Jonas Palionis, par. „Mikalojaus Daukšos 1599 metų Postilė ir jos šaltiniai“

ACTA LINGUISTICA LITHUANICA XLV (2001), 187–205 RECENZJE Reviews MIKALOJAUS DAUKSOS 1599 METŲ POSTILE IR JOS ŠALTINIAI. Przygotowaniem wydania zajął się prof. dr hab. Jonas Palionis. Wilno: Baltos lankos, 2000, 1331 s. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości zintensyfikowały się również badania nad dawnymi pismami i ich publikowanie, a niektórzy dawni autorzy doczekali się szczególnej uwagi — ich pisma, czyli pisma wraz z oryginałami, wydano ponownie. Do tej ostatniej grupy należy również nowe wydanie Postylli Mikołaja Daukszy, ważące niemal pud i które w połowie 2001 r. trafiło do księgarń. Nawet komuś, kto nie widział tego wydania, lecz jeszcze ze szkolnej ławy pamięta co nieco o Daukszy, już z tytułu recenzowanego wydania prawdopodobnie jasne jest, że oprócz samej Postylli Daukszy w wydaniu tym powinien znajdować się również polski oryginał Jakuba Wujka. Tak właśnie jest w istocie. Samo przez się zrozumiałe, że wskutek tego objętość publikacji się podwoiła. A cóż dopiero rozmaite dodatki! Publikację rozpoczyna, jak się wydaje napisana przez samego redaktora (lecz niepodpisana) „Przedmowa”, w której stwierdza się, że: „W niniejszej publikacji przedstawiono tekst fotograficzny Postylli Mikołaja Daukšy z 1599 roku (DP) —najobszerniejszego drukowanego zabytku piśmiennictwa litewskiego XVI wieku —wraz z jej polskim oryginałem, Postilla Catholicka Mnieyfza- ... w KRAKOWIE... 1590 Jakuba Wujka (W). „Oryginał ten jest trzecim wydaniem Małej postylli katolickiej słynnego polskiego teologa, na którym, jak się przypuszcza (zob. artykuł wprowadzający), opierał się Daukša, ostatecznie redagując swój przekład” (s. 7). Dalej dowiadujemy się z niej, że fotokopię DP w niniejszym wydaniu wykonano z egzemplarzy Simona Stanevičiusa i Otona Praniauskasa, co z którego egzemplarza przejęto, że „tekst trzeciego wydania Wujka przedrukowano metodą skanowania z mikrofilmu przesłanego Instytutowi Języka Litewskiego przez prof. Wojciecha Smoczyńskiego” (s. 7) oraz że głównym pomysłodawcą niniejszej publikacji był prof. habil. dr. Vytautas Ambrazas, któremu, podobnie jak wydawnictwu „Baltų lankų”, podziękowano na końcu „Przedmowy” (s. 8). A zatem stosunkowo krótka „Przedmowa” jest dość informatywna, pomaga litewskiemu czytelnikowi przypomnieć sobie zapomniane wiadomości i dobrze zapoznaje cudzoziemca z tym zabytkiem naszego piśmiennictwa, tym bardziej że „Przedmowę” przetłumaczono również na język niemiecki (s. 9-10). Tylko końcowe litewskie i niemieckie zdania podziękowania, skierowane do wydawninematė. Mat „Sutrumpinimų“ sąraše, „iškritus“ santrumpai adv. jį „lyginant“, ėmė ir atsiraKadangi recenzuojamo leidinio metrikoje nei redaktoriaus, nei korektoriaus pavardės nenurodytos ctwa „Baltų lankų”, stają się mało przekonujące po spojrzeniu na wydrukowane na s. 11 „Skróty”. Z tej listy powstaje wrażenie, że wydawnictwo „Baltų lankų” dość niedbale podeszło do ostatecznej wersji makiety, a redaktor prawdopodobnie również (nie chciałoby się wierzyć, że ich także nie było), wskazany jest bowiem jedynie artysta Eugenijus Karpavičius, dlatego wszystkie zarzuty pozostaje skierować do osoby zbiorowej — wydawnictwa. 