Nauji Latvijos filologijos daktarai

235, 238,o spójnikach — p. 579). Najczęściej analizowane w całej książce teksty łotewskich pieśni ludowych porównywane są z odpowiednimi pieśniami ludowymi najbliższego — języka litewskiego oraz przykładami współczesnego języka, rzadziej zaś z odpowiednikami w językach germańskich, łacińskim i starogreckim. Spośród łotewskich językoznawców opierano się głównie na badaniach J. Endzelīna, Uozuolsa (Ozols)*, K. Dravinia (Draviņš), V. Rūke—Dravinio (Rūke—Draviņa) oraz innych autorów, a także na „Mūsdienu latviešu literārās valodas gramatika” (Gramatyka A. współczesnego łotewskiego języka literackiego. Ryga, 1959— 1962. T. 1—2). t ; Chociaż od napisania monografii do jej opublikowania upłynęło wiele czasu, ze względu na szerokie podejście autora, wnikliwość analizy oraz wieczną aktualność samego materiału nie jest ona przestarzała. Miejmy nadzieję, że ta praca studialna A. Gatera, która stworzyła dobre podstawy, będzie również zachęcać do dalszych badań nad jednym z największych skarbów kultury łotewskiej — pieśniami ludowymi. Sama monografia (jak A. Dzenis postulował we wspomnianym artykule), jak należy przypuszczać, doczeka się należnej uwagi i kompetentnych recenzji. : Evija LIPARTE NOWI DOKTORZY FILOLOGII ŁOTEWskiej Ponieważ do bałtystyki należy nie tylko lituanistyka, lecz także latwistyka, informujemy również o niektórych najważniejszych wydarzeniach łotewskiego językoznawstwa ostatnich lat. Po odzyskaniu niepodległości (1990 r.) językoznawstwo łotewskie znacznie rozwinęło się zarówno pod względem jakościowym, jak i ilościowym. 13 listopada 1990 r. na Uniwersytecie Wileńskim obronił rozprawę doktora nauk filologicznych (obecnie stopień ten został zrównany ze stopniem doktora habilitowanego) „Latviešu valodas latgalisko izlokšņu fonetika: diahronija un sinhronija” („Fonetyka łatgalskich gwar języka łotewskiego: diachronia i synchronia”) wybitny łotewski językoznawca Anton Breidaks. Po kilku latach, gdy w Republice Łotewskiej ustanowiono nowe zasady nadawania stopni doktora oraz doktora habilitowanego, dołączyła do niego także dość liczna grupa nowych doktorów obu szczebli. : Szczególnie obfity był okres od wiosny 1993 r. do jesieni 1994 r. Wówczas 11 wybitnych łotewskich językoznawców za swoje badania uzyskało stopnie doktorów habilitowanych nauk filologicznych, a 9 badaczy języka obroniło rozprawy doktorskie z filologii S W tym celu szeroko wykorzystano zbiory folklorystyczne (pieśni ludowe zebrane przez J. Balisa, J. Dowdajtisa i A. Juškę), gramatyki M. D. Kleina, A. Schleichera, K. Jauniusa, Rygiškisa Jonasa, J. Otrębskiego (Otrebski) i innych autorów, słowniki języka litewskiego, badania języka litewskiego K. Būgasa, J. Jablonskisa, S. Daukantasa, E. Frenkla, E. Hermanna (Hermann), Z. Zinkevičiusa i innych językoznawców, różne publikacje litewskie. 6 Ponieważ do czasu wydania omawianej tu monografii książka A. Uozuolasa „Latviešu tautasdziesmu valoda” (Język łotewskich pieśni ludowych. R., 1961) była najbardziej wnikliwym systematycznym badaniem leksyki i gramatyki (zwłaszcza składni) łotewskich pieśni ludowych, zrozumiałe jest, że A. Gateris w wielu miejscach szczególnie opiera się na wymienionej pracy A. Uozuolasa i innych dziełach tego badacza łotewskich pieśni ludowych, w których z kolei wspomina się także o badaniach A. Gaterisa.. : : | 223 rozprawy doktorskie. Ponadto prawo do tworzenia komisji obrony rozpraw doktorskich ma obecnie nie tylko Uniwersytet Łotewski, lecz także Uniwersytet Pedagogiczny w Dyneburgu oraz Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Lipawie. To powinno przyczynić się do zwiększenia liczby młodych naukowców w Dyneburgu i Lipawie. Jak dotąd w obu wymienionych szkołach wyższych obroniono po jednej rozprawie doktorskiej z dziedziny językoznawstwa. t 24 maja 1993 r. stopień doktora habilitowanego za całokształt prac na temat "Aizguta frazeoloģija latviešu valodā” ("Zapożyczona frazeologia języka łotewskiego”) otrzymał docent Wydziału Języków Obcych Uniwersytetu Łotewskiego Andrejs Veisbergs (Veisbergs). Oficjalnymi