Keletas tarminių aspektinių žodynų sudarymo problemų

KWESTIE JĘZYKOZNAWSTWA LITEWSKIEGO XXXVII (1997) PROBLEMY LEKSYKOGRAFII I LEKSYKOLOGII Agris TIMUSZKA KILKA PROBLEMÓW OPRACOWANIA GWAROWYCH SŁOWNIKÓW ASPEKTOWYCH Powszechnie wiadomo, że w praktycznej pracy leksykografa szczególnie potrzebny jest możliwie najbardziej wyczerpujący kompleks słowników języka ogólnego i gwarowych, obejmujący zarówno słowniki objaśniające, jak i tematyczne lub ideograficzne oraz, oczywiście, słowniki aspektowe. Podobnie jak w leksykografii języka ogólnego, tak i wśród różnego rodzaju możliwych słowników gwarowych ważne miejsce zajmują właśnie słowniki aspektowe. W gwarowych słownikach aspektowych w sposób leksykograficzny przedstawia się zjawiska językowe właściwe dla określonej gwary, podgwary lub dialektu. Pod względem gramatycznym słowniki te zwykle obejmują np. poszczególne części mowy, pod względem morfologicznym — sposoby tworzenia wyrazów, pod względem fonetycznym — brzmieniowe ukształtowanie wyrazów, a w leksykologii — gwarowe frazeologizmy, porównania, słownictwo zawodowe określonych grup społecznych itp. warstwy tematycznego zasobu słownictwa gwarowego. Autor takiego słownika (zespół autorów), wyznaczywszy konkretne cele, wybiera najodpowiedniejszy typ słownika. Niemniej istnieje również kilka kwestii, które uwzględnia się przy opracowywaniu, jeśli nie wszystkich, to przynajmniej większości słowników tego typu. Przy opracowywaniu gwarowych słowników aspektowych wybór ich typu i modelu realizacji leksykograficznej zależy przede wszystkim od ilości danych posiadanych i przedstawianych przez autora (zespół autorów). Bez wątpienia trudno będzie opracować np. słownik słowotwórstwa lub frazeologizmów, jeżeli będzie się korzystać tylko z niewielkiego zbioru leksyki jednej określonej gwary. Do takich celów cenniejsze są specjalne kartoteki tematyczne, tj. kartoteki czasowników, rzeczowników, wyrazów złożonych, frazeologizmów, porównań itp., a także specjalne źródła leksykograficzne i geolingwistyczne, np. dane atlasów gwarowych. Z problemem zakresu materiału ściśle wiąże się kwestia jego kompletności w przypadkach, gdy autor nie ma dostępu do specjalnych zbiorów tematycznych. Wówczas do celów leksykograficznych bez wątpienia bardziej odpowiednie będą dane dostatecznie dobrze ukazujące dane zjawisko językowe; w przeciwnym razie przy gromadzeniu danych należy uwzględniać szczególnie wiele różnorodnych czynników — nawet takie nie zawsze uznawane za istotne zjawisko językowe, jak warstwy pośrednie materiału (zarówno tradycyjne, jak i okazjonalne), ponieważ czasami mogą one dostarczyć znaczących informacji o stosunkach systemowych istniejących: 1) między odzwierciedlanym zjawiskiem językowym a ograniczającymi je grupami, 2) w samym języku, w którym te zjawiska językowe są wzajemnie powiązane. A zatem do względnie kompletnych słowników należy koniecznie włączać zarówno różne warstwy desemantyzowanych frazeologizmów, mające ukazywać właściwości charakterystyczne dla innych leksemów, jak i szczególne konstrukcje porównawcze, nazywane quasi-porównaniami (termin autora). Przy opracowywaniu nowych słowników nie mniej ważne jest możliwie