188 | RECENZJE do adj. = adverbium, przysłówek (powinno być adjectivum, przymiotnik). Szkoda, ale ten przypadek nie jest jedyny. Podobnie stało się ze skrótem dativus (prawdopodobnie d.?). Tak więc znów przy „porównywaniu” listy pojawiło się conj. = dativus, celownik (powinno być conjunctio, spójnik). Cóż takiego „zawinił” współczesny litewski miejscownik, trudno nawet powiedzieć, ale w „Skrótach” nie znalazło się dla niego miejsce, chociaż w zamieszczonych na końcu publikacji erratach do DP jego skrót in. (= inessivus) jest używany dość często (por. s. 1306, 1307, 1308, 1311, 1312 itd.). Takich nieścisłości w „Skrótach” w tak solidnej publikacji nie powinno być, tym bardziej że została ona pomyślana jako prestiżowa. Po „Przedmowie” i „Skrótach” w recenzowanej publikacji zamieszczony jest wstępny artykuł prof. Jonasa Palionisa „Postylla z 1599 roku i jej wydania” (s. 13—22). Przegląd rozpoczyna się od, jak się uważa, przygotowanej przez Stanevičiusa i wydanej w 1823 r. w Wilnie 25-stronicowej książeczki Wyiątek z kazari žmudzkich, w której przedrukowano łacińską i polską przedmowę DP oraz jedno kazanie. Przedstawiając ją, nie należałoby chyba, choćby pośrednio, próbować wiązać tej książeczki z powstaniem porównawczej lingwistyki historycznej (s. 13), ponieważ do omówienia przyczyn jej pojawienia się w zupełności wystarczy również kontekst litewski. Bez wątpienia pojawienie się tej oraz drugiej, przypisywanej Stanevičiusowi, wadliwej 16-stronicowej książeczki jest bezpośrednio związane z tak zwanym litewistycznym ruchem szlachty żmudzkiej (por. Maciūnas 1997: 141-142). Pojawienie się obu wspomnianych publikacji już w 1955 roku najtrafniej ujął prof. Jurgis Lebedys: „S. Stanevičius chciał przedrukować M. Daukšę ze względu na piękno jego języka i bogactwo leksyki, a także zachęcić w ten sposób innych do rozwijania języka literackiego. O tym, że cel ten był najważniejszy, świadczy fakt, iż w obu wydawnictwach zamieścił przedmowę M. Daukšy „Łaskawemu czytelnikowi” (a w większym także przedmowę do M. Giedraitisa). Za pomocą tej przedmowy chciał przemówić do młodzieży uczącej się i inteligencji słowami M. Daukšy, zachęcającymi do miłowania ojczystego języka i troski o tworzenie własnej literatury. DĄŻĄC ZA POMOCĄ TYCH WYDAWNICTW DO CELÓW PRAKTYCZNYCH, CHCĄC NIE TYLKO POPULARYZOWAĆ M. DAUKŠĘ, LECZ TAKŻE WCIĄGNĄĆ INNYCH DO PATRIOTYCZNEJ PRACY KULTURALNEJ (wyróżnienie moje —J. K.), S. Stanevičius starał się uczynić dawne teksty bardziej dostępnymi i dlatego, przedrukowując je, zmienił pisownię, pominął znaki diakrytyczne” (Lebedys 1955: 167). Prawdą jest, że drugie wydawnictwo nasuwa różnorodne problemy, a wszystkie wyrażone na jego temat opinie mają charakter hipotetyczny. Jednakże wątpienie w autorstwo Stanevičiusa, zważywszy, że poza nim nikt więcej wówczas nie interesował się DP, raczej nie ma Volterio DP leidimą, jo parengimo principus bei nurodo priežastis, paskatinusias nutraukti leidimą (p. 13-16), ir iki šiol plačiausiai naudojamą Mykolo Biržiškos 1926 metų fotografuotipodstaw (por. Subačius 1998: 350). Przedstawiwszy publikacje Stanevičiusa, Palionis następnie dość szczegółowo omawia niedokończone wydanie Eduardo nis, które, zdaniem Palionisa, „choć było dużym krokiem naprzód [...], jednak również nie było adekwatne do oryginału” (s. 17). Ponadto „wykorzystanie tego ostatniego wydania do celów badań naukowych utrudnia również to, że obok przekładu nie zamieszczono polskiego oryginału [...]”, dlatego