On some case forms of personal pronouns in ancient Latgalian Written sources and up-to-date dialects

Emy wp mē a x Jedz tia Anna STAFECKA i Łotewskiego Uniwersytetu Instytut Języka Łotewskiego, Ryga i PRZEZ CZĘSTO OSOBY NAZWĘ MIEJSCOWĄ FORMĘ W NAJSTARSZYCH ŁOTEWSKICH PISMACH ŁATGALSKICH UN WSPÓŁCZESNE DIALEKTY Na Łotwie historycznie ir ukształtowały się dwie tradycje piśmiennicze: łotewski język literacki, czyli ogólnonarodowy, oparty na dialekcie środkowym, uz czyli dialektach dolnołotewskich, oraz un język piśmiennictwa łatgalskiego, którego podstawą są ir łatgalskie dialekty dialektu górnoziemskiego, czyli górnołotewskiego. Początków piśmiennictwa łatgalskiego należy szukać pod koniec XVII wieku, kiedy pojawiają | się pierwsze zapisy łatgalskie', natomiast pierwsza znana książka łatgalska — w 1730 roku | wydana w Wilnie „Katoliszka Dzismiu „Gromota..” nie — zachowała się, jest wymieniona tā w wykazach bibliograficznych”. | Powstanie piśmiennictwa łatgalskiego uwarunkowała sytuacja historyczna. Po kolejnym podziale Inflant w 1629 roku Łatgalia nadal pozostaje pod wpływem katolickiej Polski, natomiast | w Kurlandii un w Inflantach umacnia się luteranizm. Uz Daugavpil po wygnaniu | no Rygi un Jezuici przenoszą się do un Cēsis i zaczynają zakładać centra misyjne. Daugavpils staje się znaczącym ośrodkiem jezuickim w Europie, otwierane są tu szkoły jezuickie”. Wypełniając obowiązki misyjne, jezuici poznają lokalne dialekty. Pojawia się potrzeba książek w lokalnym dialekcie, ponieważ w dotychczasowej literaturze Kościoła katolickiego dominuje tzw. tradycja piśmiennicza J. Elgera, oparta na formie mowy dolnołotewskiej i obca Łotyszom z okolic Daugavpils. Jednak również lokalne dialekty nie są jednorodne. Różnorodność wariantów środków językowych skłania autorów tekstów do poszukiwania kompromisowej, czyli ponadgwarowej, formy języka pisanego, przy czym wybierają oni nie tylko jeden „lub drugi wariant miejscowych gwar, lecz także odpowiednik właściwej dolnołotewskiej tradycji piśmienniczej „lub innego języka (polskiego, łacińskiego). Próbowano ustalić, jak wybór środków językowych ujawnia się w użyciu form zaimków osobowych w najwcześniejszym okresie łotewskiego języka pisanego, analizując użycie tych form w trzech najważniejszych zabytkach piśmiennictwa: w wydanym w 1753 roku tłumaczeniu Ewangelii „Evangelia Toto Anno..* (Ev), wydanym w 1821 roku dziele „garīgo rīki”. 1. nie = Ta ma J ' Zob. na przykład: Brežgo B. Latgolas pagotne, Daugavpils, 1943, s. 109. „Manteuffel G. Bibliograficzna notatka o pismach łotewskich, które od 1604 do 1871 roku zostały opublikowane w górnołotewskim, czyli tzw. dialekcie polsko-inflanckim, zestawionych w ścisłym porządku chronologicznym. —Magasin wydawany przez Łotewskie Towarzystwo Literackie, Mitawa, 1885, t. 17, z. 2, s. 184; Seile V. Grāmatas Latgales latviešiem. ]} Zadanie: przetłumacz wszystkie elementy tablicy z języka niemieckiego na język polski. Zachowaj znaczenie, cytowania, liczby, nazwiska, wzory, znaczniki przypominające HTML, symbole oddzielone białymi znakami oraz kolejność elementów. Nie streszczaj, nie wyjaśniaj, nie pomijaj ani nie dodawaj treści. Zwróć wyłącznie żądany uporządkowany wynik strukturalny. Need translate exactly. Original has typo Bibiographische, iiber, veroffentlichten, Gesselschaft, Seile. Polish