Kreipiniai Jono Jablonskio laiškuose

KWESTIE LINGWISTYKI LITEWSKIEJ XXXVII (1997) PROBLEMY LEKSYKOGRAFII I LEKSYKOLOGII Giedrė ČEPAITIENĖ FORMY ADRESATYWNE W LISTACH JONA JABLONSKIEGO Obecnie, staraniem profesora Arnoldasa Piročkinasa, opublikowano 424 listy Jona Jablonskisa (Jablonskis 1985; Jablonskis 1991). Większość tych listów napisano po litewsku (353), niektóre po rosyjsku (70), a jeden po polsku. Treść listów J. Jablonskisa jest zazwyczaj rzeczowa, dlatego jest w nich niewiele osobistych treści czy emocji. Pod tym względem nieco bardziej wyróżniają się listy do syna Konstantinasa, część listów skierowanych do Kazimierasa Jokantasa oraz jeszcze jeden czy drugi list. J. Jablonskis zazwyczaj używa w listach form adresatywnych tylko na początku listu albo w ogóle ich nie stosuje. Listy bez form adresatywnych, ze względu na cel ich napisania, są dwojakiego rodzaju: 1) przeznaczone do omówienia kwestii dotyczących języka, wydawania książek lub działalności organizacji społecznych (por. Jablonskis 1985: 47, 94, 324-352 i in.); 2) adresowane do kierowników różnych instytucji. Listy te zazwyczaj rozpoczynają się od określenia adresata, np. Prof. M. Biržiškai, dziekanowi Wydziału Humanistycznego; Ministrowi Oświaty K. Jokantowi; Dziekanowi Wydziału Humanistycznego prof. V. Krėve-Mickevičiusowi. Podobnie postępuje się również w niektórych listach skierowanych do Juozasa Tumasа. One także często zaczynają się od określenia stanu adresata (ks. J. Tumui), a następnie albo używa się formy adresatywnej, albo pisze się zupełnie bez niej. Oczywiście, jeden czy drugi list pozbawiony formy adresatywnej jest inny, niepasujący do wspomnianych grup. Obecnie w zwracaniu się do kogoś zwykle używa się wołacza nazwy osobowej (tj. rzeczownika), czasami rozszerzonego określeniami (LKG III: 689-683; DLKG: 637-638). W listach J. Jablonskisa tendencja w używaniu form adresatywnych jest nieco inna. Tutaj znacznie częściej do określenia zwrotu do adresata używa się różnych zaimkowych przymiotników bez określanych rzeczowników. Najczęściej zwracano się przymiotnikiem gerbiamasis (gerbiamoji, gerbiamieji). W ten sposób J. Jablonskis postępował niemal przez wszystkie lata korespondencji (1904—1926), tak zwracał się niemal do wszystkich korespondentów. Należy zauważyć, że ani razu w zachowanych listach nie zwrócono się w ten sposób jedynie do kilku osób — pisarza Jonasa Biliūnasa, Petra Leonasa, Povila Višinskisa oraz syna Konstantinasa. Takiego zwrotu nie używano również w zachowanych listach do Vincasa Kudirkasa. Do wymienionych osób J. Jablonskis zwracał się cieplejszymi słowami, co pozwalałoby sądzić, że ludzi tych łączyły bynajmniej nie tylko relacje zawodowe. Na początku korespondencji kilka razy użyto formy gerbiamasai. Formę tę J. Jablonskis opisał w gramatykach. W gramatyce z 1901 r., wyjaśniając budowę przymiotników zaimkowych (tutaj nazywanych dvilypuotaisiais), stwierdza się, że „są złożone z przymiotnika prostego i zaimka jis albo w mianowniku potwierdzającej partykuły ar’, jednak w znajdujących się obok paradygmatach odmiany takich przykładów nie podano (Jablonskis 1957: 84-85). Podobnie mówi się także w gramatyce z 1922 r. (Jablonskis 1957: 211). Jak wynika z listów, sam J. Jablonskis nie używał już tej formy. Niekiedy listy rozpoczynają się od 256 zwrotu brangusis. We wczesnej korespondencji J. Jablonskisa ten zwrot jest niezwykle rzadki — użyty zaledwie raz w liście skierowanym do P. Višinskisa (koniec listopada 1904 r.). Ponownie znajdujemy ten zwrot w listach z lat 1924-1927. Po jednym razie został