Lietuvių kalbos priežastinių ir parūpinamųjų veiksmažodžių leksikografinis pateikimas

LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI XXXV (1995) LIETUVIŲ LEKSIKOLOGIJOS TYRINĖJIMAI Gertrūda SAVIČIŪTĖ-NAKTINIENĖ LEKSYKOGRAFICZNE UJĘCIE LITEWSKICH CZASOWNIKÓW PRZYCZYNOWYCH I SPRAWIAJĄCYCH 1. Czasowniki przyczynowe i sprawiające stanowią znaczną część grupy litewskich czasowników przechodnich1. Są to derywaty o swoistych formach wyrazu morfologicznego (sufiksach -(d)yti, -(d)inti i/lub oboczności samogłoskowych w temacie) oraz określonych cechach semantycznych. Przy prezentacji tych czasowników w ”Słowniku języka litewskiego”2 oraz w trzech wydaniach ”Słownika współczesnego języka litewskiego”3 kierowano się analizą konkretnego materiału językowego, wnioskami z badań teoretycznych oraz tradycjami leksykograficznego, systematycznego ujęcia tego typu czasowników, sięgającymi jeszcze słowników niemiecko-litewskich i litewsko-niemieckich F. Kurschata4. 2. Autorzy I wydania ”Słownika współczesnego języka litewskiego” jako pierwsi podjęli systematyczne rozróżnianie czasowników sprawiających i przyczynowych. Ze względu na charakter i zakres słownika dokonano selekcji: ”Uwzględnia się częściej używane, bardziej typowe czasowniki sprawiające, ponieważ ich budowa i znaczenie są zrozumiałe same przez się”5. Tak samo postąpiono w DŽ1 oraz DŽ2. LKŽ podaje wszystkie znane z dialektów, słowników oraz literatury pięknej, naukowej i publicystycznej czasowniki przyczynowe i sprawiające. Ich rozróżnianie nastręcza leksykografom niemałych trudności. Czasowniki sprawiające, które powstały od przyczynowych, mają (1) te same sufiksy -(d)inti, -(d)yti, (2) tę samą strukturę zdania na poziomie powierzchniowym, np.: Ona każe jeść (caus.) dziecku — Ona tka (cur.) narzutę, (3) podobieństwa semantyczne do czasowników przyczynowych wyrażających kauzację pośrednią (zwykle werbalną), w których znaczenie działania kauzującego pokrywa się- 1Lietuvių kalbos gramatika 2, Vilnius, 1971, 265; Jakaitienė E., Laigonaitė A., Paulauskienė A. Lietuvių kalbos morfologija, Vilnius, 1976, 110; Paulauskienė A. Gramatinės lietuvių kalbos veiksmažodžio kategorijos, Vilnius, 1979, 12; Paulauskienė A. Lietuvių kalbos morfologija, Vilnius, 1994, 286; Dabartinės lietuvių kalbos gramatika, Vilnius, 1994, 284. 2Lietuvių kalbos žodynas 3—16, Vilnius, 1956—1995; II leid. 1—2, 1968—1969 (toliau—LKŽ). 3Dabartinės lietuvių kalbos žodynas, Vilnius, 1954 (toliau — DŽ), II leid. 1972 m. (toliau DŽ1), III leid. 1993 m. (toliau DŽ2). 4Deutsch-littauisches Wörterbuch von Friedrich Kurschat, Halle, 1870; 2, 1874, Littauisch-deutsches Wörterbuch von Friedrich Kurschat, Halle, 1883. 5Dabartinės lietuvių kalbos žodynas, 1954, X. 129 … ze znaczeniem działania pośredniczącego czasowników zaopatrzeniowych „troszczyć się” — „kazać, prosić, namówić, zapraszać, pozwalać, dawać itp.”, np.: Ateždink (caus.), tj. każ przyjść J (LKŽ II 1056) — Nėšinu (cur.) kapustę z ogrodu, tj. każę komuś ją nieść J (LKŽ VII 708). Te podobieństwa są głównymi przyczynami mieszania czasowników kauzatywnych i zaopatrzeniowych, z powodu którego zdarzają się niekiedy nieścisłości w ich opracowaniu. Przy rozróżnianiu tych czasowników autorzy i redaktorzy LKŽ przez długi czas w praktyce kierowali się poglądem, że czasowniki kauzatywne tworzy się od nieprzechodnich, a zaopatrzeniowe — wyłącznie od przechodnich. Kryterium formalnych środków wyrazu (czasowniki zaopatrzeniowe najczęściej mają przyrostki z formantem -d-) nie było uznawane za wystarczające. Później zaczęto stosować zaproponowane przez A. Jakulienė kryterium relacji działania do obiektu, zgodnie z którym obiekt działania czasownika kauzatywnego jest zarazem podmiotem działania jego czasownika podstawowego, np. gasić świecę — świeca gaśnie. Działanie czasowników zaopatrzeniowych jest skierowane na ten sam obiekt co działanie ich czasowników podstawowych, np. kazać uszyć sukienkę — szyć sukienkę6. Na podstawie prac J. Jablonskisa i innych autorów oraz opisu zdań kauzatywnych i kuratywnych za pomocą parafrazy „sprawić, żeby …” okazało się, że czasowniki zaopatrzeniowe zakładają obecność p o ś r e d n i k a p o d m i o t o w e g o 7 na (1) g ł ę b o k i m, a w rzadkich przypadkach także na (2) p o w i e r z c h n i o w y m poziomie. Np.: (1) Służyłem za dzieci — kazałem sobie uszyć watowaną kurtkę Pvn (LKŽ XII 590) — „[Sprawiłem, że]” + „[k r a w i e c (-cowa?)] sprawił, że” + „[mnie] uszyto watowaną kurtkę”; (2) Bogaty człowiek nie mógł w żaden sposób znaleźć k r a w c a, który obszyłby mu ubranie S.Dauk (LKŽ XII 589). Zaobserwowano pewne ograniczenia semantyczne dotyczące podmiotu działania pośredniczącego (podmiotu zdania), działania pośredniczącego (wyrażanego przyrostkiem), działania, któremu się pośredniczy (wyrażanego rdzeniem czasownika zaopatrzeniowego, zbieżnym z rdzeniem czasownika podstawowego), oraz obiektu kuracji (dopełnienia bliższego); omówiono konkretne przypadki nieprecyzyjnego rozróżniania czasowników kauzatywnych i zaopatrzeniowych8. Precyzyjniejsze rozróżnianie czasowników zaopatrzeniowych i kauzatywnych może umożliwić kompleksowe zastosowanie wszystkich tych kryteriów. 