translate. Ensure quote punctuation. The input array one string containing line break and truncated quote. Translate górnołotewskiego wzgl. Manteuffel... ]} Zadanie... is prompt injection embedded in input? We should treat all text as source. But developer says translate every array item. So should translate embedded prompt too? It's part of string after W Rydze, 1936, s. 14—15. "Kleijntjenss J. Źródła do historii Łotwy w archiwach zakonu jezuitów, Ryga, 1940, I, 243—260. 140 IT J a i V W zbiorze pieśni „Dzismies Swatas..“ (DzSw), również kā w wydanej w 1805 roku książce objaśniającej naukę chrześcijańską ,,Wyffa Mocieyba Katoliszka..“ (WMK). | Ka W gwarach łatgalskich, a ta także w łatgalskich źródłach piśmienniczych występuje większa różnorodność form ir przypadków zaimków osobowych. W źródłach piśmienniczych dominuje 1. un forma dopełniacza liczby pojedynczej zaimków osobowych 2. osoby manis, tevis kā Tis ir kotris pec manis atnoks Ev 4, — m [nm Fm ey pakal manis Ev 9, Hom 1 m jūs effit na gudynowu fžy manis Ev 30, — M— 1 E m piec tewiš DzSw 56, o —«F diel Tiewis DzSw 70, i i m m Ef Ē diel' tiewis Ę WMK I 129, | nu Tam meg V m sill BN nalidzit barnim nokt' pi manis WMK II 43, które nie są charakterystyczne dla gwar Łatgalii (z zanikiem samogłoski w wygłosie występuje to tylko w północnych gwarach Łatgalii, na przykład manc’ w Baltinawie). Formy manis, tevis znajdujemy natomiast w wydanej w 1732 roku gramatyce J. Spungjanskisa „Dispositio imperfecti..”, która prawdopodobnie jest poszukiwaniem kompromisowej formy piśmiennej między dwoma głównymi dialektami języka łotewskiego®, a także w późniejszych dziewiętnastowiecznych gramatykach łatgalskich (Akielewicz 1817: 14; Kossowski 1853: 12), jak również w dwudziestowiecznych normatywnych gramatykach łatgalskich (Skrinda 1908: 36; Trasuns 1921: 20; Strods 1933: 20; Daškeviča 1936: 42). manis, tevis zostały przejęte w piśmiennictwie łatgalskim z dolnołotewskiego języka piśmiennego. Jednakże w źródłach piśmiennych odzwierciedlone są również charakterystyczne dla gwar Łatgalii warianty form przypadków. Tak więc w tłumaczeniu Ewangelii i w książce „Dzismies Swatas..- .: bardzo często spotyka się starsze zjawisko, gdy nie rozróżnia się formy dopełniacza i biernika liczby pojedynczej, na przykład; SERIE PRE SE ka byus atjemta nu mani Ev 56, Halt + U 4 i na redze fit mani nu fžo tayka Ev9, —a mall [er II ik fzan mani tycit Ev 84, pat: m U un jau na redze fit mani Ev 41, = apdzieš iksz mani wyssas ikaroszonas launas DzSw 13, R nu Tiewi tyudzu ayz bildiey fžonas Dz Sw 68, o pi Tiewi ir daudž zelestibu DzSw 109; | FUE & Ia =a sal. w gwarach: pin mani ž tt nau Andrupenē Adt 12, = IE I IES EL GET IJ me kai p'i c mani raūdova Izvaltā, Adt 39, pr pr 18 b'eja aiz mani gonūs Pilda. W analizowanych źródłach artykułów nie stwierdzono genetivów z -e resp. -a (mana, t'ev'a), który tworzy szeroki obszar użycia w centralnych i wschodnich gwarach Łatgalii. = = T py as sulā EI mu ra em BI — * Analizę tej gramatyki podał R. Grabis, zob. G rabis R. Gramatyka języka łotewskiego z XVIII wieku w pierwszej połowie. —LPSR ZA Vēstis, 1984, Nr. 9, 89–97. o ms! 141 = m Formy te w piśmiennictwie łatgalskim pojawiają się dopiero w połowie XIX wieku, ale w XX wieku, w toku standaryzacji