optymalne uogólnienie przedstawianych informacji. W słowniku dyferencjalnym można podawać także odsyłacze uogólniające (zarówno gramatyczne, jak i etymologiczne svarbus autoriaus subjektyvus požiūris. Būtent šiame etape reikia atsižvelgti į lub semantyczne, arealne itp.), natomiast w szczegółowym słowniku niedyferencjalnym system odsyłaczy powinien być bardzo konkretny. Tylko w niektórych przypadkach, jak się wydaje, dopuszczalne są bardziej uogólniające odsyłacze, jeżeli przewiduje to typ danego działu. Na takich zasadach opiera się zarówno niedawno opracowany słownik szwedzkich gwar (OOSD), jak i projekt słownika gwar duńskich (Ejskjaer 1993). Leksykograficzną realizację wybranego modelu słownika, tj. sposób prezentacji informacji leksykograficznej w słowniku, można optymalizować na różne sposoby: zarówno poprzez wybór maksymalnie odpowiedniego typu hasła słownikowego oraz schematu jego struktury, jak i poprzez wykorzystanie wielu różnorodnych odsyłaczy. Tezę tę można zilustrować przykładem jednej z nowych prac łotewskiej leksykografii gwarowej dotyczącej 146 porównań — M. Putninios, A. Timuškos „Sinuolés tarmės palyginimų žodynu" (SISV), ponieważ „każda teoria leksykografii jest wątpliwa, jeżeli nie popiera jej obfity materiał?”. „Do powstania słownika przyczyniły się prace litewskiej leksykografii porównawczej — K. Vosylytės „Lietuvių kalbos palyginimų žodynas" (LKPŽ) i J. Lipskienės „Lietuvių kalbos somatiniai posakiai" (LKSP). Najważniejszym celem, a zarazem zadaniem SISV, jest odzwierciedlenie oryginalności, nietypowego użycia i tradycyjności konstrukcji komparatywnych zapisanych w tej gwarze północno-wschodniej Vidzeme. Zakres porównań włączonych do słownika jest dość szeroki: 1) od specyficznych porównań właściwych tylko temu dialektowi do ogólnych, używanych w całym języku łotewskim; 2) od frazeologicznych konstrukcji komparatywnych do względnie swobodnych połączeń wyrazowych. SISV opiera się na systemie artykułów; hasła — komponenty porównań w słowniku są podawane w porządku alfabetycznym. W niektórych przypadkach wyrazy łączy się w gniazda: 1) fonetyczne i morfologiczne warianty wyrazów, np.: grabeklis; grablis; grabslis... lub sms, lu6Smaks... itp. ; 2) nazwy osób rodzaju męskiego i żeńskiego, np.: maiseklis; maisekle- ... pats; pati... itd. Homonimy w SISV podawane są jako odrębne hasła, z podaniem numeru porządkowego: ikstis“ s ‘ikskis’... "Sinoles izloksnes salidzinajumu vardnica. Podstawą słownika jest starannie zebrany przez filolożkę M. Putninię w latach 1930–1980 materiał językowy dialektu Sinuolė (rękopis liczący 400 stron, obejmujący około 2500 artykułów); zasady budowy oraz leksykograficzne uporządkowanie haseł i analiza semantyczna —“*:* "PV kos. „Przejęto tu myśl J. Apresjana, zastosowaną do semantyki (Apresjan 1974). 