recenzentami byli — prof. dr hab. A. Blinkena, prof. dr B. Kangerė, dr M. Djačkovas. j Do obrony przedstawiono 31 publikacji (w tym 8 książek i podręczników), z których wiele poświęcono problemom zapożyczonego słownictwa języka łotewskiego. Z publikacji tych wynika wszechstronność, nowatorstwo i głębia teoretyczna poglądów autora. Przeanalizowano 4000 frazeologizmów języka łotewskiego, z których 1560 uznano za zapożyczenia. A. Veisberg ukazuje dynamikę języka łotewskiego, zwraca uwagę na internacjonalizację frazeologizmów, analizuje motywy i procesy ich zapożyczania, klasyfikuje frazeologizmy pod względem etymologii i użycia stylistycznego. Ą Recenzenci pozytywnie ocenili szeroką erudycję A. Veisberga — znajomość wielu języków świata oraz kultury i historii narodów. ! Należy dodać, że A. Veisberg jest najmłodszym doktorem habilitowanym wśród łotewskich językoznawców. | 24 maja 1993 r. stopień doktora habilitowanego za całokształt dorobku na temat "Dažu latviešu valodas vestures problemu risinajums” ("Rozwiązanie niektórych problemów historii języka łotewskiego") otrzymał wybitny łotewski językoznawca Konstantīns Karulis. Oficjalni recenzenci: prof. dr hab. M. Rudzytė (Rudzite), prof. dr. W. Schmidt, dr hab. S. Karaliūnas. Całość prac przedłożonych do habilitacji obejmuje 47 publikacji z trzech dziedzin historii języka: 1) analizę i komentarze dotyczące języka dawnych pism łotewskich (artykuły o dawnych pismach oraz przedmowy i komentarze do pięciu książek); 2) badania historii poszczególnych słów języka łotewskiego (artykuły o użyciu poszczególnych słów w dawnych pismach oraz o zachodzących zmianach znaczeń form); 3) badania etymologiczne („Latviešu etimologijas vardnica”. Riga, 1992. T. 1—2; kilka artykułów dotyczących pochodzenia niektórych łotewskich nazw miejscowych oraz słów jaćwieskicjų h). ir Najważniejszym z prac K. Karulisa nie tylko w językoznawstwie łotewskim, 3 lecz także w bałtystyce, jest „Słownik etymologiczny języka łotewskiego”. Jest to pierwszy słownik etymologiczny, w którym podsumowano wszystko, czego w tej dziedzinie dokonali liczni badacze leksyki języka łotewskiego. Recenzenci, podkreślając, że w słowniku znajduje się bardzo wiele uzupełnionych lub całkowicie nowych etymologii, starannie analizowali niektóre z nich i krytykowali mniej uzasadnione objaśnienia. Można oczekiwać, że ten słownik etymologiczny będzie sprzyjał dalszym badaniom pochodzenia słów języka łotewskiego. 21 czerwca 1993 r. stopień doktora habilitowanego za całokształt prac na temat "Dienvidlatgales izlokšņu leksika" ("Leksyka dialektów południowej Łatgalii") otrzymała docentka Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Lipawie Antonina Rekena (Rekena). Oficjalni recenzenci: prof. dr hab. M. Rudzytė, prof. dr hab. V. Rūkė—Dravinia (Ruke—Dravina), dr hab. A. Sabaliauskas. | W badaniach A. Rekeny zagadnienia leksyki dialektalnej analizowano w aspekcie kontaktów językowych. 224 Po raz pierwszy w językoznawstwie łotewskim bogaty materiał dialektów południowej Łatgalii przeanalizowano według kilku grup tematycznych (rzemiosła, rolnictwa, uprawy roli, pokrewieństwa, nazwy potraw). Autorka wyodręb4 niła kierunki badań: 1) związki leksyki dialektów południowej Łatgalii z językami narodów sąsiednisu ch (w 1975 r. wydana została monografia ” Amatniecibas leksika dažas Latgales dienvidu izloksnes un tas sakari ar atbilstošajiem nuosaukumiem slavu valodas”. —(„Leksyka rzemiosła w kilku południowolatgalskich gwarach i jej związki z odpowiednimi nazwami w językach słowiańskich”) oraz kilka publikacji, w których analizowano: zarówno odziedziczoną, jak i zapożyczoną leksykę różnych grup tematycznych, czasowniki przedrostkowe z wyrazem funkcyjnym da, toponimy południowej Łatgalii); 2) paralele odziedziczonej leksyki gwar południowej Łatgalii i języka litewskiego (wspomniana monografia, inne publikacje, w których analizowano: wspólne odziedziczone zjawiska językowe zachowane w gwarach łatgalskich; wspólne zapożyczenia obu języków, zapożyczenia z języka litewskiego); 3) pełny, trzytomowy (90 ark. aut.) Słownik gwary Kalupė (złożony w wydawnictwie Centrum Kultury Łatgalii); 4) wykorzystanie elementów gwarowych w literaturze pięknej (kilka publikacji dotyczących gwarowych form występujących w przekładzie „Fausta” Goethego). Recenzenci bardzo pozytywnie ocenili również badania A. Rekeny z zakresu dialektologii i kontaktów językowych, a także jej wieloletnią owocną pracę pedagogiczną. 