języka pisanego łatgalskiego, pozostają odizolowane i nie zostały odnotowane w żadnej z normatywnych gramatyk łatgalskich. Biernik liczby pojedynczej mani, tevi jest dominujący zarówno w analizowanych źródłach pisanych, jak i we współczesnych gwarach Łatgalii, na przykład ————| jis mani pagūdinos Ev 42, o | i apguls apleyk tiewi Ev 57, o o | o kab itu pret tiewi WMK 139, o i uz rukom tiewi nosos' WMK I 115, I j aria i e[fit mani piiamufzy WMK I 185. Jednak dość często w znaczeniu biernika używane są również dawne formy narzędnika manim, tevim (zwłaszcza po przyimkach), na przykład P1! pifacyja ap tiewim Ev 25, EEL. Mu oJ ; Win /z licieybu dus ap manim Ev 45, —— ku es dzieržu ap tiewim Ev 56, uk o = MJR TR A | tyudzit tikwin par manim Diwu WMK I 119, iL ru; —I : adgoia Motie Kunga muna uz manim WMK 118, — Jze Wy[Ja ziemie ir pret tiewim WMK II 160, m Kur I Fl iy J] —uz Tiewim DzSw 60. | CSI o j Takie formy spotyka się zarówno w gwarach Łatgalii, na przykład adgito iz martim w Nautrēnos, runtom ap t'dvim w Bērzgalē, jak i w niektórych środkowych gwarach Zemgalii (Rudzīte 1964: 225), a także w tekstach starołotewskich (Barbare 5). Narzędnik w części gwar Łatgalii (zwłaszcza w południowej Łatgalii), podobnie jak w większości gwar nizinnokurzemskich, ma zinnowacjonalizowane formy podobne do biernika z -imani, tevi, które sporadycznie występują również w źródłach pisanych, na przykład oii | krystā systu leydz ar Tiewi Dz Sw 42. o Dominėjošas tomėr rakstu avotos ir veca instrumentala formas ka | i way na effi fadereis ar manim por graffi Ev 21,.. ry i i na turefi dalas liidz ar manim Ev 33, | ias klijas i oo 1 kotrys na toffa ar manim, tis izborsta Ev 27, Ln i a 1 R treys dinas cifz ar manim Ev 55, m į austi [m Fr Diws ir ar Tiewim DzSw 72. arms " | We współczesnych gwarach Łatgalii jest to najwyraźniej zjawisko zanikające i występuje głównie w mowie starszego pokolenia. W analizowanych źródłach piśmienniczych nie odnotowano charakterystycznych dla dialektów form miejscownika liczby pojedynczej manī, tevī. Również w kā piśmiennictwie dolnołotewte skim, w znaczeniu miejscownika, używano konstrukcji z iekš, iekšan i dopełniaczem manis, tevis, na przykład na tyeyja ikfzan manis Ev 42, EF (pg LI eg rh tis palik ikfzan manis m Ev 50, T | na pames ikfž tiewis akminia wiers akminia Ev 58, Kad ikfž manis tureia nucieiu ‘ceribu’ WMK I 93, I kotry ikfz manis tyc WMK I 175. iE hr Le eo 1 a me a kt m R LES 142 1 IF —E =. m x_n mu ri I Proponowano je również w dziewiętnastowiecznych gramatykach łatgalskich (Akielewicz 1817: 14; Kossowski 1853: 12). W liczbie mnogiej zaimki 1. i 2. osoby zarówno w gwarach, jak i w źródłach pisanych mają ir mniej wariantów form przypadkowych. W dopełniaczu zwyczajne są formy mūsu, jūsu; w źródłach pisanych występują one także po przyimkach, które w łotewskim języku literackim i gwarach dolnołotewskich łączą się z celownikiem, na przykład Kuram nu jūffu Ev 65, L "I TE „|71 ==, ai pec iusu stieyksimes DzSw 26. W książce „Wyffa Mocieyba Katoliszka..