Olegas Trubačiovas

IN MEMORIAM |251 Na, akmins uz akmina paliks, vordus pa kūku zorim, pa valanom salaseis, saliks dzismé, un pricosis tavu voludu, borine smito, — nu dzilines augša celas vaca, sen pimérsta sope. (Literatura i sztuka, 1987 03 13). Antons Breidaks już nie będzie cieszył się językiem ojczystym ani układał słów w pieśń. Algirdas Sabaliauskas OLEGAS TRUBACIOVAS 1930 10 23 — 2002 03 09 Bolesny cios dotknął rosyjską slawistykę: po ciężkiej chorobie zmarł jeden z jej najwybitniejszych przedstawicieli, Oleg Trubaczow, utalentowany uczony, który pozostawił wyraźne ślady także w nauce o językach bałtyckich. O. Trubaczow urodził się 23 października 1930 r. w Wołgogradzie. W 1952 r., po ukończeniu Uniwersytetu w Dniepropetrowsku, w latach 1952–1955 studiował w aspiranturze Moskiewskiego Państwowego Uniwersytetu im. M. Łomonosowa (promotor S. B. Bernštein). W latach 1955–1961 pracował w Instytucie Slawistyki Akademii Nauk ZSRR. Od 1961 roku aż do śmierci główna działalność naukowa O. Trubaczowa była związana z Instytutem Języka Rosyjskiego. 5 Pismo łatgalskie: krzew bzu w miejscu płotu, tam, gdzie kamień na kamieniu- ... Nie, kamień na kamieniu pozostanie, słowa z gałęzi drzew, spod darni zostaną zebrane, ułożone w pieśń, i będzie się radować język ojców, poniżona sierota — z głębi wydobywa się stary, dawno zapomniany ból. 252 | IN MEMORIAM W 1957 r. O. Trubaczow obronił rozprawę kandydacką, która później została opublikowana jako osobna książka Historia pokrewieństwa terminów języków słowiańskich oraz niektórych najstarszych terminów ustroju społecznego (Mcmopus ciaeanckux mepsunos podemea u Kekomopbix Opeeneiiumx mepmunos obujecmeenro2o cmpos, Mocxea, 1959). Pisząc rozprawę, O. Trubaczow przez dłuższy czas pracował na Litwie. Starannie przejrzał kartotekę etymologicznego słownika Kazimierasa Būgii, a także jego nieopublikowaną wówczas pracę Uwagi i uzupełnienia do etymologicznego słownika języka rosyjskiego A. Preobrażenskiego. Wkrótce ukazała się kolejna książka O. Trubaczowa, znacząca nie tylko dla slawistyki, lecz także dla bałtystyki, Pochodzenie nazw zwierząt domowych w językach słowiańskich (Ilpoucxo- >icdenue nazeanuii 0oMQUIHUX JICUBOMHBIX 6 CrasaHcKux asvikax, Mocksa, 1960). Po kilku latach ukazało się dzieło napisane wspólnie z Władimirem Toporowem, które spotkało się z ogromnym odzewem: Analiza lingwistyczna hydronimów górnego Dniepru (JIuneeucmuueckKuū ananu3 2uoporumoe Bepxnezo Iloonenpoews, Mocxea, 1962); kontynuowano w nim wcześniejsze badania K. Būgi, wykazując, że na terytorium dawnych Bałtów wchodziło całe dorzecze górnego Dniepru. O. Trubaczow 31-53). napisał również kontynuację tego dzieła, Nazwy rzek prawobrzeżnej Ukrainy (Haseanua pex Ilpaeo6epencnoti Yxkpaunni, Mocxea, 1968). Myśli tego dzieła, które bardziej interesowały bałtystów, opublikował w wileńskiej „Baltistice” (1968, 4(1), W 1965 r. O. Trubaczow obronił rozprawę doktorską, która również wkrótce została opublikowana jako osobna książka Terminologia rzemiosł w językach słowiańskich (Pemecaennas mepmunono2us 6 Chaeanckux aswikax, Mocxea, 1966). Być może dla wielu zaskakujący był wniosek tego dzieła, że leksykalnych izoglos bałtycko-słowiańskich w tej dziedzinie jest znacznie mniej niż słowiańsko-germańskich i słowiańsko-łacińskich. O. Trubaczow analizował różne problemy leksyki języków bałtyckich także w niektórych innych swoich pracach. Najstarszych stosunków języków bałtyckich i słowiańskich dotyczył również w budzącej niemało sporów monografii Etnogeneza i kultura najdawniejszych Słowian (Omuozenes u kyibmypa opesneiiuux chaean, Mocksa, 1991). Z pomocą grupy współpracowników O. Trubaczow przygotowywał monumentalne dzieło słowiańskiej etymologii — Etymologiczny słownik języków słowiańskich (3mumonozuueckuii croeaps cChaeanckux s361KO6, Mocksa, 1974-). Współpracownicy, składając O. Trubaczowowi życzenia z okazji siedemdziesięciolecia, zapewne słusznie wskazali, że dzieło to jest „szczytem jego drogi, ciężką i zachwycającą katorgą”. Szkoda, że ten szczyt drogi został prawdopodobnie dopiero osiągnięty w połowie (w 26. zeszycie początek litery 0), a głównego wędrowca już nie ma... Nie tylko slawistom, lecz także bałtystom O. Trubaczow oddał przysługę, przekładając na język rosyjski Etymologiczny słownik języka rosyjskiego Maxa Vasmera (Russisches etymologisches Worterbuch, Heidelberg, 1953-1957, I-III). Przekład uzupełnił także własnymi uwagami. W 1972 r. O. Trubaczow został wybrany członkiem korespondentem Akademii Nauk ZSRR. W tym czasie był najmłodszym filologiem w tej instytucji naukowej i jedynym, którego zainteresowania naukowe były tak ściśle związane z bałtystyką. W 1992 r. O. Trubaczow został wybrany członkiem rzeczywistym Rosyjskiej Akademii Nauk. Od 1997 r. redagował główne rosyjskie czasopismo językoznawcze Bonpocer aseikosnanus. W 1963 r. założył i redagował wydawnictwo ciągłe Omunono2ua. O. Trubaczow dość blisko współpracował z językoznawcami litewskimi. W 1967 r. na Uniwersytecie Wileńskim był recenzentem rozprawy kandydackiej Simasa Karaliūnasa i rozprawy doktorskiej Zigmāsa Zinkevičiusa. Wygłosił wykład w Instytucie Języka i Literatury Litewskiej. IN MEMORIAM [253 O. Z okazji śmierci Trubaczowa Władimir Toporow pisał do autora tych słów: „Wraz ze śmiercią Trubaczowa odszedł iš z życia, moim zdaniem, najwybitniejszy etymolog naszych czasów, etymolog iš „z Bożej łaski“. Oleg Trubaczow został pochowany į na cmentarzu Trojekurowskim, znajdującym się na południowy zachód od Moskwy. Na tym cmentarzu spoczął już ne jeden dobrze nam znany rosyjski uczony. Algirdas Sabaliauskas