użyty w listach do Juozasa Balčikonisa (1924 06 11), po 1905 m. Kazimierasa Jokantasa (1925 05 07) i Merklisa Račkauskasa (1927 06 16), natomiast dwukrotnie zwrócono się w ten sposób do Zigmisa Kuzmickisa (1927 08 06; 1927 12 16). Pewnego razu, pisząc do Gabrielė Petkevičaitė- -Bitė w dniach jej przejścia na emeryturę, J. Jablonskis zwraca się, używając 2 przymiotników: Brangioji, gerbiamoji (1924 10 18). Jeszcze rzadziej w zwrotach używano przymiotnika my/imasis (mylimieji). Takiego zwrotu J. Jablonskis użył po jednym razie, korespondując z synem Konstantinem, w listach do Juozasa Tumasa-Vaižgantasa, Litewskiego Towarzystwa Naukowego oraz Stasysa Dabušisa. Nawiasem mówiąc, ten ostatni list nie zachował się, znana jest jedynie jego kopia. Zapisano w nim zwykłą (niezaimkową) formę przymiotnika mylimas, zdaniem A. Piročkina przypisywaną niezbyt biegłemu w piśmie przepisywaczowi (Jablonskis 1985: 101). Kilka razy użyto rozszerzonych przymiotnikowych zwrotów adresatywnych. Zostały one rozszerzone zaimkiem dzierżawczym mano. W jedynym znanym liście do J. Biliūnasa napisano Mano mylimasis (1905 01 26), natomiast zwrotu mano brangusis użyto w listach do profesora Eduardasa Volterisa (1926 03 06) i Z. Kuzmickisa (1926 03 06). Zwykle mówi się, że zaimki dzierżawcze określają relacje przynależności, a zaimek mano wskazuje na przynależność przedmiotu do mówiącego (LKG I: 673; DLKG: 261). Wydaje się, że takie określenie w tym przypadku nie całkiem pasuje. Na połączenie mój drogi można by patrzeć synchronicznie jak na nominalizację wypowiedzi fu jesteś mi drogi. W językach indoeuropejskich taka wymiana dopełniacza/- celownika jest zwyczajna (Fillmor 1981: 460). Jak twierdzi A. Rosinas, konstrukcje z dzierżawczymi dopełniaczami i celownikami można uważać za wzajemne peryfrazy (Rosinas 1988: 22). Podobne wypowiedzi J. Jablonskis nazywał celownikiem rzeczy przypadającej komuś i znajdującej się u kogoś oraz podkreślał, że są one używane „nie tylko do oznaczania przygód rzeczy, lecz także do wyrażania jej najróżniejszych stanów” (Jablonskis 1957: 600). Najwyraźniej również wspomniane zwroty adresatywne można by traktować jako wskazujące na stan. Oczywiście decyduje o tym nie przydawka (zaimek), lecz podstawa tych zwrotów adresatywnych — przymiotnik. Istnieją rozszerzone rzeczownikowe zwroty adresatywne. Są one rozszerzane przymiotnikami, np. : Mój Drogi Przyjacielu (list do V. Kudirkasa, 1883 04 14), Drogi Przyjacielu (do P. Višinskisa, 1903 04 11), Drodzy Przyjaciele (do zjazdu nauczycieli, 1928 11 03), Drogi Rodaku (do nieznanego adresata, 1898 11 14), Szanowna Rodaczko (do Morty Zauniūtė, 1904 12 09). Należy zwrócić uwagę, że w tych połączeniach J. Jablonskis stosuje zarówno prostą, jak i zaimkową formę przymiotnika. W przykładach gramatyki z 1922 r. również znajdujemy zdania zarówno z prostą, jak i zaimkową formą przymiotnika: Czego płaczesz, siostrzyczko młoda? Czego smucisz się, siostrzyczko, biała lilijeczko (Jablons257 kis 1957: 408). Oczywiście przytoczone przykłady nie są całkowicie adekwatne: w pierwszym zdaniu mamy me rzeczownikową formę adresatywną, rozszerzoną zaimkową formą przymiotnika, w drugim forma adresatywna jest rozszerzona przydawką, w — której zastosowano prostą formę ir przymiotnika. Mówiąc o tego typu formach adresatywnych, Antanė Kučinskaitė jako właściwe wskazuje wyłącznie zaimkowe formy przymiotników (Kučinskaitė 1985: 62). Tylko raz J. Jablonskis zwraca się do nieznanego nam adresata przyjętą w języku potocznym formą Witaj, zdrów (1926 08 11). A. Kučinskaitė uważa takie