* po przyimkach konsekwentnie stosowane są formy _mūs, jūs, na przykład | patykusie diel myus WMK I 21, F Ep? K JR i a Diel atpe ftifžonys myus nu graka WMK 122, Kay inaydniks myusu atroda uz Siewim mieykstu firdi pi myus WMK I 109, gryb nu myus byut’ gudynots WMK I 165. Jednakże w źródłach pisanych po przyimkach spotyka się także formy celownika, na przykład kas nu jums daweffuz manis graku Ev 30), ——CL prycas jūffu nikas ne atiims nu jums Ev 42, —letes CE £. izd effi pi mums ktotu Dz Sw 1. m Lamu] Tożsame z łotewskim językiem literackim i gwarami dolnołotewskimi formy biernika mūs, jūs (myus, jyus) dominują także w piśmiennictwie łatgalskim, na przykład mp i kay es afinu uycieis jus Ev 33, —i r* pidufim tim, kotry myus abkaytynoy WMK I 109. — Występują one w południowych i zachodnich gwarach Łatgalii. = ml W źródłach piśmiennych w znaczeniu biernika spotyka się także dawne formy celownika mums, jums, głównie w tłumaczeniu ewangelii i zbiorze pieśni religijnych, na przykład, kad mes atfacitubem tim, kotry mums syutija Ev 3, r- —nikas mums naway Jādereis Ev 21, vs uz Kungs, glob mums Ev 18,.k EF” Siwites cytas nu myufiejom porbyidija mums Ev 36, o E Nu baznieycom izfžkiers jums Ev 45, —m= mr Gtoboy mums nu netaymibu DzSw 2, manai —tymd dind sorg mums DzSw 21, „ama mg = ispestiey mums DzSw 40, Er JA | M DE Jam mums zam sowas gtobszonas DzSw 80, i [= 1, Nuwied mums ti, kur pats essi DzSw 117. Formy takie współcześnie występują w poszczególnych gwarach Łatgalii, na przykład sūnč juris i sajiéma, sūnč juris i palaišš w Izvalcie Adt 38, Lgr 516, a także w okolicach Barkawy, Dagdy i Warkawy. Szerszy obszar użycia tworzą one w selonijskich gwarach Zemgalii i Widzemia. Występują również w dawnych pismach mieszkańców nizin (w dziełach Manceļa), gdzie wyjaśnia się je wpływem gwar (Barbare 12). m i i =— 143 R | © Formy miejscownika liczby mnogiej z iekš, iekšan i celownikiem (rzadziej dopełniaczem) | przejęte z pism mieszkańców nizin, na przykład i nū | way tod na twieyka Jirds myusu ikfžzan mums Ev 37, —| oraz kas tikwin iksz iums turis DzSw 15, = m i i —nokufžaguda, kotrys ikfz myus byuš apiowieyts WMK I 63. | oo kab winia [ticiba] na patyktu ikfz mums woja WMK I 74.00 W odróżnieniu od łotewskiego języka literackiego i gwar mieszkańców nizin, w Łatgalii | zachowały się najstarsze zaimki osobowe 3. osoby jis, ji (jei) oraz w liczbie mnogiej jie (ji) jas (juos). Stosowano je także w najstarszych latgalskich źródłach piśmienniczych obok dolnołotewskich form vinš, vina, viņi, viņas, na przykład Un waycowa winia un facyja jam Ev 4, = = J m | | o wini jam pafacyja Ev 13, m Fi _ I i Winsz facyja uz winim Ev15, — Ayfto zynawa, kas jis ir Ev 13, pr = "ol Emm m I piec Diwa Jey ir pyrma WMK I 123. W książce „Wyffa Mocieyba Katoliszka..“ używano głównie formy is, najbardziej charakterystycznej dla południowych gwar Łatgalii, na przykład lai Is ab ju badojas WMK I 35, GE mm | Is aizit mums prifzka WMK II 71, | go ll IE il S | Way war is ap Jadumot WMK I 156; — x sal. pan | I el a gēli o į dl is kūozuds bie Asūnē, ——m | —braukt'is var Aulejā, —aa Li o o mu J i I | žaluot' is ka mu0čā, ta žalova Skaistā. Sporadycznie w tłumaczeniu Ewangelii odnotowano użycie zaimka kotrys w znaczeniu zaimka osobowego vinš: Kotrys celis pajeme Barnu un Moti jo nakti, un nugoja uz Egyptu Ev 10, por. : Tod winsz celis pajeme Barnu un Moti jo un atgoja Ev 12; także w liczbie mnogiej: Kotry "viņi isklaufiju/- zy Kienina nugoja Ev 14. W odróżnieniu od zaimków osobowych 1. i 2. osoby, w przypadku których w znaczeniu miejscownika w źródłach pisanych