Lazūnų krašto vietovardžiai

ACTA LINGUISTICA LITHUANICA ZAGADNIENIA JĘZYKOZNAWSTWA LITEWSKIEGO XLI (1999) Aloyzas VIDUGIRIS Instytut Języka Litewskiego, Wilno NAZWY MIEJSCOWOŚCI KRAINY LAZŪNAI Nazwy miejsc są stałymi towarzyszami życia człowieka. Tworzą je ludzie. Dlatego zachowane nazwy miejscowości są odzwierciedleniem i świadectwem kultury mieszkańców danego miejsca oraz ich przynależności etnicznej. Nazwy miejscowości mogą wiele opowiedzieć o przeszłości regionu i zachodzących tu procesach etnolingwistycznych. Mieszkańcy południowo-wschodniej Litwy od dawna stykali się ze Słowianami wschodnimi i, kontaktując się z nimi, zaczęli przejmować ich język. Nazwy miejsc, które najpiękniej brzmią w ustach Litwina, w języku osób słowiańskojęzycznych często ulegają zmianom nie do rozpoznania. Z drugiej strony osoby mówiące po litewsku, używając słowiańskich nazw miejsc, również je adaptują i dostosowują do systemu własnego języka. Podane poniżej nazwy miejscowe krainy Lazūny są żywym przykładem takiego oddziaływania języków, a zarazem prawdopodobnie jednym z ostatnich pomników niegdyś istniejącej przy ujściu Beržuonė do Niemna wielkiej, a teraz na zawsze milczącej części litewskiego świata. Okolica Lazūn, przez długi czas należąca do powiatu Oszmiańskiego województwa wileńskiego (a później — guberni), w latach polskiej okupacji — do powiatu Wołożyn województwa nowogródzkiego, obecnie wchodzi w skład rejonu Wija obwodu grodzieńskiego Republiki Białorusi (Białorusi). Dawniej Wija była ośrodkiem gminy powiatu lidzkiego, gdzie od dawna odbywały się słynne targi. Obecny rejon Wija tworzą okolice Bokšto, Eigirdų, Geranainių, Jūrėtiškių, Lazūnų, Leliūkų, Ležnėnų, Lipniškių, Marino (g. Moryna, r. Morino), Subatninkų, Trob i Wiji. Samą nazwę Wija zachowali tylko dawni litewskojęzyczni mieszkańcy Dziewieniszek i niektórych sąsiednich okolic. Mieszkańcy Lazūn używają zlituanizowanych form słowiańskiego wariantu Jvje: fyja, Jiyja lub Jūja. Pod koniec XIX — na początku XX w. język litewski był jeszcze używany w większym lub mniejszym zakresie w następujących wsiach okolic Lazūn: Ažūbelavių, Bačkininkų, Bebrėnų, Bežemnių, Daniūnų, Dauronių, Dervagių, Gudenionių, Jančiūnų, Joskūnų, Kupronių, Mačiūlinių, Pasalių I, II, III, Salinių, Šeškų, Uosiagirių, Uosiagirėlių, Valdikų, Vinkšnėnų, Zomasiy I, II, Zūbonių, Žydžiūnų i in. W litewskiej prasie z początku XX w. stale wymieniano jeszcze osoby z Dūdų, Geranainių, Subatninkų, Surviliškių, rzadziej z Bokšto, Trobū i Wiji, które nie utraciły języka litewskiego. Przypuszcza się, że tylko w okolicach Lazūn było około 6000 osób umiejących mówić po litewsku, chociaż według danych zebranych w 1890 r. przez A. Plateriego i opracowanych przez anonimowego autora zapisano 3559 takich osób (Anonim 1898: 60). Z danych zgromadzonych na początku XIX w. przez księży parafialnych (Vedomosti 1827) oraz z opisu znawców tego regionu M. Balińskiego i T. Lipińskiego (Balinski, Lipinski 1846: 251) wynika, że do połowy XIX w. język litewski był jeszcze niemal powszechny na obszarze rozciągającym się od Wilna po rzekę Oszmiankę, od dzisiejszych Gierwiat na wschodzie aż do 202 — ir Bokszt ir okolic Lazun na południowym wschodzie. Później rozpoczął się szybki zanik języka litewskiego. Ogłoszenie niepodległości ir Litwy rozbudziło w mieszkańcach Lazun pragnienie kształcenia się i nadzieję na przyłączenie się do pnia narodu litewskiego. Jasne wspomnienia pozostawiła działalność apostolska biskupa J. Matulewicza ir jo wizytacje W Łazunach. Jo troską į Do Łazun został skierowany aktywny litewski ksiądz Karolis Gumbaragis (1885-1957). Osobiście J. Zachęcony przez Matulaitisa į Do wileńskiego litewskiego (przyszłego Gimnazjum im. Witolda Wielkiego przybył na naukę pierwszy mieszkaniec Łazun, Juozas Maceika (1906–1991), jeden z największych rzeczników swoich rodaków i działaczy kultury południowo-wschodniej Litwy. Najpiękniejszym okresem życia kulturalnego dla mieszkańców Łazun był K. Pięcioletni okres posługi kapłańskiej Gumbaragisa w Lazunach (1920–1925). W różnych wsiach ksiądz stale organizował wieczory i majówki. Szczególnie częstym gościem bywał w otoczonej lasami wsi Pasale. W niejedno sobotnie lub niedzielne popołudnie, zaprzęgnąwszy konia, przyjeżdżał ze swoim organistą- -muzykiem. Młodzież zjeżdżała się z sąsiednich Joskunów, Jancziunów, Dauroniów, Uosiagirów, Valdików, Gudenionów i innych wsi. Rozpoczęte pieśni i zabawy trwały długo także po wyjeździe księdza. Ks. K. Gumbaragis zachęcał młodzież do kształcenia się i nauki; dzięki niemu w Lazunach powstała pierwsza