147 ikstis? s (1io-c.) ‘niere, iksts’ ... Porównania są analizowane ir leksykologicznie i leksykograficznie w artykule słownikowym. Artykuł składa się z następujących części: 1) centralny komponent porównania, wysunięty jako hasło artykułu; 2) charakterystyka gramatyczna; 3) objaśnienie znaczenia hasła (dla dialektyzmów); 4) dodatkowe informacje o znaczeniu i rozpowszechnieniu wyrazu z „Słownika języka łotewskiego” K. Mūhlenbacha i J. Endzelyna (ME) oraz jego uzupełnień (EH) dla leksemów, które w kartotece są niedostatecznie objaśnione lub w ogóle nieobjaśnione; 5) porównanie (wraz ze słowami kontekstowymi- ); 6) objaśnienie porównania; 7) materiał ilustracyjny; 8) wskazówki stylistyczne, ekspresywne i gatunkowe (jeżeli jest to konieczne). Analizowany, objaśniany i ilustrowany jest tylko jeden komponent porównania (hasło), stanowiący gramatyczne centrum określonego porównania, jednak nie zawsze uznawany za jego jądro semantyczne. Przy wszystkich pozostałych składnikach podaje się odsyłacze łączące je z hasłem, w którym zawarte są już informacje o użyciu i znaczeniu porównania, np. : 3. ka kazas [ipa sk. lipa. Odsyłaczy nie ma przy słowach pomocniczych (przyimkach, spójnikach), nie tworzą one artykułów słownikowych SISV. Hasło słownikowe podaje się w formie skróconej, w tak zwanej ortografii morfologicznej i fonemicznej (elementy ortografii języka literackiego + intonacja + uo, ė), natomiast w artykule porównania i tekst ilustracyjny zapisuje się tradycyjną łotewską transkrypcją fonetyczną. Wyrazy hasłowe — rzeczowniki i inne nazwy podaje się w mianowniku liczby pojedynczej (formy występujące tylko w liczbie mnogiej — w mianowniku liczby mnogiej), czasowniki — w bezokoliczniku, imiesłowy i przymiotniki uogólnia się w formie rodzaju męskiego; wyjątek stanowią wyrazy nieodmienne, które podaje się w takiej postaci, w jakiej zostały odnotowane w konkretnym porównaniu (puskūoka...; septinjūdžu...). Objaśnienia znaczeń. Znaczenia porównań w słowniku odzwierciedla się dwojako: 1) znaczenie porównania wskazuje wyraz hasłowy — objaśnia się znaczenie komponentu porównania oraz 2) objaśnia się znaczenie i użycie samego porównania. Objaśnia się wyłącznie znaczenie wyrazów gwarowych, fonetycznych i morfologicznych wariantów wyrazów języka ogólnego oraz wyrazów niegwarowych, nienależących do języka ogólnego, jeśli występują one jako wyrazy hasłowe. Nie objaśnia się znaczenia takich wspólnych dla gwary i języka ogólnego wyrazów hasłowych, których semantyka w gwarze pokrywa się z semantyką odpowiedniego wyrazu ogólnolitewskiego, np.: kdudze, kaza, kazas itp. Znaczenia wyrazów gwarowych i innych wyrazów nienależących do języka ogólnego objaśnia się za pomocą sposobów objaśniania znaczeń przyjętych w tradycyjnej leksykografii gwarowej: a) semantycznie równoważnymi wyrazami języka ogólnego i synonimami, b) za pomocą objaśnienia opisowego3 Taki termin do oznaczania wyrazów mowy potocznej, barbaryzmów itp. „niepożądanej” leksyki wprowadził łotewski językoznawca O. Bušs. 148 mu, ¢) odsyłaczami, przypisami odsyłającymi do innych haseł, d) informuje się o określonym wyrazie zaczerpniętym z innych źródeł leksykograficznych. Znaczenia wieloznacznych haseł oddziela się od siebie średnikami; jednak czasami podaje się nie wszystkie znaczenia gwarowego wyrazu wieloznacznego, lecz tylko te, które występują w porównaniu (porównaniach), oraz ich znaczenia przenośne związane z całym tym porównaniem. Ponadto w wielu przypadkach niemożliwe jest dokładne określenie, właśnie na jakim znaczeniu lub odcieniu znaczeniowym