Kalbininkės sugrįžimas

płacić, pole, daleko, sétus, iš jednej strony, ir s. sł. mogo, logy, ros. dal, sł. s. sym, iš drugiej (s. 108-110), reprezentuje różne rdzenie. Ze względu na różny wokalizm rdzenia nie można również etymologicznie łączyć lit. gładki, ir łac. gładki (p. 109), lit. kreślić, ir smarować (p. 114). Relacja pochodzenia między lit. dom ir dymnik „Hof(raum), Gut“ (s. 109), prawda, jest niejasne"“, lecz nie można wykluczyć możliwości, że dom, łot. nams ma samodzielny rdzeń ‘nem-. S. słow. trepetati ir ros. pryskato również lepiej nie wiązać z lit. su drżeć ir ros. bryzgats, (s. 104—105), lecz traktować jako odrębne rdzenie". lit. strazdas, łot. strazds ir słow. różnicę spółgłosek nagłosowych słowa "'drozd+» (s. 104) należy wyjaśniać prawem Siebsa. Lit. geisti nie zawiera "-ds-(s. 100), lecz jest złożone z rdzenia geidir i formantu bezokolicznika "-t(e)i, dlatego na granicy morfemów występuje '-dt-(>"-tt-- >-st-). Na s. 94 stwierdza się, że pirštas, st. cerk. presto ma lit. š, st. cerk. s z "k", a na s. 115 zostały zaliczone do słów, które w języku litewskim mają š, wywodzące się z ide. '5 por. Na s. 293 wskazano, że końcówka dopełniacza liczby pojedynczej tematów na o '-a (vilko, st. cerk. vivka) pochodzi z ide. '-ūs, na s. 210 i n. słusznie dowodzi się, że jest to dawna końcówka ablatiwu (*-od). Na s. 178–179 znajduje się fińskie paimen „Hirt“, na s. 208 już poprawnie wskazano piemen. P. 179 znajdujemy „des Fisches“ zamiast „des Fleisches“, p. 263 poprawnie „des Fleisches“. Pr. guntwei nie ma 1. Plur. (s. 69). Zamiast lit. taišyti (s. 96), pr. sachis (s. 101), s. indų ugnis (s. 110), lit. taisytis (s. 116), łot. barti (s. 141), lit. sū viena šviesa (s. 226), instr. sing. būdu (s. 227, przyp. 269), gen. dual. Dvijų karvių (s. 260, przyp. 330) powinno być odpowiednio tašyti, sackis, dgnis, tausytis, bart, viena šviesa, badū, dvijų karvių. si Simas Karaliūnas KALBININKĖS SUGRIZIMAS Tamara Bu ch. Opuscula Lithuanica. Wydat Wojciech Smoczynski, Warszawa, 1998: Katedra Językoznawstwa Ogólnego i Bałtystyki Uniwersytetu Warszawskiego, 381 p. Znana mi germanistka Ina Meiksinaitė w niedawno opublikowanych wspomnieniach o swojej siostrze Tamarze Buchieng zacytowała fragment jej listu do mieszkającego w Rzymie monsignora Vincentasa Mincevičiusa: „I cóż to życie ze mną wyprawia! Przecież ja zawsze chciałam tylko mieszkać w Kownie, spacerować brzegami Niemna, potrzebne mi były sosnowe lasy, jeziora, cisza, dlaczegoż musiałam żyć w różnych krajach, wśród różnych ludzi, mówić różnymi językami i —w tej chwili —utracić Freankel E. Litauisches etymologisches Worterbusch, 1, Heidelberg-- Göttingen, 1962, 483. „Oacmep M. JCPSA III (1987) 391, IV (1987) 99. 