21 września 1993 r. stopień doktora habilitowanego za wydaną w 1992 r. w Rydze monografię „Semantiskie dialektismi Ziemelrietumvidzemes izloksnes” („Semantyczne dialektyzmy w gwarach północno-zachodniej Widzemii”) nadano kierującej pracownicy naukowej Instytutu Języka Łotewskiego El[dze] Kagaine. Oficjalne recenzentki: prof. dr hab. M. Rudzytė, prof. dr hab. A. Rekena, prof. dr hab. A. Blinkena; recenzje na piśmie otrzymano od V. Vitkauska (LKI), Z. Zinkevičiusa (VU), L. Vabosa (Instytut Języka Estońskiego- ). W monografii na tle łotewskiego języka ogólnego zbadano semantykę gwar północno-zachodniej Widzemy (materiał zebrano z 21 gwar), podjęto próbę wyjaśnienia procesów, przyczyn i miejsca powstawania różnic semantycznych w gwarach w ogólnym systemie semantyki leksykalnej, w kontekście różnych czynników lingwistycznych i ekstralingwistycznych. W pracy uwydatniono również tendencje rozwoju semantyki, zwrócono uwagę na paralele typologiczne i zapożyczenia semantyczne. W tym względzie szczególną uwagę poświęcono semantycznym paralelom, które mogły powstać pod wpływem języków bałtycko-fińskich (wpływ właśnie tych języków uwarunkowany jest położeniem geograficznym badanego obszaru). Szczegółowo przeanalizowano trzy grupy paralel semantycznych: 1) paralele semantyczno-gramatyczne (zwłaszcza użycie konstrukcji czasownik + przysłówek- ); 2) paralele semantyczne związane ze specyficznymi znaczeniami form miejscownika słów galva, koja, roka, mugura; 3) semantyczne paralele specyficznych znaczeń poszczególnych słów (np. czasownika likt). Monografia ta została uznana za bardzo znaczący i wartościowy wkład w językoznawstwo łotewskie, zwłaszcza w stosunkowo mało badaną dziedzinę semantyki. 12 października 1993 r. stopień doktora habilitowanego za całokształt prac na temat "Latviešu terminologijas izstrades principi” ("Zasady opracowywania terminologii łotewskiej- ") otrzymała kierowniczka Działu Terminologii Instytutu Języka Łotewskiego Valentinia Skujinia (Skujina). Oficjalni recenzenci: prof. dr hab. A. Blinkena, dr hab. K. Karulis, prof. dr hab. J. Rozenbergas. V. Skujinia przez 30 lat praktycznie zajmowała się terminologią łotewską i napisała 20 artykułów poświęconych zagadnieniom teorii i praktyki terminologii oraz monografię "Latviešu terminologijas izstrades principi”. W pracach tych przedstawiono teoretyczne podstawy terminologii łotewskiej, skonkretyzowano ogólne pojęcie terminu, doprecyzowano jego specyfikę, charakterystyczne cechy i miejsce w systemie leksykalnym. Na podstawie bardzo obszernego materiału oraz wniosków wyciągniętych w procesie jego analizy scharakteryzowano intra-, interi ekstralingwistyczne oraz inne zasady pracy terminologicznej, a także ustalono bardziej produktywne modele tworzenia terminów łotewskich. ir Zwrócono uwagę na bardzo aktualną kwestię dotyczącą zapożyczeń narodowych i międzynarodowych, tj. na ustalenie ścisłych kryteriów zapożyczania terminów oraz dobór łotewskich nazw zamiast į niepotrzebnych zapożyczeń. Dlatego V. Prace Skujinia są szczególnie aktualne dla praktyki języka łotewskiego, o a jej monografia - pozwala mówić o terminologii jako o samodzielnej dziedzinie nauki na Łotwie. 