szkoła litewska. Niestety szkoła została wkrótce zamknięta przez okupacyjne władze polskie, a ksiądz z powodu swojej litewskiej działalności oświatowej popadł w niełaskę władz i został zmuszony do wyprowadzki. Później życiem kulturalnym zajmowali się uczniowie i studenci pochodzący z okolic Lazūnów. Dzięki staraniom J. Maceiki założono czytelnie we wsiach Bebrėnai i Lazūnai. Jednak chyba żadnej okolicy nie wiodło się tak dobrze jak Lazūnom. Dopiero co rozpoczęte litewskie instytucje oświatowe i wychowawcze natychmiast likwidowano. Nadzwyczajnym nieludzkim postępowaniem odznaczali się biurokraci okupantów zasiadający w gminie Bokšto, powiecie Walażyno i województwie nowogródzkim. Niejednokrotnie ludzie z przerażeniem opowiadali o dwóch przypadkach bezduszności polskich urzędników: ubogi mieszkaniec Pasalia J. Varanelis, który udostępnił lokal dla litewskiej szkoły, przez niemal rok codziennie był zmuszany pieszo udawać się w celu rejestracji (meldowania się) do gminy Bokšto, oddalonej o 18–20 km. ; Chłop ze wsi Lazūnai K. Barauskas, chcąc uzyskać zaświadczenie o litewskiej narodowości dla syna, aby ten mógł uczyć się w litewskim gimnazjum w Wilnie, wielokrotnie bezskutecznie chodził do wójta gminy Lūgamėnai, starosty powiatu Walażyno (około 40 km) i wojewody nowogródzkiego (40 km), po czym pieszo udał się do Warszawy do ministra oświaty (400 km) i mimo to niczego nie otrzymał. Litewskie dzieci z Lazūnów siłą zaganiano do polskich szkół. Z kościoła w Lazūnach język litewski został całkowicie usunięty i nigdy więcej nie został dopuszczony. To ostatecznie podcięło korzenie języka litewskiego. Wielu zgudyzowało się w ciągu jednego pokolenia. Urodzony w 1908 r. we wsi Saliniai B. Maknickas opowiadał, że do 16. roku życia nie umiał mówić w żadnym innym języku poza litewskim i miał ogromne trudności, dopóki nie nauczył się mówić po białorusku i po polsku, a jego dzieci — już prawdziwi Białorusini, tylko ze względu na religię uważają się za Polaków. Pochodzący ze wsi Bebrėnai Žaldokowie (J. Žaldokas i A. Žaldokienė, ur. w 1902 r.), którzy przez całe 203 życie mówili wyłącznie po litewsku, nie zdołali już dobrze nauczyć się mówić po białorusku. W 1993 r. pozostała tylko jedna pasališkė Filomena Varanelytė-Avižičienė, ur. 1925 r., dobrze znająca tradycyjną gwarę swojego regionu. Chociaż gwara lazūńska podupadła, jej ziemia wydała dla Litwy zastęp wybitnych ludzi: pochodzącego ze wsi Lazūnai Juozasa Maceikę, z Gudenionių — inżyniera, agronoma i krajoznawcę Pranasa Semokasa (1909–1986- ), z Dauronių (Daunorių) — literata, dziennikarza i leksykografa Jonasa Petrauskasa (1915), z Uosiagirių — lekarkę Vladę Kemeišaitė-Gurevičienė i wielu innych. Wielu swoim krajanom Juozas i Salomėja Maceikowie pomogli zdobyć wykształcenie, uzyskać zawód i znaleźć schronienie. Lazūńska gwara litewska należy do wschodnioauksztockiego poddialektu wileńskiego i stanowi jego najbardziej południową część. Lazūńską gwarę badali E. Volteris (Wolter 1899: 173— 187), J. Jablonskis (JJ 1906; 1933: 125-132). Niemniejszy zbiór litewskiego folkloru w 1923 r. zapisał J. Šlapelis (Šlapelis 1927: 462-464). Około 1929 r. w Lazūnach przebywał polski językoznawca W. Porzezinski, jednak o losie zebranych przez niego materiałów jak dotąd nic nie wiadomo. W 1930 r. estończyk P. Arumaa zapisał i opublikował teksty gwarowe z okolic Lazūn (Arumaa 1930: 31-40). Gwarę tę w 1930 r. badał wraz ze swoim asystentem, norweskim bałtystą Chr. Stangu, a w 1938 r. samodzielnie badał ją J. Gerulis. Pomagali im J. Maceika i P. Semokas. W Dziale Rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego zachował się również zapisany przez K. Būgę tekst gwarowy z Łazun (KBg 1906), lecz nie wiadomo, czy sam uczony kiedykolwiek odwiedził Łazuny. W latach powojennych gwarę łazuńską badał i publikował prace J. Senkus (Senkus 1958: 183— 194; 1959: 215-230), E. Grinaveckienė (Grinaveckienė 1960: 191-205), moskwianka T. Sudnik (Sudnik 1972: 15-115). W 1985 r. ukazał się „Słownik gwary łazuńskiej” (LzZ), opracowany przez autora tego artykułu i J. Petrauskasa, oraz in. Publikowane są tutaj nazwy miejscowości i miejsc krainy łazuńskiej, zebrane przez różnych ludzi. Nazwy miejsc w rodzinnej wsi Łazuny zebrał i opisał J. Maceika w monografii „Łazuny” (Maceika 1998). Spory zbiór nazw miejscowych zapisał zbieracz słów i współautor „Słownika gwary łazuńskiej” J. Petrauskas. Nazewnictwo krainy Łazuny dokładnie badał P. Semokas. Nie tylko szeroko przemierzył okolice Łazun, zbierając imiona, nazwiska, przezwiska ludzi oraz nazwy miejscowości, lecz także