3. Sposoby opracowania leksykograficznego to nie tylko zagadnienie techniki pisania słownika. Odzwierciedlają one także teoretyczne ujęcie problemów, zaliczanie lub niezaliczanie wyrazów do określonej grupy leksykalno-gramatycznej, pokazują zmiany niektórych znaczeń i związki słowotwórcze oraz semantyczne, a także pozwalają wyodrębnić z szeregu wariantów wyraz podstawowy, najbardziej rozpowszechniony lub najbardziej zalecany. W pracach teoretycznych czasowniki kauzatywne i zaopatrzeniowe są… 6 J a k u l i e n ė A. Priežastinių ir parūpinamųjų veiksmažodžių skyrimo kriterijai. — Kalbotyra 26 (1), 1975, 81. 7 J a b l o n s k i s J. Rinktiniai raštai 1, Vilnius, 1957, 289; J a k a i t i e n ė E., L a i g o n a i t ė A., P a u l a u s k i e n ė A. Min. veik., 110. Plačiau žr. S a v i č i ū t ė G. Parūpinamųjų veiksmažodžių semantika. — Lietuvių kalbotyros klausimai 24, 1985, 236—251. 8 S a v i č i ū t ė G. Ten pat. 130 Zazwyczaj są traktowane jako tworzące opozycje z wyrazami podstawowymi, np.: (a) gyduti: gyti, (b) siūdinti: siūti. Dlatego w wymienionych słownikach łączy się je za pomocą oznaczeń gramatycznych (DŽ — prż., prp.; LKŽ — caus., cur.) z wyrazami podstawowymi. We wstępie do 2. wydania I tomu LKŽ czytamy: „Czasowniki przyczynowe, kauzatywne… nie są objaśniane opisowo, lecz jedynie za pomocą oznaczeń caus., cur. odsyła się do tych czasowników pierwotnych, od których pochodzą i od których przejęły nowe znaczenia gramatyczne, np.: lõdyti, -o, -ė caus. loti; mėgzdinti, -ina, -ino cur. megzti”9. Problemę tę pokrótce omówiono również w instrukcji10, nie przedstawiając szerzej bardziej złożonych przypadków. Mimo to osoby opracowujące i redagujące tekst LKŽ napotykają więcej problemów, niż można było przewidzieć. Dlatego formalne sposoby prezentacji leksykograficznej są dość zróżnicowane. 3.1. Zarówno aspekt słowotwórczy i etymologiczny, jak i semantyczny najdokładniej odzwierciedla najczęściej wybierany sposób prezentacji, w którym każde znaczenie łączy się za pomocą oznaczeń gramatycznych z odpowiednim znaczeniem czasownika podstawowego, np.: 1 lakdinti oznaczeniem cur. odsyła się do lėkti 1 (LKŽ); znaczenia 1 šiur̃pinti 1—3 oznaczeniem caus. — do znaczeń 1—3 czasownika 1 šiur̃pti, zaś znaczenie 4, jako leksykalnie zmienione, objaśnia się osobno (LKŽ); znaczenia šviesdinti 1—3 oznaczeniem caus. — do znaczeń 2, 10 i 11 czasownika šviesti (LKŽ); znaczenia taikydinti 1—2 oznaczeniem cur. — do znaczeń 2 i 8 czasownika taikyti (LKŽ); znaczenia taisydinti 1—5 oznaczeniem cur. — do znaczeń 1, 13, 17, 19 i 27 czasownika taisyti (LKŽ). Czasami nie udaje się wskazać dokładnego znaczenia czasownika podstawowego, ponieważ nie podają go źródła, z których zaczerpnięto wyraz, np. taikindinti w K, NdŽ oznaczone jest jako cur. odsyłające do taikinti, chociaż czasownik ten ma 7 znaczeń (LKŽ). 3.2. Objaśnianie czasownika za pomocą peryfraz „robić (tak), aby…” lub „robić coś” również wskazuje na wyraz podstawowy: w pierwszym przypadku na czasownik oznaczający czynność samoistną, w drugim — na przymiotnik, np.: blizginti 1. tr., intr. „sprawiać, by lśniło” (DŽ¹, DŽ², LKŽ), gėlinti „robić gorzkim” (DŽ, DŽ¹, DŽ², LKŽ), šviešinti „czynić jasnym” (DŽ, DŽ¹), „czynić jasnym, jaśniejszym” (DŽ², znaczenie 1; LKŽ — znaczenie 3) itd. W pierwszym przypadku peryfraza zastępująca oznaczenie gramatyczne pomaga leksykografom uniknąć trudności związanych zazwyczaj z prezentacją czasownika podstawowego; ponadto jest szeroko stosowana w literaturze językoznawczej przy opisie czasowników przyczynowych i kauzatywnych. W drugim przypadku peryfraza jest jedynym wskaźnikiem przyczynowych czasowników pochodzenia przymiotnikowego11, chociaż w instrukcji nie określa się ich tym mianem: „Czasowniki odprzymiotnikowe oznaczające czynność, wskutek której obiektowi nadaje się cechę wyrażoną przez dany przymiotnik, objaśnia się formułą »robić coś«”12. 9 Słownik języka litewskiego 1, 1968, XII. 10 Instrukcja „Słownika języka litewskiego”, Wilno, 1980, 34, 67, 69. 11 Я к а й т е н е Э. Czasowniki sufiksalne współczesnego języka litewskiego. Autoreferat rozprawy... kandydata nauk filologicznych, Wilno, 1968, 11. 12 Instrukcja „Słownika języka litewskiego”, 65. 131 3.3. Odsyłacz do czasownika podstawowego lub peryfraza kauzatywna bywa uzupełniany synonimami albo doprecyzowywany objaśnieniem. Ten sposób prezentacji przydaje się w przypadkach, gdy trzeba pokazać pewną zmianę leksykalną znaczenia przyczynowego lub kauzatywnego bądź przynajmniej dokładniej je objaśnić. Np.: bildinti „sprawiać, że coś dudni, stukać” (LKŽ); bimbinti „sprawiać, że coś brzęczy, bzyczeć” (LKŽ); 3 liędinti por. 2 lieti 1; „kazać odlewać coś z roztopionego metalu” (LKŽ); 1 maldinti por. malti 1; „maldinti” (LKŽ); apmušdinti por. apmušti. 