opiera się dane porównanie, np. w artykule kladzens... Wyraz występujący w nagłówku artykułu słownikowego w jakiejś innej formie gramatycznej zwykle odsyła się do jego formy podstawowej (lub do objaśnienia znaczenia, jeżeli jest to konieczne- ), np.: kaūnams divd no kaūt... W niektórych przypadkach do objaśnienia hasła wykorzystuje się także informacje z innych słowników (przede wszystkim z ME i EH). Objaśnienia (odpowiednio tłumaczenia objaśnień podanych w języku niemieckim na język łotewski) oraz wskazówki geograficzne z ME i EH podaje się przy wyrazach, które w kartotece nie mają żadnego objaśnienia albo są objaśnione niewystarczająco, nie ukazując należycie znaczenia porównania i osobliwości użycia, np.: klamasts, klamsteris... W odrębnych artykułach słownikowych podaje się także imiona i nazwiska, przezwiska, nazwy zwierząt oraz nazwy miejscowości występujące w strukturze porównań. Objaśniając te wyrazy, podaje się odpowiedni odsyłacz (imię i nazwisko lub nazwę miejscowości) i charakteryzuje wspomniany obiekt geograficzny, np. : Kėncis antropon. „postać w powieści braci Kaudzytów „Czasy mierniczych“... Pilava topon. „jezioro w gminie Sinole” i in. Objaśnienia znaczeń porównań. Znaczenia porównań nie są objaśniane oddzielnie w tych przypadkach, gdy w objaśnieniu hasła dostarczono informacji wystarczająco ujawniających znaczenie tego porównania oraz właściwości jego użycia, np.: kduka; kaukūona.- .., klaksis... Mimo to w większości przypadków objaśnienia znaczeń porównań podaje się niezależnie od tego, czy hasło jest wyrazem ogólnym, czy dialektyzmem. W słowniku stosuje się 3 typy objaśniania znaczeń: a) atrybutywny — np. w artykułach kžts, klabata, klaips, b) sytuacyjny — np. w artykule Liéts s ‘deszcz’ O 1. périens ka liéts —saka, ja kadam draud périens, sods, paredzamas nepatikSanas...; c) odpowiednik semantyczny — np. w artykułach kdudze, kazas, kildjiens. Otoczenie porównań. Znaczenie porównania zazwyczaj realizuje się w połączeniu z wyrazami należącymi do odpowiedniej semantycznej mik grupy. Dlatego takie wyrazy, które w określonej grupie semantycznej mogą wariantować, nie są włączane do liczby niezbędnych komponentów porównania. Są one zapisywane w nawiasach jako wyrazy otoczenia, wskazujące sferę użycia danego porównania, np.: kaūnams..- ., klabans... Porównania quasi. Jedną z cech dialektu Sinuole są dość częste porównania quasi — są to takie konstrukcje porównawcze, których użycie w określonej sytuacji i kontekście językowym nie tylko nie jest konieczne, lecz może nawet tworzyć 149 kontrast semantyczny, jeżeli znaczenie całego porównania zasadniczo nie różni się od znaczenia hasła (frazeologizmu znajdującego się w jego gnieździe). W takich przypadkach struktura artykułu słownikowego jest jednak formalnie zachowywana, zwłaszcza bez wyodrębniania fakultatywnego charakteru użycia partykuły porównawczej k4, np.: lécéjs s O ka puskūoka lėcėjs niev. — mówi się o człowieku, który nie robi lub nie zdąża zrobić tego, czego się podjął, chciał, a także o człowieku, który nie jest całkiem tym, za kogo się podawał ... Jednak porównania quasi najczęściej uważa się za szczególny rodzaj porównań, w którym