | 47 ir itp. słów | słów | słów słów | słów Naukowy 20,4 46,9 28,8 3,6 0,3 Pojedyncze Artystyczny 68,5 26,9 4,2 0,3 0,0 Naukowy 2,4 29,3...» 50,0 17,4 0,9 Złożone Artystyczny 13,7 46,9 29,1 7,7 2,6 Najbardziej oczywistą cechą stylu naukowego, którą ukazuje ta tabela, jest złożoność zdań pojedynczych. Chociaż ich odsetek jest mniejszy niż w stylu artystycznym, są one jednak znacznie dłuższe niż w tekstach artystycznych (Xm = 14,5; Xg = 74; sm = 7,6; sg = 5,1). Innymi słowy, w tekstach naukowych funkcjonuje wiele zdań pojedynczych o złożonej strukturze, rozszerzonych szeregami jednorodnych części zdania, grupami wyrazowymi imiesłowowymi, wtrąceniami i wtrąconymi konstrukcjami. Pod względem możliwości przekazywania wyczerpujących i rzeczowo precyzyjnych informacji takie zdania dorównują zdaniom złożonym, co wyjaśnia ich częstotliwość w tekstach naukowych. Prostotę struktury zdań pojedynczych w tekstach stylu artystycznego (oczywiście w porównaniu ze stylem naukowym) potwierdza również fakt, że zdań składających się z 1—2 wyrazów jest w tekstach artystycznych 5,3 proc., a w tekstach naukowych tylko proc. — 0,3 Inny obraz funkcjonowania zdań złożonych. Chociaż średnia długość różni się statystycznie (Xm = 21,2; *g = 17,7; p< 0,001), różnica ta nie ma 173 znaczenia jakościowego. Wyjaśnia się to, gdy zdania złożone podzielimy bardziej szczegółowo (tabela). (4 4 tabela Wskaźniki rozkładów długości zdań złożonych Styl naukowy Styl artystyczny % x S % * S ~ Rodzaj zdania Współrzędne 11,8: 206...77. 159. 14,8 7,3 Podrzędne 68,2 19,7 8,1 405 15,5 8,0 Bezspójnikowe 63 . 22,3 82 181 13,7 1.4 Mieszane 137 285 7,8 255 263 M5 Widać, że zdania złożone stylu naukowego są średnio dłuższe od zdań tekstów literackich; w uz przybliżeniu jednakowe odchylenia standardowe wskazują, że różnica ta jest niezmienna. Jedynym wyjątkiem są — zdania mieszane, których rozkład w tekstach literackich charakteryzuje większe odchylenie standardowe, a więc znacznie ir większa amplituda wahań długości. Wśród mieszanych zdań złożonych stylu literacki1,3 ego proc. stanowią bardzo krótkie (do słów) 8 ir 8,7 proc. — bardzo długie (więcej niż słowa) zdania. 47 Dla porównania należy zaznaczyć, że mieszane zdania złożone w tekstach naukowych są bardziej standardowe: bardzo krótkich w ogóle nie odnotowano, bardzo długich tylko proc. iš o — 0,7 ogólnej jų liczby. Różnią się ir zdania złożone bezspójnikowe różnych stylów funkcjonalnych: w tekstach artystycznjų ych jest ich więcej niż w naukowych, są one znacznie krótsze. (p < 0,001). Tendencję tę uwarunkowuje ważna cecha stylu artystycznego — — dynamizm (przeciwna właściwość stylu naukowego — statyczność). Stosunkowo krótkie zdania bezspójnikowe w tym stylu pomagają przekazać zmianę wydarzeń, ich rytm, stworzyć napięcie, tj. przejmują dodatkowy semantyczny ciężar tekstu. W tekstach naukowych dąży się do podkreślenia związków logicznych i dokładniejszego ich określenia, dlatego pierwszeństwo przyznaje się zdaniom podrzędnym; tendencja