gruntownie przeszukiwał archiwa. Jego autorstwa są artykuły o imionach mieszkańców Łazun (Semokas 1984: 62-72) oraz nazwiskach i przezwiskach (Semokas 1989: 108-121). Ponadto o krainie Łazuny P. Semokas pozostawił trzy obszerne studia rękopiśmienne, które przechowywane są w Dziale Rękopisów Biblioteki Litewskiej Akademii Nauk. Wielką zaletą jest to, że wiele nazw miejscowości zapisał w dwóch lub trzech językach, tj. po litewsku, białorusku i często po polsku. Nieco nazw miejscowości zapisali badacze dialektu E. Volteris, J. Jablonskis, J. Senkus, E. Grinaveckienė, A. Balašaitis, T. Sudnik i in. Autor niniejszego artykułu, zbierając nazwy miejscowości, w 1957 r. objechał rowerem wiele wsi okolic Łazun. Wiele nazw miejscowości 204 vo okolic Łazun zebrano w 1976 ir 1988 m. wyprawy, ir inne dłuższe i krótsze ar wyjazdy. Poniżej przedstawiono alfabetyczny wykaz nazw miejscowych używanych przez mieszkańców okolic Lazūn. Zrezygnowano z jakiegokolwjų iek podziału i ir opracowania. Wiele z jų nich pod względem sposobu tworzenia nie różni się od wszystkich innych nazw miejscowych obszaru języka litewskiego. Można zwrócić uwagę jedynie na charakterystyczne dla Lazūńczyków „zaimkowe” nazwy miejscowe, utworzone na wzór języków słowiańskich z dopełniacza nazwiska lub przezwiska i zaimkowych końcówek -(j)is, -ji, np. : Breivoji (tj. Breivos) wieś., Buikoji (tj. Būikos) wieś., Buikojis lub Būrtikosis góra, Skrūdžioji (część wsi Bebrėnai, gdzie mieszkali mieszkańcy Bebrėnai nazywani przezwiskiem Skrudžiai), Miisios (tj. nasze) Zbiščios wieś. Wskutek zapomnienia rodzimego języka i wpływu języków słowiańskich powstały dublety oraz słowiańskie kalki. Jest to szczególnie charakterystyczne dla mikrotoponimii. Autentyczne formy nazw miejscowych najlepiej zachowały przez cały czas osoby starsze mówiące po litewsku. Nawet mówiąc po słowiańsku, zachowywali litewski rdzeń, a często także całą formę, np. : Ažūdaržis, Dvarnėčlis, Pirmieji, Platieji, Varykla albo Liūnas —sł. Liūn, Laukėliai —sł. Laukėli, Trakėliai —sł. Trakėli. Tam, gdzie dwujęzyczność trwała przez długi czas, a język litewski zaczyna być już zapominany, upowszechniają się różnego rodzaju kalki, np. : Ažūkluonis —sł. Zahumėnica, Ažūdaržis — jeź. Zaharodnica, Ilgieji — wsi. Dougije, Platieji — wsi. Sirékija, Vidutinė — jeź. Serėdniaja, Vyanas (gorzelka, destylarnia) — jeź. Vyhan i in. Niektóre przypadki nazw miejscowości bywają czasem różnych tematów, np.: nom. lm. Dauroniai, Dervagiai, Gerandiniai, Zūboniai, ale acc. pl. Dauronis, Petronis, Zūbonis, ines. pl. Dauronysa, Dervagysa, Gerandinysa, Zūbkonysa. Do wykazu nazw miejscowości, oprócz wsi z okolic Lazūnų, włączono również nazwy dalszych wsi, miasteczek, miast, a także kilka nazw innych państw i ich stolic. Wszystkie wymienione w wykazie nazwy miejscowości są ściśle związane z życiem samych lazūniszan lub bliskich im ludzi. Stanowią one część ich życia i świata. W wykazie w porządku alfabetycznym podano nazwę miejscowości, następnie w nawiasach — jej akcentowanie i słowiański, w większości białoruski, odpowiednik, a po myślniku — dane o obiekcie określanym daną nazwą miejscowości oraz jego lokalizacji. Lokalizacja niektórych wsi może nie być całkowicie dokładna, ponieważ przy jej ustalaniu nie zawsze było na czym się oprzeć. 1. Nazwy miejsc zamieszkania Alenavas (2) || Alienavas (2) (ur. Galėnava, obw. Galenovo) — okol. Viji r., b. duch. Alsėnai —zob. Galšia Ančėrai (2) (ur. Gančary, rej. Gončary) — okręg Wija wieś Astraucai (3°) (wieś Astraucy, rejon Ostraviči) — rejon Vija, wieś Oszmiana (3°) (lit. Ašmiany, biał. Ošmiany) — miasto obwodu grodzieńskiego, centrum rejonu Azubelaviai (1) || rt. Ażubelawies (1) || Ażubelaliai (1) J. Jabl. (lit. Zabélaucy, biał. Zabelovici) — okręg Łazuny. k. 205 Backininkai (t. Backinykai) (1) (lit. Bačėšniki, r. Bočešniki) — okolice Lazūnų k. Bačkuriai (3?) — tak mieszkańcy Vinkšnėnų przezywali wieś k. Bačkininkų Bagdenavas (2) (wieś. Bagdzenova, r. Bogdanovo) — okol. Wiszniowa wieś, dawn. dw. Bajreszaj (2) || Bajresziai (3) (lit. Bajraszy) — okol. Dūdów k. Bajorai (2) — Wschodnia k. część Lazūnów, gdzie mieszkali zamożni gospodarze Bakūnavas (1) || Bakūnavas (2) (w. Bakūnava, r. Bakunovo) — okolice Bokšto wieś, dawn. folw. Baltgiriai (1) || Baltgiriai (3*) (biał. Boutkiry, pol. Bolkiry) —okolice Łazunów. w. Baranaucai (1) (biał. Bardnaucy, ros. Baranowiczi) —1. Miasto w obwodzie grodzieńskim, centrum rejonu. 