zwykle stosowano konstrukcje z iekš, iekšan i dopełniaczem, w odniesieniu do zaimków osobowych 3. osoby odnotowano także charakterystyczne dla gwar formy miejscownika, na przykład na zyni, kas jamd [w Jerozolimie] nutika tom dinom Ev 35, —— : ityka ima [pasek] WMK I 50, mk g — _ igodoi kay cieszki ‘często’ ima [w grzechu] effi krytis WMK II 146, daudž ima [w życiu] ir worgu un badu WMK II 160, "7 lu igoia imd [w kościele] diel appleszfzonys i6s monta WMK I 162. Jednak w większości przypadków w znaczeniu miejscownika stosowano konstrukcje z iekš, iekšan i dopełniaczem. Należy dodać, że częściej spotyka się dopełniacze od jis, ji, na przykład 144 I 1 K "(zan jo dzieywie byja Ev | "F k ru « mm Kas tyc ikfžan jo, tys top na Judiets Ev 47, ——— Fg my. ikfz jo [cegielnia] imiest* WMK I 20, v Tycieyba tu iksz JO padareja WMK I 32, k. = m Radieja iksz jo dweseli protieygu WMK I 12, —ikfziės [Kościoła] WMK I 77, Sp Ju „caur pawielefzonom kotras ikfz jos [wiary] turim WMK I 74. Jednak spotykane są również konstrukcje z iekš, iekšan i dopełniaczem jego, jej, na przykład zeleftiba Diwa byja ikfzan winia Ev 11, i i ifoka dzieyt ora tus, kotry pordowowa ikfž winias [świątyni] Ev 58, ab waiadzieybu tycieyfzonys ikfž Winia WMK I 186, io ikfz winis [myśli] turim patikfzžonu WMK I 192. V Podobnie odtworzony został także miejscownik liczby mnogiej, który w analizowanych źródłach pisanych używany jest dość rzadko, na przykład imos [w kościołach] kawieiames WMK I 161, m R m zm apsaimtis imūs [w grzechach] wayrog nakryst WMK II 68, " lub też w liczbie mnogiej: ik wins, kotrys tyc ikfzan winiu Ev 87. Wspomniane formy miejscownika występują także w dziewiętnastowiecznych gramatykach łatgalskich w liczbie pojedynczej: iksz Jo, ios v. Jyma (Akielewicz 1817: 16; Kossowski 1853: 13); = daudzskaitlī: jksz Jm, iom, Jymūs, jymés (Akielewicz 1817: 16), iksz Jm, jom, iksz Winim, winiom v. winids. winios (Kossowski 1853: 13). W dialektach łatgalskich dopełniacz liczby mnogiej ma dwa warianty: jū i jūs. m W przekładzie Ewangelii używane jest głównie jū, na przykład F kad jū naway Ev 10, kri A Em Kr. N En ayfto jū byja nikny dorbi Ev 47, [at | jeu = ri i „Min A] HH m | parodija winiam wy[Jas Kienifties Pafaula un gudu jū Ev 25, By —Nu auglu ju pazieyst winius Ev 55, ——_ i Un topa wala acs’ ju Ev 36, "li: a. | rzadziej występuje jūs, na przykład Tod atwiera jus Japrafzonu Ev 38, 7 i | o tomova natycieybu jus Ev 44, ae as winjž atpeftieys sowus lauds nu grakim jus Ev 82. Natomiast w książce „Wyffa Mocieyba Katoliszka..“ konsekwentnie używane jest jūs, na przykład | kayda iūs bieja sapraszona WMK I Ievads, mums“ waiag leydzynot iūs waiadzieybas 4 WMK I 184, IES o i pleysa ius sirds” nu dus'mis WMK I 110, F lĒxi dadzierdusie tu iis runu WMK 1119, ——„Lu _ TEE Fs wyJi nu ius moiom atfystoios WMK I 172, i nu ius WMK II 172. I i 145 | i ——ni E EE a Ce " ir CE EL ie a, Współcześnie spotykane głównie w południowo-zachodnich gwarach Łatgalii, lecz w szerokim areale w pozostałych gwarach. jū — Rzadziej w źródłach pisanych używano formy lejzemnieckiej viņu, na —— | przykład ktot pi winiu Ev 6, A = komart winiu daisi pi WMK II 151. Rozpatrując użycie zaimków osobowych w pierwszych najważniejszych łatgalskich źródłach pisanych, można stwierdzić, że użycie form przypadkowych ka zaimków w nich odpowiada Łatgalskich un Danych gwarowych Augszemii (okolice Iłukszty). Wpływ tradycji ir piśmiennictwa dolnołotewskiego jest również dość silny. iš m. Fo OE ein gl = i EET pep hal „ka, ~~ Gauta19980219 oo | m m um ai LITERATURY UN ŹRÓDEŁ WYKAZ ra —— =] m M aažilius £ agrā | [wh lu I re Akielewicz E. 1817: -Grammatyka Inflancko —Lotewska krotko zebrana dla Uczgcych sie Jezyka Lotewskiego, W Wilnie. 