252 piątego obywatelstwa“ '. Słowa te rzeczywiście trafnie opisują pełne tragizmu i trudnych doświadczeń życie utalentowanej badaczki języka litewskiego. Urodzona (1923 07 03) w mieście Marca Chagalla Witebsku. Później wraz z rodziną powróciła do ziemi swoich rodziców, Litwy. Uczęszczała do Gimnazjum Niemieckiego w Kownie. Świadectwo dojrzałości otrzymała już w litewskim gimnazjum 21 czerwca 1941 r. Już następnego ranka, zepchnięta przez rozpoczętą wojnę na odległe rubieże Rosji, pracowała jako traktorzystka i studiowała germanistykę w Gorkim. W pierwszych latach powojennych była aspirantką akademika Viktora Žirmunskiego na Uniwersytecie Leningradzkim, następnie wykładowczynią na Uniwersytecie Wileńskim i w Czelabińskim Uniwersytecie Pedagogicznym. Ponownie na Litwie i kilka lat pracy, które w dużej mierze określiły kierunek dalszych badań młodej naukowczyni, w Instytucie Języka i Literatury Litewskiej- *. Nieco dłużej (1957-1967 m.) docentka Uniwersytetu Warszawskiego. Kursy lituanistyczne prowadziła również na Sorbonie i Uniwersytecie Chicagowskim. W trudnych okresach życia, zwłaszcza mieszkając w Paryżu, doświadczała duchowego i materialnego wsparcia ze strony wybitnego semiotyka Algirdasa Juliusa Greimasa, monsiniora Vincentasa Mincevičiusa i innych przyjaciół. Niekorzystne okoliczności (o których na Litwie niewiele osób wiedziało) zmuszały ją do ciągłej zmiany krajów i pracy, częstego życia z dala od rodziny; osłabiona ciężką chorobą Tamara Buchienė zmarła 7 lutego 1970 r. W Hajfie (Izrael). Miała dopiero czterdzieści siedem lat... Każdy badacz języka litewskiego z pewnością z radością sięgnie po wydane niedawno przez Katedrę Językoznawstwa Ogólnego i Bałtystyki Uniwersytetu Warszawskiego wybrane pisma lituanistyczne Tamary Buchienė, opracowane przez jednego z najwybitniejszych polskich bałtystów, Wojciecha Smoczyńskiego. Książka rozpoczyna się wspomnieniami redaktora o Tamarze Buchienė. Ich autor bardzo ciepło wspomina w nich swoją nauczycielkę i charakteryzuje jej działalność pedagogiczną na Uniwersytecie Warszawskim. Osobno (Nota wydawnicza) wyjaśniono okoliczności opracowania i ukazania się tej publikacji. W książce Opuscula Lithuanica zebrano niemal wszystkie ważniejsze prace lituanistyczne Tamary Buchienė, publikowane w naukowych wydawnictwach różnych krajów. Przedstawiono je w językach, w których zostały opublikowane po raz pierwszy: niemieckim (15 prac), polskim (13), litewskim (3), angielskim (2), rosyjskim (2), francuskim (1). Wszystkie opublikowane prace redaktor książki podzielił na osiem rozdziałów. W siedmiu z nich tematycznie omówiono następujące dziedziny lituanistyki: fonologię, akcentologię, system czasownika, język Litwy Mniejszej według gramatyki Daniela Kleina, język Kristijonasa Donelaitisa, litewskie gwary Sejn, onomastykę Sejn. Zebrane prace pokazują, że ich autorkę interesowało zarówno pochodzenie i rozwój różnych zjawisk języka litewskiego, jak i ich użycie we współczesnym języku ogólnym lub w gwarach. ! Meiksinaitė I. „Nie od nas to zależy!“ —Naujasis Židinys —Aidai 5—6, 1998, 311. * Tamarę Buchienė do pracy na stanowisku pracownika naukowego polecił dyrektor Instytutu Kostas Korsakas (1953 r.), jego przyjaciel z młodości i ówczesny dyrektor Izby Książki Antanas Ulpis (1904-1981), „człowiek szlachetnego serca i wybitny, przez wszystkie czasy wspierający tych, którzy byli prześladowani“ (słowa I. Meiksinaitė). 