2. okolice Trobów. k. Baravas (1) || Baravas (2) || Boravas (1) (biał. Borava, ros. Borowo) —w. w rejonie wijskim, dawny dw. Borisow (1) || Borisaw (1) || Barysaŭ (2) (ur. Barisava, r. Borisowo) — Okolice Bokšto w., dawn. zob. Barsūkai (2) (w. Barsuki, r. Borsuki) —okol. Dūdų wieś Barūtiškės (1) (g. Baruciski, r. Borutiški) — okolice Trobów k. Basiorai (2) (g. Basiary) — część wsi Lazūnai, gdzie mieszkali zubożali chłopi Bebrėnai (1) || rt. Bebrėniai (1) (g. Bobraucy, r. Bobroviči) — okolice Lazūnai w. Białoruś (1) || Belarūsis (2) — Białoruś, Ruś Biała Beržuona (3) || Berza (3) || Zaberežės (1) (g. Zaberaz, Zaberez, r. Zaberez) — okolice Bokšto. k. Bežemniai (2) || Bežėmniai (1) (t. BeZamniai) < Bežėminiai || Bezamcai (2) (g. Biazémcy, r. Bezamcy) — okolice Lazūnai. w. Bilmanai (3*) || Bilménai (1) (g., r. Bilmony) — okolice Lazūnai w. Bobinki (1) (lit. Babinki, biał. Bobinki) —okolice Wiji w. Bokštas (1) || rt. Bokštai (1) (lit., biał. Bakšty) —miasteczko w rejonie Wiji Bradiškė (1) || Bradiščiai (1) || Brėdiščiai (1) (lit. Bradzišča, biał. Brodzisce) —okolice Bokšto k. Breivai (3) —część wsi Pasaliai, zwana według przezwiska mieszkańców Brūdninkai (lit. Brūdnykai) (1) || Brudniai (4) (lit. Briidniki) —przezwiskowa nazwa wsi Joskūnai Bukotos (2) —część wsi Lazūnai, nazwana według przezwiska Bukota Bulbienėliai (2) —tak młodzież ze wsi Bebrėnai przezywała wieś Gudenioniai Cecernykai —zob. Teterninkai Cimanoniai (1) || Cimanoniai (3) (lit. Cimanoucy, biał. Cimanoviči) —okolice Lazūnai w. Čėpūnė (1) || Čėpūnia (1) || Čėpūnė (1) (lit., biał. Cdpun') —okolice Dūdos wieś Cépunka (1) (lit. r. Čapunka) — okolica Dūd wieś Čerkėsai (2) (lit. Čarkėsy, ros. Cerkesy) — okolica Jūrotiškių wieś Cernéliai (2) (lit., ros. Caméli) — okolica Jūrotiškių wieś Černėnai (1) (lit. Čėrnioucy, ros. Černeviči) — okolica Dūd wieś 206 Černyčia (2) || Cernica (2) (lit. Čarnica, r. Černica) — okolice Jūrotiškiai k. Dailidės (2) (g., r. Dailidy) — okolice Vijos k. Dainava (3?) (g. Dainova, r. Doinovo) — okolice Trobów k. Daniuny (1) (wieś Doneucy, r. Doneviči) — okolice Lazunów k. Dargiškės (1) (wieś, r. Dorgiški) — okolice Trobów k. Daugirdiškės (2) (lit. Daugirdziški, pol. Dovgerdiški, ros. Dovgirdiški) — okolice Trobów. k. Dauroniai (3) || rt. Daunoriai (3) (lit., r. Doundry) — okolice Łazunów. k. Déravagiai — zob. Dervagial Derevnoji (lit. Dzeraunaja, ros. Derevnoje) — osiedle typu miejskiego w rejonie stołbcowskim obwodu mińskiego. Dervagiai (3°) || Dievergiai (3°) || Déravagiai (3**) || Dirvagiai (3°) J. Jabl. || Gervagiai (3°) (m. Dzévergi, ros. Devergi) (por. powiedzenie Dervagys aina vergauc') — okolice Lazun k. Diamantas (1) (m. Dziamanty, ros. Diamonty) — wieś w rejonie wileńskim Dievéniskés (1) || Dievéniské (1) (m. Dzeveniski, ros. Deveniski) — miasteczko w rejonie solecznickim Dievergiai — zob. Dervagiai Dirvagiai — zob. Dervagiai Dragūnai (1) (m., ros. Dragiiny) — wieś w rejonie wileńskim Dudos (4) || Duda (4) (g., r. Didy) —rejon wilejski, wieś kościelna Dunieja (2) (g., r. Dundj) —okręg Jurociszki. wieś Durnieji Zomūšiai —zob. Zomasiai Eigirdos (3?) || Eigirdai (3?) (g., r. Eigirdy, le. Jegirdy) —okręg Trobów. wieś, okręg. centrum Francja (1) —Francja Galimščina (1) (g., r. Galimščina) —rejon wilejski, wieś, daw. folw. Galšia (4) || Alšėnai (1) (g. Gal'šany, r. Gol'šany) —rejon oszmiański, miasteczko. Galūnėnai (1) || Galumėnai (1) (g. Galūnaucy, r. Galunoviči) —okręg Dudos. wieś Geciškės (2) (g., r. Geciški) —okręg Lazūny. skr. Genčiūnai —zob. Gindiiinai Geranainiai (1) || rt. Gerananiai (2) (lit. Geranioni, Geranioncy) —rej. Vija miasteczko Germanija (1) —Niemcy Gervagiai —zob. Dervagiai Gibūčiai (2) (lit. Gibūcy, pol. Gebūci) —rej. Vija, wieś -Ginčiūnai (1) || Genčiūnai (1) (lit. Gincitūny, pol. Gentiuny, ros. Gintiuny) —rej. Vija, wieś Girdiškės (1) (lit. Girdziški, pol. Gerdiški, ros. Girdiški) —okręg Subatninkai w. Girduški (1) (biał. Girdūški) — okręg Łazuny. w. Grabaucy — zob. Robovas Gradnia (4) || Grodnia (4) (biał. Grodna, ros. Grodno) — Grodno, centrum obwodu Graužiškės (1) || Graužiškės (1) (biał. Graužiški) — miasteczko w rejonie oszmiańskim. 