zwroty adresatywne w listach za familiarne (Kučinskaitė 1985: 72). Tak więc taki zwrot adresatywny J. Jablonskisa zdawałby się sugerować, że adresat listu musiał być dość bliskim znajomym J. Jablonskisa, tym bardziej że jest to jedyny taki zwrot w stosunkowo obfitej korespondencji językoznawcy. Zwracanie się wyłącznie rzeczownikiem w wołaczu nie jest charakterystyczne dla listów J. Jablonskisa. Zwykle używane jest tu słowo bro/au. Pewnego razu, używając tego zwrotu wraz z imieniem, J. Jablonskis zwrócił się do V. Kudırki: Vincuti Brolau (1883 07 15). A zatem adresat zostaje określony niezwykle ciepło, jakby był najdroższym człowiekiem, choć w samym tekście listu nie brakuje różnorakich zarzutów. Najwyraźniej za pomocą ciepłych słów zwrotu adresatywnego próbowano okazać swoją bliskość dawnemu koledze z ławy szkolnej. Niestety, późniejsze listy do V. Kudırki nie są nam znane. W żadnej innej osobie w litewskich listach J. Jablonskiego nie zwraca się do niej po imieniu; tylko na jednej pocztówce, przeznaczonej dla J. Balčikonisa, wspomniane jest imię adresata, jednak tutaj pozdrowienie brzmi po łacinie: Josepho et consortibus Joanne cum consortibus salutem dicit (1915 09 24). Zwrot bro/au jest szczególnie częsty w listach do Juozasa Balčikonisa (16 razy), Kazimierasa Jokantasa (12 razy), Merkelisa Račkauskasa (7 razy), Kazimierasa Būgisa (4 razy), Petrasa Leona (3 razy). Po jednym czy po kilka razy zwracano się tak do innych korespondentów: Jonasa Basanavičiusa, Antanasa Smetony, Jurgisa Šlapelisa, Povilasa Višinskisa. Na podstawie częstotliwości użycia tych zwrotów o wzajemnych stosunkach korespondentów można wnioskować tylko częściowo, ponieważ zachowały się bynajmniej nie wszystkie listy J. Jablonskiego. Ponadto do takiego porównania konieczna jest analiza korespondencji wzajemnej. Należy zwrócić uwagę, że większość listów ze zwrotem bro/au napisano w latach 1909–1913 z Brześcia, Grodna i Wieloża. Czyżby te zwroty nie wskazywały na pewien niepokój ojca języka, żyjącego i pracującego z dala od Litwy, przez pewien czas nawet bez rodziny, kiedy „wyjechał w prawdziwym tego słowa znaczeniu zarabiać, jak do Ameryki” (Piročkinas 1978: 56)? Listy J. Jablonskiego do K. Jokantasa są szczególnie interesujące ze względu na użycie zwrotów adresatywnych. Chociaż był uczniem J. Jablonskisa w gimnazjum w Mitawie (Jablonskis 1985: 416), ludzi tych łączyły nie tylko relacje nauczyciel—uczeń, lecz także znacznie bliższe więzi. Jak wspomniano, w listach z Brześcia do K. Jokantasa często zwracano się bro/au, a raz — w formie zdrobniałej bro/irukai (1909 10 29). Wyjątkowa jest także treść tych listów: J. Jablonskis nieustannie rozważa możliwość małżeństwa K. Jokantasa z cudzoziemką i próbuje mu doradzić. W jednym z listów (z listopada- —grudnia 1909 r.), jakby dążąc do sugestywności, J. Jablonskis zaczyna polemizo258 Gdybym dziś aš był młodym człowiekiem i, zamieszkawszy w jakimś dopiero zaczynającym żyć, a dlatego bardzo wrażliwym narodzie, zakochałbym ir się w takiej dziewczynie z tego narodu, której bardzo zależałoby na sprawach własnego narodu, to, wierz mi, be — — aš wać z wyobrażonymi rozmówcami, przedstawiając ich ir możliwe reakcje, a zarazem używając zwrotów adresatywnych: jej tylko pomagałbym troszczyć się o sprawy jej kraju, robiłbym wszystko, żeby moje dzieci były dobrymi ludźmi pracy tego narodu (o języku nie byłoby już nė mowy). Gdyby przy takim moim postępowaniu powiedzieli mi moi rodacy: “ Sprzedawczykaš u!”, tylko bym na nich splunął į i mógłbym ir śmiało powiedzieć: „Nie chcę wychowywać hermafrodytów [...]”