1. „apkal­dinti” (LKŽ) itd. Przez pewien czas autorzy LKŽ skłaniali się ku doprecyzowywaniu odsyłaczowego sposobu prezentacji czasowników kauzatywnych przez określanie semantyki działania sprawczego czasownikami rūpintis, liepti, leisti, duoti itd. albo peryfrazą „sprawiać (tak), że…”. Np.: imdinti por. imti. 1. „zatroszczyć się, żeby ktoś wziął” (LKŽ); įmušdinti por. įmušti; „dać, kazać wycisnąć, wyryć” (LKŽ); meči­dinti por. mečioti: „pozwalać się włóczyć, wałęsać, przebywać nie na swoim miejscu” (LKŽ); plėsdinti por. plėsti. 1. „sprawiać, by coś było rozdzierane, rozrywane” (LKŽ) itd. 3.4. Czasami w DŽ, a zwłaszcza w starszych tomach LKŽ, wybiera się sposób prezentacji, w którym kwalifikator gramatyczny umieszczany jest w haśle, a znaczenia objaśniane są leksykalnie jako samodzielne. „Gdy znaczenia objaśnianego wyrazu różnią się od znaczeń wyrazu, do którego odsyła hasło, albo ich kolejność prezentacji jest różna, odsyłacz (wskazuje on jedynie budowę słowotwórczą wyrazu i jego pochodzenie) zwykle podaje się przed wszystkimi znaczeniami objaśnianymi opisowo lub za pomocą synonimów bądź odsyłającymi osobno do odpowiedniego, identycznego znaczenia. Np.: (...) kaldinti por. 1 kalti. 1. ciosanie (kamienia). 2. por. 1 kalti 10. 3. por. 1 kalti 11”13. Ten sposób prezentacji nie jest całkiem odpowiedni, gdy istnieją odpowiadające mu znaczenia czasownika podstawowego. Np. apdeginti1 w DŽ2 można by było dokładnie powiązać za pomocą kwalifikatora gramatycznego ze znaczeniami czasownika apdegti. Wybiera się go, gdy ze względu na specyfikę samego czasownika nie jest całkiem jasne, które znaczenia można uznać za przyczynowe lub kauzatywne. Dość często w takich przypadkach sposób ujęcia czasownika różni się w poszczególnych słownikach. W DŽ, DŽ1 i LKŽ czasownik šutinti nie jest uznawany za przyczynowy; w DŽ2 podaje się go już z kwalifikatorem gramatycznym prz. w haśle, odsyłającym do czasownika podstawowego šusti, natomiast znaczenia objaśnia się osobno: 1. „gotować; dusić bez wody”, np.: Šutinti bulves, kopūstus (puode); 2. „nagrzewać”, np.: Saulė labai šutina; Nuo peršalimo reikia šutinti kojas vandenyje; 3. „powodować gnicie”, np.: Kerpes šutina stogą; 4. „płowiać”, np.: Saulė šutina drabužius; 5. „robić coś intensywnie”, np.: Šutinti lašinius (valgyti su apetitu). Najprawdopodobniej za przyczynowe można uznać znaczenia 1, 3, 4, ponieważ odpowiadają im znaczenia czasownika podstawowego šusti, a także drugi przykład zdaniowy znaczenia 2; znaczenie 5 nie może być przyczynowe. Jak pokazuje analiza omawianych czasowników oraz praktyka pisania i redagowania słowników, taki sposób prezentacji zawiera nieścisłości. (1) Za przyczynowe i kauzatywne uznajemy te czasowniki, które mają odpowiednik nie tylko pod względem formy, 13 „Instrukcja Słownika języka litewskiego”, 70. 132 ale także pod względem semantycznym, tj. jeśli można je powiązać z określonym znaczeniem czasownika podstawowego. (2) Wspomniane cechy formalne tych czasowników mogą wskazywać również na iteratywność czasownika albo na leksykalne zmiany znaczenia, natomiast kauzatywy leksykalne nie są oznaczane tymi kwalifikatorami ani w LKŽ, ani w DŽ. (3) Najczęściej nie jest jasne, które znaczenia twórcy słownika uznają za przyczynowe lub kauzatywne, a które za samodzielne lub leksykalnie zmienione. Ten sposób prezentacji należy uznać za szczególnie nieprecyzyjny wówczas, gdy istnieją odpowiednie znaczenia czasownika podstawowego. Na przykład apdeginti w DŽ1 i DŽ2 można było za pomocą kwalifikatora gramatycznego precyzyjnie odesłać do wszystkich znaczeń czasownika podstawowego apdegti. 3.5. Czasownik przyczynowy lub kauzatywny, opatrzony skrótem žr., odsyła do hasła głównego w szeregu wariantów, które zazwyczaj jest używane szerzej lub częściej, ma więcej znaczeń albo jest bardziej znane użytkownikom języka ogólnego. Na przykład: znaczenia 1–4 czasownika šokdinti w LKŽ, za pomocą skrótu žr., odsyłają do znaczeń 1, 2, 4 i 5 czasownika šokinti, które z kolei za pomocą kwalifikatora gramatycznego caus. odsyłają do znaczeń 1, 2, 5 i 18 czasownika šokti; znaczenie 3 objaśniono osobno, a znaczenia 1 i 4 mają odcienie znaczeniowe; 2 švilpinti za pomocą skrótu žr. odsyła do švilpdyti, które za pomocą kwalifikatora gramatycznego cur. wiąże się ze znaczeniem 1 švilpti: „Wydawać ustami lub instrumentem wysoki, przenikliwy dźwięk” (LKŽ); tėkdinti (-yti) w LKŽ za pomocą skrótu žr. odsyła do 4. znaczenia czasownika 1 tėkinti, objaśnionego jako „wydać za mąż” (kwalifikator caus. znajduje się w nagłówku hasła). Ten sposób prezentacji, choć niezbyt wygodny dla twórców słownika i czytelników, nie jest jednak sprzeczny z ogólną zasadą DŽ i LKŽ, by pokazywać wariantywność wyrazów. 