przejawia się stopniowanie cechy stanowiącej podstawę porównania lub intensywności działania, np. : Jillats adj ‘fioletowy’ (0 ka Jillats... Odsyłacze. W słowniku najczęściej stosuje się następujące kwalifikatory: 1) gramatyczne — oznaczenia części mowy są zapisywane po haśle (s — rzeczownik, adj — przymiotnik, adv — przysłówek, pron — zaimek, v — czasownik...), oznaczenia form (demin. — zdrobnienie, dsk — liczba mnoga, nelok — nieodmienny...); 2) oznaczenia stylistyczne i ekspresywne (poét. — poetycko, iron. — ironicznie, niev. — pogardliwie, vienk. — język potoczny, vulg. — wulgaryzm, lamuv. — przekleństwo...), ponadto ekspresja utrwalona w mowie przedstawicieli dialektu może zasadniczo różnić się od ekspresji odpowiednich porównań języka ogólnego; 3) kwalifikator folkl. należy wskazywać we wszystkich gatunkach folkloru — przysłowiach, powiedzeniach, fragmentach pieśni, wierszy itp., jeżeli zawierają porównania, np.: abéle s ‘jabłoń’ O folkl. : k“i ‘jabłoń zwiędła od złotego jabłka’. krasss (i-c.) ‘piękny’ O folkl. : skaista sieviete esuot k“ korsta kr°as ziemas laika, pie kuras kotris lop“ pret gribuot pakavetiés. Opracowanie graficzne. Niemal wszystko w tej dziedzinie zależy od perspektywicznej techniki opracowywania słownika, jednak aby ułatwić wizualne postrzeganie haseł słownikowych oraz tekstu ilustracyjnego, w słowniku wskazuje się jedynie zbieżność akcentów tonicznych (ciągłego i opadającego), typową dla łotewskiej leksykografii dialektalnej, bez cyfry 2 po słowie akcentowanym grawisem (V). M. Putninia, A. Timuška. Słownik porównań dialektu Sinuole (Fragment rękopisu) katss O 1. demin. ka sl/udtas (/| susekla) katinš (ari kats) —mówi się o bardzo chudym, wynędzniałym człowieku: [staruszek] Fičus k°4 sludtas katins. /ten [człowiek] wygląda jak kościsty, k°4 sludtas katinš. /chłopiec całkiem jak chudy, k°4c. /ten [człowiek] już całkiem jak wychudzony kot —cienki, chudziutki, chudziusieńki. /wychudzony jak k°4 susekla katinš. 2. ka cira kts —mówi się o kimś dość dużym, tępym: jego jodły są ciemne, temu zori k% cira kati. 3. (salicis, saliecies itp.) ka pipes kts —mówi się o bardzo zgarbionym, przygarbionym człowieku: dlaczego ty tak jak k% pipes k'ūc salieciés? 150 kaudzes O 1. (sagrabt, sanemt itp.) kd siena kaudzi ‘szybko, sprawnie (sagrabt, sanemt; czy można zrobić (coś)): zanim wszystko [większą pracę] naraz uporządkować jak ścianę stodoły? 2. zob. pies przy stogu słomy. maska; kaukūonas ‘ten, kto wyje; płaczliwy człowiek; EH I 593: kaūka ‘niezadowolony człowiek, który często płacze i skarży się' Vecpiebalga; ME II 174: kaukuona „brékulis, blauris” Dzėrbenė' ka kduka//kaukūona: kūo te nu kauc k“a kauka? nie można wypytywać — to za surowe, a dla dzieci. dla dzieci jest wtedy moda — płacze, płacze. /czemu ona płacze jak kukułka? kość 1. (twardy) jak (jedna) kość — mówi się o czymś bardzo twardym, sztywnym, a także całkiem suchym: groch wyschnięty twardy jak kości. /baranie sadło twarde jak jedna kość. /co to, czy można wytrzepać [wyczyścić, wyprać] brudne ubrania! ręka złamie się w pół, zanim ty ją odetniesz jak kość. 2. ka bez kauliem ‘bardzo giętki, elastyczny’: Tak nazywają to, co jest bez kości, można wyginać na różne sposoby. 