ta jest właściwa wszystkim tekstom naukowym, nie zależy od dziedziny nauki ani podstylu. Zdania podrzędne, które określają „czyste” stosunki logiczne (celu, warunku, przyczyny, przyzwolenia itp.), należy uznać za relewantną cechę stylu naukowego. Opisując zjawiska rzeczywistości, synchronicznie wyrażając myśl i rozumując, używa się zdań przydawkowych i wyjaśniających (takich zdań podrzędnych również nie brakuje w tekście naukowym). | Możliwości rozwoju zdania złożonego, zależne od jego „średniego potencjału gramatycznego” (Ipuesa 1969: 174), określa liczba członów (tabela 5). Hite A Taa 5 + As | : Lt 1G AOL DAP ia Eid 1 a ryt | . a | el AOUJAX9) 9E20111n1soint - = m . . ) ARS HUSOTR „UIS DOS \ -— | 24 t już a „20174 ti () Aid yet . wiz iL | : ; t adis Klasyka nonAaul pinpisa vtaitėbuvaadoli tabela Rozkład AH 174 5 zdań złożonych o różnej liczbie składników su Styl Liczba składników 2 3 4" 5—6 T7—8 9 ir wiele Naukowy 66,0 260 60 1,48 0,2 0,0 Artystyczny 57,6 24,2 9,7 64 1,3 0,8 Zatem, chociaż średnia długość zdań złożonych w tekstach literackich jest jų mniejsza, liczba członów jest większa. W obu stylach najczęstsze są zdania dwuczłonowe, ale w naukowym jų ich częstość jest większa (różnica statystycznie istotna, p < 0,001). W tekstach naukowych bardzo mało jest (w niniejszym badaniu nie odnotowano) zdań, które miałyby więcej niż 8 członów (choć i takie zdanie niełatwo zrozumieć!). Tymczasem w tekstach literackich występują zdania mające do 15 członów. Tendencję tę potwierdza współczynnik złożoności zdań (średnia liczba członów): w stylu literackim wynosi on 2,8, a w naukowym — 2,2. Istnieje również inna różnica: długość członów zdań złożonych stylu literackiego (Xg = 6,3, sg = 4,3) niewiele różni się od długości zdań pojedynczych, natomiast zdania pojedyncze stylu naukowego są znacznie dłuższe niż człony zdań złożonych (*m = 9,2, sm = 6,5). W stylu naukowym zdania pojedyncze są często adekwatne do złożonych, przejmują ich funkcje; Na tę skłonność zwracają uwagę językoznawcy badający styl naukowy innych języków. Inaczej jest w stylu artystycznym. Niewielka różnica między długością zdań pojedynczych a długością członów zdań złożonych, a także częstotliwość zdań bezspójnikowych i współrzędnie złożonych wskazują na większą samodzielność członów; długość zdań stylu artystycznego zależy przede wszystkim od liczby członów. Na przykład człony zdań złożonych w tekstach T1 (Aputis) i T2 (Bubnys) mają niemal jednakową długość, lecz współczynnik złożoności tych zdań znacznie się różni — 3,8 i 2,0. Można obliczyć uogólniający wskaźnik długości zdań, przyjmując za jednostkę długość członu zdania złożonego (AkxumMosa 1973: 74). Według tego wskaźnika długość zdań pojedynczych i złożonych tekstu artystycznego ocenia się w stosunku 1 : 1,2 : 2,8, a tekstów naukowych — 1 : 1,6 : 2,3. Takie wskaźniki po raz kolejny potwierdzają już omówione zjawisko: w tekstach artystycznych samodzielne zdania pojedyncze i człony zdań złożonych charakteryzują się tymi samymi tendencjami rozwojowymi, natomiast w stylu naukowym wspólne tendencje rozwojowe wykazują zdania pojedyncze i złożone. LITERATURA 1. Arader H. Długość zdań i słów w piśmiennictwie naukowym. —Eseje o myśleniu i pisaniu w nauce, inżynierii i biznesie. Iowa, 1963, s. ir 232—238. ar a Wiecie tir a hehe bi 2. Eggers H. Składnia współczesnego języka niemieckiego. —Studium Generale, i 1. 