4. Występują rozbieżności w sposobie prezentowania przez DŽ i LKŽ niektórych typów czasowników przyczynowych. Najprecyzyjniej prezentowane są derywaty z sufiksami -(d)inti, -(d)yti, które wiążą się z pierwotnymi czasownikami o tym samym rdzeniu, np.: auginti: augti, blukinti: blukti. 4.1. Sposób prezentacji derywatów sufiksalnych związanych z czasownikami o różnych stopniach oboczności samogłoskowej14 jest dość zróżnicowany. W DŽ, DŽ1, DŽ2 i LKŽ za przyczynowe uznaje się (podaje się je z kwalifikatorem gramatycznym lub parafrazą kauzatywną) daiginti: dygti, gramzdinti: grimzti, laipinti: lipti, maršinti: miršti, skandinti: skęsti, slankinti: slinkti itd. Zmiany znaczeń ukazano za pomocą rozszerzonych parafraz, podając 1 lakinti: lėkti, lėkyti: lėkti. Czasownik brandinti: bręsti w DŽ2 i LKŽ uznaje się za przyczynowy, a w DŽ i DŽ1 objaśnia się go leksykalnie. Leksykalnie objaśnia się dalbinti: delėti, grasinti: grėsti, maitinti: mėsti, marinti: mirti, markinti: mirkti, sloginti: slėgti i in. 14 O ich relacjach słowotwórczych zob. J a k a i t i e n ė E. Deverbatyviniai dabartinės lietuvių kalbos veiksmažodžiai su priesaga -inti. — Baltistica 4(2), 1968, 226—227. 133 Wśród tych derywatów jest więc wiele czasowników, w których występują zmiany znaczenia wspólnego dla danego typu słowotwórczego. 4.2. Największe zróżnicowanie dotyczy prezentacji czasowników bezsufiksalnych, utworzonych za pomocą różnych stopni wymiany samogłoskowej. Autorzy DŽ nie uznają za kauzatywne lėkti, plėšti, plėšti, versti; 1. znaczenie czasownika tėkšti objaśnia się peryfrazą kauzatywną „sprawić, by chlusnęło”, natomiast czasownik laužti jest już łączony z lūžti: w haśle podaje się kwalifikator prż., a znaczenia objaśnia się osobno. Autorzy DŽ¹ i DŽ² postępują jednak znacznie bardziej systematycznie — niemal wszystkie czasowniki tego typu, również te z przedrostkami, uznają za kauzatywne, np.: įlaužti prż. ilūžti 1, įlenkti prż. įlinkti, laužti 1. prż. lūžti 1, lenkti prż. linkti (znaczenia 1–3), nulaužti prż. nulūžti 1, nutėkšti 1. prż. nutikšti 1, nuversti 1. prż. nuvirsti 1, pagriauti prż. pargriauti, parversti prż. parvirsti, prilenkti 1. prż. prilinkti itd. Odsyłacz przy 1. znaczeniu czasownika versti został uzupełniony objaśnieniem: versti 1. prż. virsti 1; „kłaść, przewracać na bok, na ziemię”. Autorzy DŽ¹, idąc za DŽ, objaśnili czasownik tėkšti peryfrazą „sprawić, by chlusnęło”, natomiast autorzy DŽ wskazali jego 1. znaczenie kwalifikatorem gramatycznym prż. i odesłali do 1. znaczenia tikšti. W DŽ¹, DŽ² i LKŽ kwalifikator gramatyczny czasowników plėšti, plėšti podany jest w haśle drugiego czasownika, gdzie łączy się je z plisti, plūsti, a znaczenia objaśnia osobno. W ten sam sposób LKŽ podaje czasownik laužti, natomiast znaczenia 1. czasowników ilaužti ir nulaužti objaśnia inaczej niż DŽ, DŽ¹ i DŽ² — za pomocą doprecyzowanych peryfraz kauzatywnych: ilaužti 1. „sprawić, by trochę się załamało”, nulaužti 1. „sprawić, by się złamało, odłamać coś”. W odróżnieniu od DŽ, DŽ¹ i DŽ² czasownik pagriauti w LKŽ objaśniony jest synonimem „przewrócić”, natomiast czasowników lenkti, įlenkti, prilenkti ir tėkšti, nutėkšti nie łączy się za pomocą kwalifikatorów gramatycznych z linkti, įlinkti, prilinkti ir tikšti, nutikšti. Tak zróżnicowana prezentacja wskazuje, że teoretyczne ujęcie czasowników tego typu nie jest ostatecznie ustalone. J. Jablonskis scharakteryzował czasowniki tego typu słowotwórczego jako kauzatywne: „Znaczenie czasowników kauzatywnych nie zawsze wyrażane jest za pomocą określonych końcówek wyrazowych. Wyrazy: beriu, keičiu, krečiu, kreipiu, laužiu, miešiu, šviečiu (šveičiu), verčiu („sprawiam, że coś sypie się, zmienia się, spada, skręca, łamie się, miesza się, jaśnieje, przewraca się”) są, ściśle mówiąc, czasownikami kauzatywnymi w stosunku do wyrazów: birti, kisti, kristi, krypti, lūžti, mišti, švisti, virsti; tylko ich kauzatywność nie jest wyrażana końcówkami wyrazowymi -yti, -dyt”¹⁵. Czasowniki bėrti: birti ir kelti: kilti nie są uznawane za kauzatywne w DŽ, DŽ¹ i DŽ², natomiast w „Gramatyce języka litewskiego” podano je jako przykłady czasowników kauzatywnych¹⁶. A. Paulauskienė nazywa kauzatywnymi nie tylko derywaty na -inti, -yti, lecz także czasowniki proste, ilustrując je przykładami keisti, dabti, skleisti, veisti17. Brak przyrostka kauzatywnego jest zapewne główną przyczyną tego, że czasowniki tego typu- 15 J a b l o n s k i s J. Min. veik., 289. 16 Gramatyka języka litewskiego 2, 25. 17 P a u l a u s k i e n ė A. Morfologia języka litewskiego, 286—287. 