2 listopada 1993 r. stopień doktora habilitowanego za całokształt prac na temat "Zapożyczenia pochodzenia romańskiego w języku łotewskim” ("Romanų kilmės skoliniai latvių kalboje") nadano docentowi Wydziału Języków Obcych Uniwersytetu Łotewskiego Andrejsowi Bankavsowi. Oficjalni recenzenci: prof. dr hab. A. Blinkena, prof. dr hab. J. Rozenbergas. prof. dr hab. A. Veisbergas. Całość prac przedłożonych do obrony obejmuje ponad 30 artykułów naukowych poświęconych tematowi, którego znaczenie w językoznawstwie łotewskim do tej pory nie było właściwie uświadamiane. Badania A. Banki, oparte na bardzo obszernym materiale, pokazują, że wiele zapożyczeń (około 3 tysięcy) w języku łotewskim pochodzi z języków romańskich. Ponadto w publikacjach autora rozróżniono zapożyczenia bezpośrednie i pośrednie, tj. wskazano, które zapożyczenia przyszły bezpośrednio z języków romańskich, a które za pośrednictwem innych (pośredniczących) języków. Przedstawiono również historyczną periodyzację zapożyczania romanizmów — wyróżniono trzy etapy napływu tych zapożyczeń do języka łotewskiego. Uwagę zwrócono także na tematyczne grupy zapożyczeń oraz relacje semantyczne tych słów: ich znaczenia w języku łotewskim i w języku, z którego zostały zapożyczone. Recenzenci podkreślili nowatorstwo i znaczenie prac A. Banki w wypełnieniu dużej luki w językoznawstwie łotewskim. Wyrażono życzenie, aby wyniki wykonanej pracy zostały. podsumowane w monografii lub słowniku zapożyczeń, ponieważ powinny być łatwiej dostępne i wykorzystywane w pracach innych badaczy. „14 grudnia 1993 r. stopień doktora habilitowanego za całokształt prac na temat «Latviešu jūras zvejas leksikas analīze (reljefs, jūra, flora, fauna)» («Analiza leksyki łotewskiego rybołówstwa morskiego (rzeźba terenu, morze, flora, fauna)») uzyskała kierująca badaczka Instytutu Literatury, Folkloru i Sztuki Benita Laumanė. Oficjalni recenzenci: prof. dr hab. M. Rudzytė, prof. dr hab. A. Rekena, dr hab. A. Sabaliauskas. Zainteresowania naukowe habilitantki dotyczą głównie lingwistyki arealnej oraz badań nad leksyką rybołówstwa. Przedłożony do obrony całokształt prac obejmuje monografię «Zvejvietu nosaukumi Latvijas PSR piekraste» («Nazwy miejsc połowu na wybrzeżu Łotewskiej SRR»), wydaną w Rydze w 1987 r., oraz liczne opublikowane artykuły, w których analizowano terminy dotyczące rzeźby wybrzeża, a także nazwy roślinności i fauny morskiej. Zarówno monografia, jak i artykuły opierają się na bogatym materiale faktograficznym, który autorka gromadzi od lat sześćdziesiątych. W publikacjach materiał leksykalny został przeanalizowany wszechstronnie: starano się wyjaśnić historię, pochodzenie i rozpowszechnienie różnych terminów i nazw w gwarach łotewskich, a także ich użycie w źródłach 226 Ai rs kl 1 aa in M ERE | a en pisanych; analizowana jest struktura i semantyka nazw, wyjaśniane są sposoby ich tworzenia. Ponadto B. Laumanė napisała i przekazała do druku monografię objętości 18 arkuszy autorskich pt. "Zeme, jūra, zvejvietas” ("Ziemia, morze, miejsca połowu"). 14 grudnia 1993 r. stopień doktora habilitowanego za monografię ” Valodas kultūra teoretiska skatijuma” ("Kultura języka z teoretycznego punktu widzenia") przyznano docentce Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łotewskiego Intie Freimane. Oficjalne recenzentki: prof. dr hab. M. Rudzytė, prof. dr hab. A. Blinkena, dr hab. V. Skujinia. Opierając się na bardzo bogatym materiale językowym (około 150 tysięcy jednostek) oraz na wnioskach innych badaczy języka (zwłaszcza językoznawców rosyjskich i czeskich), I. Freimane opracowała własną koncepcję kultury języka i normy literackiej. Jako zadania pracy autorka wyznaczyła: 1) stworzenie teoretycznej podstawy języka; 2) gromadzenie materiału językowego; 3) wybór i opis metod oraz środków analizy. Uwzględniając te zadania, autorka ułożyła również rozdziały monografii: 1) „Kultura języka jako dziedzina nauki” (analizowane są najważniejsze funkcje języka); 2) „Podstawowe zagadnienia teorii kultury języka” (język analizowany jest jako strukturalno-funkcjonalny system); 3) „Funkcjonalne naruszenia norm łotewskiego języka literackiego z teoretycznego punktu widzenia” (w tym największym rozdziale szczegółowo analizowane i klasyfikowane są błędy językowe najróżniejszych poziomów oraz omawiana jest adaptacja słów międzynarodowych w języku łotewskim); 4) „Funkcjonalne wykorzystanie środków językowych” . Chociaż recenzentki podkreśliły, że niektóre teoretyczne kwestie językowe mogą być dyskutowane (np. definicje niektórych pojęć językowych i ich granic, traktowanie konkretnych przykładów lub włączenie ich do określonego podsystemu systemu językowego itd.), monografia została uznana za znaczącą pracę nie tylko dla teorii łotewskiego języka literackiego, lecz także dla praktyki językowej. Autorce zalecono, aby na podstawie materiału trzeciego rozdziału monografii opracowała praktyczny poradnik kultury języka. 