1962. s. 49—59. 175 3. Beneš E. Syntaktische Osobliwości niemieckiego języka naukowego Fachsprache. — Niemiecki jako język obcy. H. 3, 1966, S. 26—36. | 4. stado an G. Matematyka typów i tokenów. — Mouton i s'Gravenhage, 1960. ie 5. Yule G. U. On a Zdanie Długość as a Statystyczny Charakterystyczny of Styl in Proza. — Biometrica, 1939, N. 30. , : 6. Kraus J. Wprowadzdo enie do stylistyki dla pracowników informacji. Praga, 1977. 7. Meier H. Deutsche Statystyka językowa. T. 1, Hildesheim, 1964. 8. Ogburn W.F. On Naukowe Pisanie. — In. : Eseje on Myślenie i Pisanie in Nauka, Inżynieria i Biznes. Iowa, 1963, p. 92—105. 9. Pikčilingis J. Stylistyka języka litewskiego. T. 1. W., 1971. 10. Schlesinger I. M. Zdanie Struktura i Czytanie Proces. The Haga-Paryż, 1968. ' 11. Tėšitelova M. Wykorzystanie metod statystycznv ych w gramatyce. Praga, 1980. 12. Župerka K. Stylistyka języka litewskiego. W., 1983. 183. An mMonu B.I’. PazpuTHe cTpyKTYDpEI OIpejiJ102*x*0HHSA B INepHojį dopmnpPOBAHMS HeMelKOro s3sika. Jlennurpan, 1966. 14. AnmMouu B.I. Iliryjska gramatyka Strona B Niejasne Kom w fizyce. Moskwa, 1973. 15. Ax u mo Ba I“. H Rozmiar propozycji Jak Współczynnik CTHIMCTHKH H rpaMMaTHKH. — Bonp. s3mixosnanus, 1973, N21, c. 67—79. 16. A pynmrioxoBsa MW. JI. OcCHHTAKCHYECKMX THNAX XYyAOXKecTBeHHOM npo3sl. O6mee u poMaHcKoe s351K0O3HaHHMe. Mocksa, 1972. 17. Bama x II. [nuHa cjioBa H OAJIMHA NPeAJIOJKEeHHS B TeKCTAX OAHOro aBTopa. — Bonpocsr craTucTHyeckoft ctunucTuku. Kuen, 1974, c. 314—329. 18. Buunokyp T.I. 3aKkOHOMEPHOCTH CTH/IHCTHYECKOIO HCMOJ/Ib30OBAHHA A3BIKOBBIX eauMHHUN. Mocksa, 1980. 19. Jonexen Ji. BepoaTHOCTHHIA nonxoji K TEOpHH XYHOXeCTBEHHOro cTuns. —Bonp. s23s51Kx03HaHHa, 1964, N= 2, 19—29. 20. Jleccxkuc I. A. O paamepax npeaio’keHus B pyccKoft HayuHoft npose 60-x ronos XIX sexa. —Bonp. s3sikosnauus, 1962, N= 2, c. 78—05. 21. MucTtpuk M. Matematyczno-statystyczne metody w statystyce. —Bomnp. s3s1K03HaHHs, 1967, N= 8, c. 42—52. 22. Statystyczne parametry stali B. Kunis, 1967. 23. A puesa B. H. Ilpenenst pa3BepTLIBAHHA CHHTAKCHYECKHX CTPYKTyp B cBA3H ¢ oGteMOM HHOĖdOOopManLHH. —B kH. : Współczesne syntaktyczne znaczenia i struktura zdania. Mocksa, 1969, s. 163—177. SALTINIAI _ MOKSLINE LITERATURA 1. Basalykas A. Lietuvos TSR krastovaizdis. V., 1977. 2. Bernatonis J. Mikroelementy įtaka rūgščių pieno produktų gamybai ir jų savybės. V., 1980. 3. Dagys J. Augalų ekologija. V., 1980. 4. Davidavičius E. Galvanotechnika ir jos panaudojimas. V., 1979. {oa Dundulis B. Lietuva Napoleono agresijos metais (1807—1812). V., 6. Fiziologija. V., 1978. 