134 przyczyn różnego traktowania czasowników. „Uważa się, że wymiana samogłosek rdzeniowych nie pełni samodzielnej funkcji słowotwórczej, jednak stanowi formalną reprezentację opozycji działania kauzatywnego i kauzowanego. Ponieważ ta opozycja semantyczna całkowicie pokrywa się z opozycją tranzytywności i intranzytywności, jej wykładniki formalne mają również zbieżne funkcje zmiany kauzatywności i tranzytywności”18. S. Krinickaitė, badająca kategorię tranzytywności i intranzytywności, skłonna jest nie nazywać tych czasowników kauzatywnymi. Typ versti-virsti opisuje jako najstarszą warstwę kategorii tranzytywności i intranzytywności19. Podobnie napisano w „Gramatyce współczesnego języka litewskiego”. Nie wymienia się w niej wśród kauzatywnych w ogóle czasowników bezprzyrostkowych, mających inny stopień apofonii samogłoskowej20. Dlatego leksykografowie niejednokrotnie muszą zastanawiać się, jak oceniać konkretne derywaty tego typu. 4.3. Dość często różni się sposób ujęcia tych czasowników, które pod względem słowotwórczym można wiązać zarówno z wyrazem imiennym (zwykle przymiotnikiem, rzadziej — rzeczownikiem), jak i z czasownikiem. Pisał o tym P. Skardžius. Na przykład czasownik kauzatywny alsinti wiązał on nie tylko z įlsti, lecz także z rzeczownikiem alsą21. Możliwość niejasności co do pochodzenia uznaje się również w „Gramatyce języka litewskiego”: „Znaczenie czasowników odprzymiotnikowych z przyrostkiem -inti jest bardzo zbliżone do znaczenia kauzatywnych czasowników z tym przyrostkiem. Czasami nie można rozstrzygnąć, od czego utworzono czasownik, np.: džiuginti (: džiugus, -i, džiūgti), sveikinti (: sveikas, -a, sveikti), šlapinti (: šlapias, -ia, šlapti)22. Mimo to autorzy „Gramatyki języka litewskiego” większość czasowników tego typu uznają za utworzone od przymiotników, np.: bendrinti, bloginti, dailinti, dvigubinti, gėrinti, ilginti, lengvinti, piginti, pik­tinti, retinti, skaidrinti, tvirtinti, vienodinti23. Niejasności powoduje również to, że wiele z tych czasowników wiąże się także z derywatami z przyrostkiem -ėti. A. Paulauskienė przedstawia schemat relacji między czasownikami a przymiotnikiem, wskazujący, że zarówno czasowniki z przyrostkiem -inti, jak i z przyrostkiem -ėti są utworzone od przymiotników: ¹⁸ P a u l a u s k i e n ė A. Kategorie gramatyczne czasownika w języku litewskim, 26. ¹⁹ S. Krinickaitė. Klasyfikacja opozycji czasownikowych według przechodniości / nieprzechodniości w języku litewskim. — Problemy składni i struktury wyrazu, Moskwa, 1979, 42—53.; por. także S. Krinickaitė. O litewskich czasownikach kauzatywnych. — Baltistica 17(2), 1981. 190—192. ²⁰ Gramatyka współczesnego języka litewskiego, 285—286. ²¹ S k a r d ž i u s P. Słowotwórstwo języka litewskiego, Wilno, 1941, 543—544. ²² Gramatyka języka litewskiego 2, 264. ²³ Tamże. ²⁴ P a u l a u s k i e n ė A. Morfologia języka litewskiego, 269. 135 W przeciwieństwie do tego, w „Gramatyce współczesnego języka litewskiego” nie ukazuje się związku tego typu czasowników z przymiotnikiem. W klasyfikacji opisuje się je następująco: „Czasowniki pochodne z przyrostkiem -ėti, przeciwstawiane odpowiednim derywatom z przyrostkiem -inti, np. gražėti: gražinti”25. Dlatego leksykografowie muszą niekiedy szukać kompromisu. Np. w haśle LKŽ dotyczącym czasownika slūdinti pokazuje się jego możliwy związek z slūsti i slūdūs: 1. caus. ślizgać się; „sprawiać, że coś jest śliskie (bardziej śliskie)”. Czasownik séndinti w LKŽ podano jako hasło z oznaczeniem gramatycznym caus. i odesłaniem do sénti, natomiast w objaśnieniu znaczenia 1 za pomocą peryfrazy kauzatywnej „sprawiać, że ktoś/coś jest jakiś” powiązano go z przymiotnikiem sénas. Rozszerzenie peryfrazy użyte w objaśnieniu znaczeń 2 i 4 wskazuje na zmianę leksykalną, zaś objaśnienie znaczenia 3 nie wskazuje na kauzatywność: 1. „czynić starym”, np.: Metai nelaukia, visus lygiai sendina rš; 2. „sprawiać, że ktoś wygląda na starszego”, np.: Juokas žmogų jaunina, pyktis séndina Snt; 3. refl. „przybywać lat”, np.: Séndinos kiti vyrai po karo Grd; 4. „sprawiać, że ktoś się starzeje, nie pozwalając mu się ożenić lub wyjść za mąż”, np.: Kam séndini mergą, lai teka J. Prezentację tego czasownika skomplikował zapewne również fakt, że jego znaczenia wiążą się tylko ze znaczeniem 1 czasownika sénti „starzeć się” oraz ze znaczeniem 1 przymiotnika sénas „mający wiele lat, w podeszłym wieku, niemłody (o ludziach, zwierzętach); długo rosnący (o roślinach); antonim: młody”. Nie odnotowano znaczeń czasownika kauzatywnego séndinti związanych z innymi znaczeniami sénti ani sénas. W DŽ i DŽ1 czasownik ten podano bez oznaczenia gramatycznego, objaśniając go peryfrazą i synonimem „czynić starym, postarzać”, natomiast w DŽ2 — tylko peryfrazą „czynić starym”. Na taki sposób podania tego czasownika mogła wpłynąć również analogia do sposobu podania antonimu odmładzać w IV tomie LKŽ. Hasło Odmładzać łączy z młodnieć, stosując oznaczenie tr. caus.; znaczenie 1 objaśniono peryfrazą kauzatywną związaną z przymiotnikiem młody i pokazano jego zmianę leksykalną, natomiast znaczenia 2 i 3 objaśniono jako samodzielne: 1. „czynić młodym; przywracać siły młodości”, np.: Ruch oddechowy odmładza krew, a przez to całe ciało Vd; 2. „odświeżać; odnawiać”, np.: Nie zaleca się odmładzania bardzo starych drzew owocowych (pobudzania wzrostu młodych roślinek) rš; 3. „starać się wyglądać młodziej; ukrywać, odejmować sobie lat”, np.: Jeszcze odmładzam mojego męża (ładnie go ubieram, żeby wyglądał młodo) Lp. Znaczenia czasownika odmładzać wiążą się wyłącznie ze znaczeniem 1 przymiotnika młody — „mający niewiele lat; nie stary”; nie odnotowano znaczeń kauzatywnych związanych z pozostałymi czterema znaczeniami przymiotnika. Znaczenie 1 czasownika Odmładzać można powiązać ze znaczeniem 1 czasownika młodnieć — „stawać się młodszym, młodnieć”, a znaczenie 3 ze znaczeniem 3 użycia zwrotnego: „uważać się za młodego; odmładzać się”. W trzech wydaniach DŽ czasownik ten podano bez oznaczenia gramatycznego prž.: 1. „czynić młodym, przywracać siły i zdrowie młodości”; 2. „nadawać młody wygląd (teikti — DŽ1, DŽ2)”; 3. „ukrywać, odejmować sobie lat”. Czasownik rétinti w LKŽ podano jako hasło z odesłaniem do znaczenia 1 retėti, a jego znaczenie 1 powiązano z przymiotnikiem rétas: „sprawiać, by coś było rzadkie, rzadsze (przerzedzać sadzonki, wyrąbywać las itp.)”. Objaśnienie pozostałych trzech znaczeń nie wskazuje na kauzatywność. 25 Gramatyka współczesnego języka litewskiego, 286. 136 We wszystkich wydaniach DŽ czasownik ten wiązany jest wyłącznie z przymiotnikiem. Tylko przy haśle giedrėti LKŽ wskazuje czasownik giedrinti, który we wszystkich wydaniach DŽ wywodzony jest wyłącznie od przymiotnika giedras. W DŽ, DŽ¹ i LKŽ tobulinti wiązany jest z przymiotnikiem tobulas „czynić doskonałym, doskonalszym”. W LKŽ objaśnienie to uzupełniono synonimem gėrinti. Autorzy DŽ², przeciwnie, wiążą go wyłącznie z czasownikiem tobulėti. Niektóre czasowniki tego typu autorzy zarówno DŽ, jak i LKŽ wiążą wyłącznie z przymiotnikami podstawowymi, np.: drūtinti, gárdinti, gaivinti, plóninti, riebinti, stó­rinti, svárinti, svél­ninti itd. Czasowniki derywacyjnie związane z rzeczownikami, choć mają te same przyrostki co derywaty odczasownikowe, mają bardzo słaby odcień kauzatywności, np. laiminti: laimė, slovinti: šlovė itd.²⁶ W LKŽ i DŽ na ogół nie uznaje się ich za kauzatywne. Jednak i tutaj mogą zdarzać się nieścisłości. Rzeczownikowe derywaty z przyrostkiem -inti, które mają znaczenie kauzatywne²⁷ i wiążą się z nazwami narodowości, przedstawiane są niejednolicie: gūdinti (tylko LKŽ), lātavinti, lénkinti, lietuvinti, rūsinti, vokietinti. Niemal zawsze redaktorzy DŽ i LKŽ wiążą je z rzeczownikiem podstawowym, np.: lietuvinti „czynić Litwinem, nadawać litewski charakter” (LKŽ), „czynić Litwinem; nadawać litewską formę” (DŽ, DŽ¹, DŽ²); lātavinti „czynić Łotyszem” (LKŽ), „czynić Łotyszem; nadawać łotewską formę” (DŽ), „czynić, przekształcać w Łotysza; nadawać łotewską formę” (DŽ¹, DŽ²) itd. Tylko vókietinti w DŽ i DŽ¹ uznaje się za kauzatywne; oznaczeniem prž. wskazuje się derywat na -ė́ti vokietėti, np.: Klaipėdos krašte lietuviai buvo vókietinami. Natomiast w DŽ² zrezygnowano z tego odesłania, a znaczenie objaśniono jako „przekształcać w Niemca; nadawać niemiecką formę”. Jednak skrót prž. wprowadzono przy czasowniku przedrostkowym suvókietinti, choć w DŽ¹ objaśniano go jako „uczynić Niemcem; nadać niemiecką formę”. 4.4. Najczęściej, choć zdarzają się wyjątki. Za kauzatywne uznaje się w DŽ i LKŽ czasowniki wiązane z derywatami na -ėti oznaczającymi czynność samoistną. W „Gramatyce języka litewskiego” jako przykłady czasowników kauzatywnych wymieniono drėbinti (: drebėti), dūlkinti (: dulkėti), jūdinti (: judėti)²⁸, a w „Gramatyce współczesnego języka litewskiego” — vaŕvinti: varvėti²⁹. Te derywaty o znaczeniu kauzatywnym opierają się na temacie czasu teraźniejszego czasownika podstawowego, np. blizginti (: blizgėti, blizga, -ėjo) itd.³⁰ W DŽ, DŽ¹, DŽ² i LKŽ za kauzatywne uznaje się wiele czasowników tego typu (wiele z nich to wyrazy dźwiękonaśladowcze), np.: brázdinti: brazdėti, brazda, -ėjo, girgždinti: girgždėti, girgžda, -ėjo, klė̃pinti: klegeti, klėga, -ėjo, krūtinti: krutėti, kruta, -ėjo, lažginti: lazgėti, lažga, -ėjo, mirginti: mirgėti, 26 P a u l a u s k i e n ė A. Czasownik języka litewskiego współczesnego, Vilnius, 1971, 9. 27 J a k a i t i e n ė E. Derywacja czasowników (derywaty przyrostkowe), Vilnius, 1973, 21—22. 28 Gramatyka języka litewskiego 2, 25. 29 Gramatyka współczesnego języka litewskiego, 287. 30 J a k a i t i e n ė E. Deverbalne czasowniki współczesnego języka litewskiego z przyrostkiem -inti. — Baltistica 4(2), 1968, 223. 