istniejącą lukę „chce się teraz wypełnić nowym wydaniem” (s. 17). Po tym wyjaśnieniu autor artykułu przechodzi do rozważań, dlaczego wybrano do druku w tym wydaniu trzecie wydanie postylli Wujka (s. 17–18). Po zapoznaniu się ze wszystkimi argumentami przedstawionymi w artykule mimowolnie zaczyna się jednak wątpić, czy nie byłoby autentyczniej wybrać drugie wydanie polskie, a z trzeciego podać tylko te miejsca, których nie ma w drugim wydaniu Małej postylli Wujka, ponieważ podstawą przekładu było drugie wydanie, a po ukazaniu się trzeciego Daukša nie tylko technicznie przybliżył swój przekład do nowego wydania Wujka, lecz także dodatkowo przetłumaczył z niego te części, których nie było w drugim wydaniu polskim. Że podstawą przekładu było drugie wyda- RECENZJE | 189 n mas, świadczy również DP s. 504 (= 505),,,, znajdujące się zdanie: Papież Rzymski /który teraz jest Grzegorz trzeci pozostaje prawdziwym spadkobiercą Piotra S. (s. 1052 tego wydania). W trzecim polskim wydaniu postylli Wujka, które ukazało się w 1590 roku, w tym miejscu napisano Vrban siodmy *W 505. A zatem, gdyby Daukša starannie zredagował swoje wydanie według tego wydania, raczej nie pozostawiłby w nim imienia papieża zmarłego w 1585 roku. Tak więc Wujek w tym wydaniu zmienił imię, jednak Daukša nie był tak gorliwy i nawet w 1599 roku pozostawił dane źródła przekładu, chociaż logicznie rzecz biorąc, powinien był zamienić Grzegorza XIII na Klemensa VII, który był następcą św. Piotra w latach 1592–1605. Po tym artykule i „Komentarzach tekstologicznych” (s. 23–25), które również kategorycznie nie dowodzą, że koniecznie należało wybrać trzecie wydanie Małego postyllionu Wujka, drukowane są teksty Daukšy i Wujka w reprodukcji fotograficznej. Ponieważ tekst Wujka drukowany jest po raz pierwszy, moglibyśmy porównywać go tylko z oryginałem, którego na Litwie nie ma — tymczasem tekst DP w reprodukcji fotograficznej możemy już porównać z wydaniem z 1926 roku. Po porównaniu obu tych tekstów od razu widać, że tekst w reprodukcji fotograficznej recenzowanego wydania jest znacznie gorszy od tekstu w reprodukcji fotograficznej z 1926 roku. W wydaniu z 2000 roku wielu znaków diakrytycznych prawie nie widać. Ten, kto będzie badał DP, oprócz tego wydania będzie musiał mieć także wydanie w reprodukcji fotograficznej z 1926 roku. A zatem od razu nasuwa się pytanie: czyż teraz, dysponując znacznie doskonalszą techniką, nie można przygotować lepszego wydania w reprodukcji fotograficznej? Jeżeli tak, to czy w czasach powszechnego niedoboru należało gorzej powtórzyć tekst litewski i czy nie lepiej byłoby za te pieniądze wydać inne źródło, trudno dostępne dla badaczy albo w ogóle dotąd niebadane (powiedzmy, Psałterz Dawidowy Jonasa Rėzy albo tak Morkūno Postilę), juoba kad DP 1926 metų leidimas yra nesunkiai prieinamas. Gal vis dėlto mums reikėtų būti taupesniems ir susirinkus susitarti, kuriuos senuosius raštus fotografuotizwany Psałterz Jakuba z 1600 roku, który z pewnością należało wydać w pierwszej kolejności. Wtedy nie pojawiałyby się podobne przypadki, gdy ten sam tekst, bez większej konieczności, powtarzany jest po kilka razy. I jeszcze: należałoby ustalić, kto mógłby wykonać taką pracę najlepiej, ponieważ nie chce się wierzyć, że przy dzisiejszej technice nie można osiągnąć poziomu z 1926 roku. Po fotograficznych reprodukcjach DP i tekstów *W w niniejszym wydaniu drukowane są przygotowane przez prof. Palionisa wykazy poprawek błędów „Errata” (s. 1304–1331). W objaśnieniach poprzedzających wykaz poprawek napisano: „Do niniejszego wykazu poprawek błędów włączono wyraźniejsze błędy tłumacza lub druku, ale nie włączono przypadków podanych w poprawkach DP („Paklidimus Teip patailik®) (s. 1304). Podobnie napisano w „Przedmowie” prezentującej wydanie: „[...] niniejsze wydanie zawiera [...] «Errata» — wykaz zauważonych błędów, które nie zostały włączone do znajdujących się na końcu DP «Paklidimus Teip pataifik- »” (s. 7, w języku niemieckim s. 9). Ale skąd biedny czytelnik ma wiedzieć, co zostało włączone do owych „Paklidimų...” Daukšy, skoro w recenzowanym wydaniu ich nie ma. Widocznie wydawnictwo „Baltų lankų” uznało, że „Paklidimai...” Daukšy są niepotrzebne, i niech czytelnik, opierając się na drukowanym tutaj wykazie, sam zorientuje się, co się w nich znajdowało, albo niech sięgnie po wydanie z 1926 roku, w którym „Paklidimai...” zostały wydrukowane, i sprawdzi. Ale w „Paklidimuose...”, oprócz poprawek błędów korektorskich, znajdują się także wstawki tekstowe potrzebne badaczom gotowym porównywać tekst DP z oryginałem. W tym przypadku stało się tak prawdopodobnie dlatego, że osoba opracowująca makietę przygotowaną przez wydawnictwo „Baltų lankų” tego nie zauważyła. Nie chce się wierzyć, że prof. Palionis, przypomniawszy czytelnikowi aż w dwóch miejscach, że do nowego W tej samej okazji można dodać, że wzmianka o Urbanie VII wskazuje, iż trzecie wydanie Małego postyllonu Wujka zostało wydrukowane (albo przynajmniej rozpoczęto jego druk?) we wrześniu 1590 roku, ponieważ Urban VII był papieżem tylko przez 13 dni, tj. od 15 do 27 września (Christiani 1934: 520). 190 | RECENZJE wykazu nie włączać podanych przez Daukšę sprostowań błędów, zgodziłby się z nich zrezygnować. Dlatego sama nasuwa się konkluzja, że z „Paklidimų...” wydawnictwo świadomie lub nieświadomie zrezygnowało. Jakkolwiek by było, jest to jednak łyżka dziegciu w beczce miodu, ponieważ w pewnym sensie w tym wydaniu opublikowano niepełny tekst DP. Z dalszych objaśnień wspomnianych „Errata” wyłania się dość mglisty obraz tego, jak przygotowywano ten rozdział, ponieważ na początku mówi się, że przy „sporządzaniu wykazu krytycznie korzystano z poprawek podanych w przypisach do transliterowanego tekstu DP opracowanego przez Eduarda Voltera (drukowanego w oddzielnych częściach w latach 1904, 1909 i 1927 w Petersburgu)” oraz że „wykaz uzupełniono przykładami błędów wybranymi z pozostałej (tj. niewydrukowanej przez Voltera — J. K.) części” (s. 1304). W drugim (ostatnim) akapicie tych objaśnień mówi się: „Przy sporządzaniu wykazu starano się przestrzegać następującej zasady: jak najmniej oddalać się od języka i systemu ortograficznego przekładu DP, jak najmniej włączać do niego rzeczy wątpliwych. W tym celu często zaglądano zarówno do W., jak i do najlepiej zachowanego egzemplarza oryginału Stanevičiusa” (s. 1304). Z przytoczonych wyjaśnień nie całkiem jasno wynika, czy prof. Palionis jedynie „udoskonalił” wykaz poprawek Voltera, czy też, przygotowując to wydanie, uzupełnił go. Po uważniejszym przestudiowaniu nasuwa się wniosek, że drukowany jest tu udoskonalony wykaz poprawek Voltera. Wniosek ten, jak się zdaje, potwierdzają przypadkowo zauważone, lecz nieuwzględnione w tym