30 listopada 1993 r. stopień doktora habilitowanego za wydaną w 1989 r. w Rydze monografię „Nicas izloksne” („Gwary Nicy”) otrzymała starsza pracownica naukowa Instytutu Języka Łotewskiego Brigita Bušmanė. Oficjalne recenzentki — prof. dr hab. A. Blinkena, prof. dr hab. M. Rudzytė, dr hab. E. Kagainė. Ta monografia jest jednym z obszerniejszych opisów gwar języka łotewskiego opracowanych w ostatnich dziesięcioleciach. Na podstawie porównania języka mówionego i pieśni ludowych przeanalizowano w niej zjawiska fonetyczne i morfologiczne gwary nyckiej, które różnią się od ogólnego języka łotewskiego i nie występują powszechnie w innych gwarach. Szeroko . opisano leksykalne i semantyczne dialektyzmy pieśni ludowych zapisanych w Nyce. Omawiając charakterystyczne właściwości fonetyczne i morfologiczne, wyjaśniono, które zarejestrowane w pieśniach cechy nie są już spotykane w języku mówionym. Gwarowe cechy pieśni ludowych uzupełniono materiałem zapisanym w gwarze w ostatnich dziesięcioleciach i częściowo scharakteryzowano pod względem ich pochodzenia. Za monografię w 1990 r. autorce przyznano Nagrodę J. Endzelīna i Nagrodę Pamięci A. Abelesa. 20 stycznia 1994 r. na Uniwersytecie Wileńskim rozprawę doktorską habilitowaną „Latviešu augšzemnieku izlokšņu zilbes prosodija: Eksperimentals petijums” 227 Rozprawę („Prozodia sylaby w gwarach łotewskich dialektów wyżynnych: Badanie eksperymentalne”) obroniła kierowniczka Katedry Języka i Literatury Łotewskiej Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Łotewskiego Dace Markus. Oficjalni oponenci: dr hab. E. Kagainė, dr hab. S. Karaliūnas; pisemne recenzje — Katedry Języków Bałtyckich Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łotewskiego (prof. dr hab. M. Rudzytė, wykł. J. Kuškis) oraz Instytutu Języka Łotewskiego (dr J. Valdmanis). | W rozprawie metodą eksperymentalną zbadano 18 gwar (16 z nich według programu kontroli prozodii sylaby pilt r ną). Większą część pracy wykonano w Laboratorium Fonetyki Eksperymentalnej i Centrum Obliczeniowym Uniwersytetu Wileńskiego, korzystając z programów komputerowych prof. A. Girdenisa. Po raz pierwszy w językoznawstwie łotewskim w aspekcie fonologicznym i systematycznie przeanalizowano intonacje sylaby w gwarach jednego dialektu, wyjaśniono ich warianty i zmiany, metodą eksperymentalną zweryfikowano wnioski dotyczące dominujących cech dystynktywnych w systemach akcentuacji gwar selijskich i nieselijskich, opozycji fonologicznych, modeli akcentów oraz neutralizacji fonemów. W ten sposób opis prozodycznego systemu selońskich i nieselońskich gwar dialektu górnołotewskiego, dokonany przez D. Markusa, został zweryfikowany eksperymentalnie (pracę uzupełnia 137 oscylogramów i spektrogramów), udowodniony matematycznie oraz uzasadniony z punktu widzenia językoznawstwa. Recenzenci podkreślili znaczenie wniosków D. Markusa dla fonologii łotewskiej, ich wagę dla odnowy i rozwoju łotewskiej fonetyki eksperymentalnej i fonologii oraz dla dalszego rozwoju łotewskiej dialektologii. 20 września 1994 r. stopień doktora habilitowanego za całokształt prac „Latviešu valodas leksikas cilme, vesture un mūsdienu lietojums” („Pochodzenie, historia i współczesne użycie leksyki języka łotewskiego”) otrzymał kierujący badacz Instytutu Języka Łotewskiego Ojars Bušas (Bušs). Oficjalni recenzenci: prof. dr hab. J. Rozenbergs, prof. dr hab. A. Veisbergs, dr hab. E. Kagainė. 