7. Gečiauskas S.,Klimka L. Naujieii laidininkiniai mi aS isa jieji puslaidininkiniai mikrobangų 8. Gelzbetonines konstrukcijos. V., 1978. 9. Girdenis A. Fonologija. V., 1981. 10. Girdzijauskas J. Lietuviy eiledara. V., 1979. 11. Gulbinas A, Norvilas H, Rauckis R. Masiny gamybos techninio paruošimo automatizavimas. V., 1978. 176 12. Jasinskas L, Adomas R., Raguotienė N. Organinė chemija. V., 1979. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. gydym 29. 30. 31. 32. 33. 34. EE Se 9. Januškevičiūtė A. Klinikinė fonokardiologija. V., 1979. Jovaiša L. Psichologinė diagnostika. K., 1975. Kabailienė M. Taikomosios polinologijos pagrindai. V., 1979. Kapustininkaitė T. Alksnynai. V., 1983. Kareckas L. Kombinuotieji pašarai. V., 1981. Kubilius J. Tikimybių teorija ir matematinė statistika. V., 1980. Kumpikas L. Mašinų gamybos technologijos pagrindai. V., 1978. Lozuraitis A. Tiesair vertybė. V., 1980. Mačionis A. Stuburiniai gyvūnai. V., 1981. Mickūnas S. Elektrodinamikos pagrindai. V., 1975. Midvikas D. Polių darbai. V., 1978. Mokslinė-techninė pažanga ir gamybos efektyvumas. V., 1983. Nainys V. Virpesiai ir triukšmas pramonėje. V., 1972. Pedagogika. V., 1981. Psichologijos paskaitos. V., 1980. Raugalė A, Mitūzas H, Vaičiuvėnas V. Vaikų ligų as antimikrobiniais preparatais. V., 1983. Sauka D. Lietuvių tautosaka. V., 1982. Svogūnų auginimas. V., 1980. Šeštokas V. Keliai, transportas, miestai. V., 1976. Šimakauskas S. Elektra automobilyje ir motocikle. V., 1979. Urbutis V. Žodžių darybos teorija. V., 1978. Vasiliauskas R. Mokinių darbštumo ugdymas. K., 1983. GROŽINĖ LITERATŪRA tis J. Gegužė ant nulūžusio beržo. V., 1986. tis J. Skruzdėlynas Prūsijoje. V., 1989. tis J. Keleivio novelės. V., 1985. žius J. Žmogus lieka žmogumi. V., 1975. žius J. Sodybų tuštėjimo metas. V., 1977. žius J. Chameleono spalvos. V., 1979. nys V. Alkana žemė. Po vasaros dangum. Nesėtų rugių žydėjimas. E << <gTT ooh lle oie ge ge ie 2g u u u y y y b b ubnys V. Pilnaties valandą. V., 1980. Baltušis J. Parduotos vasaros. T. II. V., 1969. „Baltušis J. Su kuo valgyta druska. T.I. V., 1979. „Baltušis J. Sakmė apie Juzą. V., 1979. „Bieliauskas A. Kauno romanas. V., 1973. „Bieliauskas A. Ramūis laikai. V., 1983. „Bieliauskas A. Mes dar susitiksim, Vilma! V., 1975. „Dirgėla P., Dirgėla P. Žaibai gęsta rudenį. V., 1971. „Dirgėla P., Dirgėla P.Salavijy kalnas. V., 1977. „Dirgėla P, Dirgėla P. Sermenų vynas. V., 1980. „Granauskas R. Gyvenimas po klevu. V., 1988. „Granauskas R. Baltas vainikas juodam garvežiui. 1987. „Granauskas R. Duonos valgytojai. V., 1975. „Ivanauskaitė J. Mėnulio vaikai. V., 1988. „Ivanauskaitė J. Kaip užsiauginti baimę. V., 1979. .Jacineviéius L. Apysakos. V., 1981. .Jacineviéius L. Arbata penktą valandą ryto. V., 1979. .Jacineviéius L. Atmink pradžią. V., 1986. „Jasukaitytė V. Stebuklinga patvorių žolė. V., 1987. „Jasukaitytė V. Balandė, kuri lauks. V., 1989. . Kašauskas R. Mažos mūsų nuodėmės. V., 1975. „Kašauskas R. Suaugusiųjų žaidimai. V., 1988. 177