wykazie błędy korektorskie (nie ma ich w wykazie DP „Paklidimus Teip pataifik- ”), np.: 50,,,, DAT. SG. chriltui, NOM. SG. chriltus, 51,,,,,,INSTR. SG. chriltulu, GEN. SG. chriltaus, DAT. SG. chriltuy netaisoma, Oo 34,, GEN. SG. chrifltaus taisoma į Chriltaus (p. 1306), 89,, GEN. SG. chriltaus irgi taisoma į Chrifltaus (p. 1309). Albo 76, esantis būtojo kartinio laiko veikiamosios rūšies dalyvio NOM. SG. M. jgiies nie jest poprawiane na į įgiięs, chociaż w innym miejscu końcówka tej formy została poprawiona na -ęs, por. 324 (=326),, dtggręjes poprawiane na dtgręjęs (s. 1322). Również do sporządzonego przez Palionisa wykazu nie trafiło 203 (= 205),,,, występujące w PRAES. SG. 1 forma fiuncjiy, chociaż powinna zostać poprawiona na fiuncziu. Ponadto wcześniej wyrażoną myśl wzmacniają także te przypadki, gdy w obu wydaniach fotograficznych z dwóch błędnie zapisanych słów jedno jest poprawiane, a drugie nie. Np. 244 (=246),„ w wyrażeniu miefauligii Sūnū ACC. SG. pierwsze słowo zostało przez Palionisa poprawione na mielaufigij (s. 1316), a drugie nie, chociaż, jak się wydaje, powinno być poprawione na Sani, ponieważ ta sama forma wyrazu 145,, lina jest poprawiana na funy (s. 1312). To samo można powiedzieć o występującym w 319 (=321),, połączeniu Trėc3ę wyspiowęs. W nim forma NEUTR. Trécj¢ (= Trėcje) nie została poprawiona, natomiast wyspiowęs poprawiono na wy/piowęs (s. 1321). Albo oto w 323 (=325),, znajdujemy O kas jokone parafjitą?, lecz w drukowanej erracie poprawiono tylko parafitg na parafita (s. 1322), a jokone z jakiegoś powodu nie poprawiono na 30kone, chociaż tę samą formę INES. SG. 562 (=565),, jokone poprawiono już na 30kone (s. 1329). Podobnie stało się również z formami słowa Diewas: 357 (=359), NOM. SG. metadane? No, we need translate literal. NOM. SG. = NOM. SG. perhaps format. So final string should be no. Need output only. Let's correct. ]} Ndzi? Wait must JSON valid. Need translate last: W sporządzonym przez Djéwasa Palionisa wykazie go nie ma, znajduje się tam jedynie INES po słowie éfsgs. SG. forma Diewų została poprawiona na Diewt (s. 1323). Niewątpliwie jest więcej takich niepoprawionych błędów, ponieważ tutaj, jak już powiedziano, przedstawiono jedynie przypadki zauważone dość przypadkowo. Bardziej wnikliwy czytelnik często zapewne będzie też szukał bardziej szczegółowych zasad poprawiania, ponieważ czasami nie jest zbyt jasne, dlaczego nawet te same słowa, te same ich formy poprawia się tak różnie. Gdy takich wyjaśnień nie ma, dość często trudno ustalić, czy postąpiono tak świadomie, czy też są to zwykłe błędy korektorskie, tym bardziej że czasami, jak się zdaje, nie przestrzega się również zasady zadeklarowanej we wstępie do „Errata- ”, że: „Nie włączono do wykazu również form z literami į, 4, występującymi w pozycji samogłosek długich, takich jak nom. pl. [...] Sunys 533 (=535),, [...] inf. ifwjft 357 (=359),, i in., ponieważ istnieją podstawy, by sądzić, że literami tymi oznaczano w nich nie tylko nosowe [į], [ų], lecz także długie [i], [ū]” (s. 1304). W przypadku litery j tej zasady, jak się zdaje, się przestrzega, ale w przypadku y — nie RECENZJE | 191 zawsze. Np., 84,. INF. w związku byt wyraz byt korodti poprawiono na but koroti (s. 1309), a Nom. PL. 119,, fuuys poprawiono na funus (s. 1311). Szczególnie wiele niejasności powoduje litera ę, użyta zamiast ė, ę, ia (zob. Palionis 1967: 34), poprawki: w jednym miejscu poprawia się ją na ę, w innym na e. Np. błędnie napisany przez Daukšę przyimek 102,, bę poprawiono na bę, a 0 89 (=103),, tak napisane bę poprawia się na be, bę? (ze znakiem zapytania!) (s. 1310). Od razu chce się zapytać, dlaczego w pierwszym przypadku nie było żadnych wątpliwości, a w drugim nagle się pojawiły? Podobnie stało się z przedrostkiem ne: 38, nę poprawiono na nę, a w uwagach wskazano, że to nę=ne (s. 1306), lecz w 53, i 63,, nę poprawiono na ne (s. 1307, 1308), natomiast w 102, nę (éft) ponownie poprawiono na nę (s. 1310). Albo forma słowa metas INSTR. SG. jest poprawiana 4 razy, lecz dwa razy w jeden sposób, a dwa razy w inny: 13,, mety na mętu (s. 1305), 335 (= 337), mętų na meni (s. 1322), natomiast 16,, mgtii na metū (s. 1305) i 53,, mętu na metu (s. 1307). Dlaczego tutaj ę nie jest poprawiane na ę, tj. dlaczego formy te zestawiono ze stosunkowo często zapisywanymi w DP meti i metu, a nie z mętu, pozostaje tylko zgadywać. Takie przypadki zdarzają się również w INES. SG. w korekcie form, np.: 44,,metę poprawiono na metę (s. 1307), 69,, „„3ėkonę na 36konę (s. 1308), lecz 324 (=326),, regéiimg poprawiono na regéiime (s. 1322). Natomiast w 62,, mirltanc3iamę, poprawionym na mirftanc3ziamę, znajdujemy odwrotną korektę -ę na -¢. Należy sądzić, że tutaj jeden błąd korektorski zastąpiono innym, ponieważ inaczej nie da się wyjaśnić tej ostatniej poprawki. Albo oto IMPER. PL. W formie 1 21, „/kėflbkimę poprawiono na /kėlbkimę (s. 1305), a 118, paktausikimg na paktausikime (s. 1311) i 280 (= 282),, /ugrifkimę na lugrifkime (s. 1318). Dlaczego w pierwszym przypadku w końcówce pozostawiono -ę, również nie wiadomo, ponieważ gdzie indziej we wszystkich czasach trybu oznajmującego oraz trybu przypuszczającego PL. 1 Końcówka -¢, -ę, jak się zdaje, całkiem słusznie jest poprawiana wyłącznie na -e, np.: 63, turimg na turime (s. 1308), 102,, išgirlimę na išgirlime (s. 1310), 156,, atgrefstumbime na atgr¢fitumbime (s. 1312), 172,,paregėtumbimę na paregėtumbime (s. 1313). Do tego typu poprawek można częściowo zaliczyć niejednolitą korektę formy GEN. SG. imienia własnego Abelis GEN. sG. Ablo: 408 (= 410),, Ablo poprawiono na Abelio, 0 410 (= 412),, Ablo na Abelo (s. 1325). Gdy zasady poprawek nie są bardziej szczegółowo wyjaśnione, trudno zrozumieć, dlaczego w wykazie prof. Palionisa niejednolicie postępuje się z dwugłoskami an, en, w DP zapisywanymi jako g, ¢ lub gn, ¢n. Najczęściej nie są one poprawiane, lecz niekiedy g, ¢ poprawia się na gn, gn, 0 4, gn oraz na an, en, np.: 315 (= 317),,nuflidėdace3ių poprawiono na | nulidédgnc3ziu INSTR. SG. (s. 1321), 228 (= 230)... 3ęklas poprawiono | na jgnktais (s. 1315) (ale 10,, pajékljtos znowu z jakiegoś powodu e nie jest poprawiane ani na ¢, ani | gn czy en, lecz poprawia się na pajékljtos (s. 1305), chociaż powinno być paj¢kijtos), natomiast 448 (= 450),,dggan poprawia się na dangun (s. 1326), 244 (= 246),„,tėndą na lénda (s. 1316). A gdy w tym samym rdzeniu i zamiast in w DP wydrukowane jest poprawiane w różny sposób, jest to zupełnie niejasne, np.: 124, lik/mumu poprawiono na link/mumu INSTR. <br>SG. NEOF. (s. 1310). Kaip matyti, autoriaus rankraščio įrašo numeris (dešinėje) skiriasi nuo prof. Palionio leidinyje pateikto įrašo numerio (kairėje), todėl toliau cituojami abu numeriai. Perrašant