4 Do obrony przedstawiono zbiór 50 artykułów naukowych opublikowanych po 1980 r. Autor pogrupował swoje prace w pięciu rozdziałach: 1) zagadnienia teorii leksykologii (dotyczące skodyfikowanych norm języka ogólnego i potocznego oraz gwar, dotyczące tak zwanych leksykalnych internacjonalizmów, semantyki znaczeń i form rzeczowników własnych itd.); 2) kilka aspektów historii apelatywnej leksyki języka łotewskiego (dotyczących zapożyczeń z języków germańskich i kurońskiego, paralel semantycznej struktury słów języków bałtyckich i fińskich języków bałtyckich itd.); 3) Cechy pochodzenia łotewskich toponimów (w związku z pochodzeniem kurońskich i niektórych innych hydronimów, np. Perse, Gauja); 4) uwagi dotyczące pochodzenia i użycia nazw osobowych (o as- . imiona osobowe i ich funkcje we współczesnej poezji, o dynamice i popularności współczesnych łotewskich imion osobowych, o imionach innych narodów, np. Prusów i Litwinów, w łotewskim systemie imion osobowych, o bałtyckich i pseudo-bałtyckich antroponimach w fińskim zasobie nazwisk, o zasadach odtwarzania w języku łotewskim imion osobowych używanych w innych językach itd. ); 5) procesy rozwoju współczesnego łotewskiego słownictwa (w związku z nieuwzględnieniem w „Słowniku łotewskiego języka literackiego” nieliterackiego słownictwa gwarowego, zwłaszcza barbarzyzmów, jego zastosowaniem w literaturze pięknej, na temat poszczególnych metod tworzenia wyrazów złożonych w ogólnym języku łotewskim, o żargonie uczniowskim, zapożyczeniach z łotewskiego w rosyjskim języku potocznym, zmienionych nazwach ulic Rygi itd.). Recenzenci uznali taką wszechstronność — a także zdolność do analizowania i teoretycznego 228 rozwiązywania różnorodnych problemów zarówno diachronicznego, jak i synchronicznego językoznawstwa łotewskiego — za jedną z najbardziej charakterystycznych cech działalności naukowej O. Buša. Jednocześnie wyrażono życzenie, aby w większym stopniu poświęcić się także jednemu kierunkowi badań, tak aby w przyszłości doczekać się zarówno dalszych wydań toponimów łotewskich, jak i nowej monografii o Kuršach. 18 czerwca 1993 r. rozprawę doktorską „Nomenu sakņu fonotaktiskā struktūra mūsdienu latviešu valodā (salīdzinājumā ar mūsdienu lietuviešu valodu)” („Fonotaktyczna struktura rdzeni rzeczowników we współczesnym języku łotewskim (w porównaniu ze współczesnym językiem litewskim)- ”) obroniła kierowniczka Katedry Języka i Literatury Łotewskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Lipawie Dzintra Šulcė. Promotorzy naukowi rozprawy doktorskiej: dr hab. L. Ceplytis (Ceplitis), prof. dr hab. A. Girdenis, oficjalni recenzenci: dr hab. A. Sabaliauskas, doc. dr D. Markus. W rozprawie doktorskiej analizowano w aspekcie fonotaktycznym morfemy rdzeniowe prostych rzeczowników, ustalając ich strukturę fonotaktyczną i połączenia fonemów w tych rdzeniach, analizując połączenia fonemów spółgłoskowych w różnych pozycjach (na początku, w środku i na końcu rdzenia), badając połączenia samogłosek ze spółgłoskami i oraz j i częstotliwość ich występowania w rdzeniach (oddzielnie analizowano rdzenie z jedną samogłoską — w rozdziale I pracy; z dwiema samogłoskami — w rozdziale II pracy). Ustalono również produktywność fonotaktycznej struktury rdzeni oraz porównano fonotaktyczną strukturę rzeczowników w językach łotewskim i litewskim (na podstawie rozprawy V. Karosienė „Fonotaktyczna struktura rdzeni rzeczowników we współczesnym języku litewskim”- ). Stwierdza się, że fonotaktyczna struktura obu języków jest zbliżona do modelu indoeuropejskiego, a główne typy strukturalne całkowicie się pokrywają. Recenzenci podkreślili nowatorstwo tej rozprawy i jej wielkie znaczenie nie tylko dla językoznawstwa łotewskiego (zwłaszcza dla stworzenia teoretycznych i empirycznych podstaw systemu morfonologicznego), lecz także dla bałtystyki i indoeuropeistyki. Ponadto. praca ta może być wykorzystana również w procesie nauczania języków oraz w logopedii (w aneksie do rozprawy znajduje się także analiza fonotaktyczna „Alfabetu” języka łotewskiego). Podkreślono także skrupulatność i samodzielność doktorantki oraz wyrażono życzenie, aby badania były kontynuowane z uwzględnieniem danych dotyczących innych części mowy i innych języków. 