253 W trzech artykułach ósmego rozdziału analizowane są zagadnienia germanistyki. Jednak tylko pierwszy iš jų (Die reflexive Konstruktion der Verba im Gotyckiego), można powiedzieć, czysto z dziedziny iš germanistyki. Inne du — Zum ostpreussischen Deutsch im XVII-XVIII w. ir Uwagi on dotyczące wpływów syntaktycznych of Niemieckie sąsiednie in dialekty niegermańskie (nawiasem mówiąc, współautorir ka artykułu poświęconego jednemu z działów fonologii, polska — językoznawczyni Zuzanna Topolinska) — wiąże się ir su lituanistyką: zawierają uwagi o piśmiennictwie litewskim Małej Litwy, zestawienia niektórych jego cech językowych z su odpowiadającymi im zjawiskami języka niemieckiego. Ogólnie rzecz biorąc, prace poświęcone tematyce Małej Litwy stanowią dość dużą część spuścizny Tamary Buchienė: o języku Litwinów tego regionu według gramatyki Danieliausa Kleina w książce opublikowano 6 artykuły (jeden ze współautorów Jonas Palionis), a język wielkiego piewcy chłopów Kristijonasa Donelaitisa analizowany jest aż w 7 artykułach oraz w obszernej, lecz niedokończonej rozprawie, o której zapewne dotąd mało kto wiedział The phonological system the of „Pory roku“ by Christian Donelaitis (s. 129— 199). Autorka napisała to studium w języku polskim. W 1974 r. jego angielskie tłumaczenie (Lithuanian Phonology in Christian Donelaitis) opublikowano w Hajfie. Niestety, tekst, który ukazał się dopiero co i nie został przetłumaczony przez specjalistę, spotkał się z zarzutami językoznawców; bardzo cieszy więc, że nowo publikowany tekst angielski został starannie przejrzany przez profesora Axela Holvoeta. Litewscy dialektolodzy i badacze litewskiej onomastyki mają okazję po raz kolejny zwrócić uwagę na zgromadzone w jednym miejscu artykuły językoznawczyni o litewskich gwarach Sejneńszczyzny, a także na interesujące nazwy miejscowości tego regionu, które są publikowane i omawiane w 6 artykułach. Między innymi artykuł o nazwach rzek Sejneńszczyzny i Suwalszczyzny został napisany wspólnie ze znakomitym naszym językoznawcą Petrem Jonikiem. Warto przypomnieć, że Tamara Buchienė, pracując na Uniwersytecie Warszawskim, bardzo zaprzyjaźniła się z Litwinami z Sejneńszczyzny. Tutaj czasami spędzała całe miesiące. Jeden z autorów tego artykułu, który odwiedził językoznawczynię w jej domu w Warszawie, przy ulicy Lumumby, przekonał się, z jaką dumą pokazywała gościom obrusy i kapy podarowane przez Litwinów z Sejneńszczyzny oraz częstowała ich „litewskim” miodem. Książkę zamyka napisany przez Jonasa Palionisa po angielsku w 1971 r. artykuł Jn memory of Tamara Buch, wykaz publikacji językoznawczyni, indeks rzeczowy i indeks nazwisk oraz wykaz nazw własnych Sejneńszczyzny i Suwalszczyzny. Nawiasem mówiąc, z wykazu publikacji, który obejmuje 44 pozycje, wynika, że w Opuscula Lithuanica nie zamieszczono rozprawy doktorskiej Tamary Buchienė obronionej w 1951 r. w Leningradzie Bosepamnas KOKHCMpyKUUA 2nazona 6 eepmaHckux ssvikax, wydanej jako osobna książka pracy Die Akzentuierung des Christian Donelaitis (Wroctaw etc., 1961, 147 s.), studium Pirmosios spausdintos lietuvių kalbos gramatikos (współautor Jonas Palionis), opublikowanego w książce Pirmoji lietuvių kalbos gramatika. 