jo taisymus, išsaugojami ir neaiškūs ženklai, ir klaidos. Moksliniame komentare aiškinama, kaip skaitoma ir atkuriama forma. Segmente, kuriame pateikiami taisymai, būna nurodytas ir puslapis, kuriame yra atitinkamas pavyzdys. Atskirai aptariami ne tik taisymai, bet ir kiti transkripcijos netikslumai. Pravartu paminėti, kad tekste pasitaiko ir spaudos klaidų, kurios čia nėra taisomos. Kadangi šis leidinys yra pirmasis išsamus rankraščio paskelbimas, ateityje, matyt, bus galima patikslinti kai kuriuos čia pateikiamus duomenis. Reikia tikėtis, kad naujas leidimas paskatins tolesnius šaltinio tyrimus. Naujas leidimas galėtų būti papildytas ir išsamiu dalykiniu bei vardiniu indeksu.### <br>Šaltinyje vartojamų santrumpų paaiškinimai: GEN. SG. – kilmininko vienaskaita; INSTR. SG. – įnagininko vienaskaita; DP – dialektinė transkripcija; NEOF. – neoficiali forma. <br> Odpowiednie przykłady znajdują się na s. 1308–1326. SG. (s. 1311), 0 214 (= 216),, „„liklmumo, lik/mibes į ljklmumo, lįki/mibes GEN. SG. (s. 1315). Jak wyjaśnić takie poprawki: 309 (= 311), pęnįgt į penigy GEN. PL. (s. 1321) i 331 (= 333),, penjgamas į penjgamus (s. 1322)? W tych przypadkach zapewne nie wystarczy powiedzieć, że w poprawkach „starano się przestrzegać takiej zasady: jak najmniej oddalać się od języka i systemu ortograficznego tłumaczenia DP...” (s. 1304), chciałoby się również dowiedzieć, jak starano się przestrzegać tej zasady. Oczywiście najłatwiej i najprościej byłoby wszystkie wspomniane niezgodności wyjaśnić błędami korektorskimi, których niestety w sporządzonej przez Palionisa liście poprawek rzeczywiście jest niemało. Ponieważ jednak szczegółowe ich omawianie nie jest w żaden sposób konieczne, poniżej przedstawiono sklasyfikowane wykazy błędów zauważonych w poprawkach. 192 | RECENZJE TABELA 1. BŁĘDNIE PRZEPISANE SŁOWA DP strona 21, fwéntiuiy DP puslapis Išspausdinta DP J. Palionio Pastabos 2000 m. ir eilutė taisoma leidimo fwentitiy fwentitiu INSTR. SG. 1306 11452, Newaloee Newaloiee Newaloie INES. SG. 1311 169 (= 171),, nupinę nuping nupine PRAET. 3 1313 174 (= 176), gaiteiimy gaitéiimy gaiteiimu (turėtų INSTR.SG. 1313 būti gaitéiimu) 188 (= 190),, lykelninp lykelninmp lykelniump 1314 188 (= 190), kėlęs kėlęs kėles PRAET. 3 1314 190 (= 192), lurįkulius lurikulius surįkulius 1314 (t. b. furjkulius) 191 (= 193), iffmintigai iffmintigai iffmintigai ADV. 1314 191 (= 193), prodgigs pradgigs pradéigs 1314 191 (= 193),, parafiitq parafiitg parafiita NEUTR. 1314 (t. b. parafiita) 200 (= 202), mul muylu mulų (t. b. myly) 1314 213 (= 215), likimibę liklmibę lįkimibę 1315 213 (= 215),, liklimumas liklimūmas lįkimumas 1315 (t. b. ljklmimas) 228 (= 230), Bajngęcjios Bajnęcjios Bajnjcejios GEN. SG. 1315 233 (= 235), nei fenų... buwimų nei fenū buwimuū 1316 buwimų 237 (= 239),, kyres kyrés kurés ACC. PL. 1316 255 (= 257), kyrie kyrié kurie (t. b. kurié) 1317 255 (= 257),, daitty daittų daiktų GEN. PL. 1317 256 (= 258), numasgoio numasgoio numasgoio 1317 (t. b. numasgoio) 265 (= 267), krdiuo kraiuo kraiuo GEN. SG. 1317 RECENZJE | strona DP puslapis Išspausdinta DP J. Palionio Pastabos 2000 m. ir eilutė taisoma leidimo 193 271 (= 273),, tikrūių tikrūių tikritiu INSTR. SG. 1318 (t. b. tikrūiu) 271 (= 273). ataulity ataulitu ataukitų COND. 3 1318 277 (= 279), fawys fawys fawus 1318 (t. b. fawiis) 281(=283), brągęlnįs brągęlnįs brqggelnis NOM. SG. 1318 (t. b. brggelnis) 286 (= 288),, trupycjo trūpycjo trupuc3o 1319 (t. b. trūpuc30) 290 (= 292),, nelkally nelkatly nelkallu NEUTR. 