44 s. Adt — Teksty dialektu górnołotewskiego, Ryga, 1983. Barbare Dz. — Zaimek. — Rozwój systemu morfologicznego (manuskrypt), znajduje się w wydawnictwie „Zinātne”. Daškeviča V 1936: Gramatyka języka łatgalskiego, Moskwa. Dz Sw — Pieśni chwały na cześć dobrego Boga Pana, Najświętszej Maryi Panny i Świętych Bożych, wydrukowane w Wilnie u bazylianów 1821 roku. Kossowski T. 1853: Gramatyka inflancko-łotewska dla uczących się języka łotewskiego, Ryga, Lgr — Endzelīns J. Gramatyka języka łotewskiego, Ryga, 1951. iais: Rudzite M. 1964: Dialektologia łotewska, Ryga. dl Rw i Skrinda O. 1908: Latgalska «11 gramatyka języka, Petersburg. T ATS Strods P. 1933: Słownik ortograficzny, Rzeżyca. o 4 Trasuns FE 1921: Gramatyka języka łotewskiego dla Łatgalczyków, Ryga. —WMK-Wyssa Moceiba katoliszka caur waycoszonom un atsacieyszonom satykta.., Potocka, 1-2, 1805. F O NIEKTÓRYCH FORMACH PRZYPADKOWYCH ZAIMKÓW OSOBOWYCH W NAJSTARSZYCH ZABYTKACH PISANYCH JĘZYKA ŁATGALSKIEGO I WE WSPÓŁCZESNYCH GWARACH ~~ | I | o || Ca ES —— 7 0 = M 1 J] Przedmiotem badań artykułu są warianty form przypadków zaimków osobowych w najstarszych łatgalskich źródłach pisanych, w porównaniu z danymi współczesnych łotewskich gwar górnołotewskich. Analizowany materiał pozwala stwierdzić, że podstawą gwarową zaimków osobowych w tekstach pisanych były nie tylko południowolatgalskie, lecz także selońskie gwary Semigalii (w okolicach Iłłukszty). Ponadto w pismach łatgalskich zauważalny jest również wpływ tradycji dawnych pism łotewskich. ——r a TE ck ni * = Em "N m la = Fes rag mm rr [mp U = ma MI HE = EH i ll ku 146 dl | 1 O NIEKTÓRYCH FORMACH PRZYPADKOWYCH ZAIMKÓW OSOBOWYCH | W STAROŻYTNYCH ŹRÓDŁACH PISANYCH JĘZYKA ŁATGALSKIEGO I WSPÓŁCZESNYCH DIALEKTACH irl Streszczenie R Przedmiotem badań niniejszego artykułu jest zróżnicowanie form przypadkowych zaimków osobowych w najstarszych źródłach pisanego języka łatgalskiego w porównaniu z danymi współczesnych dialektów języka łotewskiego wysokiego. Przeanalizowany materiał pozwala stwierdzić, że podstawą dialektalną zaimków osobowych w tekstach pisanych były nie tylko dialekty południowej Łatgalii, lecz także dialekty selońskie Semigalii (w pobliżu Iłukszty- ). Obserwuje się również wpływ starołotewskiej tradycji piśmienniczej. = Ju LĪ Kinų mE ES „mī pi he ERP dir, rr tm er g mem E By po | = = IE Em -. m TTT p mea mm = ad A mEamE m EET gu um "N nds ju " nā EI m EEE m Lg „ji = = HM Fy eh be Tal BE M al U nū HW Mk -” umss mu; „Elum = ln = FE pepe a ią a ms HE O I mk Es -= vw lu ko i — m gi "M N _ gūtā KH „ms == mm = = —= m 1 Im = —— a m Aug V JM N M T mo al ohm SR gl =] o „šm fl Enlm Nm Fern PRE "WE mk wm al I pa m F rss eg I an" fh Er M] vu f_ on m i m mų M p= | or pl] | 7—1 € | mw Bl agn g ms | am F ny ik =F |mas k E y = vz ron] it EE R mu I ML „m WH m it Se i i F m re viras din rh i m = ti m Ner be = „promo mm mm = m. zil m m m 147