. Kiedy moja własna córka dorośnie i wyjdzie za mąż za jakiegoś Łotysza, do kraju łotewskiego, powiem jej: „Twoje dzieci, dziecko, mogą być tylko dobrymi Łotyszami, o to się zatroszir cz” [...]” [...] W swoich dwóch ostatnich listach, zdaje mi się, za daleko zabrnąłeś w kwestii „patriotyzmu”. Gdybym tak myślał, mógłbym śmiało głosić: „Bierzcie, mężczyźni, te dziewczyny, które odpowiadają wam swoją kulturą i wychowaniem, naród jest tutaj niczym, żyjcie nie w Pilwiszkach, nie w Kupiškis, lecz tam, gdzie znajdujecie wyższą, lepiej wam odpowiadającą kulturę...” Warto zauważyć, że jakby cytując język mówiony, J. Jablonskis wybiera rzeczownikowe formy adresatywne, które w jego listach nie są częste. Należy zwrócić uwagę, że do córki zwraca się tu słowem vaikeli, choć w rodzinnym dialekcie J. Jablonskisa słowo vaikas, określając pokrewieństwo, zwykle oznacza syna. Nawiasem mówiąc, wspomniany list jest jedynym, w którym zwrot do adresata został użyty nie tylko na początku listu, lecz także w jego końcowej części: „Bracie! sam nie mogę swatać [...]” . Późniejsze listy do K. Jokanta napisane w 1925 roku, gdy ten był ministrem oświaty. Teraz ton większości listów J. Jablonskisa jest nieco inny. Różnią się także wybierane formy zwracania się. Prawie wszystkie listy rozpoczynają się oficjalnie, od wskazania stanowiska adresata: Ministerstwo Oświaty: Minister. Do J. Jokanta; Do Ministra Oświaty K. Jokanta; Do K. Jokanta, Ministra Oświaty, Po tym określeniu czasami pojawia się zwrot grzecznościowy „szanowny”, a czasami od razu, bez żadnego zwrotu, zaczyna się przedstawiać istotę sprawy. Mimo to w parze listów skierowanych do ministra znajdujemy pewne wyjątki. W jednym z nich, wyjaśniającym sprawy związane z utworzeniem Komisji Terminologicznej, adresat w ogóle nie jest wskazany, a zwrot napisano po łacinie: Sa/ve, Carissime (1925 03 16), w drugim zaś, opowiadającym o letnich planach J. Jablonskisa, użyto zwrotu Brangusis (1925 05 07). Pozwalałoby to stwierdzić, że chociaż J. Jablonskis najczęściej przestrzegał w listach określonej subordynacji, to jednak pozwalał sobie okazywać nie tylko szacunek, lecz także uczucia. Inne rzeczownikowe formy adresatywne w listach J. Jablonskisa są rzadkie. W latach 1906–1917, korespondując z synem Konstantinasem, zwykle używał zwrotu vaikeli (tylko raz zwrócił się do syna mylimasis). W listach pisanych z Pskowa do J. Šaulysa parę razy użyto zwrotu fautrieti (1903 01 26; 1903 02 01). Tylko raz w liście do J. Balčikonisa znajdujemy zwrot Pi/reti (1926 12 29). Z dzisiejszego punktu widzenia jest to kancelaryjny, najczęściej kojarzony z organami wymiaru sprawiedliwości, oficjalny zwrot adresatywny. Zdaniem A. Kučinskaitė nadaje się on wyłącznie do urzędników nadzorujących wykonywanie ustaw (Kučinskaitė 1985: 64). Wiedząc, że stosunki J. Jablonskisa i J. Balčikonisa były niezwykle bliskie i przyjazne, taki zwrot wydaje się dziwny. Jednak jego istotę ujawnia treść listu. W tym liście J. Jablonskis zaprasza J. Balčikonisa do współpracy w dzienniku „Lietuvis”. Tak więc wybór zwrotu pi/reti najprawdopodobniej determinowały nie wzajemne stosunki korespondentów, lecz szerszy kontekst — działalność, którą należało wspierać, a być może także tytuł dziennika. Inne zwroty w listach rosyjskich. Listy te są najczęściej skierowane do różnych naukowców oraz urzędników. Spośród wszystkich listów napisanych w języku rosyjskim 4 adresowane są do J. Balčikonisa. Tylko jeden z nich rozpoczyna się zwrotem Dorogoi Kollega, którego odpowiednika drogi kolego nie znaleziono w listach