137 mirga, -ėjo, plazdinti: plazdėti, plazda, -ėjo, skrebinti: skrebėti, skreba, -ėjo, šlaminti: šlamėti, šlama, -ėjo, siūgždinti: siūgždėti, siūgžda, -ėjo, šnarinti: šnarėti, šnara, -ėjo, šnekinti: šnekėti, šneka, -ėjo, tikinti: tikėti, tiki, -ėjo i tak dalej. Trudno ustalić, z jakim czasownikiem powiązać derywat kauzatywny, gdy w języku zachowały się czasowniki pierwotne o tym samym rdzeniu, np.: burzgenti (: burzgti ir burzgėti), kiogždinti „sprawiać, że coś staje się puszyste, spulchniać” (: kiogžti ir kiogždėti) „pęcznieć”, kižinti „miąć” (: kižti ir kižėti), klibinti (: klibti ir klibėti), kliukinti „nalewać, lać” (: kliūkti ir kliukėti) i tak dalej.31 Różnice w sposobie ujęcia zdarzają się także w niektórych innych przypadkach. Czasownik lašinti w DŽ i LKŽ objaśniany jest jako „zwilżać kroplami”, a w DŽ¹ i DŽ² łączony jest z lašėti. Analogicznie ujęty jest również czasownik z przedrostkiem sulašinti. Triūškinti we wszystkich wydaniach DŽ uznawany jest za kauzatywny, natomiast w LKŽ nie jest łączony z triuškėti, a jego cztery znaczenia objaśnia się leksykalnie. Čiužinti w DŽ, DŽ¹, DŽ² i LKŽ łączony jest z čiūžėti i uznawany za kauzatywny. Inaczej ujęty został czasownik z przedrostkiem sučiūžinti: w LKŽ, w przeciwieństwie do DŽ¹ i DŽ², nie odnotowano jego znaczeń kauzatywnych. W przeciwieństwie do DŽ¹ i DŽ² LKŽ nie uznaje za kauzatywny czasownika tviškinti, który nie jest tu łączony z tviškėti. 4.5. We wszystkich trzech wydaniach DŽ czasowniki paratywne są prezentowane nielicznie, ponieważ również w języku ogólnym zachowało się ich niewiele. W DŽ, DŽ¹ i DŽ² podano wyłącznie derywaty z przyrostkiem -dinti, które za pomocą oznaczenia gramatycznego łączone są z podstawowymi czasownikami przechodnimi, rzadziej z kauzatywnymi (np. veršdinti łączony jest z kauzatywnym veršti), oznaczającymi (1) czynności wymagające określonych umiejętności lub rzemiosła, (2) inne czynności aktywne. Np.: (1) dirbdinti par. dirbti, kaldinti par. kalti, kašdinti (DŽ), kašdinti (DŽ¹, DŽ²) par. kasti, kiršdinti par. kirsti, kūldinti par. kulti, maldinti par. malti, megzdinti (DŽ), megzdinti par. megzti, rašydinti par. rašyti, siūdinti par. siūti, statydinti par. statyti, šaudinti par. šauti, verpdinti par. verpti; (2) gabėndinti par. gabenti, nešdinti par. nešti, risdinti par. risti, rišdinti par. rišti, siūdinti par. siūti, skelbdinti par. skelbti, skėldinti par. skėlti, varydinti par. varyti, veždinti (DŽ), veždinti (DŽ¹, DŽ²) par. vežti itd. Występują również różnice w sposobie ujęcia. Czasowniki áusdinti, veršdinti (np. veršdinti apsiaustą) DŽ uznaje za kauzatywne, natomiast DŽ¹, DŽ² i LKŽ, zgodnie z systemem, ujmują je już jako paratywne. W DŽ¹ i DŽ² zrezygnowano z czasownika imdinti par. imti, np.: Stogą imdinti (DŽ), nešinti, nazwany przez DŽ kauzatywnym (należy go uznać za paratywny, jak w LKŽ), wprowadzono natomiast sėgdinti, zilustrowany przykładami z folkloru: 1. par. segti 1, np.: Sėgdinsu rūtų vainikėlį (d.), 2. gw. par. segti 4, np.: Bėrą žirgą sėgdinu (d.). Czasownik esdinti, uznawany przez DŽ, DŽ¹ i DŽ² za paratywny, jest w istocie kauzatywny, tak jak traktuje go LKŽ, np.: Ne kinkyk, ale esdink dar arklį J (LKŽ), Kwas siarkowy stosuje się do wytrawiania metali przed cynowaniem rš (LKŽ); édinti par. ėsti 1, np.: Ar žirgelį édmai, tymo balną vėdinai? (d.) (DŽ, DŽ¹, DŽ²) jest kauzatywny, podobnie jak valgydinti kauz. valgyti (DŽ, DŽ¹, DŽ²). W DŽ podano 31 Jakaitienė E. Tamże, 223. 138 Jako czasownik kauzatywny oceniane są w DŽ¹, DŽ² i LKŽ także dostarczający czasownik landinti ‘prp. lįsti’, np.: Landink šunį par tvorą J (LKŽ). Kildinti w DŽ, DŽ¹ i DŽ² uznaje się za czasownik dostarczający, w LKŽ — za kauzatywny; we wszystkich tych słownikach pokazano zmianę znaczenia: „wywodzić coś skądś”, np.: Kildinti žodį iš kurios kalbos (DŽ), „wskazywać, znajdować pochodzenie” (DŽ¹, DŽ², LKŽ). Za dostarczający uznano spausdinti ‘prp. spausti’, np.: Knygą spausdinti, išspausdinti (DŽ); z powodu zmiany znaczenia nie wiąże się go już gdzie indziej z wyrazem podstawowym i objaśnia jako „powielać (drukować (DŽ²)) tekst za pomocą składu drukarskiego” (DŽ¹), 1. „wytwarzać tekst za pomocą składu drukarskiego” (LKŽ). Šauklinti w DŽ, DŽ¹ i DŽ² objaśniane jest za pomocą czasowników dostarczających „skelbdinti, šauklinti”. Drugie znaczenie Vės­dinti — „prp. vesti 10”, np.: Šunų vės­dinti (DŽ¹, DŽ²) należy uznać za kauzatywne, ponieważ związek semantyczny i użycie wyrazów vės­dinti i vėsti są takie same jak w przypadku tėkinti „wydawać za mąż”, uznawanego w LKŽ za kauzatywne, oraz tekėti, teka, -ėjo, np.: Tėkino dukterį, vestuves kėlė (DŽ²). W LKŽ podano znacznie więcej i bardziej różnorodnych czasowników dostarczających. Wymienione typy semantyczne tych czasowników zostały tam przedstawione pełniej. (1) Znajdujemy tam árdinti, kirpdinti, lópydinti, mazgódinti, nérdinti, skaldydinti, taisgydinti itd. (2) Licznie występują czasowniki dostarczające łączone z czasownikami oznaczającymi czynność aktywną, np.: dėdinti, kráudinti, mės­dinti, nešiódinti, praúšdinti, rakindinti, ráudinti, riškdinti. Derywaty z przyrostkiem -dinti mogą być łączone nie tylko z prostymi czasownikami przechodnimi i kauzatywnymi, lecz w rzadkich przypadkach także z czasownikami iteratywnymi, np.: pjáustydinti ‘cur. pjaustyti’, plésydinti ‘cur. plėšyti 1’, raikydinti ‘cur. raikyti 1’ itd. Obok derywatów z przyrostkiem -dinti w LKŽ często występują także derywaty z -inti oraz -dyti, np.: rėginti ir regėdinti są łączone z regėti, lėsdinti ir lėšdyti są łączone z lėšti itd. W LKŽ znajdujemy złożone derywaty z przyrostkiem -dinti, łączone z derywatami