3. O ka kaulu kambaris || kamberis zob. kambaris; kamberis. 4. O ka suns kaula; ka suns ar kaulu zob. sons. kaūnams imiesłów od kaūt (krzyczy, wrzeszczy itp.) ka kaūnams (Tūops) ‘bardzo głośnym, przerażonym głosem (krzyczy, wrzeszczy)’: klie3 k% kaūnams. /vins klie3 k% kaūnams luops. kaupmanis rzecz. ‘kupiec’ O ka blusu kdupmanis iron. : nasz stary mówi „daj pieniądze pchlarzowi, żeby pchły zabił”: daj pieniądze pchlarzowi, i tak nie pójdzie do pracy! pchły ani jednej nie zostało. jaki lis, taki lis nic nie warty. : proszę, zabij tego konia jakąś pchłą. /kogo ty jednego— „zabij go jakąś wesz, żeby pchła dała drugiemu? /a jak pchła idzie kąsać, wszystkich ich wybije, porani. kaza s 1. un dat. (twarz, usta itp.) ka kazai — mówi się o ubrudzonej, nieczystej twarzy: czymże ty sobie usta wytarłeś, że są takie brudne? nu ir [seja] stripaina ka kozai, 2.0 (kars) kd kaza uz mizeliem ‘loti, parak (kars)’: 34raji tik k°ri uz brandavipa kd koza uz mizeliem. 4. ka kazu valgs sk. valgs. į kazass dsk 0 1. (dzivot) ka pa kazam ‘loti labi, particigi (dzivot)': Jivūo k% pa 3. ka kazas [ipa sk. lipa. k'azam. k“azas tok ir labi: pienas gotavu, un tik éd in 3ėr. /tie 3ivūo k°4 pa k*azam: vis labi iét, visa diezgon. 2. ka uz kazam ‘loti daudz; liela vairuma’: piecapc maizes k% uz k°izam. 3. miejscownik (o jedzeniu, najedzeniu się itp.) jak pasza dla kóz „dobrze, syto (jeść, najeść się)”: nu gon pa-asc ka kolpa k“azas. kazmieris s ‘tkanina wełniana, półwełniana lub bawełniana; kasmirs’ (gruby) k4 kazmieris: vipa [saga] bij tada bieza k°% kazmiers. kazmiera drėbes t°idas biezas, zala kr'asa bi. /ta [tkanina] jest bles k°4 kazmieris —Zidi sacija. każūokss O miejsc. ka uts kažūoka zob. uts. 151 klabanss ‘zużyty, klekoczący przedmiot, narzędzie; ME II 206: k/abas' ‘coś klekoczącego (np. o starych motykach, żarnach)’ Lubeja' (klekoce, brzęczy itp.) jak klabans: stėlies klab k“a nalobie, k*a klabani. /lubks t%c k°4 klabans, navar attaisit vala. klabatas (łomocze, klekocze itp.) jak klabata — mówi się o bardzo rozmownym, paplającym człowieku: [plapa] k/au3 ka klobata. klobata — przezwisko, gdy ktoś źle mówi o drugim. kladzens s ‘ten, kto klekocze; gadatliwy człowiek; ME II 208: k/adzene ‘kura znosząca jajka; klukste’ Smiltenė, ‘plapiga sieviete; plapa'“ (kladzina) ka kladz¢ns niev. : kuo ei, kla3inadama visu pa pagostu, k“ kla3ans? klaiga s ‘kliegSana; kliedz€js, blauris’ (kliedz, blauj u.tml.) ka k/aiga niev. : es teu klaigasu viénu *mér k°4 klaiga! klaips s O ka maizes klaips —saka par ko saméra lielu, ieapalu: /ini k°4 maizes klaipi. klaists; kleists ‘włóczęga, nierób’ KA klaists /| kleists niev. k° klaisc, k° klaidūonis, ni vipam I'aga vietas ir, ni vinš 1%g4 str°ada. /tas t%c klaidions vin ir k% kleisc! k% kleisc apk°ar klejūo. /tas gon ir k° kleisc, apk“ar vin staiga, ni-moz nastau pie dor ba. kldjiens s ka (viéns) klajiens ‘wiela; ciągły, rozpostarty sposób”: [worek pościelowy] Zieliski isplisis, kor t° skira, rituds, ka celiés, pie gultas piebiris solmu kG ki'ajiens. /k“apėc tik dau3 solmu vajag pieškūorėt lūopiem prieska? no i wciąż ziemia k°4 k'“ėjam k°4 kl4jiens. /zūosas, piles, vistas nūotaisa