litewskich. W innych listach pisanych po rosyjsku ten zwrot również nie jest już używany. Zwraca się w nich zgodnie ze zwyczajowymi rosyjskimi tradycjami: podaje się imię i patronimik osoby, często towarzyszą im różne epitety. Zwracając się do osób zajmujących wysokie stanowiska, J. Jablonskis wybiera niezwykle rozbudowane zwroty adresatywne. Listy skierowane do przewodniczącego Wydziału Języka i Literatury Rosyjskiej Petersburskiej Akademii Nauk A. Byczkowa rozpoczynają się: Vase Vysokoprevoschoditelstvo, Mylostivij 259 Gosudar, Afanasij Fiodorovič (1897 05 09: 1899 03 21). Do rektora Uniwersytetu Moskiewskiego G. Iwanowa pisze się: Vase Prevoschoditelstvo Monogouvažajemij Aleksej Aleksandrovič (1888 03 09). W tym samym stylu J. Jablonskis zwracał się również do swojego profesora N. Tichonrawowa: Vase Prevoschoditelstvo Nikolaj Savvič (1888 10 04). List do pisarza W. Korolenki rozpoczyna się zwrotem Agyl/ostivij Gosudar, bez podania imienia i patronimiku adresata. Do innych adresatów, zazwyczaj kolegów naukowców, zwraca się mniej kunsztownie, jednak imię i patronimik必nie są poprzedzane przymiotnikami wyrażającymi szacunek mnogouvažajemij lub dobreišij. Są one używane naprzemiennie w listach do W. Lamanskiego (por. listy z 1896 06 04 i 1901 02 03). Do A. Szachmatowa, z którym J. Jablonskis przez wiele lat współpracował, troszcząc się o los słownika Juszków, zwracano się na kilka sposobów: Mnogouvazajemij Aleksej Aleksandrovic (1897 01 11; 1897 04 01; 1901 m.vasario men.; 1901 09 14 i in.); Dobreisyy Aleksandr Aleksandrovic (1900 12 10; 1901 04 18; 1901 m. gruodžio men.; 1902 01 07 i in.); GlubokouvazZajemij Aleksej Aleksandrovic (1914 09 20). Należy zaznaczyć, że J. Jablonskis użył ostatniego zwrotu, pisząc nie w jakiejś sprawie językoznawczej, lecz prosząc o pomoc dla swojego utalentowanego ucznia. W listach do innych adresatów zwykle używany jest przymiotnik mnogouvažajemij. Osobno należy wymienić zwroty J. Jablonskisa używane w listach do profesora Eduarda Voltera. Z 4 opublikowanych listów skierowanych do tej osoby 3 napisano po rosyjsku, a jeden —po litewsku. We wszystkich listach napisanych po rosyjsku J. Jablonskis zwraca się Mnogouvažajemij Eduard Aleksandrovic (grudzień 1894 — styczeń 1895; 1885 02 06; 1905 02 15), a więc tak, jak do wielu innych kolegów. Zwrot w liście napisanym po litewsku jest znacznie cieplejszy —Mój drogi (1926 03 19). Czy wskazuje on na przyjaźń zrodzoną w wyniku wieloletnich kontaktów, czy został wybrany stosownie do okazji, z jakiej napisano list (E. Volteris jest pozdrawiany „z okazji osiągnięcia 70. roku życiaTM), czy też odzwierciedla wymagania stylistyczne języka litewskiego i rosyjskiego? Jak dotąd materiał jest zbyt skromny, by dokładnie odpowiedzieć na to pytanie, ale najprawdopodobniej na odmienny sposób zwracania się wpłynęły wszystkie trzy czynniki. Jak już wspomniano, spośród wszystkich opublikowanych listów tylko jeden został napisany po polsku. Jest on 260 skierowany do polskiego językoznawcy i folklorysty J. Karłowicza. Zwrot w tym liście jest niezwykle wyrafinowany: Szanowny i łaskawco Panie! Dobrodzieju! Jono Analiza form adresatywnych używanych przez jų Jablonskisa pokazuje, że na ich wybór wpłynęło kilka czynników. Można stwierdzić, że J. Jablonskis respektował tradycje właściwe każdemu językowi (świadczą o tym listy w języku rosyjskim i polskim). Język litewski nie miał jeszcze tradycji pisania listów, zatem J. Jablonskis dopiero je tworzył w swoich listach. Porównując formy adresatywne w listach pisanych w różnych językach, widzimy, że