207 Gudéliai (2) || Rusokai (2) (biał., ros. Rusački, Rusaki) — okręg Łazuny. w., dawn. dw. Gudeniėniai (3) (biał. r. Gudeniata) — okolice Lazūn k. Gūdija (1) || Gudzja (2) — Białoruś Gudiškės (2) (wieś, r. Gudziški) — okolice Bokšto k. Guragaliai (3*) — Część k. Lazūnów Ilgėji — Część k. Bebrėnów Itrėnai (1) — Rejon Wijos k. Ivenčius (t. /viūčius) (2) (g., r. Ivenec) —miasto w obwodzie mińskim, centrum rejonu Ivja zob. — Jūja Jančiūnai (1) || Jančiai (4) (l. Janceucy, pow. Janceviči) — okręg Łazuny w. Jaremka (2) || Jaremkos (2) (l., r. Jarémki) — rejon Wijos k. Jašiūnai, (1) — rejon solecznicki miasteczko Jivja, — zob. Jūja Jogodné (1) (rz., r. Jagadnia) — rejon wilejski k. Joskūnai (1) (wym. Jaskeucy, por. Jaskevici) — obw. Łazuny w. Jotauténai (1) || Jotautai (3°) (wym. Jataucy, por. Jatautovici) — obw. wilejski w. Jūja (4) || Jivja (4) || Ivja (t. Zuja) (4) (wym. Ivja, por. Ivje) — Wilejka, miasto obwodu grodzieńskiego, centrum rejonu Jurétiskés (1) || Jurotiske (1) (wym. Jurdciski) — osiedle typu miejskiego w rejonie wilejskim Juzapavas (2) (lit. Juzeféva, ros. Juzefovo) —okręg Lazūny wieś, dawna wieś dworska Kalesnifkai (lit. Kalesnykai) (2) —miasteczko w rejonie solecznickim Kalivarija (1) —część miasta Wilna Kalniniai (2) — część k. Bebrėnai zob. — Kalvėliškės Kaulėliškės Karašėnai (1) (lit., ros. Karašeniata, pol. Krošenienta) —okręg Dūdos wieś Karpénai (1) (lit. Karpaucy, ros. Karpoviči) —okręg Lazūny k. Kasčiai (4) (g., r. Kosci) —okolice Jūrotiškės k. Kastuséliai (2) —zachodni kraniec wsi Pasaliai Katinai (3") (g. Katki, r. Kotki) —okolice Jūrotiškės k. Kauléliskés (1) || Kalvėliškės (1) (g. Kanvéliski, r. Konveliški) —miasteczko rejonu werenowskiego Kaūnas (4) || Kaūnus (2) —miasto litewskie Kazėnai (1) (g. Kozeucy, r. Kozeviči) —okolice Dūd k. Kazinavas || Kazinovas —zob. Kozinavas Kiaurai (4) (g. Kéury, le. Kievry, r. Kevry) —okolice Bokšto k. Kirvėliai (2) (g., r. Kirvėli) —okolice Lazūn k. Klevyčia (2) (g., r. Klevica) —miasteczko parafialne rejonu oszmiańskiego Kozinavas (1) || Kazinavas (2) || Kazinovas (2) (g. Kozinava, r. Kozinovo) — okolice Bokšto k. Kraičninkai (t. Kraičnykai) (1) (g., r. Kraičniki) —w rejonie Wilejskim k. Krewo (2) || Krewa (1) (g. Krewa, r. Krewo) —miasteczko w rejonie Smorgońskim. 208 Kryczninkai (t. Krycznykai) (1) (g., r. Kriczniki) — w okręgu Jūrotiškiai. k. Kriliškės (1) (wieś, r. Kriliški) — okolica Jūrotiškiai k. Kryžaukos (1) (wieś, KryZouki, r. Kryžovki) — okolica Jūrotiškiai k. Krupliai (4) (wieś, r. Krupli) — okolice Lazūnów k. Kubėnė (2) — Kubanė Kūkšinas (1) (rz., r. Kūkšin) — okolice Bokšto k. Kuproniai (3?) (rz. Kūpraucy, r. Kuproviči) — Okolice Lazūnai k. Kvederėkai (2) (lit., r. Chvedaraki) — Rejon Vij k. Laibiškės (1) (lit., r. Loibiski) — Okolice Jūrotiškiai k. Lapucie (2) (wieś, r. Lapuci, leś. Lapuce) — okolice Bokšto k. Łotwa (2) — Łotwa Lazūnai (1) (wieś, ros. Lazdūny) —1. miasteczko w rejonie wiłkomierskim, ośr. gminy i parafii. 2. Okolice Lazūnów. k. Leliūkai (2) (g., r. Leliuki) — Okolice Dūdów. k. Ležnėnai (1) (g. Lėžneucy, r. Ležneviči) —okolice Dūdów. w. Lietuva (3*) (g., r. Litva) —tak nazywana okolica Lazūnów (Litwini) Lipniškės (1) || Lipniškė (1) (g., r. Lipniški) —miasteczko w rejonie wilejskim. Litva (4) —tak nazywana wieś Pasaliai (Litwini) Liūbčius (2) (g., r. Liūbča) —miasteczko w rejonie nowogródzkim. Liūnas (1) (g., r. Liūn) —okolice Lazūnów. skr. Lūgamėnai (1) || Lūgomėnai (1) || Lūgavėnai (1) (oryg. Ligamaucy, ros. Lugomowiczi) — okręg Dūdų; wś., daw. folw. Lukašinas (1) || Lūkašinas (1) (oryg., ros. Lukošin) — okręg Bokšto; wś. Mačiūliniai (t. Maciuliniai) (1) — okręg Lazūnų; daw. wś. Maladėčina (1) (oryg. Maladėčna, ros. Mołodeczno) — miasto w obwodzie mińskim, siedziba rejonu Marinas (1) (oryg. Moryna, ros. Morino) — osiedle typu miejskiego w rejonie Wijos Mataūšai (2) — wschodni kraniec wsi Pasaliai Matikauščina (1) (oryg., ros. Matykaus¢ina) — okręg Lazūnų. Lazūnų apyl. ક. Mačiūliniai (t. Maciuliniai) (1) —Lazūnų apyl. daw. wś. daw. vk. Mėgūnai (1) (g. Miageucy, r. Miageviči) —okolice Łazūn w. Miras (2) (g., r. Mir) —miasteczko rejonu Korelicze Munéénai (t. Muncénai) (1) (g. Mūnceucy, r. Muncevici) —w. rejonu Wija Nalibakai || Nalibokai (1) (g. Nalibaki, r. Naliboki) —w. rejonu Iwie (były tam łąki łazūńczyków) Naūgardas (3°) || Navarutkas (1) (g. Navagridak, r. Novogrudok) —Nowogródek, miasto obwodu grodzieńskiego, centrum rejonu Nauji Dervagiai —zob. Pupiniai Nowy Jork (2) —Nowy Jork Navarutkas —zob. Naigardas Navasiélkos (1) (g., r. Navasiolki) —w. rejonu Wija Nekviétkos (2) (g., r. Nechviédki) —okolice Łazūn wsi. Neravai (2) (biał. Nerovy) —okol. Łazunów wsi. Nikołajew (1) (biał. Nikaldjeva, r. Nikołajewo) — okol. Dūdów k. Noreikos (2) (wieś, r. Narėjki) — okolice Jūrotišków k. Nosūnai (1) (wieś, Nosaucy, r. Nosoviči) — okolice Lazūnów miasteczko Panyžis (2) — Okolice wieży. k. Papelninkai (także Papelnykai) (2) (lit. Papelniki, ros. Popelniki) — wieś w rejonie Wiji. Pasaliai (Pierwsi, Inni, Trzeci) (1) || Pasalis (1) || Paseliai (1) (lit. Posali, ros. Posele) — okolice Lazūnów. wieś Pastalniškės (1) (lit. Pastolniški, ros. Postolniški) — okolice