1653 metai (Wilno, 1957) oraz 5 drobniejszych artykułów z różnych czasopism, a także Atsiminimų nuotrupos, opublikowanych na Litwie (Proskyna 3, 1989, 164—177) i przedrukowanych w Polsce (Linguistica Baltica 2, 1993, 301-313). Do wykazu bibliograficznego nie włączono drukowanego w książce wspomnianego studium 254 The phonological system the of „Metai” by Christian Donelaitis. Profesor Wojciech Smoczyński, starannie przygotowawszy Tamary Buchienė (Buch) Opuscula Lithuanica, į dopisał do długiej listy swoich zasług dla lituanistyki jeszcze jedną bardzo znaczącą pozycję. Opublikowane razem w tej książce prace niejako przywrójų ciły autorkę z okazji 75. rocznicy urodzin į na te ziemie, które z ji własnej ar ne woli musiała opuścić. Kazys Morkūnas, Algirdas Sabaliauskas Register zur Zeitschrift fiir Vergleichende Sprachforschung Tom 1-100 (1851— 1987). Opracowane przez Ivo Hajnal, Christiane Schaefer, Gerhard Schaufelberger i Sabine Ziegler. Wydane przez Alfreda Bammesbergera Vandenhoeck & Ruprechta in Getynga, 1997, 324 p. 1987 m. wydane przez wybitnego niemieckiego lingwistę Adalberta Kuhna 1851 m. założonego czasopisma z zakresu historyczno-porównawczej lingwistyki „Zeitschrift fūr Vergleichende Sprachforschung” 100. — jubileusz- — owy tom. Tom ten został jo przez redaktorów Alfreda Bammesbergera i Gūntera Neumanna tak zredagowany, aby opublikowane 25 artykułów odzwierciedlało aktualną problematykę oraz metodologię badań języków indoeuropejskich. Reakcja była niespodziewanie przychylna — ukazało się kilkanaście recenzji i innych krótkich omówień, w których wszechstronnie oceniono rolę tego czasopisma w historyczno- -porównawczej lingwistyce indoeuropejskiej. Dwie recenzje opublikowano również w litewskiej prasie językoznawczej — V. Grinaveckio w „Mūsų kalboje” (1988, Nr. 6, 34-35) oraz V. Urbutisa w „Baltistikoje” (25, 1989, 188-190). Profesor Uniwersytetu Fryderyka i Aleksandra [Erlangen-Norymberga], dr Bernhard Forsmann, w swojej recenzji w czasopiśmie „Universitas” (nr 12, 1988, 1329-1330) zaproponował sporządzenie ogólnego rejestru (Gesamtregister). Jak zauważa w Przedmowie redaktora profesor dr Alfred Bammesberger, propozycja ta została chętnie przyjęta przez wydawnictwo redakcji. ir Przy finansowym wsparciu Die deutsche Forschungsgemeinschaft nad sporządzeniem rejestru pracowali na zmianę dr Christiane Schaefer (Wolny Uniwersytet Berliński), dr Sabine Ziegler (Uniwersytet w Würzburgu) i dr Ivo Hajnal (Uniwersytet w Zurychu), a w opracowaniu zebranego materiału znacznie przyczynił się Gerhard Schafelberger (Uniwersytet w Zurychu). Prace techniczne wykonywano w Katedrze Filologii Angielskiej i Językoznawstwa Porównawczego Uniwersytetu w Eichstätt, której kierownikiem jest profesor dr Alfred Bammesberger. Tom rejestru obejmuje: spis treści, s. 5-6, przedmowę redaktora, s. 7-8, indeks autorów, s. 9-209, indeks rzeczowy, s. 209-321, oraz wykaz redaktorów czasopisma, s. 323-324. Indeksy autorów i rzeczowy sporządzono, rzecz jasna, w porządku alfabetycznym. Spisano wszystkich au255