21 września 1993 r. rozprawę doktorską „Darbibas vards Kraslavas, Aulejas, Skaistas un Izvaltas izloksne” („Czasownik w gwarach Krasławy, Aulei, Skaisty i Izwolty”) obroniła wykładowczyni Katedry Języków Bałtyckich Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łotewskiego Lidija Leikuma. Promotorem naukowym rozprawy była prof. dr hab. M. Rudzyte, oficjalnymi recenzentami: prof. dr hab. A. Rekena, prof. dr hab. A. Breidakas, dr A. Stafecka. Recenzowana rozprawa jest pierwszym badaniem poświęconym specjalnie czasownikowi w gwarach języka łotewskiego. Jak wskazuje autorka, system czasownikowy czterech badanych gwar południowej Łatgalii jest interesujący ze względu na przeplatanie się form archaicznych i innowacji oraz występowanie niektórych bardzo rzadkich form. System czasownika i jego form analizowano, porównując go ze standardowym językiem łotewskim, innymi gwarami, językiem litewskim i językami słowiańskimi (zagadnieniom tym poświęcono dwa rozdziały pracy: II. Formy finitywne; III. Formy afinitywne). W pracy również wyjaśniono rolę różnych czynników ekstralingwistycznych w kształtowaniu się badanych gwar (mowa o tym w pierwszym rozdziale pracy), ukazano przyczyny i tendencje zmienności lub trwałości systemu form czasownika. Rozprawę uzupełniają wykaz czasowników, ich form i znaczeń, tabele oraz mapy, na których 229 przedstawiono rozpowszechnienie omówionych form w badanych gwarach. 12 października 1993 r. stopień doktora za całokształt prac na temat „Galvenas leksikografijas problemas” („Najważniejsze problemy leksykografii”) nadano docentowi Wydziału Języków Obcych Uniwersytetu Łotewskiego | Janiusowi Raškevičiusowi | (Raškeviės). Oficjalnymi recenzentami byli — prof. dr hab. V. Agamdzanova, dr M. Stengrevica, dr J. Sylis (Silis). Jak zaznaczyli recenzenci, J. Raškevičius bardzo owocnie pracuje w dziedzinie leksykografii praktycznej: jest jednym z autorów wielokrotnie wydawanych słowników łotewsko-angielskich i angielsko-łotewskich, jednym z autorów wydanej w 1993 r. * Anglu—latviešu frazeologiskas vardnicas” („Słownik frazeologiczny angielsko-łotewski”), redaktorem „Latviešu—anglu sarunvardnicas” („Słownik rozmówek łotewsko-angielskich”), który doczekał się dwóch wydań, oraz „Dictionary of verb—adverb nouns” (Słownik rzeczowników odczasownikowych i odprzysłówkowych: Ryga, 1971). J. Raškevičius opublikował również artykuły poświęcone problemom leksykografii. 2 listopada 1993 r. rozprawę doktorską „Geograficzne apelatywy fińskie bałtyckie i ich relikty w łotewskich nazwach miejscowych” („Geograficzne apelatywy fińskie bałtyckie i ich relikty w łotewskich nazwach miejscowych”) obroniła pracownica naukowa Instytutu Języka Łotewskiego Kersti Boiko. Oficjalni recenzenci: prof. habil. dr M. Rudzytė, dr L. Vaba, dr O. Bušas. | W rozprawie analizowano łotewskie nazwy miejscowe zawierające apelatywy geograficzne pochodzenia fińskiego bałtyckiego oraz ich relikty. Apelatywy geograficzne często mogą wskazywać na substrat mniejszości narodowej (rzadziej — zapożyczenia) i mogą być rozumiane jako słowa nieprzetłumaczalne, pozbawione ekwiwalentu. Ponieważ apelatywy geograficzne bardzo często są wykorzystywane w tworzeniu nazw miejscowych, analizowane toponimy stanowią znaczącą część wszystkich fińskich bałtyckich nazw miejscowych na Łotwie. Jak wskazali recenzenci, cele pracy — zaproponować nowe etymologie nazw miejscowych i usystematyzować istniejące; ustalić zasięgi występowania fińskich bałtyckich apelatywów geograficznych, związki obszarowe łotewskich nazw miejscowych z dialektami języka estońskiego — nie tylko osiągnąć, lecz nawet przekroczyć, ponieważ doktorantka przedstawia także poważne uściślenia dotyczące terytoriów zamieszkiwanych przez Estończyków i Liwów oraz możliwych migracji. Należy jeszcze zaznaczyć, że ta rozprawa jest pierwszym obronionym w Rydze badaniem poświęconym wyłącznie językom ugrofińskim. Dlatego zaproponowano przyznanie autorce również stopnia doktora finougrystyki. 