Wiji. wieś Patelžiai (3") (lit. i ros. Patėlzy) — okolice Dūdów. wieś Paulaičiai (1) (lit. Paulojcei, Pauloucy, ros. Pavlovici) — okolice Jūrotišków. wieś Peckūnai (1) (lit. i ros. Packūny) — okolice Trobów. Pelesa (także Pelasa) (2) — miasteczko parafialne w rejonie Werenowa (Lazūniacy utrzymywali kontakty z mieszkańcami Pelesy) Pesėnai (1) (lit. Pėseucy, ros. Peseviči) — okolice Dūdów. w. Pėterburkas (1) (g., ros. Pėterburg) —Peterburgas Petroniai (3") (g. Petréucy, ros. Piotroviči) —okolice Viji w. Pociūnai (1) (g. Pacéucy, ros. Paceviči) —okolice Lipniškiai w. Polščis (2) (g., pol. Polšč) —Polska Pupiniai (3?) (g., ros. Pupini) || Nauji Dervagiai (pol. Nove Devergi) —część wsi Dervagiai, nazwana od przezwiska Radaškoniai (3) (g. Radaskoucy, ros. Radaškoviči) —centrum rejonu obwodu mińskiego Radžiūnai (1) (g. Rodzéucy, ros. Rodzeviči) —okolice Viji w. Rasališkės (1) (g. Rasoliški, ros. Rosoliški) —okolice Bokštas w. Rasieja (2) —Rosja Razumnieji Zomasiai —zob. Zomasiai Robovas (1) || Robaucai (1) || Robauciai (1) || Grabaucai (1) (g. Grabaucy, Grabovo, Grabava, ros. Grabovo) —okolice Bokštas w. Rėdūnia (1) —miasteczko rejonu wareńskiego Rusokai —zob. Gudėliai Salčninkai —zob. Šalčininkai Salėšnykas || Saliėšnykai —zob. Šalčininkai Saliniai (2) (wieś, rzeka Soly) —gmina Lazūnai. wieś (obecnie część wsi Pasaliai) Santaka (t. Sūntaka) (1) || Santakės (t. Suntakés Dzidelės ir Mažos) (1) (wieś, rzeka Santoka) —wieś w rejonie Vija. Sarokos (2) (wieś, rzeka Saroki) —gmina Lazūnai. wieś Saugūčiai (2) (wieś, rzeka Sauguci) —gmina Vija. wieś Savininkai (t. Savinykai) (1) (wieś, rzeka Saviniki) —gmina Lazūnai. dawna wieś kołchozowa Semonkos (2) (g., r. Semanki) —okolice Łazunów w. Siaukai (4) —tak mieszkańcy wsi Bačkininkai przezywali mieszkańców Winkšnėnów Siliai (4) || Siliai (2) (g. Siliči, r. Sileviči) —okolice Jūrotišków w. Skrūdžioji (t. Skrūdzioji) —część wsi Bebrėnai, nazwana od przezwiska Slabada (2) (g. Slaboda, r. Sloboda) —wieś w rejonie Wiji 210 Mačiūliniai (1) (g. Maculiskija) — 1. wz. Pasalių, Salinių k. 2. I., np. Uosiagirių k. Mandżukojė — b., góry. Dauronių k. Margai (4) (g. Margi) — 1. 1. Dauronių k. 2. np. Valdiky k. 3. || Margiai (2) I. Lazūnų k. Margéliai (2) (m. Margeli) — 1. 1., np. Bebrėnai k. 2. np. Gudenioniai k. 3. I. Valdikai, Lazūnai k. Masakaltis (t. Masakalcis) (1) — 1. pot., jez., rzeka. Dervagių k. 2. rękopis Pasalių k. Mataukočia (2) || Mataukésioji — pv. Pasalių k. Médilos (t. Mędziły) (1) (wieś. Mędziały) — 1. Baczkininki k. Mendonie (3?) (wieś. Mendoucy) — os. Dauronie k. Mešenia (2) — msz., np. Pasalių, Saliniy k. Mėškos (2) (g. Mieški) — np. Kruplių k. Mikulinė (2) (g. Mikūlina) — np. Dauroniów k. Msze Zbiszczów (2) — np. Pasaliów k. Naujiena (3) — wzg., las Dauroniów k. Neravai (2) (g. Nerovy) —1. pv. Bežemnių k. 2. mš., pv. Joskūnų k. 3. b., pv. Zūbonių k. Obelynas (3) (g. Abeliny) —1. wieś Joskuny Pabebrėniai (1) || Pabebrėniai (3“*) (g. Padboravskije) —1. wieś Gudeniony Pabelavė (3?) (g. Pobialava) —pv. wieś Gudeniony Paberžuonis (1) || Paberžūnis (1) —pv. wieś Daurony Pabrastis (t. Pabrascis) —1. pv. wieś Daurony 2. 1. wieś Lazūny Pabelaitis (1) (g. Padbieldjca) —1. wieś Krupliai Padruntys (3?) —mš. Pasalių, wieś Zomašiai. Padubiné (3?) (g. Paddubind) —gn. Wieś Gudenioniai. Padvaldikiemis (1) —I. Wieś Valdikai. Padvarė (3?) (g. Padvor) —1., pv. Wieś Zūboniai. Pakanavė (3*) (g. Padkanovaj) —gn., pv. Wieś Gudenioniai. Pakvainis —zob. Papušinis Palčiėji (< Plačioji) —1. Wieś Šeškai. Pamyzdaroznica —zob. Tarpūkelė Panteliai (1) —pv. w. Bežemiai Papievis (1) —1. w. Gudenionys Papiškė (1) (w. Papiška) —bagna. w. Lazūnai Papupinys (3*) (w. Pad Pupiniami) —1. w. Gudenionys Papusinis (1) || Pakvainis (1) (w. Padchvajnik) —1. w. Zuboniy. Pas akapus — 1. Pasaliy k. Pasieka (1) (w. Pasieka) —bagna. Bezemniy k. Pas berzyna (t. Paz beržynų) —1. zob. Joskuny k. 2. 1. Uosiagiriu k. Pas bukléle (t. Paz būklatį) —1. Uosiagiriu k. 217 Pas Buzyti — |. Pasalių k. Przy Daurėnių kėlią — |. Uosiagirių k. Przy górze — |., np. Uosiagirių k. Przy Majora (t. Paz Majory) — 1. Pasalių k. Pastaunykas (2) (w. Pastounik) — 1. 1, np. Bebrény k. 2. gn., I. Dervagių k. 3. b., Pasaliy 1. k. Pas Valdikus — I. Joskiiny k. Patosnia (2) (g. Patašni, Patésnia) —1. pv. Dervagiy, Krupliy, Pasaliy, Galinių k. 2. 