1319 (t. b. nelkatlu) 295 (= 297),, priwaty priwati priwalu NEUTR. 1320 (t. zn. priwatit) 304 (= 306), będrų będrų będru (t. zn. będnū) INSTR. SG. 1320 306 (= 308),, tyri tyri turi (t. zn. tūri) PRAES. 1 1320 (t. b. 3) 310 (= 312),, pajiltų pajiltų pajiltu 1321 (t. zn. pajiltū) 311 (= 313), yjmufe yymufe uymufie PRAET. 3 1321 (t. zn. usmufze) 315 (= 317),, Wiefipat Wiéfipatj Wiefipati DAT. SG. 1321 (t. b. Wiéfipati) 317 (= 319), masgas md3gas masgas 1321 (t. b. mazgas) 319 (= 321),, buliy iy Diewy |... Diéwy... Diewu 1321 (t. b.... Diėwu) 322 (= 324),, Wjenas Wjėnas Wienas NOM. SG. 1321 (t. b. Wiénas) 325 (= 327), galetą... gatétq... galetų (t. b. galéty) COND. 3 + INF. 1322 iftraukt’ ifstraukt’... ifftraukt’ 194 | RECENZJE DP puslapis Išspausdinta DP J. Palionio Pastabos 2000 m. ir eilutė taisoma leidimo strona 327 (= 329), prilaktioe prilaktioie prilakitoieu 1322 329 (= 331), Fodsio jodsio jodsio (t. b. 1322 jodsio) 332 (= 334), pūtlauj plttauij puttauii PRAES. 2 5G. 1322 335 (= 337),, buwe būwe buwo (t. b. būwo) 1322 336 (= 338), Tydekite sydekite ludekite 1322 (t. b. sudekite) 337 (= 339), jmonemns jmonémns jmonemus 1322 (t. b. 3monémus) 338 (= 340),, did5euliy didséuliy did5euliu ACC. DU. 1322 (t. b. did5éuliu) 342 (= 344), ktanle ktanle ktaule PRAET. 3 1323 (t. b. kfaule) 351 (= 353),, piktifiys piktūliųs piktūlius 1323 (t. b. piktūliūs) 360(=362),,,, nulidéiyliy nulidéiyliy nulidéiyliy 3mo-GEN. PL. 1324 jmouiy 3mouių nių (t. b. žmonių) 378 (= 380), nujemmintiei nujėmmintiei nujėmintiei NOM. PL. 1324 379 (= 381), iywenia ijwenia iywemia PRAES. 3 1324 (t. b. iswemia) 394 (= 396),, kaip kajp kaip (t. b. kaip) 1325 398 (= 400),, gates galės gales (t. b. galės) FUT. 3 1325 404 (= 406),, Apaltatai Apdltatai Apdfitatai 1325 (t. b. Apdfitatar) 434 (= 436), piktiemys piktiémuys piktiemus 1326 (t. b. piktiémus) 450 (= 452),, tiektaj tiektdj tiektai (t. b.tiektai) 1326 471 (= 473),, Iwétes fwétes fwétas NOM. SG. 1327 RECENZJOS | 195 strona DP puslapis Išspausdinta DP J. Palionio Pastabos 2000 m. ir eilutė taisoma leidimo 473 (= 475), wienų 3odjių wienų jodjiu wienu jodjiu INSTR. SG. 1327 474 (= 476),,., pawaijdo pawdiido pawdizdo 1327 475 (= 477). lėktui sėktui lėktai (t. b. sékfai) DAT. SG. 1327 477 (= 479), Apaltatas Apiltatas Apafitatas (t. b. 1327 Apdftatas) 478 (= 480), bitoliy bitoliy bitofiu (t. b. 1327 bitoliu) 510 (= 511),,, jemjnių 3jęmjnių Femjniu (t. b. 1328 jęmjniu) 518 (= 519), belnelį belnėlį bernelį (t. b. ACC. SG. 1328 bernélj) 518 (= 519), 3odjių jodsiy Fodsiu (t. b. INSTR. SG. 1328 jodsiu) 531 (= 533),, tęko tėko tako (t. b.tąko) PRAES. 3 1329 535 (= 537), vi dūdineie vi dūdinčie vidudineie (t. b. PRAES. 3 1329 vidudinéie) 553 (= 556), fwety wet fwetu (t. b. INSTR. SG. 1329 went) 568 (= 571), vi Iwiro vi fwiro vilwiro (t. b. 1330 viiwiro) 594 (= 597),, wie umo [wie imo fwielumo (t. b. 1330 fwieliimo) 601 (= 604), tarny tarnų tarnu (t. b. tarnū) INSTR.SG. 1330 610 (= 613),, gaiwa gaiwd galwa (t. b. gatwd) NOM. SG. 1330 614 (= 617),,,, galiy galy galiu (t. b. galu) PRAES. 1 SG. 1330 618 (= 621), melftus mélltus melltys (t. b. SUP. 1331 mélltys) 619 (= 624), isliyte elt isliynte éft’ i5liytg elt (t. b. 1331 i5liyntg élt’)