labibas lauku t°4, ka būtu nūorūllac. no i wciąż ziemé k°4 ki'ajiens. /owce rozdepczą siano, wyciągną na ziemię i g'astas [pašas] virs, wszystko jest k“ ki“ajiens. /klova lopas ta ta niobirst péc solnas k° viéns kl‘djiens zam kūoka./[noplautie] ru3i j°asastapuo. VOI ta ta ‘pot atst'asi zemé k“a ki°djienu? klaksans s ‘EH I 608: ‘primitivas vazas’ Vecpiebalga’ (klaksk, klab itp.) jako klaksans — mówi się o bardzo rozmownym, paplającym człowieku: kuo tu klaksi ka klaksans? / klaks k°4 klaksans, nasakarigu runu runa. klaksis m. «błysk, trzask; plapigs cilvéks» kd klaksis niev. k°4 klaksis visūr vins iėt klaksddams —nu t%c pl°apiks cilvaks. klamasts; klamsteris m. «łazęga, włóczęga; «leniwy, powierzchowny człowiek»; EH I 609: klamasteris «nierób, wałkoń», k/lamesteris «włóczęga» Saikava» ka klamasts // klamsteris: tu gon esi k“a klomasc. k“apėc ta tu nastr‘ada [°aga? /tu jou esi k“a klomstérs, krietna dorba nadari, k¢ziés vin. LITERATURA Apresjan Ju 1974: Semantyka leksykalna (synonimiczne środki języka), Moskwa: Nauka. EHI-II-Endzelins J,Hauzenberga E. Uzupełnienia i poprawki do słownika języka łotewskiego K. Miilenbacha 1-2, Ryga: wydawnictwo Fundacji Kultury, 1934 —1946. Ejskjear I 1993: Badania nad dialektami duńskimi, Kgbenhavn. 152 LKSP-Lipskienė J. Somatyczne wyrażenia języka litewskiego (z nazwami części głowy), Wilno: Mokslas, 1979. ME I-IV-Mūlenbachs K. Słownik języka łotewskiego. Zredagował, uzupełnił i kontynuował J. Endzelins 1-4, Ryga: wydawnictwo Fundacji Kultury, 1923 — 1932. OOSD — Ordbok over Sveriges dialekter 1 (1), Uppsala: Almgvist & Wiksell, 1991. SISV-Putnina M, Timuška A. Sinoles izloksnes salidzingjumu vardnica (400 stron rękopis, 1991 m. przedłożony Rygi „Zinatnes” leidyklai). LKPŽ — Słownik porównań języka litewskiego. Opracowała K. B. Vosylytė, Wilno: Mokslas, 1985. KILKA PROBLEMÓW TWORZENIA DIALEKTALNYCH SŁOWNIKÓW ASPEKTOWYCH Streszczenie W części teoretycznej artykułu zarysowano kilka ogólnych problemów tworzenia takich słowników gwarowych, które przedstawiają określony aspekt językowy wzgl. odzwierciedlać zjawisko językowe w sposób leksykograficzny. Główna uwaga skupia się przy tym na następujących kręgach problemowych: 1) wyborze modelu realizacji leksykograficznej przyszłego słownika, w znacznym stopniu uwarunkowanym zakresem materiału; 2) stopniu nasycenia materiału podlegającego odzwierciedleniu, tj. częstotliwości występowania zjawisk językowych; 3) poziomie uogólnienia informacji, którą należy przedstawić w słowniku. Wspomniane problemy można zazwyczaj rozwiązać poprzez wybór zarówno optymalnego typu hasła, jak i — zdaniem autora / kolektywu autorskiego — najbardziej odpowiedniego schematu budowy dla każdego konkretnego artykułu słownikowego; ponadto przemyślany system różnego rodzaju informacji i odsyłaczy może znacznie ułatwić zadanie leksykografa. Zostanie to ukazane w teoretyczno-praktycznej części artykułu na przykładzie łotewskiej dialektalnej leksykografii aspektowej — niedawno opracowanego „Słownika porównań z gwary Sinole” autorstwa M. Putniny / A. TimuSka — ilustruje. W aneksie jako próbkę zamieszczono kilka wzorcowych artykułów ze „Słownika porównań z gwary Sinole”. 153