1, np. Uosiagiriy k. Pavadžiai (1) (g. Pavac) — mS. Joskūnų k. Pavaikščinė (1) (g. Padvajkscina) — gn. Gudenioniy k. Pavalkiai (1) (g. Padvaldčki) — 1., pv. Bežemnių k. Pavaldikiai (1) (g. Pad Voldziki) —1. jez. wieś Gudenioniai 2. I., np. wieś Joskūnai Paveremkys (3*) || Paveremkis (1) || Paveremkė (1) (d. Padvėremka) —np. Lazūnai k. Pavertimė (3%) (d. Pavercima) —jez. wieś Gudenioniai Pavogis (1) —mł. wieś Joskūnai Pazūboniai (3%) (d. Pad Zūboucami) —1. wieś Gudeniony. Pie Krupliūs —gn., pv., rst. wieś Pasaliai. Pie Saliniūs —pv. wieś Pasaliai. Pievėlės (t. Pievėlės) (2) —1. gn. wieś Dauronys. 2. kr., pv. wieś Jančiūny. 3. 1, pv. Uosiagirių k. 4. || Pievėlė (2) gn., pv. Pasalių k. Pievos (1) (g. Sanazdtki) —gn. Dauronių k. Pilėkiškės (1) (g. Pilakiski) —kr., mš. Bežemnių k. Pirklos (2) —., pv. Uosiagirių k. Pirmieji || Pirmasai laūkas —|. Bebrėnų, Valdikų k. Plačioji —|. Bebrėnų, Lazūnų, Šeškų, Valdikų k. Platieji (t. Placieji) (g. Sirékija) —1., rz. Bebrėnai, Bežemniai, wieś Valdikai. Pliosas (2) || Pliosai (2) (lit. Pliosy) —1. skrót. za rzeką Beržuona. 2. || Pliosai (4) skrót. wieś Dauroniai 2. || Plesai (4) skrót. wieś Pasaliai, Uosiagiria. Po Berza —|. wieś Pasaliai. Po Berżynem —1., skrót. wieś Joskūny Pocalioji (< Podsalioji, tj. Pasalinė) (g. Padsaleva) —pv. wieś Pasaliai Po Jančiūnais —]., pv. wieś Gudenionys Po Kliepeliū —1. wieś Pasaliai Po Kreivūlėm —1. wieś Pasaliai Po Lazūnais —|. wieś Valdikai Po Majoru —I., ms. wieś Pasaliai Po Uzuvarta —|. wieś Pasaliai Po Valdikais (g. Pad Voldziki) —1. pv. Bebreny w. 2. 1. Gudenionie w. Pod Wiertymami (w. Podwiercimy) —1. Derwagi w. Pod dębem —1. Łazuny w. 218 Pridotki (2) (w. Pridatki) — 1. Bebreny, Bezjemni, Dauronie, Gudenionie, Łazuny w. Purvės (2) (w. Purvy) — 1. jez., np. Bebrėnų k. 2. jez., np. Bežemnių k. Račica (2) (r. Račica) — 1. Dauroniów k. Radasia (3?) (r. Radasia) — np. Gudenioniów k. Raistabalis (1) — np. Lazūny k. Raistas (4) (rzek. Rojsta) — np. Dervagiai k. Raistélis (2) (rzek. Rojstacka) — zarastające jeziorko Gudenioniów k. Raistuoklė (2) — np. Pasaliów, Saliniów k. Raistuoklėlės || Ristuoklėlės — 1., np. Joskūnów k. Retumai (3°) (g. Ratumy) — 1. Joskūnų k. Rekétiné (1) (g. Rakiecina) —1. pv. Pasalių, Salinių k. 2. || Reketinė (2) I. Valdikų k. Retumai || Retuny — 1, np. Joskūny k. Robaucai || Robaučiai (g. Grabaucy) —np. Dervagiu, wieś Pasaliai Ronyčia (2) — droga Dauroniai k. Rudnia (2) (g. Rūdnik) —np. wieś Lazūnai Simančiškė (2) (lit. Simanciska) —1., pv. wieś Bebrény Samaniné (2) (lit. Samanina) —pv. wieś Bebrény Samsonas (2) —L., pv. wieś Uosiagiriai Santake (1) || Santakes (t. Sūntakės) (1) (lit. Sontaki, Santoki) —pv. wieś Lazūnai Sėdimėji (lit. Siedzimaja) —1. Dauroniy, wieś Lazūnai Sėdimos (lit. Siedzimyje) —1. wieś Krupliai Siaūrasai —zob. Siaurieji Siaurickieji (lit. Uskije) —1. Beżemnių, wieś Dauronie Siaurickėji —1. dr., 1. wieś Lazūny 2. dr. wsie Pasalie, Šeški, Valdiky Siaurieji || Siaūrasai (g. Uskije) —1. wsie Joskūny, Lazūny, Valdiky Simė (4) (g. Sima) —pv. wsie Bebrėny, Gudenionie Skaračiulė (1) (g. Skarocula) —1.1., pv. wieś Bebrėny 2. pv. Gudenionys, Valdikų k. Skersiniai (2) (lm. Skersini) —1. wieś Valdikai Skynimai (3*) —kr., mš. wieś Joskūnai Skrūdžioji —|. wieś Bebrėnai Smatra (4) —I. wsie Dauronys, Jančiūnai Sakélé (2) —pv. wieś Joskūnai Šakės (2) (lm. Vily) —1, pv. wieś Bežemniai Šaltiniai (2) (lm. Salli) 1. || Saltinė (2) łąka wieś Joskiń 2. grobla, łąka wieś Laziń 3. krawędź, 1, łąka wieś Valdiki, krzaki Šarkos ~ łąka wieś Joskūny, Šilabalė (1) || Silos bala || Šūlos bala —łąka wieś Bebrėny, Šimuliai (3?) || Šimuliūvos (2) (wyw. Simuliévy) —grobla, krawędź, mokradło Dauronių k. Snakojai (1) (g. Šnodkavyje) —1. Dauronių k. 219 Šnakop (all. sg.) — pv. Pasalių k. Šniūrai (2) — 1. kr., 1. Dervagių k. 2. I. Šeškų, Uosiagirių k. Šniūrėliai (2) (g. Śnurki) — 1. np. Bebrėnów, Dervagiów k. 2. 1. Bagno k. Uosiagirių Šūlos, — zob. Śilabalė – studnia Švėdų — I. Valdików k. Tarpūkelė (1) — 1. I. Bebrėnai k. 2. || Pamyżdarėžnica (1) I. Gudenioniai k. Tekmė (4) || Tekma (4) (g. Teėkma, Techma) — b., pv. Gudenioniai k. Tieletynkos (1) (łot. Celiatnik) — w. wł. Lazūny k. Mosty (1) — w. wł. už rzeki Beržuona, Lazūny k. Toleja (3) — np. Bebrėnų k. Trakėliai (2) (rzeka Trakéli) — kr., np. Bebrėnų k. Trėčiasai — |, np. Bebrėnai k. Trzeci — 1. Bebrėnai k. Urėčiščiai (1) (wieś Uročišča) — wieś, os. Bebrėnų k. Ūskiškės (1) (wieś Uskiški) — 1. Joskūnų k. Valakai (2) (g. Valoki) — 1. Gudenionių k. Valka (4) —1. b., pv. Bebrėnų wieś 2. np. Dervagių, Mėgūnų wieś 3. zob. Žydžiūnų k. Varanėliai (2) — 1. Pasalių k. Varykla (2) (g. Silniki) — 1. Bačkininkų, Bebrėnų k. Vėikščinė (1) (g. Vaikščina) —1. np. Gudenionių k. 2. I. Valdiku k. Tłumaczenia (2) (g. Vercima) —np. Dervagių, Pasalių, Šeškų k. Tłumaczenia (2) — I., np. Pasalių k. Vertiminis || Vertiminiai —skr., |. Dervagių k. Vidūlaukiai (1) (g. Vidūlauki) —1. Gudenionių, Lazūnų k. Viduriniėji dr., Lazūnų — I. k. Vidutinė (2) (g. Serédniaja) —np. Bebrėnų k. Vy(j)anas (1) (g. Whan) —1. gn. Dauronių, Uosiagiriy, Zuboniu, Valdikų k. 2. 