J. Jablonskis nie stosował zasady mechanicznego przenoszenia, lecz tworzył swoisty, odpowiadający litewskiemu sposobowi epistolarną komunikację. Jego litewskie formy adresatywne w listach są prostsze, bliższe językowi potocznemu, a nie stylowi wysokiemu. Wydaje się, że przy wyborze form adresatywnych J. Jablonskis uwzględniał pozycję społeczną adresata. W listach J. Jablonskiego najczęściej zwraca się do adresata za pomocą określonych form przymiotników, natomiast zwracanie się rzeczownikami w wołaczu jest znacznie rzadsze. LITERATURA DLKG – Gramatyka współczesnego języka litewskiego, Wilno: Mokslas, 1994. Jablonskis J. 1957: Pisma wybrane 1, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej. Jablonskis J. 1985: Listy Jonasa Jablonskisa, Wilno: Mokslas. Jablonskis J. 1991: Artykuły i listy, Wilno: Mokslas. Fillmore Ch. 1981: Dzieło o przypadkach. —Nowe w lingwistyce zagranicznej 10, Semantyka lingwistyczna, Moskwa. Kučinskaitė A. 1985: Etykieta języka litewskiego, Wilno: Mokslas. LKG I —Gramatyka języka litewskiego 1, Wilno: Mintis, 1965. LKG III —Gramatyka języka litewskiego 3, Wilno: Mokslas, 1976. Piročkinas A. 1978; J. Jablonskis —krzewiciel języka literackiego, Wilno: Mokslas. Rosinas A. 1988: Zaimki języków bałtyckich, Wilno: Mokslas. FORMY ADRESATYWNE W LISTACH J. JABLONSKISA Streszczenie Większość listów J. Jablonskisa jest napisana po litewsku (373), część z nich po rosyjsku (50), a tylko jeden po polsku. W listach litewskich adres stanowi zazwyczaj jakaś forma przymiotnika. Forma Gerbiamasis jest używana bardzo często. Czasami spotykamy brangusis, a bardzo rzadko mylimasis. Występują też rozbudowane formy adresatywne, składające się z przymiotników i rzeczowników: mano mylimasis, mano brangusis, mylimas drauge, brangus drauge. Tylko raz J. Jablonskis używa potocznej formy Sveikas gyvas! Osoba, do której się zwraca, nie jest nam znana. Adres złożony z rzeczownika w wołaczu nie jest typowy dla tych listów. Forma „brolau“ pasitaiko gana retai, o „Varkeli“ vartojama kreipiantis į jo sūnų Konstantiną. J. Jablonskis kreipiasi į V. Kudirką labai šiltais žodžiais: „Vincuti Brolau“. Laiškuose, parašytuose lietuvių kalba, daugiau asmenvardžių nėra. Kreipiniai laiškuose, parašytuose rusų kalba, yra visiškai kitokie. Spotykamy epitety liczbowe, vartojamus kartu su vardais ir patronimikais: 261 of Waza Wasza Ekscelencjo Afanasij Fiodorowicz, Łaskawy Panie Gawrił Afanasjewicz, Wasza Ekscelencjo Aleksiej Aleksandrovié, Mnogouvazajemij Aleksej Aleksandrovic. Profesor E. Volter is zwrócił się słowami Mnogouvazajemij Eduard Aleksandrovic in the Laiškach rosyjskich i ze słowami Mój drogi the in Litewskie litery. Adresy listów in napisanych in Polski to słynny językoznawca J. Karlovich są bardzo wyrafinowane: Szanowny i faskawy Panie! Dobrodzieju! It można be powiedzieć, że J. Jablonskis uważał etykietę listów of pisanych w języku in litewskim za prostszą, bliższą mowie to potocznej, która nie wymaga wyższego stylu. a Dlatego is bliskie osoby i te, które mają wiele wspólnego z in J. Jablonskisem, są zwykle adresowane serdecznie — brolau; w in innych przypadkach używa się przymiotników wyrażających szacunek. Tę samą osobę można adresowbe ać na in różne sposoby, zależnie od on tego, czy J. Jablonskis do niego to pisze as to ktoś na wyższym in stanowisku or to a osoba podzielająca wspólne poglądy. Jego listy świadczą o tym, że J. Jablonskis przywiązywał dużą wagę do to stanowiska zajmowanego he przez osobę to piszącą, a as także do ich osobistej relacji, odpowiednio dobierając język. 262