30 listopada 1993 r. pracownica naukowa Instytutu Języka Łotewskiego Ilga Jansonė obroniła rozprawę doktorską „Galvas un plecu segu nosaukumi latviešu valodas izloksnes” (*Nazwy nakryć głowy i okryć ramion w gwarach języka łotewskiego). Oficjalne recenzentki: prof. habil. dr M. Rudzytė, dr hab. E. Kagainė, dr B. Reidzané; pisemną recenzję nadesłała również dr hab. nauk historycznych A. Alsupė. Praca poświęcona jest jednej z tematycznych grup leksyki gwar języka łotewskiego — nazwom niezszywanych nakryć głowy i okryć ramion. W rozprawie wykorzystano zarówno materiał językowy (gwarowy- ), jak i etnograficzny (etnograficzną charakterystykę analizowanych realiów przedstawiono w pierwszym rozdziale rozprawy- ). Cel pracy: 1) przedstawienie szczegółowego zbioru 230 nazw analizowanych realiów w gwarach języka łotewskiego (rozdział II); 2) wyjaśnienie podstawowych zasad motywacji semantycznej tych nazw (rozdział III, w którym szczegółowo przeanalizowano metody tworzenia nazw i cechy motywacyjne); 3) przedstawienie możliwych etymologii. Na końcu pracy zamieszczono 7 map ukazujących rozpowszechnienie analizowanych nazw w gwarach. Wszystkie recenzentki rozprawy uznały, że autorka pracy osiągnęła wyznaczone sobie cele. Zdaniem samej doktorantki, aby uzyskać pełny obraz nazw nakryć głowy i ramion w gwarach języka łotewskiego; potrzebne jest również uogólniające badanie nazw szytych nakryć głowy. 21 grudnia 1993 r. rozprawę doktorską „Ziemelvidzemes izlokšnu salidzinajumi un to leksikografiska interpretacija” („Porównania gwar północnej Vidzeme i ich interpretacja leksykograficzna”) obronił pracownik naukowy Instytutu Języka Łotewskiego Agris Timuška. Oficjalne recenzentki: prof. habil. dr M. Rudzytė, habil. dr E. Kagainė, prof. habil. dr A. Blinkena; otrzymano pisemną recenzję z Instytutu Języka Litewskiego (K. Morkūnas). W rozprawie przeanalizowano jeden z typów słowników gwarowych — słownik aspektowy, odzwierciedlający w sposób leksykograficzny określone pojedyncze zjawisko językowe. Podstawę rozprawy stanowi słownik opracowany przez autora wspólnie z filolożką M. Putninia (Putnina) (około 20 ark. aut.) i przekazany w 1991 r. wydawnictwu „Zinatne” — „Sinoles izloksnes salidzinajumu vardnica” („Słownik porównań gwary Sinole”). Jest to pierwszy słownik tego typu w łotewskiej leksykografii gwarowej. M. Putninia opracowała materiał słownika gwary. a praca doktorska — ustalenie zasad struktury słownika, leksykograficzne opracowanie materiału, analiza semantyczna. Kwestie te omawiane są również w rozprawie doktorskiej. Jej wstęp zawiera zwięzłe informacje także o wcześniejszych badaniach porównań (jako przykład do opracowania wspomnianego słownika wykorzystano również „Słownik porównań języka litewskiego” K. B. Vosylytė). W pierwszej, analitycznej części rozprawy doktorskiej porównania gwarowe scharakteryzowano poprzez zestawienie ich z odpowiednikami języka ogólnego oraz według ich tematyki i semantyki, natomiast w drugiej części przedstawiono wstęp do słownika porównań oraz 313 haseł (artykułów słownikowych) rozpoczynających się literami a, k, ž. W recenzjach pozytywnie oceniono nowatorstwo słownika, podkreślono jego aktualność, dogłębne zaangażowanie doktoranta w pracę leksykograficzną oraz umiejętność objaśniania znaczeń wyrazów i porównań. Wyrażono życzenie, aby słownik został szybko wydany, a jego autor kontynuował rozpoczęte badania porównań gwarowych, zwracając uwagę również na inne typy porównań, których w tej rozprawie nie analizowano. 21 grudnia 1993 r. rozprawę doktorską „Funkcionalie verbi veclatviešu rakstu valoda” („Czasowniki funkcyjne w języku dawnych pism łotewskich- ”) obroniła pracownica naukowa Instytutu Języka Łotewskiego Sarmytė Lagzdinia (Sarmite Lagzdina). Oficjalni recenzenci: prof. dr hab. A. Blinkena, dr hab. K. Karulis, prof. hab. dr. J. Rozenbergas; recenzje pisemne — od dr. hab. A. Bankavo (Uniwersytet Łotewski) oraz A. Paulauskienės, J. Balkevičiausa (Uniwersytet Wileński). Termin funkcjonalne czasowniki (FV) oznacza tu czasowniki w analitycznym połączeniu czasownik + rzeczownik, wyrażającym jedno pojęcie werbalne i tworzącym w syntaktycznej strukturze zdania predykat analityczny. Celem pracy jest stwierdzenie w starych łotewskich źródłach pisanych pewnych połączeń czasownikowych wspomnianej struktury, stanowiących albo mogą231