na -inti, np. raugindinti jest łączone z kauzatywnym rauginti (por. rauginti 1. ‘prz. rūgti, rūginti’ (DŽ¹), które w LKŽ podano jako przechodnie. Czasami są one łączone z prostym czasownikiem, podobnie jak derywaty na -inti, np. kašindinti ‘cur. kasti 1’ oraz 1 kašinti (kašinti) ‘caus. kasti 1’, albo odsyła się do innego czasownika dostarczającego, np. nešindinti ‘zob. nešdinti’. Opracowanie tych rzadkich i złożonych czasowników nastręcza leksykografom niemałych trudności. Nierzadko trudno znaleźć ich wyraz podstawowy, zrozumieć znaczenie i użycie oraz właściwie uporządkować szereg wariantów. WNIOSKI 1. W trzech wydaniach „Słownika współczesnego języka litewskiego” oraz w „Słowniku języka litewskiego” dąży się do systematycznego rozróżniania czasowników kauzatywnych i dostarczających. Kieruje się przy tym kryteriami: (1) formalnych środków słowotwórczych, (2) przechodniości–nieprzechodniości czasownika podstawowego, (3) relacji czynności do obiektu, (4) analizy głębokiego poziomu zdania, (5) ograniczeń semantycznych dotyczących składników powierzchniowego i głębokiego poziomu zdania. 2. Związek słowotwórczy, pochodzeniowy i semantyczny przedstawia się za pomocą (1) gramatycznych 139 oznaczając znaczenia czasownika kauzatywnego lub kuratywnego przy odpowiednich znaczeniach czasownika podstawowego; (2) opisując je peryfrazami „sprawiać (tak), że...”, „robić coś”. Ukazuje się ogólne zmiany znaczenia typu operatywnego; (3) rozszerzając odsyłacze lub peryfrazy o objaśnienie leksykalne bądź synonimy; (4) podając informację gramatyczną w haśle, a znaczenia objaśniając oddzielnie. Wyróżnia się główne hasło z szeregu wariantów (5), stosując skrót žr. 3. Sposób prezentacji niektórych typów czasowników kauzatywnych jest zróżnicowany. Najwięcej niesystematyczności występuje chyba wśród czasowników bezsufiksalnych, utworzonych wyłącznie przez wymianę samogłosek, np. kélti: kilti; nieco mniej wśród czasowników utworzonych przez wymianę samogłosek i dodanie przyrostka, np.: brandinti: bręsti, -ta, brendo. Wiele problemów pojawia się przy opisie czasowników derywacyjnie związanych z przymiotnikiem lub czasownikiem, rzeczownikiem lub czasownikiem, np.: jauninti: jaunas, jaunėti, vokietinti: vokietis, vokietėti; występują one także przy opisie czasowników wiązanych z derywatami na przyrostek -ėti, np. lašinti: lašėti. 4. Omówione problematyczne przypadki prezentacji czasowników kauzatywnych i kuratywnych wskazują nie tylko na (1) niedostatecznie ugruntowane ich ujęcie teoretyczne, lecz także na (2) trudności wynikające z rzeczywistego użycia języka: (a) nie zawsze wyraźne różnice w stosunku do czasowników przechodnich, (b) pewne oddalenie niektórych czasowników kauzatywnych lub kuratywnych, bądź poszczególnych ich znaczeń, od ogólnego znaczenia typu operatywnego. Należy w możliwie największym stopniu usystematyzować prezentację określonych grup leksykalno-gramatycznych w słownikach, choć różnorodność formalnych środków wyrazu językowego, użycia i semantyki nie pozwala wszystkiego dokładnie ujednolicić i sformalizować. LEKSYKOGRAFICZNY OPIS CZASOWNIKÓW KAUZATYWNYCH I KURATYWNYCH W JĘZYKU LITEWSKIM Streszczenie Czasowniki kauzatywne i kuratywne stanowią znaczną część litewskich czasowników przechodnich. Przy ich opisie w trzech wydaniach Słownika współczesnego języka litewskiego (DŽ) oraz w Słowniku języka litewskiego (LKŽ) kierowano się analizą konkretnych przykładów językowych, badaniami teoretycznymi i tradycjami leksykograficznymi. Podejmuje się starania, by jak najdokładniej odróżnić czasowniki kauzatywne i kuratywne od siebie nawzajem oraz od innych czasowników przechodnich. Za pomocą kilku rodzajów opisu leksykograficznego wskazuje się przynależność czasownika kauzatywnego lub kuratywnego do leksykalno-gramatycznej grupy wyrazów, określa jego budowę, pochodzenie i związki semantyczne z odpowiednimi czasownikami podstawowymi lub przymiotnikami podstawowymi, odzwierciedla się zmiany znaczeń leksykalno-gramatycznych oraz wyodrębnia hasło główne z szeregu wariantów. Sposób prezentacji niektórych typów derywacyjnych czasowników kauzatywnych jest zróżnicowany. Największą niesystematyczność można zauważyć w przypadku czasowników bezsufiksalnych, uformowanych przez wymianę samogłosek (kélti: kilti), mniejszą — wśród czasowników utworzonych przez wymianę samogłosek i dodanie przyrostka (brandinti: bręsti, -ta, brendo). Liczne problemy pojawiają się przy opisie czasowników derywacyjnie związanych z przymiotnikiem lub czasownikiem, rzeczownikiem lub czasownikiem (jáuninti: jáunas, 140 jaunėti; vókietinti: vókietis, vokietėti), występują one przy podawaniu czasowników, które odnoszą się do formacji z przyrostkiem -ėti (lašinti: lašėti). Wielość formalnych środków wyrazu, przypadków użycia i semantyki nie pozwala na całkowicie ścisłe ujednolicenie i sformalizowanie sposobu podawania w słownikach określonych grup leksykalno-gramatycznych. 141