1., pv. Gudenionių k. 3. gn., pv. Kruplių k. Vykiškė —zob. Vytiškė Vytiškė (2) || Vykiškė (2) (g. Viciški) —pv. Pasalių, Salinių k. Vytiškėlė (2) —pv. Pasalių, Salinių k. Zastenkas (2) (g. Zascienki) —1. 1. wieś Dervagiai 2. || Zostenkas (1) wieś Joskūnai. Zaulinka (1) (forma fleksyjna: Zaulinka) — wieś. wieś Zūboniai. Zbiščios (2) (forma fleksyjna: Zbišči) — wieś. (za Bokštas) wsie Pasaliai, Saliniai. Žargėliai (? < Žardėliai) (2) (forma fleksyjna: Zargieli) — 1. wieś Bežemniai. Ogród Żyda — grunt, |. wieś Gudenioniai. Otrzymano 1999 03 01 SKRÓTY acc. — accusativus, biernik wsz. — allativus, miejscownik przybliżenia apyl. — okolica(-e) b. — bagno buv. — były deš. — prawy dr. — rola, ziemia uprawna dv. — dwór dž. — częściej E. Volt. — E. zapisane przez g. — Volteria białoruski, po białorusku gn. — pastwisko ines. — inessivus, współczesny miejscownik wewnętrzny int. — dopływ J. Jabl. — J. zapisane przez k. — Jablonskiego wieś lew. — lewy K. Būg. — K. Būgos užrašyta kln. —góra, wzgórze kr. — krūmai l. —pole, zwykle uprawiana ziemia le. — polski, po polsku mstl. —miasteczko mS. —las, lasek nom. —nominativus, mianownik pl. —pluralis, liczba mnoga plg. — porównaj pv. — łąka r. —rosyjski, po rosyjsku raj. —rejon, rejonu rst. —pelėkė rt. —rzadziej IZ. —rėžiai sg. —singularis, liczba pojedyncza sl. —słowiańskich, po słowiańsku t. —wymawia, gwarowo vk. —zaścianek Zob. —zobacz LITERATURA Anonim 1898: Obszar języka litewskiego w gubernii wilenskiej. —Materyaly antropologiczne-archeologiczne i etnograficzne 3, Krakow, 1-72. Arumaa P. 1930: Litewskie teksty gwarowe z okolic Wilna z uwagami gramatycznymi, Dorpat, 31–40. Balinski M., Lipinski T. 1846: Starožytna Polska pod wzgledem historycznym, geograficznym i statystycznym 3, Warszawa, 251. 221 KBg 1906: Būga K. Notatki, (1906). — Dział Rękopisów Biblioteki Naukowej Uniwersytetu Wileńskiego, E. D 545. Grinaveckienė E. 1960: Zbieranie materiałów dialektalnych do atlasu języka litewskiego. — Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 3, 191—205. JJ 1906: Jablonskis J. Notatki, (1906). — Biblioteka Akademii Nauk Litwy, Dział Rękopisów, E. 77-32. JJ 1933: Pisma Jablonskisa 1, Kowno: Akcyjna spółka „Ryto” w 125-132. Kłajpedzie, LzŽ — Petrauskas J., Vidugiris A. Słownik dialektu lazūńskiego, Wilno: Mokslas, 1985. Maceika J. 1998: Lazūnai, Wilno: Instytut ir Wydawniczy Encyklopedii Naukowych. Semokas P. 1984: Okolice ir sąsiadujące z Lazūnai XIX ir XX a. imiona ludzi z początku. — Kraštotyra 17, 62—12. Semokas P 1989: Nazwiska i przezwisir ka mieszkańców Lazūniškiai. — Krastotyra 23, 108-121. Senkus J. 1958: Cechy gwary Laziiny. — Litwy Prace Akademii Nauk Litewskiej SRR. Seria A 1(4), 183-194. Senkus J. 1959: Teksty z gwary lazuńskiej. — Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 2, 215-230. Sudnik 1972: Cyauux T. M. Lazūnai. JIutoBckasi, 6eJiopyccKas H I0JIbCKast OOHOJIOTHYeCKHe CHCTEMEI. — Banmo-cnaeanckui cbophurk, Mocksa: Hayka, 15-115. Šlapelis J. 1927: Zagadki zebrane w parafii Łazuny w 1923 m. sierpniu — Naród litewski 3(2), 462-464. Wiedomosti 1827: Wiadomości o kościołach i klasztorach diecezji wileńskiej, F. 694, ap. 2, nr. 769, 1. 5. Wolter E. 1899: Na litewski Dialektologia. — Mitteilungen der litauischen litterarischen Gesellschaft, Heidelberg, 173-187. TOPONIMY IM OBSZAR VON LAZUNAI Streszczenie Na dawnym litewskim obszarze etnicznym, obecnie we wschodniej części powiatu Wija (białorus. fuje), powiatu grodzieńskiego (lit. Gardinas, białorus. Hrédno), w Republice Białorusi, niedaleko ujścia rzeki Berzuona (białorus. Berézina) do Niemna (lit. Nemunas), znajdował się jeszcze do niedawna stosunkowo gęsto zamieszkany przez Litwinów obszar, znany pod nazwą wsi i dawnego majątku — obecnie miasteczka i centrum gminy — Lazūnai (białorus. Lazdiiny). Lazūnai jest zamieszkaną przez Litwinów osadą położoną najdalej na południowy zachód od Wilna (cca 120–130 km). Mówi się tu jednym z najbardziej archaicznych i najbardziej samodzielnych dialektów wileńskiej gwary wschodnioaukštackiej. Niestety obecnie jest ona całkowicie zagrożona wymarciem. W niniejszym artykule odnotowano toponimy (nazwy miejsc zamieszkania, nazwy rzek i mikrotoponimy), których dawni mieszkańcy Lazun używali, opowiadając o swoim życiu, pracy i podróżach. Stanowią one część ich świata i ich życia. 222